Uygurca 100 Temel Eser

From Uyghurpedia- Uyghur Énsiklopédiyisi
Jump to: navigation, search

Uyghur Énsiklopédiyisige Iane Qiling Uyghur Énsiklopédiyisi

Uygurca 100 Temel Eser

Memettursun Zunun Oqya , Furqat Mexmut Ghazi


101kitab.jpg

Okumak herkes için bır ihtiyaçtir. herkesin listesindeki kitaplar farklı. Her millette olduğu gibi, Uygurlarin okuma alışkanlığı konusu önce kültürel bir alandır. Kültür okuma yolu ile, özellikle klassik hale gelmiş eserleri tekrar tekrar okuma yolu ile kazanılabiliyor.

Milletler milli benliklerini, dilleri ile meydana getirdikleri eserlerle ve o eserlerin kapsamlı kitlelerde oluşturacağı düşünce, görüş, mütalâa, fikir, mülâhaza dünyası ile koruyup geniştirebiliyor.

1980’li yıllardan itıbaren edebiyatımızın hemen her türünde, yeni bir anlayışla kaleme alınmış eserler rastlanmaktadır. Aynı yıllardın itibaren edebiyatımızın da hızlı bir gelişme gösterdiğine şahit oluyoruz. Bir taraftan dünya klassiklerin tercümeleri, diğer yandan, kendi yazarlarımızın medeniyet, tarih, kültür, dil ve edebiyat evreni bağlamında çeşitli eserleri.

Dilimizin gelişmesi ve korunması için biz kendimizden başlayarak toplumun tüm kesimlerinde hayattayken en azında bir kere okuması gereğen ve ömür boyu okuma alışkanlığının kazandırılması büyük önem taşımasını düşündüğümüz Uygurca 100 temel eser listesini hazırlanıp yayınlamayı düşündük.

Uygurca 100 temel eserlerde yer alan eserler eser merkezli yaklaşıma özen gösterilerek tüm Uygurlar ve Uygurlarla ilgilenen toplumun Uygur Dili ve Edebiyatı dersi ayrıntıları ile ilişkilendirilerek okutulması hem de boş zamanlarını değerlendirmek üzere öncelikle baş vurabilecekleri kaynak eserler olarak tavsiye edilmesi için derlenmiş, kültürlü, millî ve manevî değere sahip, yüksek karakterli bireyler yetiştirmek amacı ile seçilmiş eserlerdir.

100 temel eserler Uygurca bilincini uyandırmak, Uygur edebiyatına ait seçkin eserleri, yazarlarını tanıtmaktır ve Uygurları klasikleri okuyabilecek düzeye getirebilecek düzeye giterebilmektir.

Uygurca 100 temel eserler Uygurlara dil, duygu ve düşünce zenginliği kazandırmakla beraber milli kültürü, tarihi, edebiyatı ve uygun kitap okuyarak okuma alışkanlığı kazandırmak amacıyla hazırlanmıştır.

Bu listeye alınmamış değerli yazarlarımızın eserlerinin görmemezlikten gelindiği veya onların eserlerinin daha değersiz olduğu anlamına gelmez. onlar, eser vermeye devam eden yazarlarımızın da şüphesiz çok önemli, okunması ve okutulması gereken yayınlan vardır. Ne var ki bunlar arasında tercih yapmanın zorluğu ortadadır.

Kuşkusuz, bunun sebepleri arasında listelerin hazırlanma aşamasından eserlerin kalitesine, özelliğine, niteliğine, hususiyetine, müfredat-eser ilişkisinden okuryazarların tutumuna kadar bir çok etken sıralanabilir. Bizim ortaya çıkardığımız sonuç son da değildir. Yukarda ortaya çıkan eser potansiyeli değerlendirmesi ve en uygun stratejinin belirlenip yeni listelere genişleterek 200 temel eser 500 temel eser olarak en ince noktalarına kadar özen göstererek, emek vererek daha nice sonuç elde edilebilir.



