Quran Kerim

From Uyghurpedia- Uyghur Énsiklopédiyisi
Jump to: navigation, search

Uyghur Énsiklopédiyisige Iane Qiling Uyghur Énsiklopédiyisi

Qur’an kerim




1 süre fatihe mekkide nazil bolghan, 7 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen [1]. Jimi hemdusana alemlerning perwerdigari Allah qa xastur [2]. ALLAH nahayiti shepqetlik we méhribandur [3]. Qiyamet künining igisidur [4]. (rebbimiz) sangila ibadet qilimiz we sendinla yardem tileymiz [5]. Bizni toghra yolgha bashlighin [6]. Ghezipingge yoluqqanlarning we azghanlarning yoligha emes, sen in’am qilghanlarning yoligha (bashlighin) [7].

2 süre beqer medinide nazil bolghan, 286 ayet

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, mim [1]. Bu kitabta (yeni qur’anda) héch shek yoq, (u) teqwadarlargha yétekchidur [2]. Ular gheybke ishinidu, namazni ada qilidu, ular biz bergen mal mülüktin (xuda yoligha) serp qilidu [3]. Ular sanga nazil qilin’ghan kitabqa, sendin ilgiriki (peyghemberlerge) nazil qilin’ghan kitablargha ishinidu we axiretke sheksiz ishinidu [4]. Ene shular perwerdigarining toghra yolida bolghuchilardur, ene shular bextke érishküchilerdur [5]. Shübhisizki, kapirlarni agahlanduramsen, agahlandurmamsen, beribir, ular iman éytmaydu [6]. ALLAH ularning dillirini we qulaqlirini péchetliwetken (imanning nuri kirmeydu), ularning közliri perdilen’gen (heqiqetni körmeydu), ular (axirette) qattiq azabqa duchar bolidu [7]. Kishiler arisida Allah qa we axiret künige ishenduq dégüchiler bar, heqiqette ular ishenmeydu (yeni aghzida ishenduq dégini bilen, könglide ishenmeydu) [8]. Ular Allah ni we möminlerni aldimaqchi bolidu, heqiqette ular tuymastin özlirinila aldaydu [9]. Ularning dillirida késel (yeni munapiqliq we sheklinish) bar, Allah ularning késilini kücheytiwetti; yalghan sözligenlikliri (yeni yalghandin imanni dewa qilghanliqliri we Allah ning ayetlirini mesxire qilghanliqliri) üchün ular qattiq azabqa duchar bolidu [10]. Ulargha: «yer yüzide buzghunchiliq qilmanglar» déyilse, «biz islah qilghuchilarmiz» deydu [11]. Bilinglarki, ular heqiqeten buzghunchilardur, lékin buni özliri tuymaydu [12]. Ulargha (yeni munapiqlargha): «iman éytqan kishilerdek (yeni sahabilerdek chin könglünglar bilen) iman éytinglar» déyilse, «biz iman éytqan exmeqlerge oxshash iman éytamduq?» deydu. Bilinglarki ularning özlirila exmeqler, lékin (buni) ular tuymaydu [13]. Ular möminler bilen uchrashqinida: «biz iman éyttuq» déyishidu, shayatunliri (yeni munapiq kattibashliri) bilen yalghuz jayda tépishqanda bolsa «biz heqiqeten siler bilen billimiz, peqet (tilimizning uchidila iman éytip qoyup) möminlerni mesxire qilimiz» deydu [14]. Mesxire qilghanliqliri üchün Allah ularni jazalaydu, ularni gumrahliqlirida qoyup bériduki, ular téngirqighan halda yürüshidu [15]. Ene shular hidayetni bérip gumrahliqni aldi. Shunga sodisi payda keltürmidi, ular hidayet tapquchi bolmidi [16]. Ular goyaki (kéchide issinish we yoruqluq élish üchün) ot yaqqan kishilerge oxshaydu, ot ularning etrapini yorutqanda, Allah ularning (otining) yoruqini öchürüwetti, ularni (etrapidiki héch nersini) körelmeydighan qarangghuluqta qaldurdi [17]. Ular gastur (yeni gas anglimighandek, yaxshiliqni anglimaydu), gachidur (yeni gacha sözliyelmigendek, yaxshi ishni sözliyelmeydu), kordur (yeni kor bolup qalghandek, toghra yolni körmeydu), shunga ular (gumrahliqtin) qaytmaydu [18]. Yaki ular zulmetlik, güldürmamiliq we chaqmaqliq qattiq yamghurda qalghan, goya chaqmaq soquwétip ölüp kétishtin qorqup, qulaqlirini barmaqliri bilen étiwalghan kishilerge oxshaydu. ALLAH kapirlarni (yeni ularning hemme ehwalini) bilip turghuchidur [19]. Chaqmaq chaqqanda ular köz nuridin ayrilip qalghili tas qalidu. Ular chaqmaq yoruqida méngiwalidu; qarangghuluq qaplighanda turup qalidu, Allah xalisa idi, ularni anglash we körüsh quwwitidin elwette mehrum qilatti. ALLAH heqiqeten her nersige qadirdur [20]. I insanlar! Teqwadarlardin bolushunglar üchün, silerni we silerdin burunqilar (yeni ötkenki ümmetler) ni yaratqan perwerdigaringlargha ibadet qilinglar [21]. ALLAH silerge zéminni töshek we asmanni bina (yeni yultuzlarning zichliqida binagha oxshash) qilip berdi, buluttin yamghur yaghdurup berdi, silerge riziq bolush üchün yamghur arqiliq türlük méwilerni östürüp berdi. Emdi Allah qa shérik keltürmenglar, halbuki, siler (Allah ning shériki yoqluqini) bilip turisiler [22]. Bendimiz (muhemmed) ge biz nazil qilghan qur’andin sheklensenglar, qur’an’gha oxshash birer sürini meydan’gha chiqirip béqinglar (qur’an’gha te’erruz qilishta) Allah tin bashqa yardemchinglarning hemmisini (yardemge) chaqiringlar, (qur’an insanning sözi dégen gépinglarda) rastchil bolsanglar [23]. Eger mundaq qilalmisanglar hergizghu qilalmaysiler kapirlar üchün teyyarlan’ghan, insan we tashlar yéqilghu bolghan dozaxtin saqlininglar [24]. (i muhemmed!) Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlargha ularning astidin östengler éqip turidighan jennetlerge kiridighanliqi bilen xush xewer bergin. Ular jennetning birer méwisidin riziqlandurulghan chaghda: «buning bilen burun (dunyadimu) riziqlandurulghan iduq» deydu. Ulargha körünüshi dunyaning méwilirige oxshaydighan, temi oxshimaydighan méwiler bérilidu. Jennetlerde ulargha pak jüptiler (yeni hörler) bérilidu, ular jennetlerde menggü qalidu [25]. ALLAH heqiqeten pasha we uningdinmu kichik nersilerni misal qilip keltürüshtin tartinip qalmaydu, möminler bolsa uni perwerdigari teripidin nazil bolghan heqiqet dep bilidu; kapirlar bolsa: «Allah bu nersilerni misal qilip keltürüshtin némini irade qilidu?» deydu. ALLAH bu misal bilen nurghun kishilerni (uni inkar qilghanliqtin) azduridu we nurghun kishilerni (uni testiqlighanliqtin) hidayet qilidu; shu arqiliq peqet pasiqlarnila azduridu [26]. Pasiqlar Allah wede alghandin kéyin bergen wedisini buzidu. ALLAH ulashqa buyrughan shey’ini üzüp qoyidu (yeni sile rehim qilmaydu), yer yüzide buzuqchiliq qilidu; ene shular ziyan tartquchilardur [27]. ALLAH ni qandaqmu inkar qilisilerki, jansiz idinglar, silerge jan berdi (yeni atanglarning pushtida, ananglarning qarnida abimeniy idinglar), kéyin (ejilinglar toshqanda) Allah jéninglarni alidu, andin kéyin tirildüridu, andin kéyin Allah ning dergahigha (hésab bérish üchün) qayturulisiler [28]. ALLAH yer yüzidiki hemme nersini siler (ning paydilinishinglar) üchün yaratti, andin asmanni yaritishqa yüzlinip, uni qusursiz yette asman qilip tamamlidi. ALLAH hernersini bilgüchidur [29]. Öz waqtida perwerdigaring perishtilerge: «men yer yüzide xelipe (yeni orunbasar) yaritimen» dédi. Perishtiler: «yer yüzide buzuqchiliq qilidighan, qan tökidighan (shexsni) xelipe qilamsen? Halbuki biz sini pak dep medhiyileymiz, muqeddes dep medhiyileymiz» dédi. ALLAH: «men heqiqeten siler bilmeydighan nersilerni bilimen» dédi [30]. ALLAH pütün shey’ilerning namlirini ademge ögetti, andin ularni perishtilerge körsitip: «(xelipe bolushqa ademge qarighanda biz heqliq deydighan qarshinglarda) rastchil bolsanglar, bu shey’ilerning namlirini manga éytip béringlar» dédi [31]. Perishtiler: «séni (pütün kemchiliklerdin) pak dep tonuymiz. Biz sen bildürgendin bashqini bilmeymiz, heqiqeten sen hemmini bilgüchidursen, hékmet bilen ish qilghuchidursen» dédi [32]. ALLAH: «i adem! Ulargha bu nersilerning namlirini éytip bergin» dédi. Adem ulargha bu nersilerning namlirini éytip bergen chaghda, Allah: «men silerge, asmanlardiki we zémindiki gheyblerni heqiqeten bilip turimen, ashkara we yoshurun ishinglarni bilip turimen, démigenmidim» dédi [33]. Öz waqtida perishtilerge: «ademge sejde qilinglar» déduq, iblistin bashqa hemmisi sejde qildi, iblis (sejde qilishtin) bash tartti, tekebburluq qildi, u kapirlardin bolup ketti [34]. Biz(ademge): «i adem! Sen xotunung (yeni hewwa) bilen jennette turunglar! Jennettiki nersilerdin xalighininglarche kengtasha yep ichinglar, bu derexke yéqinlashmanglar (yeni méwisidin yémenglar), bolmisa (özünglargha) zulum qilghuchilardin bolup qalisiler» déduq [35]. Sheytan u ikkisini téyildurdi (yeni men’i qilin’ghan derexning méwisini yégüzüp xatalashturdi), turuwatqan jennettin chiqardi. (ademge, hewwagha, iblisqa) «bir béringlar bilen öchekeshken halda (jennettin yer yüzige) chüshünglar, yer yüzide waqitliq (ejilinglar toshquche) yerlishinglar we (németlerdin) behrimen bolunglar» déduq [36]. Adem perwerdigaridin birqanche söz telim aldi (yeni gunahining kechürülüshi üchün oquydighan du’a uninggha ilham arqiliq bildürüldi), Allah uning tewbisini qobul qildi. ALLAH heqiqeten tewbini bekmu qobul qilghuchidur (bendilirige) nahayiti méhribandur [37]. (ulargha) «hemminglar bu yerdin chüshünglar, silerge men tereptin bir yol körsetküchi (yeni peyghember) kélidu, yolumgha egeshkenlerge (axirette) qorqunch we ghem qayghu bolmaydu» déduq [38]. Kapirlar we bizning ayetlirimizni inkar qilghanlar ehli dozaxtur, ular dozaxta menggü qalidu [39]. I sra’il ewladi! Méning silerge bergen némitimni yad étinglar, manga bergen (iman éytish we ta’et ibadet qilish heqqidiki) wedenglargha wapa qilinglar, menmu silerge qilghan (sawab bérish heqqidiki) wedemge wapa qilimen, mendinla qorqunglar [40]. Men nazil qilghan tewratni testiq qilghuchi qur’an’gha iman keltürünglar, qur’anni birinchi bolup inkar qilghuchi bolmanglar, ayetlirimni erzan bahada sétiwetmenglar, mangila teqwadarliq qilinglar [41]. Heqni batilgha (yeni Allah nazil qilghan heqiqetni özünglar oydurup chiqqan nersige) arilashturmanglar , heqni bilip turup yoshurmanglar [42]. Namazni ada qilinglar, zakatni béringlar, ruku qilghuchilar bilen bille ruku qilinglar [43]. Kishilerni yaxshi ishqa buyrup özünglarni untumsiler? Halbuki, siler kitab (yeni tewrat) ni oqup turisiler , chüshenmemsiler [44]. Sewr qilish, namaz oqush arqiliq (Allah tin) yardem tilenglar. Namaz Allah tin qorqquchilar (yeni kemterlik bilen Allah qa boysun’ghuchilar) din bashqilargha heqiqeten musheqqetlik ishtur [45]. ALLAH tin qorqquchilar perwerdigarigha choqum mulaqat bolidighanliqigha we Allah ning dergahigha choqum qaytip baridighanliqigha jezmen ishinidu [46]. I isra’il ewladi! Silerge bergen némitimni we silerni (bir zamanlarda) tamam jahan ehlidin üstün qilghanliqimni yad étinglar [47]. Kishi kishige esqatmaydighan, héch kishining shapa’iti qobul qilinmaydighan, héch kishidin fidiye élinmaydighan, ular (yeni kapirlar we gunahkar bendiler) yardemge érishelmeydighan kündin qorqunglar [48]. Öz waqtida silerni qattiq qiynighan, oghulliringlarni boghuzlap, qizliringlarni (ishqa sélish üchün) tirik qaldurghan pir’ewn guruhidin silerni qutquzduq. Bu, perwerdigaringlarning (yaxshi adem bilen yaman ademni ajritidighan) chong siniqi idi [49]. Öz waqtida déngizni yérip silerni qutquzduq (yeni déngizning süyini otturidin bölüp, quruq yol hasil qilip, shu yerdin silerni salamet ötküzduq) we pir’ewn guruhini köz aldinglarda gherq qilduq [50]. Öz waqtida musagha 40 kéche (kütkendin kéyin tewratni nazil qilishni) wede qilduq. U silerdin ayrilghandin kéyin, özünglargha zulum qilip, mozayni mebud qiliwaldinglar [51]. Shuningdin kéyin, shükür qilsun dep, silerni epu qilduq [52]. Öz waqtida silerni hidayet tapsun dep, musagha heqni batildin ayrighuchi kitabni (yeni tewratni) berduq [53]. Öz waqtida musa öz qewmige: «i qewmim! Siler mozayni mebud qilip, heqiqeten özünglargha zulum qildinglar, yaratquchinglargha tewbe qilinglar, mozaygha choqunmighanlar choqun’ghanlarni öltürsun» dédi. Mundaq qilish yaratquchinglarning dergahida siler üchün yaxshidur. ALLAH tewbenglarni qobul qildi. ALLAH tewbini heqiqeten bekmu qobul qilghuchidur, nahayiti méhribandur [54]. Öz waqtida: «i musa! ALLAH ni op’ochuq körmigiche sanga hergiz ishenmeymiz» dédinglar de, (silerge nazil bolghan azabni) körüp turghininglar halda silerni chaqmaq soqti [55]. Andin kéyin, silerni shükür qilsun, dep ölgininglardin kéyin qayta tirildürduq [56]. Silerge bulutni sayiwen qilip berduq, silerge terenjibin bilen bödünini chüshürüp berduq. (biz silerge) «riziq qilip bergen pak, shérin nersilerdin yep ichinglar» (déduq). Ular (németlirimizge nankorluq qilish bilen) bizge emes, peqet özlirigila zulum qildi [57]. Öz waqtida (musa arqiliq ejdadliringlargha): «bu sheherge (yeni beytulmuqeddeske) kiringlar, u yerde xalighininglarche kengtasha yep ichinglar, (beytulmuqeddes) derwazisidin (shükür qilish yüzisidin) sejde qilghan halda kiringlar, (perwerdigarimiz) gunahlirimizni kechürgin denglar, gunahinglarni meghpiret qilimiz, yaxshilargha téximu artuq sawab bérimiz» déduq [58]. Zulum qilghuchilar özlirige sözlen’gen sözni bashqa sözge özgertiwetti, zulum qilghuchilar yoldin chiqqanliqliri (yeni Allah qa asiyliq qilghanliqliri) üchün, ulargha asmandin azab chüshürduq [59]. Öz waqtida, musa öz qewmi üchün su telep qilghan idi, biz uninggha: «hasang bilen tashni urghin» déduq. Tashtin 12 bulaq étilip chiqti, hemme adem (yeni qebile) özining su ichidighan ornini bildi, (ulargha) «Allah bergen riziqtin yenglar we ichinglar, yer