Romanlar:

1. Ana Yurt, (3 Tom) Zordun Sabir, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi , 2001- Yili

2. Oyghan’ghan Zémin, Uch Qisimliq Tarixiy Roman Abdurehim Ötkür, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1988-Yil 10-Ay

3. Iz, Tarixiy Roman, Abdurehim Ötkür, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1985-Yil

4. Éghir Tiniqlar, Yusup Éliyas, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1997-Yil 11-Ay

5. Bedölet Heqqide Qisse, Abduwéli Éli Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi 1997- Yil

6. Bahadirname, Yasinjan Sidiq Choghlan, Milletler Neshiryati , Béyjing. 2010- Yili 8- Ay

7. Chala Tekken Oq, Abdulla Talip, Shinjang Yashlar Neshiriyati, Ürümchi, 1985- Yili 6- Ay

8. « Abduqadir Damolla Heqqide Qisse, Xéwir Tömür, Shinjang Yash- Ösmürler Neshiryati, 1990- Yili

9. Memtili Tewpiq, Mirehmet Séyt, Yalqun Rozi Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1997- Yili

10. Izdinish, Zordun Sabir, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1983- Yili 7- Ay

11. Tündiki Chaqmaq, Ebeydulla Ibrahim, Shinjang Yash- Ösmürler Neshiryati, 1988- Yili

12. Sutuq Bughraxan, Seypidin Ezizi Milletler Neshiryati , Béyjing, 1987-Yil 9-Ay

13. Léyighan Bulaq, (6 Qisim) Jalalidin Behram, , Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1997-1999 Yilliri

14. Su Boyida, Lo Guenjong, Shi Ney’en, , Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 2012- Yili 11- Ay

15. Qizil Rawaqtiki Chüsh, Saw Shö Chin, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1977- Yili 10- Ay

16. Baldur Oyghan’ghan, Adem Xéwir Tömür Shinjang Yash- Ösmürler Neshiryati, Ürümchi, 1987- Yili

17. Qaynam Örkishi, Abdulla Talip, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 2008- Yili

18. Éli Dolqunliri , (2 Tom) Abduraxman Qahar, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1986 1988 Yillar

19. Qissesul Enbiya, Nesirdin Rabghuzi, Qeshqer Uyghur Neshriyati, Qeshqer, 1988- Yili 3- Ay

20. Bayawanning Siri, Extem Ömer, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 2001- Yili 7- Ay

21. Kumush Renglik Quta, Sultan Hashim Shinjang Yashlar-Ösmürler Neshriyati, Ürümchi, 2012- Yili 4- Ay

22. Qum Basqan Sheher, Memtimin Hushur, Shinjang Yash- Ösmürler Neshiryati, Ürümchi , 1996- Yili

23. Méhraptin Chayan , Abdulla Qadiri, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1982- Yili 1- Ay

24. Kechmish, Xalide Isra’il, Qeshqer Uyghur Neshiriyiyati We Shinjang Éléktron Ü-Sin Neshiriyati. Qeshqer , Ürümchi, 2011-Yili 11- Ay

25. Yaghach Médal, Chopani, Milletler Neshiryati Béyjing, 2001- Yili 3- Ay

26. Enjanbay, Nur Rozi, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 2003-Yili 1-Ay

27. Ötken Künler, Abdulla Qadiri, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi 1983- Yili

28. Ramzanning On Yettisi, [Liwan] Jurji Zeydan , Shinjang Xelq Neshriyati , Ürümchi, 1983-Yili 6-Ay


Hékayiler:

1. Qosh Meschit, Memtiili Zunun, Shinjang Yashlar’ösmürler Neshiriyati, Ürümchi, 1989- Yili

2. Möminning Momigha Chiqishi, Nur Rozi

3. Kelkün, Memet Baghrash

4. Besh Tal Oq, Turdi Samsaq

5. Maghdur Ketkende, Zunun Qadiri

6. Éh Topiliq Yol, Zordun Sabir

7. Éghir Künlerde, Ömer Muhemmidi

8. Chéniqish, Zordun Sabir

9. Dolan Yashliri, Zordun Sabir

10. Biley Tash, Extem Ömer

11. Aqsaq Bugha, Memet Baghrash, Shinjang Yashlar-Ösmürler Neshiriyati, Ürümchi 2016- 3- Ay

12. Burut Majrasi, Memtimin Hoshur

13. Qirliq Istakan, Memtimin Hoshur

14. Lay Su Ichken Janlar, Enwer Muhemmet

15. Qiyanliq Derya, Exet Turdi

16. Pasil, Semet Dugayli

17. Ot Ichide Tawlan’ghan Adem

18. Qurtlap Ketken Köl, Extem Ömer, Shinjang Yashlar - Ösmürler Neshriyati, Ürümchi 1994- Yili 4-Ay

19. Toxti Pokan Hékayiliri, Ghoji’abdulla Qaraqash

20. Mazar Chashqini, Erkinjan Emet

21. Bowa Muradingizgha Yéting!, Erkinjan Emet

22. Tuzluq Moma, Dawut Metniyaz

24.Besh Yashliq Mergen, Ablikim Baqi


Xelq Éghiz Edebiyati:

1. Uyghur Xelq Chöchekliri

2. Uyghur Xelq Meselliri, Exet Hashim, Shinjang Xeliq Neshiriyati Ürümchi, 1981- Yili

3. Uyghur Xelq Maqal Temsilliri, Mehemmet Rehim, Shinjang Xeliq Neshiriyati Ürümchi, 1979- Yili

4. Tetür Kirpik, Abliz Hézimof, Shinjang Yash- Ösmürler Neshiryati, Ürümchi , 1988- Yili 3- Ay

5. Kelile We Démine, Shinjang Xelq Neshiryati Ürümchi 2006- Yili 4- Ay

6. Qabusname, Shemsulma’ali Weshimgir Qabus, Abdurishit Islam Terjimisi, Qeshqer Uyghur Neshiriyati, Qeshqer 1983- Yili

7. Hatem Heqqide Qisse , Toxti Abixan Neshirge Teyyarlighan, Qeshqer Uyghur Neshiryati, Qeshqer 1982- Yili 2 Ay

8. Oghuzname Dastani, Tursun Ayup, Géng Shimén , Milletler Neshiryati. Béyjing, 1980- Yili 11- Ay

9. Séyit Nochi Dastani

10. Uyghur Tarixiy Qoshaqliri, Uchqunjan Ömer Teyyarlighan. Qeshqer Uyghur Neshiryati, Qeshqer, 1981- 12-Ay

11. Nesirdin Ependi Letipliri, Abdushükür Türdi Toplap Retligen, Shinjang Xelq Neshiryati, Ürümchi, 1979- Yili 6-Ay

12. Seley Chaqqan Letipiliri, Uchqunjan Omer Qatarliqlartoplighan, Qeshqer Uyghur Neshiriyati , Qeshqer. 1983- Yili

13. Molla Zeydin Heqqide Qisse, Xéwir Tomur, Shinjang Xeliq Neshiriyati, Ürümchi, 1982-Yili

14. Hésam Chaqchaqliri, Maxmut Muhemmet , Shinjang Xeliq Neshiriyati, Ürümchi , 1998-Yili

15. Exmetjan Qurbanning Balilar Chöchekliri

16. Heyye Binni Yeqzan Heqqide Qisse, Ibn Tufayil, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi , 2001-Yili 8- Ay

17. Gülistan, Sheyx Se’idi

18. Séghizxan Bilen Bödüne


Eslimiler :

1. Shinjangning 50 Yili, Burhan Shehidi, Milletler Neshriyati, Béyjing, 1986- Yili 5- Ay

2. Ömür Dastani, Seypidin Ezizi, Milletler Neshriyati Béyjing.

3. Exmetjan Qasimi Heqqide Hékayiler, Abduraxman Ebey, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1986- Yili 10- Ay

4. Shinjang Tarix Matériyalliri

5. Yiraq Qirlardin Ana Yurtqa Salam, Extem Ömer, Milletler Neshriyati, Béyjing 2008- Yili 6- Ay

6. Moskwa Xiyalliri, Nebijan Tursun

7. Erkin Sidiq Yazmiliri, (Qosh Til Heqqide Yazmiliri)

8. Memet Awaq Heqqidiki Yazmisi, Abduréshit Abletxan

9. Amérika Tesiratliri, Abduwéli Ayup

10. Kim Heqiqy Jalap?, Musa Jarullahning Qeshqer Sayahiti

11. Alte Sheher Mektupliri, Noshérwan Ya’ushéw, , Milletler Neshriyati, Béyjing 2013- Yili 8- Ay

12. Yulghun Tayiqida Qilin’ghan, Ippet Terbiysi

13. Repqet Ghazi Bélen Sohbet


Edebiy Xatiriler:

1. Topan, Batur Rozi

2. Sen Kimning Oghlisen Oylisangchu?, Memtimin Baghrash

3. Bayawandiki Yawa Gül, Memtimin Baghrash

4. Teklimakanning Yürikidiki Ot Derya Boyi Yézisi Heqqide, Ömerjan Imin, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 2006- Yili 3- Ay