yüzide buzghunchiliq qilmanglar» (déduq) [60]. Öz waqtida (sina chölide terenjibin we bödüne bilenla ozuqliniwatqininglarda) siler: «i musa! Biz bir xil yémeklikke chidap turalmaymiz, biz üchün perwerdigaringgha du’a qilghin, bizge zéminning köktatliridin terxemek, samsaq, yésimuq we piyazlarni östürüp bersun» dédinglar, musa: «siler yaxshini nachargha tégishemsiler? (yeni piyaz, samsaq, köktatni terenjibin bilen bödünidin artuq köremsiler?) Birer sheherge kiringlar, (shu yerde) tiligininglar bar» dédi. Ular xarliqta, mohtajliqta qaldi. ALLAH ning ghezipige tégishlik boldi. Bu ularning Allah ning ayetlirini inkar qilghanliqliri, peyghemberlerni naheq öltürgenlikliri tüpeylidin boldi. Bu Allah qa asiyliq qilghanliqliri we heddidin ashqanliqliri tüpeylidin boldi [61]. Shübhisizki, möminler, yehudiylar, nasaralar (arisidin) we perishtilerge, yultuzlargha choqun’ghuchilar arisidin Allah qa, axiret künige iman keltürgen we yaxshi emellerni qilghanlar perwerdigarining qéshida ejridin behrimen bolidu. Ulargha (axirette) qorqunch we ghem qayghu yoqtur [62]. Öz waqtida, biz silerdin chin wede alghan we tur téghini üstünglargha tiklep qoyghan, silerge: «(dunyada halak bolushtin, axirette azabqa qélishtin) saqlinishinglar üchün biz bergen kitabni mehkem tutunglar (yeni tewratqa emel qilinglar), uningdiki ehkamlarni ésinglarda saqlanglar» (dégen iduq) [63]. Shuningdin kéyin (bergen wedenglardin) yüz örüdünglar, silerge Allah ning pezli merhemiti bolmisa idi, choqum ziyan tartquchilardin bolattinglar [64]. Aranglardiki shenbe küni (béliq tutmasliq) toghrisidiki sheri’et cheklimisidin chiqip ketküchilerni (qandaq qilghanliqimizni), elwette bilisiler, biz ulargha: «xar maymun bolup kétinglar» déduq [65]. Uni (yeni ulargha bérilgen bu jazani) zamandashliri we kéyinkiler üchün ibret, teqwadarlar üchün wez nesihet qilduq [66]. Öz waqtida, musa öz qewmige: «Allah heqiqeten silerni bir kala boghuzlashqa buyruydu» dégen idi. Ular: «bizni mesxire qiliwatamsen?» dédi. Musa: «jahillardin (yeni mesxire qilghuchilardin) bolup qélishtin Allah qa séghinip panah tileymen» dédi [67]. Ular: «biz üchün perwerdigaringgha iltija qilghinki, bizge qandaq kala ikenlikini bayan qilsun» dédi. Musa: «Allah uni qérimu emes, yashmu emes, ottura yash bolsun dep éytti, siler buyrulghanni qilinglar» dédi [68]. Ular: «biz üchün perwerdigaringgha iltija qilghinki, bizge uning renggini bayan qilsun» dédi. Musa éyttiki, «Allah heqiqeten uning renggi qarighuchilarni zoqlanduridighan sapsériq bolsun dédi» [69]. Ular: «perwerdigaringgha iltija qilghin, uning qandaq ikenlikini bizge bayan qilsun, (yeni déhqanchiliqqa ishlitilgen kalimu, yaki semritish üchün béqilghan kalimu?) Bu bizge müjmel bolup qaldi (bu éniq bolidighan bolsa) xuda xalisa (uni) biz choqum tapimiz» dédi [70]. Musa: «Allah uning yer heydep, ékin sughurup köndürülgen bolmasliqini, béjirim, alisi yoq (yeni renggide sériqliqtin bashqa reng yoq) bolushini éytti» dédi. Ular: «emdi toluq bayan qilding» dédi ular (kalini) tépip kélip boghuzlidi, (ular so’al sorawergenliktin) buni orunliyalmighili tas qaldi [71]. Öz waqtida siler bir kishini öltürgen we (qatilning kimliki) toghrisida detalash qilishqan idinglar. Siler yoshurmaqchi bolghan nersini (yeni qatilning ishini) Allah ashkarilighuchidur [72]. (silerge musa arqiliq) déduqki, kalining bir parchisi bilen ölükni urunglar (u tirilip qatilni éytip béridu), Allah ölüklerni shundaq (yeni köz aldinglarda bu ölükni tirildürgendek) tirildüridu, silerni chüshensun dp qudritining alametlirini silerge körsitidu [73]. (i yehudiylar jama’esi!) Shuningdin kéyin (yeni shanliq möjizilerni körgendin kéyin) dilinglar qétip ketti, tashtek yaki tashtinmu qattiq qétip ketti. Tashlar arisida ichidin (su étilip chiqip) ériqlar hasil bolidighanliri bar, yérilip arisidin su chiqidighanlirimu bar; Allah tin qorqup (tagh choqqiliridin) domilap chüshidighanlirimu bar (démek, tash yumshaydu, silerning dilinglar bolsa yumshimaydu we tesirlenmeydu), Allah qilmishinglardin ghapil emestur [74]. (i möminler jama’esi! Dewitinglar arqiliq) yehudiylarning iman éytishini ümid qilamsiler? Halbuki, ulardin bir guruh adem, Allah ning kalamini anglap chüshen’gendin kéyin , uni bilip turup (qesten) özgertiwetti [75]. Ular möminler bilen uchrashqanlirida: «iman éyttuq» deytti. Bir biri bilen yalghuz jayda tépishqanlirida: «perwerdigaringlar qéshida möminler silerge qarshi pakit körsetsun dep Allah silerge bildürgen wehyini (yeni muhemmed eleyhssalamning tewrattiki süpetlirini) ulargha sözlep béremsiler? (buni) chüshenmemsiler!» deytti [76]. Yehudiylar özlirining yoshurun we ashkara ishlirini Allah ning bilip turidighanliqini uqmamdu? [77]. Ularning sawatsizliri kitabni (yeni tewratni) uqmaydu, (ehbarliri oydurup chiqqan) oydurmilarnila bilidu, guman bilenla ish qilidu [78]. Kitabni öz qolliri bilen yézip uni az pulgha sétish (yeni dunyaning azghina menpe’iti) üchün, bu Allah teripidin nazil bolghan dégüchilerge way! Qoli bilen yazghanliri (yeni tewratni özgertkenlikliri) üchün ulargha way! (buning bilen) érishken (haram) nersiliri üchün ulargha way [79]. Ular: «bizni dozax oti sanaqliq künlerla köydüridu» deydu. (ulargha) «silerge Allah shundaq qilishqa wede bergenmu, (wede bergen bolsa) Allah wedisige hergizmu xilapliq qilmaydu, yaki özünglar bilmeydighanni Allah namidin dewatamsiler?» dégin [80]. Undaq emes (silerni dozax oti köydüridu), gunah qilghan we gunahqa chömüp ketkenler ehli dozaxtur, ular dozaxta menggü qalidu [81]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlar ehli jennettur. Ular jennette menggü qalidu [82]. Öz waqtida biz isra’il ewladidin Allah tin bashqigha ibadet qilmasliqqa, ata anigha, xish eqribalargha, yétimlerge, miskinlerge yaxshiliq qilishqa, kishilerge yaxshi söz qilishqa, namaz öteshke, zakat bérishke ehde alduq. Aranglardiki azghina kishidin bashqinglar ehdidin yéniwaldinglar, siler hemishe (ehdenglardin) yéniwalisiler [83]. Öz waqtida bir biringlarning qénini tökmeslikke, bir biringlarni yurtliringlardin heydep chiqarmasliqqa, silerdin chin ehde alghan iduq. Kéyin buni (yeni ehdini) étirap qilghan idinglar, buninggha özünglar guwahsiler [84]. Kéyin siler (ehdini buzup) bir biringlarni öltürdünglar, ichinglardin bir türküm kishilerni yurtidin heydep chiqardinglar, gunah we düshmenlik qilish bilen, ularning qarshi teripidikilerge yardem berdinglar, ular esir chüshüp kelse, fidiye bérip qutquzuwalisiler, halbuki, ularni yurtliridin heydep chiqirish silerge haram qilin’ghan idi (yeni bir biringlarni öltürüsh we yurtidin heydep chiqirishni rawa körüsileru , ularning esirge chüshüp düshmenliringlarning qolida bolup qélishini rawa körmeysiler). Siler kitabning (yeni tewratning) bir qisim ehkamlirigha ishinip, bir qisim ehkamlirini inkar qilamsiler? Silerdin shundaq qilghanlarning jazasi peqet hayatiy dunyada xarliqqa qélish, qiyamet küni qattiq azabqa duchar bolushtur. ALLAH qilmishinglardin ghapil emestur [85]. Ene shular axiretni bérip, dunya tirikchilikini sétiwalghan kishilerdur. Shuning üchün, ulardin azab yéniklitilmeydu, ulargha yardemmu qilinmaydu [86]. Shek shübhisizki, biz musagha kitab (yeni tewrat) berduq. Uningdin kéyin arqimu’arqa peyghemberler ewettuq, meryem oghli isagha möjiziler berduq, hemde uni rohulquddus (yeni jibri’il) bilen yöliduq. Herqachan birer peyghember könglünglargha yaqmaydighan birnerse élip kelse, tekebburluq qiliwéremsiler? Bir qisim peyghemberlerni inkar qildinglar, yene bir qisim peyghemberlerni öltürdünglar [87]. Ular: «dillirimiz perdilen’gen» dédi. Undaq emes, ularning kufri seweblik Allah ulargha lenet qildi, ulardin iman éytidighanlar nahayiti az [88]. Ulargha Allah teripidin ulardiki kitab (tewrat) ni testiqlaydighan kitab (qur’an) nazil bolghan chaghda (uninggha ishenmidi). Ilgiri ular (muhemmed eleyhissalamni wasite qilip) kapirlargha qarshi özlirige yardem kélishini tileytti, ular bilidighan (yeni tewratta süpiti bayan qilin’ghan) peyghember kelgen chaghda uni inkar qildi. ALLAH kapirlargha (yeni peyghemberlerning tügenchisini inkar qilghan yehudiylargha) lenet qildi [89]. Yehudiylarning Allah nazil qilghan qur’anni inkar qilishi Allah ning öz pezlini (yeni peyghemberlikni) xalighan bendisige chüshürgenlikige heset qilish yüzisidindur. Ularning özlirini (yeni imanini) kufrigha sétishi ejeb yaman ishtur. Ular üsti üstige ghezepke tégishlik boldi. Kapirlar xarlighuchi azabqa duchar bolidu [90]. Ulargha: «Allah nazil qilghan kitabqa (yeni qur’an’gha) iman keltürünglar» déyilse, ular: «özimizge nazil qilin’ghan kitabqa (yeni tewratqa) iman keltürimiz» deydu. Uningdin kéyinki kitabqa (yeni qur’an’gha) ishenmeydu, halbuki, u (yeni qur’an) heqtur, ularning qolidiki kitabni testiq qilghuchidur. (ulargha) «siler (tewratqa) ishinidighan bolsanglar, ilgiri néme üchün Allah ning peyghemberlirini öltürdünglar?» dégin [91]. Musa silerge heqiqeten éniq möjizilerni keltürdi, musa (tur téghigha ketken) din kéyin, özünglargha zulum qilip mozayni mebud qiliwaldinglar [92]. Öz waqtida biz silerdin (tewratqa emel qilishqa) chin wede alghan iduq, silerge: «men nazil qilghan kitabni mehkem tutunglar (bolmisa üstünglargha taghni tashlaymiz)» dep tur téghini üstünglargha tikliduq we (tewratqa) qulaq sélinglar (déduq). Ular: «sözüngge qulaq salduq emringge asiyliq qilduq» déyishti. Ularning kufri tüpeylidin dillirigha mozayning muhebbiti singip ketti. Ulargha: «eger siler mömin bolsanglar, imaninglar silerni ejeb yaman ishqa buyruydikina? (siler mömin emes, chünki iman mozaygha choqunushqa buyrumaydu)» dégin [93]. Ulargha: «eger axiret yurti (yeni jennet) Allah ning qéshida (siler guman qilghandek) bashqilargha emes, yalghuz silergila xas bolsa, (silerni jennetke ulashturidighan) ölümni arzu qilip béqinglar! (jennet bizgila xas dégen sözünglarda) rastchil bolsanglar» dégin [94]. Ular qilghan yaman emelliri seweblik, ölümni hergizmu arzu qilmaydu. ALLAH zalimlarni obdan bilgüchidur [95]. Shübhisizki, ularni hayatqa hemme kishidin, hetta mushriklardinmu héris körüsen; her biri ming yil ömür körüshni arzu qilidu, uzun ömür körüsh ularni azabtin qutuldurup qalalmaydu. ALLAH ular ning qilmishlirini éniq körüp turghuchidur [96]. Éytqinki, «jibri’ilgha düshmen bolghan adem (Allah qa düshmendur), chünki u (yeni jibri’il) Allah ning emri bilen özidin ilgirikini (yeni samawi kitablarni) testiq qilghuchi, toghra yol körsetküchi, möminlerge bésharet bergüchi qur’anni séning qelbingge nazil qildi [97]. Kimki Allah ni, Allah ning perishtilirini, peyghemberlirini, jibri’ilni, mika’ilni düshmen tutidiken (Allah ni düshmen tutqan bolidu), shübhisizki, Allah kapirlarni düshmen tutidu» [98]. Shek shübhisizki, sanga biz roshen ayetlerni nazil qilduq, ularni peqet toghra yoldin chiqqanlarla inkar qilidu [99]. Her qachan ular birer ehde tüzüshse, bir türkümi uni buzidu, belki ularning (yeni yehudiylarning) tolisi (tewratqa) iman éytmaydu [100]. Ulargha Allah teripidin qolliridiki kitabni testiqlaydighan bir peyghember (yeni muhemmed eleyhissalam) kelse, (uning peyghemberlik delillirini) bilmeydighandek, Allah ning kitabini (yeni tewratni) arqisigha chörüwétidu (yeni tewratning sözlirige emel qilmaydu) [101]. Ular sulaymanning padishahliq zamanidiki sheytanlarning (séhrigerlikige a’it) sözlirige egeshti. Sulayman (séhriger bolghini we séhir öginish bilen) kapir bolghini yoq, lékin sheytanlar kishilerge séhir ögitip kapir boldi. Ular babildiki harut marut déyilidighan ikki perishtige nazil qilin’ghan séhirni ügitetti. (bu ikki perishte) biz kishilerni sinaymiz kapir bolmighin, démigiche héch kishige séhir ögetmeytti. Ular bu ikkisidin er xotunni bir biridin ayriwétidighan nersilerni (yeni séhirgerlikni) öginetti, ular (séhir arqiliq) Allah ning ruxsitisiz héch kishige ziyan yetküzelmeytti. Halbuki, ular özlirige ziyini bar, paydisi yoq nersini öginetti. Yehudiylar (tewratni tashlap) séhirni sétiwalghuchigha axirette (Allah ning rehmitidin we jennitidin) héch nésiwe yoq ikenlikini obdan béletti, ular janlirining bedilige sétiwalghan nersisining (yeni özliri üchün séhir öginishni tallishining) ejebmu yaman ish ikenlikini kashki bilse idi [102]. Eger ular iman keltürse (séhirni tashlap) Allah tin qorqsa, (ular üchün) Allah ning dergahidiki sawab elwette yaxshi idi, kashki ular buni bilse idi [103]. I möminler! (peyghemberge) ra’ina dep xitab qilmay, unzurna dep xitab qilinglar, (sözige) qulaq sélinglar, kapirlar qattiq azabqa duchar bolidu [104]. Ehli kitab we mushriklardin bolghan kapirlar perwerdigaringlar teripidin silerge birer yaxshiliqning chüshüshini yaqturmaydu, Allah özining xalighan bendisige peyghemberlikni xas qilidu, Allah chong pezl igisidur [105]. Qandaqla bir ayetni emeldin qaldursaq yaki untuldursaq, (ornigha) uningdin artuq yaki shuninggha oxshash bir ayetni keltürimiz. ALLAH ning her nersige qadir ikenlikini bilmemsen? [106]. Asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa mensup ikenlikini bilmemsen? Silerge Allah tin bashqa héchqandaq dost we medetkar yoqtur [107]. Ular (yeni yehudiylar) ilgiri musadin so’al sorighandek, silermu peyghembiringlardin so’al sorimaqchi bolamsiler? Kimki imanini kufrigha tégishse, u heqiqeten toghra yoldin azghan bolidu [108]. Ehli kitab ichidiki nurghun kishiler özlirige heqiqet (yeni dininglarning heqliqi) ashkara bolghandin kéyin, heset qilish yüzisidin silerni imaninglardin qayturup kapir qilishni arzu qilidu. ALLAH ning emri kelgen’ge qeder (yeni Allah silerge ular bilen urush qilishqa ruxset qilghuche) ularni epu qilinglar we kechürünglar. ALLAH heqiqeten her nersige qadirdur [109]. Namazni ada qilinglar, zakatni béringlar, özünglar üchün ishligen herqandaq yaxshi emel bolsa, Allah ning dergahida uning sawabini tapisiler, Allah heqiqeten qilghan emelinglarni körüp turghuchidur [110]. Ular: «yehudiy yaki nasara bolmighan adem (yeni yehudiylar yehudiy bolmighan adem, nasaralar nasara bolmighan adem) hergizmu jennetke kirmeydu» déyishti. Bu, ularning quruq arzusidur. «eger (sözünglarda) rastchil bolsanglar, delilinglarni keltürünglar» dégin [111]. Undaq emes, kimki yaxshi emellerni qilghan halda özini Allah qa tapshuridiken (yeni Allah ning emrige boysunup, emelini xalis Allah üchün qilidiken), u perwerdigarining dergahida sawabtin behrimen bolidu. Ulargha (axirette) héch qorqunch we ghem qayghu bolmaydu [112]. Yehudiylar: «nasaralarning héchqandaq asasi yoq (yeni ular toghra dinda emes)» dédi. Nasaralarmu: «yehudiylarning héchqandaq asasi yoq (yeni ular toghra dinda emes)» dédi. Halbuki, ular kitabni (yeni yehudiylar tewratni, nasaralar injilni) oquydu, bilimsiz ademler (yeni ereb mushrikliri) mu ular dégendek dédi, Allah qiyamet küni ularning öz’ara ixtilap qilishqan nersiliri üstide höküm chiqiridu [113]. ALLAH ning mesjidliride Allah ning namining yad qilinishini tosqan we ularni weyran qilishqa orun’ghanlardinmu zalim kishi barmu? Mesjidlerge ularning peqet qorqqan haldila kirishi layiq idi, ular dunyada reswa bolidu. Axirette chong azabqa (yeni dozax azabigha) duchar bolidu [114]. Meshriqmu, meghribmu (yeni pütün yer yüzi) Allah ningdur, qaysi terepke yüzlensenglermu, u Allah ning teripi (yeni silerge ixtiyar qilghan qiblisi) dur. ALLAH (ning meghpiriti) heqiqeten kengdur, (Allah) hemmini bilgüchidur [115]. Ular (yeni yehudiylar, nasaralar, mushriklar): «Allah ning balisi bar» deydu. ALLAH (ularning guman qilghan nersisidin) paktur, undaq emes, asmanlardiki we zémindiki nersilerning hemmisi Allah ningdur, hemmisi uninggha boysun’ghuchidur [116]. ALLAH asmanlar we zéminni yoqtin bar qilghuchidur. Bir ishni wujudqa keltürüshni irade qilsa, «wujudqa kel» deydu de, u wujudqa kélidu [117]. Bilmeydighanlar (yeni qureysh kapirliri): «Allah néme üchün biz bilen sözleshmeydu? Yaki néme üchün bizge (rast peyghemberlikning delili süptide) birer möjize kelmeydu?» deydu. Ulardin burun ötkenlermu (peyghemberlirige) shundaq sözni qilghan idi; ularning dilliri bir birige oxshaydu. Ayetlirimizni jezmen ishinidighan (yeni heqiqet izdeydighan) qewm üchün heqiqeten bayan qilduq [118]. Biz séni heqiqeten (möminlerge jennet bilen) xosh xewer bergüchi, (kapirlarni dozax azabidin) agahlandurghuchi qilip heq (din) bilen ewettuq. Sen ehli dozax (yeni kapirlardin iman éytmighanlar) toghrisida jawabkar emessen [119]. Sen yehudiylar we nasaralarning dinigha kirmigiche ular sendin hergizmu razi bolmaydu. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «toghra yol peqet Allah ning yolidur». Sanga ilim kelgendin kéyin (yeni pakitliq heqiqet sanga ashkara bolghandin kéyin), eger sen ularning nepsi xahishlirigha egishidighan bolsang, (séni Allah ning azabidin qutquzidighan) héchqandaq dostmu bolmaydu, medetkarmu bolmaydu [120]. Biz ata qilghan kitabni tégishlik rewishte oquydighanlar bar, ene shular uninggha ishinidu. Kimlerki kitabni (yeni qur’anni) inkar qilidiken, ular ziyan tartquchilardur [121]. I isra’il ewladi! Silerge bergen némitimni we silerni (bir zamanlarda) hemme jahan ehlidin üstün qilghanliqimni yad étinglar [122]. Birawgha biraw qilchilik yardem qilalmaydighan, héch kishining fidiyisi qobul qilinmaydighan, héch kishining shapa’iti payda qilmaydighan, ulargha (yeni kapirlar we gunahkarlargha) yardem qilinmaydighan kündin qorqunglar [123]. Öz waqtida ibrahimni perwerdigari bir qanche emrler (yeni sheri’et teklipliri) bilen sinidi, ibrahim ularni beja keltürdi. ALLAH uninggha: «séni choqum kishilerge (dinda) péshwa qilimen» dédi, ibrahim: «méning bir qisim ewladimnimu péshwa qilsang» dédi. ALLAH: «méning (péshwa qilish) ehdemge zalimlar (yeni kapirlar) érishelmeydu» dédi [124]. Öz waqtida biz kebini kishiler üchün jem bolidighan jay we aman jay qilip berduq. (kishilerge) maqami ibrahimni namazgah qilinglar (yeni shu yerde namaz oqunglar déduq). Ibrahim bilen isma’ilgha öyümni (yeni kebemni) tawap qilghuchilar, étikapta olturghuchilar, ruku qilghuchilar, sejde qilghuchilar üchün pak tutushni buyruduq [125]. Öz waqtida ibrahim: «perwerdigarim! Bu yerni (yeni mekkini) ténich sheher qilip bergin, ahalisidin Allah qa we axiret künige iman éytqanlarni türlük méwiler bilen riziqlandurghin» dédi. ALLAH: «kapir bolghan ademnimu (riziqtin) azghina muddet (yeni hayatliqida) behrimen qilimen, andin kéyin uni (axirette) dozaxqa heydeymen» dédi. (bu) némidégen yaman aqiwet! [126]. Öz waqtida ibrahim bilen isma’il kebining ulini qopuruwétip: «perwerdigarimiz bizning (xizmitimizni) qobul qilghin, sen heqiqeten (du’ayimizni) anglap turghuchisen, (niyitimizni) bilip turghuchisen [127]. Perwerdigarimiz! Ikkimizni özüngge ita’etmen qilghin, bizning ewladlirimizdinmu özüngge ita’etmen ümmet chiqarghin, bizge hejimizning qa’idilirini bildürgin, tewbimizni qobul qilghin, chünki sen tewbini nahayiti qobul qilghuchisen, nahayiti méhribansen [128]. Perwerdigarimiz! Ularning ichidin ayetliringni ulargha tilawet qilip béridighan, kitabingni (yeni qur’anni), hékmetni (yeni pak sünnetni) ulargha ögitidighan, ularni (mushriklik we gunahlardin) pak qilidighan bir peyghember ewetkin, heqiqeten sen ghalibsen, hékmet bilen ish qilghuchisen» dédi [129]. Özini exmeq qilghanlardin bashqa kim ibrahimning dinidin yüz örüydu, heqiqeten biz uni bu dunyada (peyghemberlikke) talliduq. Shek shübhisizki, axirette u yaxshilar qatarida bolidu [130]. Öz waqtida perwerdigari uninggha: «(perwerdigaringning emrige) ita’et qilghin» dédi. U: «alemlerning perwerdigarigha ita’et qildim» dédi [131]. Ibrahim we ye’qub öz oghullirigha wesiyet qilip: «i oghullirim! ALLAH silerge mushu dinini (yeni islam dinini) tallidi, peqet musulman pitinglarche ölünglar (yeni imaninglarda mehkem turunglar, taki iman bilen kétinglar)» dédi [132]. Ye’qub jan üzüwatqan waqtida siler yénida barmidinglar? Shu chaghda ye’qub oghulliridin: «men ölgendin kéyin siler kimge ibadet qilisiler?» dep soridi. Ular: «séning ilahing we ata bowiliring ibrahim, isma’il, is’haqlarning ilahi bolghan bir Allah qa ibadet qilimiz, biz uninggha ita’et qilghuchimiz» dédi [133]. Ular ötken bir ümmettur, ularning emelliri (ning sawabi) özliri üchündur. Silerning emelinglar (ningmu sawabi) özünglar üchündur, ularning qilmishigha siler jawabkar emes [134]. Ular: «yehudiy yaki nasara bolunglar, toghra yol tapisiler» deydu. «undaq emes, biz ibrahimning islamgha uyghun dinigha egishimiz, u mushriklardin emes idi» dégin [135]. Éytinglarki, «Allah qa iman éyttuq, bizge nazil qilin’ghan wehyige, ibrahimgha, isma’ilgha, is’haqqa, ye’qubqa we ularning ewladlirigha nazil qilin’ghan wehyige, musagha bérilgen (tewratqa), isagha bérilgen (injilgha) we peyghemberlerge perwerdigari teripidin bérilgen (kitablargha) iman éyttuq, ulardin héchbirini ayriwetmeymiz (yeni yehudiylar we nasaralargha oxshash, ularning bezisige iman éytip bezisini inkar qilmaymiz), biz Allah qa boysun’ghuchilarmiz» [136]. Eger ular (yeni ehli kitab) siler iman éytqandek iman éytsa, elwette, toghra yol tapqan bolidu. Eger ular (imandin) yüz örüse, (sen bilen) adawette bolghan bolidu, ulargha qarshi Allah sanga kupayidur. ALLAH (ularning sözlirini) anglap turghuchidur, (hiyle mikrini) bilip turghuchidur [137]. ALLAH ning dinida ching turunglar, Allah ning dinidin yaxshi kimning dini bar? Biz Allah qa ibadet qilghuchilarmiz [138]. «biz bilen Allah toghruluq munazirilishemsiler? Halbuki, u hem bizning perwerdigarimiz, hem silerning perwerdigaringlardur. Bizning emellirimiz özimiz üchündur, silerning emelliringlarmu özünglar üchündur, biz Allah qa sadiqmiz» dégin [139]. «yaki ibrahim, isma’il, is’haq, ye’qub we uning ewladi yehudiy idi yaki nasara idi» demsiler? Éytqinki, «(ularning qaysi dinda ikenlikini) siler obdan bilemsiler? Yaki Allah obdan bilemdu? Qolida Allah nazil qilghan delil ispat turup uni yoshurghan ademdin zalim kim bar? ALLAH silerning qilmishinglardin ghapil emestur» [140]. Ular ötken bir ümmettur, ularning emelliri özliri üchündur. Silerning emelinglarmu özünglar üchündur, ularning qilmishigha siler jawabkar emes [141]. Bezi exmeq kishiler: «ularni (yeni peyghember eleyhissalam bilen möminlerni) qarap kéliwatqan qiblisidin (yeni beytulmuqeddestin) néme yüz örügüzgendu?» deydu. (i muhemmed!) Éytqinki, «meshriq we meghrib (yeni hemme terep) Allah ningdur, Allah xalighan kishini toghra yolgha bashlaydu» [142]. Shuningdek (yeni silerni islamgha hidayet qilghandek) kishilerge (yeni ötkenki ümmetlerge) shahit bolushunglar üchün we peyghemberning silerge shahit bolushi üchün, biz silerni yaxshi ümmet qilduq. Sen yüz keltürüp kéliwatqan terepni (yeni beytulmuqeddesni) qible qilghanliqimiz peyghemberge egeshkenlerni asiyliq qilghanlardin (yeni murted bolup ketkenlerdin) ayriwélishimiz üchünla idi. ALLAH hidayet qilghanlardin bashqilargha bu (yeni qiblining özgertilishi) heqiqeten éghirdur. ALLAH silerning imaninglarni (yeni ilgiri beytulmuqeddeske qarap oqughan namizinglarni) bikar qiliwetmeydu. ALLAH kishilerge heqiqeten méhribandur, nahayiti köyümchandur [143]. Biz séning (kebe qibleng bolushini tilep) qayta qayta asman’gha qarighanliqingni körüp turuwatimiz. Séni choqum sen yaqturidighan qiblige yüzlendürimiz. (namazda) yüzüngni mesjidi herem terepke qilghin. (i möminler!) Qeyerde bolmanglar (namazda) yüzünglarni mesjidi herem terepke qilinglar. Heqiqeten kitab bérilgenler (yeni yehudiylar we nasaralar) buning (yeni qiblining kebige özgertilishining) perwerdigari teripidin kelgen heqiqet ikenlikini, choqum bilidu, Allah ularning qilmishidin ghapil emes [144]. Kitab bérilgenlerge barche delilni keltürsengmu, ular séning qiblengge boysunmaydu, senmu ularning qiblisige boysunmaysen; ular (yeni yehudiylar we nasaralar) hem öz ara bir birining qiblisige boysunmaydu. Sanga ilim (yeni wehyi) kelgendin kéyin, mubada ularning nepsi xahishlirigha boysunsang, u chaghda sen choqum zulum qilghanlardin bolisen [145]. Biz kitab bergenler (yeni yehudiylar bilen nasaralar) uni (yeni peyghemberni) öz oghullirini tonughandek tonuydu. Ularning bir pirqisi, shübhisizki, heqiqetni bilip turup yoshuridu [146]. Heqiqet Allah teripidin kelgendur, hergiz shek keltürgüchilerdin bolmighin [147]. Her (ümmet) ning yüz keltüridighan teripi (yeni qiblisi) bar, (i möminler!) Yaxshi emellerni qilishqa aldiranglar, qeyerde bolmanglar, (qiyamet küni) Allah hemmenglarni (hésab üchün) yighidu, Allah heqiqeten hemme nersige qadirdur [148]. (qeyerdin seperge chiqmighin, namizingda) yüzüngni mesjidi herem (yeni kebe) terepke qilghin; bu, heqiqeten, perwerdigaring teripidin kelgen heqiqettur, Allah silerning qilmishinglardin ghapil emestur [149]. Kishiler (yeni yehudiylar we mushriklar) ge silerge qarshi delil ispat bolmasliqi üchün, (i muhemmed! Seper qilishqa) qeyerdin chiqmighin, (namizingda) yüzüngni mesjidi herem terepke qilghin. (i möminler!) Silermu qeyerde bolmanglar, (namizinglarda) yüzünglarni mesjidi herem terepke qilinglar. Peqet ularning ichidiki zulum qilghuchilarla (qiblining özgergenlikini silerge qarshi delil qiliwalidu), ular (yeni zalimlar) din qorqmanglar, (méning emrimni tutush bilen) mendin qorqunglar. (qiblini özgertishke emr qilishim) silerge bergen némitimni kamaletke yetküzüshüm üchün we toghra yolda bolushunglar üchündur [150]. Shuningdek (yeni silerge bergen némitimni kamaletke yetküzginimdek) öz ichinglardin silerge bizning ayetlirimizni tilawet qilip béridighan, silerni (mushriklik we gunahdin) pak qilidighan, silerge kitabni (yeni qur’anni) we hékmetni (yeni diniy ehkamlarni) ögitidighan, silerge bilmigenliringlarni bildüridighan bir peyghember ewettuq [151]. Méni (ta’et ibadet bilen) yad étinglar, (méni yad etsenglar) menmu silerni (sawab bérish bilen, meghpiret qilish bilen) yad étimen. Manga shükür qilinglar, nashükürlük qilmanglar [152]. I möminler! Sewr arqiliq we namaz arqiliq yardem tilenglar. ALLAH heqiqeten sewr qilghuchilar bilen billidur [153]. ALLAH ning yolida öltürülgenlerni (yeni shéhitlerni) ölük démenglar, belki ular tiriktur, lékin siler buni sezmeysiler [154]. Biz silerni bir’az qorqunch bilen, bir’az qehetchilik bilen we malliringlargha, janliringlargha, baliliringlargha, zira’etliringlargha yétidighan ziyan bilen choqum sinaymiz. (béshigha kelgen musibet, ziyan zexmetlerge) sewr qilghuchilargha (jennet bilen) xush xewer bergin [155]. Ulargha birer musibet kelgen chaghda, ular: «biz elwette Allah ning igidarchiliqidimiz (yeni Allah ning bendilirimiz), choqum Allah ning dergahigha qaytimiz» deydu [156]. Ene shular perwerdigarining meghpiriti we rehmitige érishküchilerdur, ene shular hidayet tapquchilardur [157]. Sefa bilen merwe heqiqeten Allah ning (dinining) alametliridur. Hej qilghan yaki ömre qilghan adem ularning arisida se’yi qilsa héch bak yoq. Kimki öz ixtiyari bilen birer yaxshiliq qilidiken (Allah uning mukapatini béridu), Allah elwette shükürning mukapatini bergüchidur, Allah hemmini bilgüchidur [158]. Bu kitabta (yeni tewratta) kishilerge toghra yolni éniq bayan qilghinimizdin kéyin, biz nazil qilghan (muhemmed eleyhissalamning rast peyghember ikenlikini ispatlaydighan) roshen delillerni we toghra yolni yoshuridighanlargha Allah lenet qilidu (yeni rehmitidin yiraq qilidu); lenet qilghuchilar (yeni perishtiler we möminler) mu ulargha lenet qilidu [159]. Peqet tewbe qilghanlar, (emelini) tüzetkenler, yehudiylarning tewrat ehkamliridin yoshurghanlirini) bayan qilghanlarla buningdin mustesna. Ene shularning tewbisini qobul qilimen, men tewbini bekmu qobul qilghuchidurmen. Nahayiti méhribandurmen [160]. Shübhisizki, kapir bolup, kapir péti ölgenler bar, ene shular choqum Allah ning, perishtilerning we insanlarning hemmisining lenitige uchraydu [161]. Ular dozaxta menggü qalidu, ulardin azab yéniklitilmeydu, ulargha bérilidighan azab kéchiktürülmeydu [162]. Silerning ilahinglar bir ilahtur, uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur; u nahayiti shepqetliktur, nahayiti méhribandur [163]. Asmanlarning we zéminning yaritilishida, kéche bilen kündüzning nöwetlishishide, kishilerge paydiliq nersilerni élip déngizda üzüp yürgen kémilerde, Allah buluttin yaghdurup bergen, ölgen zéminni tirildüridighan yamghurda, yer yüzige tarqitiwetken haywanatlarda, shamal yönülüshlirining özgirip turushida, asman zémin arisida boysundurulghan bulutlarda, chüshinidighan kishiler üchün, elwette (Allah ning birlikini körsitidighan) deliller bardur [164]. Bezi ademler Allah tin gheyriylerni (yeni butlarni) Allah qa shérik qiliwalidu, ularni (möminlerning) Allah ni dost tutqinidek dost tutidu, (yeni ulughlaydu we ulargha boysunidu). Möminler Allah ni hemmidin bek dost tutquchilardur, zalimlar (qiyamet küni özlirige teyyarlan’ghan) azabni körgen chaghda pütün küch quwwetning Allah qa mensüp ikenlikini we Allah ning azabining qattiq ikenlikini kashki bilse idi (dunyada Allah qa shérik keltürgenliklirige heddidin ziyade pushayman qilatti) [165]. Eyni waqitta egeshtürgüchiler azabni körüp, egeshküchilerdin ada juda bolidu. Ularning öz’ara munasiwiti (yeni dunyadiki dostluqi) üzülidu [166]. Egeshküchiler: «kashki bizlerge (dunyagha) qaytishqa bolsa idi, ular bizdin ada juda bolghandek bizmu ulardin ada juda bolattuq» deydu. ALLAH ulargha (yaman) ishlirining hesret bolghanliqini mushundaq körsitidu, ular dozaxtin chiqmaydu [167]. I insanlar! Yer yüzidiki halal pakiz nersilerdin yenglar, sheytanning yollirigha egeshmenglar, chünki sheytan silerge ochuq düshmendur [168]. Sheytan silerni heqiqeten yamanliqlargha, qebih gunahlargha we Allah namidin, yalghandin (Allah silerge halal qilghan nersilerni haram dep we haram qilghan nersilerni halal dep), siler bilmeydighan nersilerni éytishqa buyruydu [169]. Herqachan ulargha (yeni mushriklargha): «Allah nazil qilghan nersige (yeni Allah peyghembirige nazil qilghan wehyige, qur’an’gha) egishinglar» déyilse, ular: «yaq, ata bowilirimizdin qalghan din’gha egishimiz» déyishidu. Ata bowiliri héch nersini chüshenmigen we toghra yolda bolmighan tursa, yene ulargha egishemdu? [170]. Kapirlerni hidayetke dewet qilghuchi xuddi menisini chüshenmey tawushini we nidanila anglaydighan chaharpaylarni chaqirghan ademge oxshaydu (kapirlar heqni anglashtin) gastur, (heqni sözleshtin) gachidur, (heqni körüshtin) kordur, ular (wez nesihetni chüshenmeydu [171]. I möminler! Biz silerni riziqlandurghan halal nersilerdin yenglar, eger Allah ghila ibadet qilidighan bolsanglar, Allah qa (yeni Allah ning heddi hésabsiz németlirige) shükür qilinglar [172]. ALLAH silerge özi ölüp qalghan haywanni, qanni, choshqa göshini, Allah tin gheyriyning (yeni butlarning) nami éytilip boghuzlan’ghan haywanni yéyishni haram qildi, kimki öz ixtiyariche emes, ilajisizliqtin (yuqiriqi haram qilin’ghan nersilerdin) hayatini saqlap qalghudek yése, uninggha héch gunah bolmaydu. Heqiqeten Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [173]. ALLAH kitabta (yeni tewratta) nazil qilghan nersilerni yoshuridighan we uni azghina pulgha satidighanlarning qarnigha yégini peqet ottur (chünki ularning yégen shu haram méli ularni dozaxqa élip baridu), qiyamet küni Allah ulargha (ularni xushal qilidighan) söz qilmaydu, ularni (gunahliridin) paklimaydu, ular qattiq azabqa duchar bolidu [174]. Ene shular hidayetni gumrahliqqa, meghpiretni azabqa (yeni jennetni dozaxqa) tégishti, ular dozax azabigha némidégen chidamliq! [175]. Bu (qattiq azab) shuning üchünki, Allah heqiqeten heq kitabni (tewratni) nazil qildi (ular tewrattiki nersilerni yoshurdi we özgertiwetti), kitab toghrisida ixtilap qilghuchilar chungqur nizadidur [176]. Silerning kün chiqqan we kün patqan terepke yüzkeltürüshünglarning özila yaxshi emelge yatmaydu. Belki Allah qa, axiret künige, perishtilerge, kitabqa (yeni Allah nazil qilghan kitablargha), pebghemberlerge iman keltürüsh, Allah ni söyüsh yüzisidin xish eqribalargha, yétimlerge, miskinlerge, ibn sebillerge (yeni pul mélidin alaqisi üzülüp qalghan musapirlargha), sa’illargha we qullarning azadliqqa érishishige pul mal yardem bérish, namaz oqush, zakat bérish, ehdige wapa qilish, yoqsuzluqqa, késellikke we (Allah ning yolida qilin’ghan) urushqa berdashliq bérish yaxshi emelge kiridu. Ene shular (yeni yuqiriqi süpetlerge ige kishiler) (imanida) rastchil ademlerdur, ene shular teqwadar ademlerdur [177]. I möminler! Öltürülgenler üchün qisas élish silerge perz qilindi, hör adem üchün hör ademdin, qul üchün quldin, ayal üchün ayaldin qisas élinidu. Qatil üchün (diniy) qérindishi teripidin birnerse kechürüm qilinsa (yeni öltürülgüchining igisi qatildin diyet élishqa razi bolup qisas élishtin waz kechse, u, jinayetchidin diyetni) chirayliqche telep qilishi lazim, (jinayetchimu diyetni) yaxshiliqche (yeni kéchiktürmestin, kémeytiwetmestin toluq) bérishi lazim. Bu (höküm) perwerdigaringlar teripidin (silerge bérilgen) yéniklitishtur we rehmettur. Shuningdin kéyin (yeni diyetni qobul qilghandin kéyin), chékidin éship ketken (yeni qatilni öltürgen) adem qattiq azabqa duchar bolidu [178]. I eqil igiliri! Silerge qisasta hayatliq bar, (yeni kishi birawni öltürgen teqdirde öziningmu öltürülidighanliqini bilse, u, adem öltürüshtin yanidu, shuning bilen, uning özimu, u öltürmekchi bolghan ademmu ölüshtin saqlinip qalidu). (naheq qan töküshtin) saqlinishinglar üchün (qisas yolgha qoyuldi) [179]. Eger silerdin bireylen ölüsh aldida köp mal qaldursa, uning ata anisigha we xish eqribalirigha adilliq bilen wesiyet qilishi teqwadarlarning öteshke tégishlik burchi süpitide perz qilindi [180]. Wesiyetni anglighandin kiyin, kimki uni özgertidiken, uning gunahi özgertkenlerge yüklinidu. ALLAH heqiqeten hemmini anglap turghuchidur, hemmini bilip turghuchidur [181]. Kimki wesiyet qilghuchining sewenliki yaki qesten natoghra qilghanliqini bilip, ularning (yeni wesiyet qilghuchilar bilen wesiyet qilin’ghuchilarning) arisini tüzep qoysa, uninggha héch gunah bolmaydu, Allah heqiqeten meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [182]. I möminler! (gunahlardin) saqlinishinglar üchün, silerdin ilgirikilerge (yeni ilgiriki ümmetlerge) roza perz qilin’ghandek, silergimu (ramizan rozisi) perz qilindi [183]. (bu perz qilin’ghan roza) sanaqliq künlerdur, silerdin kimki késel yaki seper üstide bolup (roza tutmighan bolsa), tutmighan künlerni (yeni qazasini) bashqa künlerde tutsun, rozini (qériliq yaki ajizliq tüpeylidin musheqqet bilen) aran tutidighan kishiler tutmisa, (künlüki üchün) bir miskin toyghudek tamaq fidiye bérishi lazim. Kimki fidiyini (belgilen’gen miqdardin) artuq berse, bu özi üchün yaxshidur, eger bilsenglar, roza tutush siler üchün (éghiz ochuq yürüshtin we fidiye bérishtin) yaxshidur [184]. Ramizan éyida qur’an nazil bolushqa bashlidi, qur’an insanlargha yétekchidur, hidayet qilghuchi we heq bilen naheqni ayrighuchi roshen ayetlerdur, silerdin kimki ramizan éyida hazir bolsa ramizan rozisini tutsun; kimki késel yaki seper üstide (yeni musapir) bolup (tutmighan bolsa, tutmighan künler üchün) bashqa künlerde tutsun. ALLAH silerge asanliqni xalaydu, teslikni xalimaydu, (aghzinglar ochuq yürgen künlerning qazasini qilish bilen ramizan rozisining) sanini toldurshunglarni, silerni hidayet qilghanliqigha Allah ni ulughlishinglarni, (uning in’amlirigha) shükür qilishinglarni xalaydu [185].méning bendilirim sendin men toghruluq sorisa (ulargha éytqinki), men heqiqeten ulargha yéqinmen (yeni ularning ehwalini, sözlirini bilip turimen), manga du’a qilsa, men du’a qilghuchining du’asini ijabet qilimen, ular toghra yol tépish üchün méning dewitimni qobul qilsun we manga iman éytsun (yeni hemishe iman bilen bolsun) [186]. Roza kéchiliride ayalliringlargha yéqinchiliq qilish silerge halal qilindi, ular siler üchün kiyimdur (yeni ular silerge ariliship yashaydu we kiyim beden’ge yépishqandek yépishidu), silermu ular üchün kiyimsiler (yeni silermu ulargha ariliship yashaysiler we kiyim beden’ge yépishqandek yépishisiler). ALLAH özünglarning özünglarni aldighanliqinglarni (yeni roza kéchisi yéqinchiliq qilghininglarni) bildi . ALLAH tewbenglarni qobul qildi, silerni epu qildi. Emdi ulargha (yeni ayalliringlargha) yéqinchiliq qilinglar, Allah silerge teqdir qilghan nersini (yeni perzentni) telep qilinglar, taki tangning aq yipi qara yipidin ayrilghan’gha (yeni tang yorughan’gha) qeder yenglar, ichinglar, andin kech kirgiche roza tutunglar, siler mesjidte étikapta olturghan chéghinglarda (kündüz bolsun kéche bolsun), ulargha yéqinchiliq qilmanglar, ene shular Allah belgiligen chégrilardur (yeni men’i qilghan ishlardur), uninggha yéqinlashmanglar. Kishilerning (haram qilin’ghan ishlardin) saqlinishliri üchün, Allah ayetlirini ulargha mushundaq bayan qilidu [187]. Bir biringlarning mallirini naheq yewalmanglar, bilip turup kishilerning bir qisim mallirini zulum bilen yewélish üchün hakimlargha para bermenglar [188]. (i muhemmed!) Sendin yéngi chiqqan ay (yeni ayning kichik chiqip chongiyidighanliqi, andin kichikleydighanliqi) toghruluq sorishidu, (ulargha) éytqinki, «u kishilerning (tirikchilik, soda sétiq, mu’amile, roza tutush, éghiz échish qatarliq) ishlarning we hejning waqitlirini hésablishi üchündur». (jahiliyet dewride qilghininglardek éhramdiki chéghinglarda) öylerning arqisidin (töshük échip) kirish yaxshiliqqa yatmaydu. (Allah ning emrige muxalip ish qilishtin) qorqqan adem yaxshi emel (igisi) dur. (éhramdiki chéghinglarda adettikidek) öylerning derwaziliridin kiringlar, bextke érishishnglar üchün Allah qa teqwadarliq qilinglar [189]. Silerge urush achqan ademlerge qarshi Allah yolida jihad qilinglar, tajawuz qilmanglar, tajawuz qilghuchilarni Allah heqiqeten dost tutmaydu [190]. Ularni (yeni mushriklarni) (ular heremde bolsun, bashqa yerde bolsun, urush haram qilin’ghan aylarda bolsun) uchratqan yerde öltürünglar, silerni yurtunglardin (yeni mekkidin) chiqiriwetkendek, silermu ularni yurtidin chiqiriwétinglar, ziyankeshlik qilish urushtinmu yamandur. Taki ular özliri urush achmighiche mesjidi herem etrapida ular bilen urush qilmanglar, eger ular (mesjidi herem etrapida) özliri urush achsa, ularni öltürüwéringlar. Kapirlarning jazasi shundaq bolidu [191]. Eger ular urushni toxtatsa (silermu urushtin qol yighinglar), Allah (tewbe qilghuchilargha) heqiqeten meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [192]. Taki ziyankeshlik tügigen we Allah ning dini yolgha qoyulghan’gha qeder ular bilen urushunglar; eger ular urushni toxtatsa, zulum qilghuchilardin bashqilargha düshmenlik qilishqa bolmaydu [193]. (urush) haram qilin’ghan ay (urush) haram qilin’ghan aygha tengdur (yeni urush haram qilin’ghan. Aylarda düshmininglar silerge chéqilsa, shu aylarda silermu ulargha chéqilsanglar bolidu). Hörmiti saqlinishqa tégishlik nersiler teng barawerdur( yeni hörmiti saqlinishqa tégishlik nersilerni bashqilar depsende qilsa, intiqam élish yüzsidin, silermu ularni depsende qilsanglar héch yamini yoq. (biraw silerge qanchilik chéqilghan bolsa, silermu uninggha shunchilik chéqilinglar; Allah qa teqwadarliq qilinglar, bilinglarki, Allah teqwadarlar bilen