5. Gherpke Qarshi Bayanat, Perhat Tursun

6. Padishahning Kiyimi Barmu?, Emin Osman

7. Qiyadiki Owchining Ahu-Zari, (Ottura Asiye Sherhi) Chingghiz Aytmatow, Muxtar Shixanow, , Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi , 2004-Yili 12- Ay

8. Ana Derya Izdep , Xalide Isra’il, Shinjang Güzel Sen’et-Futu Süret Neshriyati, Ürümchi, 2009-Yili 12- Yili

9. Özlük We Kimlik, Eset Sulayman, Shinjang Uniwérsitéti Neshiriyati, Ürümchi, 2006-Yili 7- Ay

10. Oghlum Aldinggha Qara Yarmuhemmet Tahir Tughluq, Qeshqer Uyghur Neshiriyati , Qeshqer, 1991- Yili


Ilmiy Eserler:

1. Hazirqi Zaman Uyghur Tili Grammatikisi, Xemit Tömur, Milletler Neshriyati, Béyjing 1987- Yili 6- Ay

2. Uyghur Pelsepe Tarixi , Abdushükür Muhemmed’imin, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1997-Yili 8- Ay

3. Uyghur Ma’aripi Tarixidin Ochérklar( 1949 - Yilgha Qeder), Abdulla Talip, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1986- Yili 12-Yili

4. Klassik Uyghur Edebiyati Tézisliri, Wahitjan Ghopur,Esqer Höseyin, 1982- Yili

5. Qeshqeriye, A.N.Kiropatkin, Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1984-Yili 3- Ay

6. Uyghur On Ikki Muqamining Esli Tékisti We Yéshimi, Abdure’op Polat

7. Tarixi Hemidi Molla Musa Sayrami, Milletler Neshriyati , Béyjing , 1986-Yili 12- Ay

8. Teklimakan’gha Dümlen’gen Roh, Es’et Sulayman Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 2000-Yili 7-Ay

9. Uyghur Étnografiyisi, Abdurehim Hebibulla, Shinjang Xelq Neshriyati. Ürümchi, 1993-Yili 4- Ay

10. Insanlarning Yéngi Yüzlinishi Abbas Burhan, Shinjang Pen - Téxnika Sehiye Neshriyati, Ürümchi, 1994-Yili 1-Ay

11. Jallat Shing Shésey

12. Qachqun Majungying, [Shwétsiyilik] Siwén Hédin, Qeshqer Uyghur Neshriyati , Qeshqer, 1989-Yili 3- Ay

13. Diyarimizdin Tépilghan Qismen Yadikarliqlar Heqqide, Abduqéyum Xoja, Milletler Neshriyati , Béyjing, 2009–Yili 5–Ayda

14. Uttura Asiya Tarix Tézisliri, Hérman Wambiri

15. Qeshqerge Qayta Seper, Gunnar Yaring, Shinjang Xelq Neshriyati , Ürümchi, 2014-Yili 3-Ay

16. Tang Shé’irliridin 300 Parche, Yasin Hawazi, Milletler Neshriyati , Béyjing , 2005-Yili 12- Ay


Shé’iriy Eserler:

1. Nezer Muptigha Xet At Heqqide, Exmetshah Qarqashi

2. Iz, Abduréhim Ötkur

3. Ana Riwayiti, Abduréhim Ötkur

4. Ana, Bughda Abdulla

5. Tügimes Naxsha, Téyipchan Éliyop

6. Yillargha Jawap, Lutpulla Mutellip

7. Sekkiz Süritim, Tursunbeg Ibrahim

8. Déhqan Bolmaq Tes, Rozi Sayit

9. Heykel, Abdukérim Xoja

10. Sunuq Qilich, Abduréhim Abdulla

11. Oyghan, Abduxaliq Uyghur

12. Qeshqerdiki Yershari, Adil Tuniyaz

13. Uyghurum (Bardur), Abduxaliq Uyghur

14. Kashigher Gumnam

15. Uyghur Dégen Mushundaq, Élya Bextiya

16. Almidek Yürekte Alemche Söygü, Osmanjan Sawut

17. Ressam, Gheyret Abit Gherqi

18. Walaktekkurning Ölümi, Téyipchan Éliyof

19. Shükür Dédim, Ablet Ismayil

20. Sulayman Guwah, Tahir Talip



Bu 100 Kitap Keng Oqurmenlerning Söyüp Oquydighan, Kutupxanisida Kem Bolsa Bolmaydighan Kitablar Töridin Orun Élishqa Munasip, Shundaqla Qosh Til Ma’aripida Yétiliwatqan Ewladlargha Eng Yaxshi Ana Til Dersi Bolalaydu Dep Qariduq. Konilar Tapqini Gül Keltürer, Tapalmiighini Bir Bash Piyaz Deptiken. Biz Bu Mushkül Emma Katta Xizmetke Qilghan Naqis Gheyritimizni Qérindashlar Toghra Chüshiner, Wezipimizning Müshkülliki Tüpeyli Yuz Bergen Xataliqlarni Hem Kechürer Dégen Ümidtimiz!


Paydilanmilar


Diqqet:

Paydilan’ghan Eserlerning Tizimlikining Hemmisini Bu Yerde Bayan Qilip Ötüsh Heqiqeten Müshkül. Tilgha Élin’ghan We Közdin Köchürülgen Kitablarning Tizimliki «Uyghur Yilnamisi»Ning 550-560-Betliridiki «Klassik Edebiyat Xezinisi» We Ushbu Kitabning 721-807- Betliridiki «Uyghur Tilida Neshir Qilin’ghan Qismen Kitablar» Serlewhesi Astidiki Kitablar We Uningda Bashqa Tilgha Élin’ghan We Élinmighan Kitap , Zhornallardiki On Ming Parchidin Artuq , Ilmiy Muhakime Eserler, Roman, Powést, Hékaye, Shé’ir , Nesir, Edebiy Axbarat, Eslime, Ziyaret Xatirisi Qatarliq Her Xil Zhanirdiki Munasiwetlik Dep Qaralghan Eserlerdin Biwaste We Wastiliq Paydilinilghan Bolup, Bu Kitablarni Bu Yerde Birmu Bir Tizimlap Kitabxanlargha Sunushni Layiq Körmiduq, Shundaqtimu Oqurmenlerning Kéyniki Paydilinishi We Izdinishi Üchün Muhim Dep Qarighan Bir Qisim Kéreklik Paydilanmilarni Sunduq.


Abdukérim Raxman «Uyghur Folklori Heqqide Bayan» , Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1990- Yili

Abduraxman Baqi «Uyghur Kitabchiliqigha Tesir Körsetken 100 Nadir Kitab» Ijtima’iy Penler Munbiri 2006-Yilliq 6-San We 2007-Yilliq 1-2-3-Sanlar

Abdurésht Sulayman «Uyghur Shé’iryitidiki100parche» Meshhur Shé’ir 2008- Yili

Abdushükür Muhemmet’imin «Uyghur Pelsepe Tarixi» Omumi Bayan , Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1997- Yili 8- Ay

Abdulla Talip «Uyghur Ma’aripi Tarixidin Ochériklar» , Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1986- Yili 12- Ay

Téyipjan Éliyéw We Rehmetullah Jariy «Uyghur Klassik Edebiyatidin Nemuniler» Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 1981- Yili

Gheyretjan Osman

«Uyghur Klassik Edebiyat Tarixi» Shinjang Xelq Neshriyati, Ürümchi, 2001- Yili

«Uyghur Klassik Edebiyat Tarixidin Tézis» , Shinjang Uniwérsitéti Neshriyati, 1987- Yili

Memettursun Zunun Oqya «Uyghur Yilnamisi» Uyghur Tili Tetqiqati Neshri, London, 2017- Yili 2- Ay

550-560-Betliridiki «Klassik Edebiyat Xezinisi»

721-807- Betliridiki «Uyghur Tilida Neshir Qilin’ghan Qismen Kitablar»

Mir Ezem «Uyghur Ma’arip Tarixidiki Öchmes Yultuzlar » Shinjang Yash- Usmörler Neshriyati, 1988- Yili

Méhrigül Xudaberdi Tehrirligen «20-Esir Uyghur Edebiyatidiki 100 Meshhur Eser» Junggo Uyghurche Radiyo Tori Yollan’ghan Waqit:2012-Yili 8-Ayning 3- Küni Sani

Hebibulla Siyit Bahawudun «Uyghur Edebiyatida Neshir Qilin’ghan Romanlar» «Shinjang Ma’arip Géziti», Esli Menbe : Yazghuchilar Munbiri

Wahitjan Ghopur, Esqer Höseyin «Klassik Uyghur Edebiyati Tézisliri» 1982- Yili


Izdinish Dergisi 2017- 2. Sayi S.66-73