billidur [194]. ALLAH ning yolida (pul mal) serp qilinglar, özünglarni halaketke tashlimanglar, éhsan qilinglar, éhsan qilghuchilarni Allah heqiqeten dost tutidu [195]. Hej bilen ömreni Allah üchün toluq orunlanglar, eger (düshmen yaki késellik sewebidin) hejni yaki ömreni ada qilishta tosqunluqqa uchrisanglar, u halda néme ongay bolsa (yeni töge, kala, qoydin némini tapalisanglar), shuni qurbanliq qilinglar, qurbanliq qilinidighan mal jayigha (yeni belgilen’gen jaygha) yetmigiche béshinglarni chüshürmenglar, silerdin kimki késel (yeni chéchini chüshürse ziyan qilidighan késel) yaki béshida illet (yeni bash aghriqi, pitqa oxshashlar) bolup (béshini chüshürmise), fidiye qilish yüzisidin (üch kün) roza tutsun, yaki (alte miskin’ge üch sa) sediqe bersun, yaki (birer mal) qurbanliq qilsun, eminlikte bolghan chéghinglarda (aranglardin) ömre qilghandin kéyin hej qilishtin behrimen bolghan adem (yeni hejdin burun ömre qilip tamamlighan adem) néme ongay bolsa, shuni qurbanliq qilsun, (puli yoqluqtin yaki qurbanliq mal yoqluqidin qurbanliq mal) tapalmighan adem hej jeryanida üch kün roza tutsun, (hejdin) qaytqandin kéyin yette kün roza tutsun, uning hemmisi on kün bolidu. Mana bu (yeni ömre qilghan ademge qurbanliq qilish lazimliqi yaki roza tutush heqqidiki höküm) mesjidi herem da’iriside (yeni heremde) olturushluq bolmighan kishiler üchündur. ALLAH qa teqwadarliq qilinglar, bilinglarki, Allah ning azabi qattiqtur [196]. Hej waqti melum birqanche aydur (yeni shewwal, zulqe’de ayliri we zulhejje éyining on künidur). Bu aylarda hej qilishni niyet qilghan (yeni éhram baghlighan) ademning jinsiy alaqe qilishi, gunah qilishi we jangjal qilishi men’i qilinidu, siler qandaqliki yaxshi emelni qilsanglar, Allah uni bilip turidu (axiretlikinglar üchün) zad rahile éliwélinglar, eng yaxshi zad rahile teqwadarliqtur. I eqil igiliri! Manga teqwadarliq qilinglar [197]. Perwerdigaringlardin (hej mewsümide tijaret we bashqa oqet arqiliq) riziq telep qilsanglar, silerge héch gunah bolmaydu. Erefattin qaytqan chéghinglarda mesh’eri heremda (yeni muzdelifede) Allah ni yad étinglar, Allah silerni hidayet qilghanliqi üchün, uni yad étinglar, ilgiri siler heqiqeten gumrah idinglar (yeni Allah silerni hidayet qilishtin ilgiri gumrahlar qatarida idinglar) [198]. Andin kéyin, siler (erefattin) kishiler qaytqan jay bilen qaytinglar, Allah tin meghpiret telep qilinglar. ALLAH heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [199]. Siler hejge a’it ibadetlerni ada qilghandin kéyin, Allah ni bolsa ata bowanglarni (pexirlinip) yad etkendek yaki uningdinmu ziyade yad étinglar, bezi kishiler: «i perwerdigarimiz! Bizge (nésiwimizni) bu dunyadila bergin» deydu. Halbuki, uninggha axirette (yaxshiliqtin) héch nésiwe yoqtur [200]. Bezi kishiler: «perwerdigarimiz! Bizge dunyada yaxshiliq ata qilghin, axirettimu yaxshiliq ata qilghin, bizni dozax azabidin saqlighin» deydu [201]. Ene shular özliri qilghan emellirining mol méwisini köridu. ALLAH ning hésab élishi tézdur (yeni shunche köp xalayiqtin qisqa waqit ichide hésab élip bolidu) [202]. Sanaqliq künlerde (yeni teshriq künliride) Allah ni yad étinglar (yeni namazliringlarning axirida tekbir éytinglar), (minadin) aldirap ikki künde qaytqan ademge héch gunah bolmaydu, texir qilip qaytqan ademgimu héch gunah bolmaydu. (yuqiriqi ehkamlar) teqwadarliq qilip (hejni toluq ada qilmaqchi bolghan) adem üchündur. ALLAH tin qorqunglar; bilinglarki, siler hésab üchün Allah ning dergahigha yighilisiler [203]. (i muhemmed!) Kishiler arisida shundaq adem barki, uning dunya tirikchiliki toghrisidiki sözi séni qiziqturidu (lékin u yalghanchi munapiqtur), u dilidiki nersige (yeni dili bashqa tili bashqa emeslikige) Allah ni guwah qilidu. Halbuki, u (sanga we sanga egeshküchilerge) esheddiy düshmendur (körünüshte u shérin sözi arqiliq dindar qiyapetke kiriwalidu) [204]. U (huzurungdin) qaytqandin kéyin, zéminda buzuqchiliq qilish üchün we zira’etlerni, haywanatlarni halak qilish üchün tirishidu (uning buzghunchiliqi emelde insanlarni halak qilish üchündur, chünki zira’etlersiz we haywanatlarsiz insanlarning yashiyalishi mumkin emes). ALLAH buzuqchiliqni yaqturmaydu [205]. Uninggha (wez nesihet qilinip yaman söz heriketliringdin qaytip) Allah tin qorqqin déyilse, ghururi uninggha gunah yükleydu (yeni heqtin tekebburluq bilen bash tartip, pitne pasatta téximu ezweyleydu), uninggha jehennem yéterliktur, jehennem nahayiti yaman jaydur [206]. Bezi kishiler barki, ular Allah ning rezasi üchün jénini pida qilidu (qilghan emeli bilen peqet Allah ning raziliqinila tileydu). ALLAH bendilirige tolimu merhemetliktur [207]. I möminler! Islam dinigha pütünley kiringlar (yeni slam dinining pütün ehkamlirigha boysununglar, bezi ehkamlirigha emel qilip, bezi ehkamlirini terk etmenglar), sheytanning yollirigha (we ighwasigha) egeshmenglar, sheytan silerge heqiqeten ashkara düshmendur [208]. Silerge (islam dinining heqliqini körsitidighan) roshen deliller kelgendin kéyin (toghra yoldin) téyip ketsenglar, bilinglarki, (siler jazalinisiler, chünki) Allah ghalibtur (yeni silerdin intiqam élishtin ajiz emestur), hékmet bilen sh qilghuchidur [209]. Ular (yeni slamgha kirishni terk etkenler) peqet Allah ning (qiyamet küni xalayiqning arisida höküm chiqirish üchün) bulut parchiliri ichide kélishini, perishtlerning kélishini we (xalayiqning arisida höküm chiqirilip, bir guruh jenneti, bir guruh dozixi bolup ayrilish bilen xalayiqning) ishining pütüshini kütemdu? (bendilerning) hemme ishi Allah qa qayturulidu [210]. (i muhemmed!) Isra’il ewladidin sorighinki, biz ulargha neqeder köp roshen delillerni ata qilduq. Kimki Allah ning némitige érishkendin kéyin, uni (kufriliq qilip) özgertiwetse (Allah uninggha azab qilidu), Allah ning azabi heqiqeten qattiqtur [211]. Kapirlargha dunya tirikchiliki chirayliq körsitildi (yeni ular dunyaning shehwetlirige, németlirige meptun bolidu), möminlerni mesxire qilidu, halbuki qiyamet küni teqwadarlar ulardin (derije jehette) üstün turidu; Allah xalighan kishige hésabsiz riziq béridu [212]. Insanlar (deslepte) bir ümmet (yeni heq dinda) idi (kéyin ularning bezisi iman éytip, bezisi iman éytmay ixtilap qilishti), Allah (möminlerge jennet bilen) xush xewer bergüchi, (kuffarlarni dozaxtin) agahlandurghuchi peyghemberlerni ewetti; (Allah) kishilerning ixtilap qilishqan nersiliri üstide höküm chiqirish üchün, ulargha heq kitabni nazil qildi, peqet kitab bérilgen kishilerla özlirige roshen deliller kelgendin kéyin öz’ara heset qiliship (yeni kapirlar möminlerge heset qilip), kitab toghrisida ixtilap qilishti, Allah öz iradisi boyiche möminlerni ular (yeni gumrahlar) ixtilap qilishqan heqiqetke hidayet qildi. ALLAH xalighan kishini toghra yolgha bashlaydu [213]. Siler téxi ilgirikiler uchrighan külpetlerge uchrimay turup jennetke kirishni oylamsiler? Silerdin ilgiri ötken (mömin) ler éghirchiliqlargha, külpetlerge uchrighan we chöchütüwétilgen idi, hetta peyghember we möminler: «Allah ning (bizge wede qilghan) yardimi qachan kélidu?» dégen idi. Bilinglarki, Allah ning yardimi heqiqeten yéqindur [214]. (i muhemmed!) Sendin (mallirini) qandaq serp qilsa boldighanliqini soraydu, éytqinki, «mal mülkinglardin némini serp qilmanglar, uni ata ananglargha, xish eqribaliringlargha, miskinlerge we ibn sebillerge serp qilsanglar bolidu. Yaxshiliqtin némini qilmanglar, Allah uni bilip turidu» [215]. Silerge jihad perz qilindi, halbuki, siler uni yaqturmaysiler, siler birer nersini yaqturmasliqinglar mumkin, emma u siler üchün paydiliqtur; siler birer nersini yaqturushunglar mumkin, emma u siler üchün ziyanliqtur. (silerge némining paydiliq ikenlikini) Allah bilidu, siler bilmeysiler, (shuning üchün) Allah buyrughan’gha aldiranglar [216]. (i muhemmed!) Ular sendin: «haram qilin’ghan ayda urush qilishqa bolamdu?» dep soraydu, éytqinki, «bu ayda urush qilish chong gunahtur; Allah ning yolidin tosush, Allah qa kufriliq qilish, mesjidi heremda (ibadet qilishtin) tosush we mesjidi heremdin ahalini heydep chiqirish Allah ning dergahida téximu chong gunahtur, pitne (yeni möminlerge ziyandashliq qilish) adem öltürüshtinmu qattiq gunahtur». Ular (yeni kuffarlar) qolidin kelsila silerni dininglardin qayturuwetken’ge qeder siler bilen dawamliq urushidu. Silerdin kimki öz dinidin qaytip kapir péti ölse, uning emelliri dunya we axirette bikar bolup kétidu. Bundaq ademler ehli dozaxtur, ular dozaxta menggü qalghuchilardur [217]. Shübhisizki, man éytqanlar, hijret qilghanlar we Allah ning yolida jihad qilghanlar ene shundaq kishiler Allah ning rehmitini ümid qilidu, Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [218]. (i muhemmed!) Sendin haraq we qimar toghrisida sorishidu, sen ulargha: «buning her ikkiside chong gunah we kishilerge (azghina maddi) paydimu bar, lékin ulardiki gunah paydigha qarighanda téximu chong» dégin, ular sendin némini sediqe qilish toghruluq soraydu, «(éhtiyajdin) artuqini (sediqe qilinglar)» dégin. (dunya we axiretning ishlirini) tepekkur qilishinglar üchün Allah öz ayetlirini silerge shundaq bayan qilidu [219]. (i muhemmed!) Ular sendin yétimler toghruluq sorishidu, éytqinki, «(terbiyilesh, mallirini östürüp) ularni tüzesh yaxshidur, ular bilen (ulargha paydiliq bolghan rewishte) ariliship yashisanglar, u chaghda (yeni ulargha qérindashlarche mu’amile qilinglar), ular silerning diniy qérindashliringlardur. ALLAH (yétimlerning ishlirini) buzghuchi we tüzigüchini bilip turidu. Eger Allah xalisa, silerni (qiyin ishqa teklip qilish bilen) choqum japagha salatti». ALLAH heqiqeten ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [220]. (i musulmanlar!) Mushrik ayallar iman éytmighiche ularni nikahinglargha almanglar. (hör) mushrik ayal (hösn jamali we méli bilen) silerni meptun qilghan teqdirdimu, mömin dédek, elwette, uningdin artuqtur. Mushrik erler iman éytmighiche mömin ayallarni ulargha yatliq qilmanglar, (hör) mushrik er silerni meptun qilghan teqdirdimu mömin qul, elwette, uningdin artuqtur. Ene shular (yeni mushrik er we ayallar silerni) dozaxqa chaqiridu, Allah öz iradisi boyiche (silerni) jennetke, meghpiretke chaqiridu, kishiler pend nesihet alsun dep Allah ulargha öz ayetlirini bayan qilidu [221]. (i muhemmed!) Ular sendin heyz toghruluq (yeni heyzdar ayal bilen jinsiy alaqe qilishning durusluqi yaki durus emesliki toghruluq) soraydu. Éytqinki, «heyz ziyanliqtur (yeni heyz mezgilide jinsiy alaqe qilish er xotun her ikkisige ziyanliqtur), heyz mezgilide ayalinglardin néri turunglar, (heyzdin) pak bolghuche ulargha yéqinchiliq qilmanglar, pak bolghanda, ulargha Allah buyrughan jaydin yéqinchiliq qilinglar». ALLAH heqiqeten tewbe qilghuchilarni dost tutidu. (haramdin we nijasettin) pak bolghuchilarni heqiqeten dost tutidu [222]. Ayalliringlar siler üchün (xuddi) ékinzarliqtur (yeni nesil tériydighan jaydur). Ékinzarliqinglargha xalighan rewishte kélinglar, özünglar üchün aldin’ala yaxshi emel teyyarlanglar, (gunahtin cheklinish bilen) Allah tin qorqunglar, bilinglarki, siler Allah qa mulaqat bolusiler, möminlerge (jennet bilen) xush xewer bergin [223]. Yaxshiliq qilmasliqqa, teqwadar bolmasliqqa we kishilerni epleshtürmeslikke qesem qilish shekli bilen (ularni qilishqa) Allah ni tosalghu qilmanglar (yeni Allah bilen qesem qilishni yaxshi ishlarni qilmasliqning sewebi qilmanglar), Allah (sözliringlarni) anglap turghuchidur, (ehwalinglarni) bilip turghuchidur [224]. Meqsetsiz ichken qesiminglar üchün Allah silerni jazagha tartmaydu, qesten ichken qesiminglar üchün Allah silerni jazagha tartidu. ALLAH meghpiret qilghuchidur, helimdur (yeni bendilirini jazalashqa aldirap ketmeydu) [225]. Ayallirigha yéqinchiliq qilmasliqqa qesem ichken kishiler töt ay kütidu; eger ular (bu muddet ichide ayallirigha yéqinchiliq qilishqa) qaytsa, (ayallirigha yamanliq qilghan gunahini) Allah heqiqeten meghpiret qilghuchidur. ALLAH nahayiti méhribandur [226]. Eger ular talaq qilish niyitige kelse, Allah heqiqeten (ularning sözlirini) anglap turghuchidur, (niyetlirini) bilip turghuchidur [227]. Talaq qilin’ghan ayallar üch heyz ötküche iddet tutidu. Eger ular Allah qa, axiret künige ishinidiken, bechchidanliridiki Allah yaratqan nersini (yeni balini yaki heyzni) yoshurushi durus emes, ularning erliri eger epliship qélishni xalisa, shu muddet ichide ularni qayturup kélishke (bashqilargha qarighanda) eng heqliqtur. Ayalliri üstide erlerning heqliri bolghinidek, erliri üstide ayallarningmu heqliri bar (yeni ayallar muwapiq derijide hoquqtin behrimen bolushi kérek, muwapiq derijide mejburiyetmu ötishi kérek). (ayallargha mehri bérish we ularning turmushini qamdash mejburiyetliri erlerge yüklen’genliktin) erler ayallardin bir derije artuqluqqa ige. ALLAH ghalibtur. Hékmet bilen ish qilghuchidur [228]. (qayta yarishishqa bolidighan) talaq ikki qétimdur, uningdin kéyin (xotunini) chirayliqche tutush, yaki yaxshiliq bilen (yeni zulum qilmay, yaman gépini qilmay, kishilerni uningdin yiraqlashturmay) qoyuwétish lazim, Allah ning belgilimilirige ri’aye qilalmasliq xewpi (yeni yaxshi ötelmeslik, Allah belgiligen er xotunluq hoquqlirigha ri’aye qilalmasliq xewpi) bolmisila, özünglarning ayalliringlargha (mehri üchün) bergen mal mülüktin héchqandaq nersini qayturuwélish durus bolmaydu. Eger siler ular (yeni er ayal) ning Allah ning belgilimilirige ri’aye qilalmasliqidin qorqsanglar, xotunning (talaq xétini élish meqsitide) mal bergenliki üchün u ikkisige (yeni er xotun’gha) gunah bolmaydu. Ene shular Allah ning belgilimiliridur, uninggha xilapliq qilmanglar Allah ning belgilimilirige xilapliq qilghuchilar zalimlardur [229]. Eger (u) uni (yeni xotunini) (üch qétim) talaq qilsa, (xotun) bashqa erge tegmigiche uninggha durus bolmaydu, kéyinki er uni talaq qilghandin kéyin (idditini toshquzup), burunqi er bilen qayta yarashsa, ülargha héch gunah bolmaydu. Eger ular Allah ning belgilimilirige ri’aye qilalaydighanliqini (yeni qayta yarashqandin kéyin yaxshi öteleydighanliqini) tesewwur qilsa. Bu Allah ning belgilimiliridurki, Allah uni bilidighan (yeni ishning aqiwitige pemi yétidighan) qewm üchün bayan qilidu [230]. Siler ayallarni talaq qilghan bolsanglar, ularning idditi toshay dep qalghan bolsa, ular bilen chirayliqche yariship, (ularni nikahinglarda) tutunglar, yaki ularni yaxshiliq bilen qoyuwétinglar, zulum qilish meqsitide ziyan yetküzüp ularni tutuwalmanglar. Kimki shundaq qilidiken (yeni kimki chirayliqche öy tutush niyiti bilen emes, belki idditini uzartip zulum qilish niyitide xotuni bilen yarishidiken), özige özi zulum qilghan bolidu. ALLAH ning ayetlirini külke qiliwalmanglar (yeni Allah ning ehkamlirini xilapliq qilish yoli bilen mesxire qilmanglar), Allah ning silerge bergen némitini we silerge wez nesihet qilish üchün nazil qilghan kitabni, hékmitini (yeni kitabdiki ehkamlarni) yad étinglar, Allah qa teqwadarliq qilinglar. Bilinglarki, Allah her nersini bilgüchidur [231]. Eger siler ayallarni talaq qilghan bolup, ularning idditi toshqan we qa’ide boyiche (tegmekchi bolghan) éri bilen pütüshken bolsa, ularni nikahlinishtin tosmanglar. Buning bilen, ichinglardin Allah qa we axiret künige iman keltürgenlerge nesihet qilinidu, bu (yeni wez nesihet élish, Allah ning emrilirini tutush), siler üchün eng paydiliqtur we eng paktur, (sheri’et ehkamliridin silerge némiler eng paydiliq ikenlikini) Allah bilidu, siler bilmeysiler [232]. Anilar (balilarni émitish mudditide) toluq émitmekchi bolsa, toluq ikki yil émitishi lazim. Atilar anilarni qa’ide boyiche yémek ichmek we kiyim kéchek bilen teminlep turushi kérek, kishi peqet qolidin kélidighan ishqila teklip qilinidu. Anini balisi seweblik ziyan tartquzmasliq lazim. (eger ata ölüp ketse) uning warisi atigha oxshash mes’uliyetni (yeni ana bolghuchigha nepiqe bérish we uning heqlirige ri’aye qilish qatarliqlarni) öz üstige élishi kérek. Eger ata ana kéngiship (balini ikki yil toshmastinla) ayriwetmekchi bolsa, ulargha héchbir gunah bolmaydu. Eger baliliringlarni inik’anilargha émitmekchi bolsanglar, qa’ide boyiche ularning heqqini bersenglarla silerge héch gunah bolmaydu. ALLAH tin (yeni Allah ning emrige muxalipetchilik qilishtin) qorqunglar, bilinglarki, Allah silerning qilghan emelinglarni körüp turghuchidur [233]. Ichinglarda özi wapat bolup ayalliri qélip qalghan kishiler bolsa, ayalliri töt ay on kün iddet tutushi lazim, idditi toshqandin kéyin özliri toghruluq qa’ide boyiche ish qilsa, silerge (yeni shu ayallargha igidarchiliq qilghuchilargha) héch gunah bolmaydu. ALLAH silerning qilghan emelinglardin xewerdardur [234]. Idditi toshmighan ayallargha ularni alidighanliqinglarni buritip ötsenglar yaki buni dilinglarda yoshurun tutsanglar silerge héch gunah bolmaydu. Ulargha éghiz achidighanliqinglar Allah qa melumdur, lékin ular bilen yoshurun wediliship qoymanglar, peqet (ashkara éytilsa kishi xijil bolmaydighan) muwapiq sözni qilsanglar bolidu, idditi toshmighiche ularni nikahinglargha élishqa bel baghlimanglar, bilinglarki, Allah dilinglardikini bilip turidu, uningdin (yeni Allah ning emrige xilapliq qilip jazalinishtin) hezer qilinglar, bilinglarki, Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, (Allah tin qorqup gunahtin cheklen’genlerge) helimdur (yeni asiyliq qilghanlarni jazalashqa aldirap ketmeydu) [235]. Eger siler ayalliringlargha yéqinchiliq qilmay yaki mehri teyinlimey turup ularni talaq qilsanglar (yeni nikahinglargha alghan ayal bilen bir yerde bolmighan yaki mehrini mu’eyyenleshtürmigen shara’itta) uni qoyuwetsenglar, silerge héch gunah bolmaydu, lékin uninggha mut’e (yeni belgilik miqdarda pul mal) bérishinglar kérek, ulargha nerse béringlar, bay öz haligha yarisha, kembeghelmu öz haligha yarisha qa’ide boyiche bersun, (bu) yaxshi ademlerning öteshke tégishlik mejburiyitidur [236]. Eger siler ulargha yéqinchiliq qilishtin ilgiri we mehri teyinlinip bolghandin kéyin talaq qilsanglar, teyinlen’gen mehrining yérimini béringlar, emma ayallar ötünse (yeni mehridin wazkéchip pütünley almisa) yaki nikahning tügüni öz ilkide bolghan erler ötünse (yeni teyinlen’gen mehrining hemmisini berse), shu boyiche bir terep qilish lazim. Siler ötünsenglar, (ötün’gen adem) teqwadarliqqa eng yéqindur. Öz’ara éhsan qilishni untumanglar. ALLAH heqiqeten qilghan emelinglarni körüp turghuchidur [237]. (besh) namazni bolupmu namazdigerni dawamlashturunglar (yeni pütün shertliri bilen waqtida toluq ada qilinglar). ALLAH ning huzurida (yeni namazda) ita’etmenlik bilen turunglar [238]. Qorqunchta qalghininglarda, piyade yaki ulaghliq kétip bérip (namaz oqunglar), amanliq tapqininglarda Allah ning silerge ögetkini boyiche Allah ni yad étinglar (yeni qorqunch tügigende, Allah namazni qandaq öteshke emr qilghan bolsa, toluq erkanliri bilen shundaq ötenglar [239]. Silerning ichinglarda özi wapat bolup ayali qélip qalidighanlar ularning (yeni ayallirining) bir yilghiche yémek ichmek, kiyim kéchek bilen teminlinishini, öyidin heydep chiqirilmasliqini wesiyet qilsun. Eger (ayalliri) özliri chiqip ketse, ularning özliri toghrisida qilghan qa’idilik shliri üchün silerge (yeni méyitning igilirige) héch gunah bolmaydu. ALLAH ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [240]. Talaq qilin’ghan ayallargha qa’ide boyiche nepiqe bérish lazim. (u) teqwadarlarning öteshke tégishlik mejburiyitidur [241]. Silerning chüshinishinglar üchün Allah (öz ehkamlirini körsitip béridighan) ayetlirini silerge mushundaq bayan qilidu [242]. Özliri minglarche turuqluq, ölümdin qorqup, yurtliridin qéchip chiqqan kishilerdin xewiring yoqmu? ALLAH ularni «ölünglar» dédi (ular öldi). Andin kéyin Allah ularni tirildürdi, Allah insanlargha heqiqeten merhemetliktur we lékin insanlarning köpchiliki (Allah ning némitige) shükür qilmaydu [243]. ALLAH ning yolida jihad qilinglar, bilinglarki, Allah heqiqeten (sözünglarni) anglap turghuchidur, (niyitinglarni, ehwalinglarni) bilip turghuchidur [244]. Kimki Allah qa qerziy hesene béridiken (yeni Allah ning yolida pul mélini xushalliq bilen serp qilidiken), Allah uninggha nechche hesse (yeni on hessidin yette yüz hessigiche) köp qayturidu. ALLAH (sinash üchün, bezi kishilerning rizqini) tar qilidu, (bezi kishilerning rizqini) keng qilidu, (qiyamet küni) Allah ning dergahigha qayturulisiler [245]. Sanga musa (wapati) din kéyin isra’il ewladididin bolghan bir jama’ening xewiri yetmidimu? Ular öz waqtida özlirining peyghembirige; «bizge padishah tiklep bergin, (uning bilen düshmenlerge qarshi) Allah ning yolida jihad qilayli» déyishti. Peyghember: « silerge jihad perz qilinsa jihad qilmay qalarsilermu?» dédi. Ular: «yurtlirimizdin heydep chiqirilghan we oghullirimizdin juda qilin’ghan tursaq qandaqmu Allah ning yolida jihad qilmayli?» dédi. Ulargha jihad perz qilin’ghan chaghda, azghinisidin bashqa hemmisi jihadtin bash tartti. ALLAH zalimlarni obdan bilgüchidur [246]. Peyghembiri ulargha: «Allah heqiqeten silerge talutni padishah qilip ewetti» dédi. Ular (peyghembirige étiraz bildürüp): «u qandaqmu bizge padishah bolidu. (arimizda padishah ewlatliri bolghanliqtin) padishahliqqa biz uningdin heqliqmiz, uning üstige uning mal mülki köp bolmighan tursa» dédi. Peyghember: «Allah heqiqeten silerge (padishah qilishqa) uni ixtiyar qildi, uning ilmini ziyade we bedinini qabil qildi, Allah seltenetni xalighan ademge béridu. ALLAH (ning pezli) kengdur, (uninggha kimning layiq bolidighanliqini) obdan bilidu» dédi [247]. Ulargha peyghembiri éyttiki: «uning padishahliqining alamiti shuki, silerge bir sanduq kélidu, uningda rebbinglar teripidin silerni teskin tapquzidighan nerse we musaning harunning teweliri qaldurup ketken nersiler (yeni musaning hasisi, kiyimi we tewrat yézilghan bezi taxtilar) qachilan’ghan bolidu, uni perishtiler kötürüp kélidu. Eger (Allah qa we axiret künige ishinidighan) bolsanglar, buningda (yeni tabutning nazil bolushida Allah ning talutni silerge padishahliqqa tallighanliqigha) elwette siler üchün (roshen) alamet bar» [248]. Talut eskerliri bilen (beytulmuqeddestin) ayrilghan chaghda: «Allah silerni bir derya bilen sinaydu, kimki uningdin ichidiken, u manga tewe emes, kimki derya süyini tétimaydiken, u heqiqeten manga tewedur, uningdin (ussuzluqini bir’az bésish üchün) ichken adem (buyruqqa xilapliq qilghan bolmaydu)» dédi. Ularning ichidiki azghina kishidin bashqa hemmisi uningdin ichti. Talut we uninggha iman éytqan kishiler deryadin ötken chaghda (düshmenning köplükini körüp qorqunchqa chüshüp, ularning bir pirqisi): «bügün biz jalut we uning eskerliri bilen urushushqa taqet keltürelmeymiz» dédi. (talutning teweliridin) Allah qa mulaqat bolushqa étiqad qilidighanlar: «Allah ning iradisi bilen az jama’e köp jama’e üstidin ghelibe qilidu» dédi. ALLAH chidamliq körsetküchiler bilen billidur [249]. Ular jalut we uning eskerliri bilen uchrashqan chaghda: «perwerdigarimiz! Qelbimizni chidamliqliq bilen toldurghin, qedemlirimizni (urush meydanida) sabatliq qilghin, kapir qewmge qarshi bizge yardem bergin» dédi [250]. Möminler Allah ning iradisi bilen kapirlarni meghlup qildi, dawud jalutni öltürdi. ALLAH dawudqa seltenetni, hékmetni (yeni peyghemberlikni) berdi. Uninggha xalighan nersilirini (yeni paydiliq ilimlerni) bildürdi. ALLAH insanlarning bezisini bezisi bilen mudapi’e qilip turmisa (yeni küchlük tajawuzchigha uningdinmu küchlük bolghan birsini apiride qilmisa) idi, yer yüzi elwette pasatqa aylinatti (yeni xarabliqqa yüzlinetti), lékin Allah (yamanliqni üstünlükke ige qilmasliq bilen) pütün jahan ehlige merhemet qilghuchidur [251]. Bu Allah ning ayetliridurki, uni biz sanga toghra rewishte oqup bérimiz. (i muhemmed!) Sen elwette (Allah ning dewitini yetküzüsh üchün ewetilgen) peyghemberlerning birisen [252]. Ene shu peyghemberlerning bezisini bezisidin üstün qilduq; Allah ularning bezisi (yeni musa eleyhissalam) bilen sözleshti we bezisining (yeni muhemmed eleyhissalamning) derijisini yuqiri kötürdi. Meryem oghli isagha (ölüklerni tirildürüsh, gachilarni, beres késilini saqaytishqa oxshash) roshen möjizilerni ata qilduq. Uni rohulqudus (yeni jibri’il eleyhissalam) bilen küchlendürduq, eger Allah xalighan bolsa idi, ulardin kéyin kelgen ümmetler ulargha roshen deliller kelgendin kéyin öz’ara urushmas idi, lékin ular ixtilap qilishti, bezisi iman éytti, bezisi kapir boldi. Eger Allah xaligha bolsa idi, ular öz’ara urushmas idi, lékin Allah xalighinini qilidu [253]. I möminler! Soda sétiq, dostluq we (Allah ning iznisiz) shapa’et bolmaydighan küni (yeni qiyamet küni) yitip kélishtin burun, silerge biz riziq qilip bergen mal mülüklerdin (yaxshiliq yollirigha) serp qilinglar. Kufrani német qilghuchilar (özlirige) zulum qilghuchilardur [254]. Bir Allah tin bashqa héch ilah yoqtur; Allah hemishe tiriktur, hemmini idare qilip turghuchidur; u mügdep qalmaydu, uni uyqu basmaydu; asmanlardiki we zémindiki hemme nerse Allah ning (mülki) dur; Allah ning ruxsitisiz kimmu Allah ning aldida shapa’et qilalisun; Allah ularning aldidiki (yeni dunyada qilghan), keynidiki (yeni ular üchün axirette teyyarlighan) ishlarning hemmisini bilip turidu; ular Allah ning melumatidin (Allah) ulargha bildürüshni xalighan nersilerdin (yeni peyghemberlerning tili arqiliq bildürgen nersilerdin) bashqa héch nersini bilmeydu, Allah ning kursi (melumati) asmanlarni we zéminni öz ichige alidu. Asman zéminni saqlash uninggha éghir kelmeydu. U yuqiri mertiwiliktur, hemmidin ulughdur [255]. Dinda (uninggha kirishke) zorlash yoqtur, hidayet gumrahliqtin éniq ayrildi, kimki taghut (yeni Allah tin bashqa barche mebud) ni inkar qilip, Allah qa iman éytidiken, u sunmas, mehkem tutqini tutqan bolidu, Allah (bendilirining sözlirini) anglap turghuchidur, (ishlirini) bilip turghuchidur [256]. ALLAH möminlerning igisidu, ularni (kufrining) zulmitidin (imanning) yoruqluqigha chiqiridu; kapirlarning igisi sheytandur. Ularni (imanning) yoruqluqidin (gumrahliqning) qarangghuluqigha chiqiridu. Ene shular ehli dozaxtur, ular dozaxta menggü qalghuchilardur [257]. Perwerdigari toghrisida ibrahim bilen munazirileshken, Allah ning ata qilghan padishahliqi uni ibrahim bilen munazirilishishke élip kelgen adem (yeni nemrud) ni körmidingmu? Eyni zamanda ibrahim (Allah ning barliqigha delil körsitip): «méning perwerdigarim (ölükni) tirildüreleydu, (tirikni) öltüreleydu» dédi. U: «menmu (ölükni) tirildüreleymen, (tirikni) öltüreleymen» dédi (nemrud ölümge höküm qilin’ghan ikki ademni chaqirtip kilip birini öltürdi, birini qoyup berdi). Ibrahim (nemrudning bundaq hamaqetlikini körüp): «Allah heqiqeten künni sherqtin chiqiralaydu, (xudaliq dewasi qilidighan bolsang) sen uni gherbtin chiqirip baqqin» dédi. (bundaq pakit aldida) kapir éghiz achalmay qaldi. ALLAH zalim qewmni hidayet qilmaydu [258]. Yaki sen tam, ögziliri yiqilip weyran bolghan (xarabe) sheher (yeni beytulmuqeddes) din ötken kishini (yeni uzeyrni) körmidingmu? U (ejeblinip): «Allah bu sheherning ölgen ahalisini qandaq tirildürer?» dédi. ALLAH uni yüz yil ölük halitide turghuzup andin (kamali qudritini körsitish üchün) tirildürdi. ALLAH (perishte arqiliq) uningdin: «(bu halette) qanchilik turdung?» dep soridi. U: «bir kün yaki bir kün’ge yetmeydighan waqit turdum» dédi. ALLAH éytti: «undaq emes, (toluq) 100 yil turdung! Yémek ichmikingge qarighinki, buzulmighan; éshikingge qarighinki (uning söngekliri chirip ketken). (sanga yuqiriqidek adettin tashqiri ishlarni qilghanliqimiz) séni biz kishilerge (qudritimizning) delili qilish üchündur. Bu söngeklerge qarighinki, uni qandaq qurashturimiz, andin uninggha gösh qondurimiz. (yuqiriqi ishlar) uninggha éniq bolghan chaghda (yeni u roshen möjizilerni körgen chaghda), u: «men Allah ning hemme nersige qadir ikenlikini bildim» dédi [259]. Öz waqtida ibrahim: «perwerdigarim, ölüklerni qandaq tirildüridighanliqingni manga körsetkin» dédi. ALLAH: «(ölüklerni tirildüreleydighanliqimgha) ishenmidingmu?» dédi. Ibrahim: «ishendim, lékin könglüm (téximu) qarar tapsun üchün (körüshni tileymen)» dédi. ALLAH éytti: «qushtin tötni alghin, ularni özüngge toplighin (yeni ularni parchilap göshliri bilen peylirini arilashturghin), andin herbir taghqa ulardin bir bölükini qoyghin, andin ularni chaqirghin, séning aldinggha ular chapsan kélidu». Bilginki, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [260]. ALLAH ning yolida pul mélini serp qilghanlarning (serp qilghan nersisi yerge térilip) yette bashaq chiqarghan, her bashiqida 100 dan tutqan bir dan’gha oxshaydu . ALLAH xalighan bendisige hessilep sawab béridu. ALLAH ning merhemiti (cheklik emes) kengdur (Allah mal serp qilghuchining niyitini bilgüchidur) [261]. Pul mélini Allah yolida serp qilidighan, arqisidin uninggha minnet qilmaydighan, we (xeyr saxawitige érishkenlerni) renjitmeydighan kishiler perwerdigarining dergahida sawab tapidu, ulargha (qiyamet küni) qorqunch we ghem qayghu bolmaydu [262]. Yaxshi söz we kechürüsh kéyin eziyet yetküzidighan sediqidin ewzeldur. ALLAH (bendilerning sediqisidin) bihajettur, helimdur (yeni emrige xilapliq qilghanlarni jazalashqa aldirap ketmeydu [263]. I möminler! Pul mélini kishilerge körsitish üchün serp qilidighan, Allah qa we axiret künige iman keltürmeydighan kishi (ning qilghan emelini bikar qiliwetkinige) oxshash, bergen sediqenglarni minnet qilish we eziyet yetküzüsh bilen bikar qiliwetmenglar. Bundaq (pul mélini bashqilargha körsitish üchün serp qilidighan) adem xuddi üstige topa chang qonup qalghan, qattiq yamghurdin kéyin (yuyulup) burunqidek bolup qalghan siliq tashqa oxshaydu. Ular qilghan emelliri üchün (axirette) héchqandaq sawabqa ige bolalmaydu. ALLAH kapir qewmini hidayet qilmaydu [264]. Mallirini Allah ning raziliqini tilesh we nepsilirini (sediqe éhsan’gha) adetlendürüsh yüzisidin serp qilidighanlar égizlikke jaylashqan, qattiq yamghurdin behrimen bolsa méwisi ikki hesse köp bolidighan, qattiq yamghurdin behrimen bolmisa shebnem bilenmu qanidighan (yeni qaysi halda bolsun méwe béridighan) bir baghqa oxshaydu (démek, bundaq xeyr saxawetlik adem méli köp bolsa köpke yarisha, az bolsa azgha yarisha béridu). ALLAH qilghan emelinglarni körüp turghuchidur [265]. Aranglarda kimmu yaqtursunki, uning xormiliq, üzümlük, astidin ériqlar éqip turidighan, méwilerning hemme xilliri bolghan bir béghi bolsun, uning özi qérip qalghan, baliliri ushshaq bolup, (bu bagh) ot élip kelgen bir qara boranda köyüp ketsun. Silerning oylinishinglar üchün, Allah silerge ayetlirini shundaq (güzel misal bilen) bayan qilidu (yeni pul mélini riya üchün serp qilghan yaki bashqilargha renjitish, minnet qilish bilen serp qilghan adem sawabini eng mohtaj turuqluq yoqitip qoyghan bolidu) [266]. I möminler! Siler érishken nersilerning we biz silerge zémindin chiqirip bergen nersiler (yeni ashliqlar, méwiler) ning yaxshiliridin sediqe qilinglar; özünglarmu peqet közünglarni yumup turup alidighan nacharlirini ilghap sediqe qilmanglar. Bilinglarki, Allah (bundaq sediqenglardin) bihajettur, hemdige layiqtur [267]. Sheytan silerni péqirliqtin qorqitidu, yaman ishlargha (yeni béxilliqqa, zakat bermeslikke) buyruydu; Allah silerge öz meghpiritini we pezlini wede qilidu. ALLAH ning merhemiti kengdur, u hemmini bilip turghuchidur [268]. Hékmetni (yeni yaxshi emelge yétekleydighan paydiliq ilimni) xalighan bendisige ata qilidu; hékmet ata qilin’ghan ademge köp yaxshiliq ata qilin’ghan bolidu. Peqet eqilliq ademlerla buningdin pend nesihet alidu [269]. Némini xeyr éhsan qilmanglar yaki (Allah ning yolida) némini wede qilmanglar, Allah uni heqiqeten bilip turidu. Zalimlar (yeni zakatni men’i qilghuchilar yaki pul mélini gunah ishlargha serp qilghuchilar) gha héchqandaq medetkar chiqmaydu [270]. Sediqini ashkara bersenglar, bu yaxshidur, eger uni mexpi bersenglar we yoqsullargha bersenglar, téximu yaxshidur. Bu, silerning bezi gunahliringlargha keffaret bolidu, Allah silerning qilghan emelinglardin xewerdardur [271]. (i muhemmed!) Ularni hidayet qilish séning mes’uliyiting emes (sanga tapshurulghan wezipe peqet kishilerge Allah ning wehisini yetküzüshtur). Lékin Allah xalighan bendisini hidayet qilidu. Mélinglardin némini xeyr éhsan qilmanglar, u özünglarning paydisi üchündur, siler peqet Allah ning raziliqi üchünla xeyr éhsan qilisiler (yeni xeyr éhsaninglar üchün Allah ning raziliqidin bashqini közde tutmanglar), mélinglardin némini xeyr éhsan qilmanglar, silerge uning sawabi toluq bérilidu, silerge zulum qilinmaydu (yeni qilghan yaxshi emelinglarning sawabi kémeytilmeydu) [272]. Özini Allah yoligha atighan, (tirikchilik qilish üchün) yiraq jaylargha baralmaydighan yoqsullargha xeyr éhsan qilinishi kérek. Ehwalni uqmighanlar, ularning nerse tilimigenliklirige qarap, ularni bay dep guman qilidu, ularning chirayidin tonuysen, ular kishilerge chaplishiwélip tilemchilik qilmaydu, mélinglardin némini xeyr éhsan qilmanglar, Allah heqiqeten uni bilgüchidur [273]. Mallirini kéche kündüz (yeni hemme waqit), yoshurun we ashkara yosunda xeyr éhsan qilidighanlar perwerdigarining dergahida sawab tapidu, ulargha (axirette) qorqunch we ghem qayghu bolmaydu [274]. Jazane, ösüm yégen ademler (qiyamet küni görliridin) jin chépilip qalghan sarang ademlerdek qopidu. Bu shuning üchünki, ular Allah haram qilghan ishni halal bilip: «soda sétiq, jazanige oxshash (jazane némishqa haram bolidu?)» dédi. ALLAH soda sétiqni halal qildi, jazanini, (bedelsiz bolghanliqi, shexske we jem’iyetke ziyanliq bolghanliqi üchün) haram qildi. Kimki perwerdigari teripidin wez nesihet kelgendin kéyin (yeni jazane men’i qilin’ghandin kéyin uningdin) yansa, burun alghini özining bolidu, uning ishi Allah qa tapshurulidu (yeni Allah xalisa üni kechüridu, xalisa jazalaydu). Qayta jazane qilghanlar ehli dozax bolup, dozaxta menggü qalidu [275]. ALLAH jazanining (berikitini) öchürüwétidu, sediqining (berikitini) ziyade qilidu. ALLAH herbir nashükür (yeni jazanini halal sanighuchi) gunahkarni dost tutmaydu [276]. Iman éytqan, yaxshi emellerni qilghan, namaz oqughan zakat bergen kishiler perwerdigarining dergahida (chong) sawabqa érishidu, ularda (axirette) qorqunch we ghem qayghu bolmaydu [277]. I iman éytqan kishiler! (heqiqy) mömin bolsanglar, Allah (ning emrige muxalipetchilik) qilishtin saqlininglar, (kishilerning zimmiside) qélip qalghan jazanini (yeni ösümni) almanglar [278]. Eger undaq qilsanglar, bilinglarki, Allah we uning resuli silerge urush élan qilidu, eger (jazane qilishtin) tewbe qilsanglar, (qerz bergen) sermayenglar özünglargha qaytidu, bashqilarni ziyan tartquzmaysiler, özünglarmu ziyan tartmaysiler [279]. Eger qerzdarning qoli qisqa bolsa, uning hali yaxshilan’ghuche kütünglar, eger (xeyrlik ish ikenlikini bilsenglar, qiyinchiliqta qalghan qerzdardin alidighan qerzni uninggha) sediqe qilip bériwetkininglar siler üchün téximu yaxshidur [280]. Siler shundaq bir kündin (yeni qiyamet künidin) qorqunglarki, u künde siler Allah ning dergahigha qayturulisiler, andin her kishi qilghan (yaxshi yaman) emelining netijisini toluq köridu, ulargha zulum qilinmaydu, (yeni yaxshi emeli kémeytilip, yaman emeli köpeytilmeydu) [281]. I möminler! Muddet belgilep öz’ara qerz bérishsenglar, uni (höjjet qilip) yézip qoyunglar, aranglardiki xet bilidighan kishi uni (kem ziyade qilmay) adilliq bilen yazsun, xet bilidighan kishi (Allah uninggha bildürgendek toghriliq bilen yézishini) ret qilmisun, u yazsun, zimmiside bashqilarning heqqi bolghan adem (yazidighan kishige) éytip bersun, (qerzdar) perwerdigari Allah tin qorqsun, qerz alghan nersidin héchnémini kémeytiwetmisun, eger qerz alghuchi adem exmeq (yeni xudbin, eqilsiz, israpxor) yaki ajiz (yeni kichik bala yaki bekmu qéri) bolsa, yaki (gep qilalmasliqi, gachiliqi, kékechliki tüpeylidin) özi éytip bérelmise, uning ishlirini bashqurghuchi adem adilliq bilen éytip bersun, siler er kishinglardin ikki kishini guwahliqqa teklip qilinglar; eger ikki er kishi yoq bolsa, siler (adalitige, diyanitige) razi bolidighan kishilerdin bir er, ikki ayalni guwahliqqa teklip qilinglar, bu ikki ayalning birsi untup qalsa, kkinchisi ésige salidu. Guwahchilar (guwahliqqa) chaqirilghan waqtida (guwah bolushtin) bash tartmisun. Qerz meyli az bolsun, meyli köp bolsun, uni qayturush waqti bilen qoshup yézishtin érinmenglar. ALLAH ning neziride (yeni hökmide), bu eng adilliq we eng ispatliqtur (yeni guwahliqning untulmasliqini eng ispatlighuchidur), gumanlanmasliqinglargha eng yéqindur. Lékin aranglarda qilishqan qolmuqol sodida höjjet yazmisanglarmu héch gunah bolmaydu. Öz’ara soda qilishqan waqtinglarda guwahchi teklip qilinglar, pütükchigimu, guwahchighimu ziyan yetküzülmisun; eger ziyan yetküzsenglar gunah ötküzgen bolisiler, Allah ning (emrige we nehyisige muxalipetchilik qilishtin) saqlininglar, Allah silerge ögitidu (yeni silerge ikkila dunyada paydiliq bolghan ilimni béridu), Allah hemme nersini bilgüchidur [282]. Eger siler seper üstide bolup, xet yazalaydighan ademni tapalmisanglar, bu chaghda (qerz höjjiti yézip bérishning ornigha) görü qoyidighan nersini tapshursanglar bolidu; aranglarda biringlar biringlargha ishinip amanet qoysa, u chaghda amanetni alghuchi adem amanetni tapshursun (yeni qerz bergüchi qerz alghuchigha ishinip uningdin bir nersini görü almisa, qerzdar qerzni déyishken waqtida qaytursun), (qerzdar amanetke ri’aye qilishta) perwerdigaridin qorqsun. Guwahliqni yoshurmanglar, kimki uni yoshuridiken, heqiqeten uning dili gunahkar bolidu. ALLAH qilmishinglarni tamamen bilgüchidur [283]. Asmanlardiki, zémindiki shey’iler (igidarchiliq qilish jehettin bolsun, teserrup qilish jehettin bolsun) Allah ning ilkididur. Dilinglardiki (yamanliqni) meyli ashkara qilinglar, meyli yoshurunglar, uning üchün Allah silerdin hésab alidu. ALLAH xalighan kishige meghpiret qilidu, xalighan kishige azab qilidu. ALLAH hemme nersige qadirdur [284]. Peyghember perwerdigari teripidin uninggha nazil qilin’ghan kitabgha iman keltürdi, möminlermu iman keltürdi, ularning hemmisi Allah qa we Allah ning perishtilirige, kitablirigha we peyghemberlirige iman keltürdi. (ular) «Allah ning peyghemberlirining héchbirini ayriwetmeymiz (yeni ularning bezisige iman éytip, bezisige iman éytmay qalmaymiz)» deydu. Ular: «biz (dewitingni) angliduq we (emringge) ita’et qilduq, perwerdigarimiz, meghpiritingni tileymiz, axir yanidighan jayimiz séning dergahingdur» deydu [285]. ALLAH héchkimni taqiti yetmeydighan ishqa teklip qilmaydu. Kishining qilghan yaxshiliqi (ning sawabi) özigidur, yamanliqi (ning jazasi) mu özigidur. (ular) «perwerdigarimiz! Eger biz untusaq yaki xatalashsaq (yeni biz untush yaki sewenlik sewebidin emringni toluq orunliyalmisaq), bizni jazagha tartmighin. Perwerdigarimiz! Bizdin ilgirikilerge yükliginingge oxshash, bizge éghir yük yüklimigin (yeni bizni qiyin ishlargha teklip qilmighin), perwerdigarimiz! Küchimiz yetmeydighan nersini bizge artmighin, bizni kechürgin, bizge meghpiret qilghin, bizge rehim qilghin, sen bizning igimizsen, kapir qewmge qarshi bizge yardem bergin» deydu [286].

3 süre al imran medinide nazil bolghan, 200 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, mim [1]. ALLAH tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, Allah (hemishe) tiriktur, mexluqatni idare qilip turghuchidur [2]. (i muhemmed!) Özidin ilgiriki kitablarni testiq qilghuchi heq kitabni (yeni qur’anni) (Allah) sanga nazil qildi. Ilgiri, kishilerge yol körsetküchi qilip tewrat bilen injilni nazil qilghan idi [3]. Heq bilen batilni ayrighuchi kitabni (yeni barliq samawi kitablarni) nazil qildi. Shübhisizki, Allah ning ayetlirini inkar qilghanlar (axirette) qattiq azabqa duchar bolidu. ALLAH ghalibtur, (yamanlarni) jazalighuchidur [4]. Shübhisizki, asman we zémindiki héch nerse Allah qa mexpiy emes [5]. U silerni bechchidanlarda (yeni ananglarning qorsiqidiki chéghinglarda) özi xalighan shekilge kirgüzidu. Uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [6]. (i muhemmed!) U (Allah) sanga kitabni (yeni qur’anni) nazil qildi. Uningda mehkem (yeni menisi ochuq) ayetler barki, ular kitabning (yeni pütün qur’anning) asasidur; yene bashqa muteshabih (yeni menisi mu’eyyen emes) ayetler bardur. Dillirida egrilik bar (yeni gumrahliqqa mayil) kishiler pitne qozghash we öz rayi boyiche mene bérish üchün, muteshabih ayetlerge egishidu (yeni muteshabih ayetlerni öz nepsi xahishi boyiche chüshendüridu). Bundaq ayetlerning (heqiqiy) menisini peqet Allah bilidu. Ilimda toshqanlar éytidu: «uninggha ishenduq, hemmisi perwerdigarimiz teripidin nazil bolghan. (buni) peqet eqil igilirila chüshinidu [7]. Perwerdigarimiz! Bizni hidayet qilghiningdin kéyin dillirimizni toghra yoldin buriwetmigin, bizge dergahingdin rehmet béghishlighin. Shübhisizki, sen (bendiliringge atalarni) bekmu béghishlighuchisen [8]. Perwerdigarimiz! Shübhisizki, kélishi sheksiz bolghan künde (yeni hésab élinidighan qiyamet künide) kishilerni toplighuchisen. Shübhisizki, Allah wedisige xilapliq qilmaydu» [9]. Kapirlarning malliri, baliliri Allah ning azabi aldida heqiqeten héch nersige dal bolalmaydu. Ular (yeni kuffarlar) dozaxning yéqilghusidur [10]. (bu kuffarlarning hali) pir’ewn tewelirining we ulardin ilgirikilerning haligha oxshaydu. Ular bizning ayetlirimizni yalghan’gha chiqardi, gunahi tüpeylidin Allah ularni jazalidi, Allah ning jazasi qattiqtur [11]. (i muhemmed!) Kapirlargha éytqinki, «siler (dunyada) meghlup qilinisiler we (axirette) jehennemge toplinisiler, jehennem némidégen yaman töshek» [12]. (i yehudiylar jama’esi! Bedride jeng üchün) uchrashqan ikki guruhta siler üchün ibret bar, biri Allah yolida urushuwatqan guruhtur, yeni bir musulmanlarni (sanini) özliridek ikki barawer op’ochuq körgen kapirlar guruhidur (yeni Allah kapirlargha qorqunch sélish bilen ularni urushtin qol yighdurush üchün, kapirlargha musulmanlarning sanini jiq körsetti). ALLAH xalighan kishige yardem bérip qollaydu. Buningda heqiqeten eqil igiliri üchün ibret bar [13]. Ayallar, oghullar, altun kümüshtin toplan’ghan köp mallar, arghimaqlar, charwilar we ékinlerdin ibaret köngül tartidighan nersilerning muhebbiti insanlargha chirayliq körsitildi. Ular dunya tirikchilikide menpe’etlinidighan (baqasi yoq) shey’ilerdur; Allah ning dergahida bolsa qaytidighan güzel jay (yeni jennet) bardur (shuning üchün bashqigha emes, jennetke qiziqish kérek) [14]. (i muhemmed! Qewmingge) éytqinki, «silerge ulardinmu (yeni dunyaning zibuzinnetliri we németliridinmu) yaxshi bolghan nersilerni éytip béreymu? Teqwadarlar üchün perwerdigari huzurida astidin östenglar éqip turidighan jennetler bolup, (ular) jennetlerde menggü qalidu, (jennetlerde) pak jüptiler bar, (teqwadarlar üchün) yene Allah ning rezasi bar». ALLAH bendilirini (yeni ularning hemme ishlirini) körüp turghuchidur [15]. Ular (yeni teqwadarlar): «perwerdigarimiz! Biz shübhisiz iman éyttuq, bizning gunahlirimizni meghpiret qilghin, bizni dozax azabidin saqlighin» deydu [16]. Ular (yeni teqwadarlar) sewr qilghuchilardur, rastchillardur, (Allah qa) ita’et qilghuchilardur, (yaxshiliq yollirigha pul mallirini) serp qilghuchilardur we seherlerde istighpar éytquchilardur [17]. ALLAH adaletni berpa qilghan halda guwahliq berdiki, uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur. Perishtilermu, ilim ehlilirimu shundaq guwahliq berdi: uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur. U ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [18]. Heqiqeten Allah ning neziride meqbul din islam (dini) dur. Kitab bérilgenler (yeni yehudiylar we nasaralar) peqet özlirige ilim kelgendin kéyinla öz’ara heset qiliship ixtilap qilishti (yeni islamning heqliqini, muhemmed eleyhissalamning peyghemberlikini roshen pakitlar arqiliq bilip turup, körelmesliktin inkar qilishti), kimki Allah ning ayetlirini inkar qilidiken (Allah uni yéqinda jazalaydu), Allah téz hésab alghuchidur [19]. (i muhemmed!) Eger ular sen bilen (din barisida) munazireleshse: «manga egeshkenler bilen birlikte, men özümni Allah qa tapshurdum (yeni Allah ning emrlirige boysun’ghuchimiz)» dégin. Kitab bérilgenlerge (yeni yehudiylar we nasaralargha) we ümmilerge (yeni ereb mushriklirigha) : «musulman boldunglarmu?» dégin, eger ular musulman bolsa, toghra yol tapqan bolidu. Eger ular yüz örüse (sanga héch ziyini yoq), séning peqet tebligh qilish mes’uliyiting bar, Allah bendilirini (yeni hemme ehwalini) körüp turghuchidur [20]. ALLAH ning ayetlirini inkar qilidighanlar, peyghemberlerni naheq öltüridighanlar, kishilerning ichidiki adaletke buyruydighanlar (yeni Allah qa dewet qilghuchilar) ni öltüridighanlargha choqum qattiq azab bilen xush xewer bergin [21]. Ene shularning dunya we axirettiki emelliri bikar boldi, ulargha héch yardem qilghuchi yoqtur [22]. Kitabtn nésiwe bérilgenler (yeni yehudiylarning ölimaliri) ni körmidingmu? Ular öz arisida (detalash qilishqan ishlar toghrisida) Allah ning kitabi boyiche höküm chiqirishqa chaqirilsa, ularning bir türkümi buningdin (yeni Allah ning hökimini qobul qilishtin) yüz örüydu, ular heqtin yüz örügüchilerdur (yeni heqtin yüz örüsh ularning tebi’itige singip ketken) [23]. Bu ularning «dozax oti bizni sanaqliq künlerla (yeni mozaygha choqun’ghan 40 künlük waqitla) köydüridu» dégenlikliri we diniy jehette oydurup chiqarghan nersilirining özlirini aldighanliqi üchündur [24]. Kélishi sheksiz bolghan künde (yeni qiyamet künide) ularni toplaymiz, her bir kishining qilghan ishining jazasi we mukapati toluq bérilidighan, ulargha (azabni ziyade qiliwétish yaki sawabini kémeytiwétish bilen) zulum qilinmaydighan shu chaghda (ularning hali) qandaq bolidu? [25]. Éytiqinki, «padishahliqning igisi bolghan i Allah! Xalighan ademge padishahliqni bérisen, xalighan ademdin padishahliqni tartip alisen; xalighan ademni eziz qilisen, xalighan ademni xar qilisen; hemme yaxshiliq (ning xezinisi yalghuz) séning qolungdidur. Sen heqiqeten hemmige qadirsen [26]. Kéchini kündüzge kirgüzisen, kündüzni kéchige kirgüzisen (shuning bilen, kéche kündüzning uzun qisqa bolushi pesiller boyiche nöwetliship turidu); janliqni (yeni tirik bolghan insanni, haywanni) jansizdin (yeni janliq bolghan abimeniydin) chiqirisen, jansizni (yeni jansiz bolghan abimeniyni) janliqtin (yeni janliq bolghan insandin, haywandin) chiqirisen; özüng xalighan kishige hésabsiz riziq bérisen» [27]. Möminler möminlerni qoyup kapirlarni dost tutmisun, kimki shundaq qilidiken, u Allah ning dostluqigha érishelmeydu, ulardin qorqup dostluq iz’har qilishinglar buningdin mustesna. ALLAH silerni özining azabidin qorqutidu, axir qaytidighan jay Allah ning dergahidur [28]. Éytqinki, «dilinglardikini meyli yoshurunglar, meyli ashkarilanglar, Allah uni bilip turidu. ALLAH asmanlardiki we zémindiki nersilernimu bilip turidu. ALLAH her nersige qadirdur» [29]. U künde (yeni qiyamet künide) her ademning qilghan yaxshi ishliri, yaman ishliri özining aldida ayan bolidu, (ular yaman ishlirini körmeslikni), özi bilen yaman ishlirining arisida (meshriq bilen meghribning arisidek) uzun musape bolushini arzu qilidu. ALLAH silerni özining azabidin qorqutidu. ALLAH bendilirige méhribandur [30]. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «eger siler Allah ni dost tutsanglar, manga egishinglarki, Allah silerni dost tutidu, (ötkenki) gunahinglarni meghpiret qilidu. ALLAH nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur» [31]. Éytqinki, «Allah qa we peyghemberge ita’et qilinglar». Eger ular (ita’et qilishtin) yüz örüse, Allah kapirlarni (yeni Allah ning ayetlirini inkar qilghanlarni) dost tutmaydu [32]. ALLAH heqiqeten ademni, nuhni, ibrahim ewladini, imran ewladini (peyghemberlikke) tallap, (ularni özlirining zamanidiki) jahan ehlidin artuq qildi [33]. U ewladlar bir biri bilen qandashtur, Allah (bendilerning sözlirini) anglap turghuchidur, (bendilerning niyetlirini) bilip turghuchidur [34]. Öz waqtida imranning ayali éytti: «perwerdigarim! Men qorsiqimdiki perzentimni (dunya ishliridin) azad qilin’ghan halda choqum séning xizmitingge atidim, (bu nezremni) qobul qilghin, sen heqiqeten (du’ayimni) anglap turghuchisen, (niyitimni) bilip turghuchisen» [35]. U qiz tughqan waqtida: «i perwerdigarim! Qiz tughdum» dédi, uning néme tughqanliqini Allah obdan bilidu. (u telep qilghan) oghul (ata qilin’ghan) qizgha oxshash emes (belki bu qiz artuqtur). (imranning ayali éyttiki) «men uni meryem atidim, men heqiqeten uning üchün, uning ewladliri üchün sanga séghinip, qoghlandi sheytandin panah tileymen» [36]. Uni perwerdigari chirayliqche qobul qildi, uni obdan östürdi, uninggha zekeriyani képil qildi (yeni uning xizmitini qilishqa zekeriyani qoydi). Zekeriya her qétim (uning) ibadetgahigha uni körgili kirse, uning yénida birer yémeklik uchritatti. U: «i meryem! Bu sanga qeyerdin keldi?» deytti, meryem: «u, Allah teripidin keldi» deytti. ALLAH heqiqeten xalighan ademge (japa musheqqetsizla) hésabsiz riziq béridu [37]. Shu waqitta (yeni meryemning karamitini körgen chaghda) zekeriya perwerdigarigha du’a qilip: «i perwerdigarim! Manga öz dergahingdin bir yaxshi perzent ata qilghin, heqiqeten du’ani ishitküchisen» dédi [38]. U ibadetgahida namaz oquwatqanda perishtiler uninggha: «sanga Allah ning kelimisi (yeni isa) ni testiq qilghuchi, seyyid, perhizkar we yaxshilardin bolghan yehya isimlik bir peyghember bilen xush xewer béridu» dep nida qildi [39]. U: «perwerdigarim! Men qérip qalghan tursam, ayalim tughuttin qalghan tursa qandaqmu méning oghlum bolsun?» dédi. Perishtiler: «Allah shuningdek xalighinini qilidu (yeni qudriti ilahiye héch nersidin ajiz emes)» dédi [40]. U: ‹‹perwerdigarim! Manga (ayalimning hamilidar bolghanliqigha) bir nishane ata qilghin» dédi. ALLAH: ‹‹sanga bolidighan nishane shuki, üch kün’giche kishilerge söz qilalmaysen (yeni zikri tesbih éytishtin bashqa sözge tiling kelmeydu). Peqet isharetla qilisen, (némitimge shükür qilish yüzisidin) perwerdigaringni köp yad et, kechte, etigende tesbih éyt» dédi [41]. Perishtiler éytti: «i meryem! ALLAH heqiqeten séni (pütün ayallar ichidin) tallidi, séni pak qildi, séni pütün jahan ayalliridin artuq qildi [42]. I meryem! Perwerdigaringgha ita’et qil, sejde qil we ruku qilghuchilar bilen bille ruku qil» [43]. (i muhemmed!) Bu sanga wehyi qiliwatqinimiz gheyb xewerliridindur. Meryemni ularning qaysisi terbiyisige élish (mesiliside chek tashlash yüzisidin) qelemlirini (sugha) tashlighan chaghda, sen ularning yénida yoq iding, (meryemning kimning terbiyiside bolushini) öz’ara jangjal qilishqanlirida sen ularning yénida yoq iding [44]. Öz waqtida perishtiler éytti: «i meryem! ALLAH sanga (atining wasitisiz) Allah ning bir kelimisi (din törelgen bir bowaq) bilen xush xewer bériduki, uning ismi, mesih meryem oghli isadur, u dunya we axirette abruyluq we Allah qa yéqinlardin bolidu [45]. U böshüktimu (yeni bowaqliq chéghidimu), ottura yash bolghandimu kishilerge (peyghemberlerning sözini) sözleydu we (teqwadarliqta kamil) yaxshi ademlerdin bolidu» [46]. Meryem: «perwerdigarim! Manga insanning qoli tegmigen tursa (yeni erlik bolmisam) qandaq balam bolidu?» dédi. Perishte: «Allah xalighinini shundaq yaritidu (yeni ata ana, arqiliqmu we uningsizmu yaritidu). Birer ishning bolushini irade qilsa, wujudqa kélidu» dédi [47]. ALLAH uninggha xetni, hékmetni (yeni söz herikette toghra bolushini), tewratni, injilni ögitidu [48]. Uni beni isra’ilgha peyghember qilip ewetidu. (u deydu) «shübhisizki, silerge men rebbinglar teripidin bolghan (peyghemberlikimning rastliqini körsitidighan) bir möjize élip keldim, men silerge laydin qushning sheklidek bir nerse yasaymen, andin uninggha püwleymen de, Allah ning izni bilen, u qush bolidu. Tughma korni, beres késilini saqaytimen, Allah ning izni bilen, ölüklerni tirildürimen, siler yeydighan we öyünglarda saqlaydighan yémekliklerdin xewer bérimen (yeni silerning yoshurun ehwalinglarni éytip béreleymen). Shübhisizki, eger siler Allah ning möjizilirige ishen’güchi bolsanglar, buningda (yeni men keltürgen möjizilerde) siler üchün elwette (méning rastliqimni körsitidighan roshen) alamet bar [49]. Men ilgiri kelgen tewratni testiq qilghan halda (keldim), silerge perwerdigaringlar teripidin delil élip keldim. ALLAH tin qorqunglar we (méning emrimge) ita’et qilinglar [50]. ALLAH heqiqeten méning perwerdigarimdur, silerningmu perwerdigaringlardur, uninggha ibadet qilinglar, bu toghra yoldur» [51]. Isa ularni (yeni yehudiylar) din kufrini (kufrida ching turup, uni öltürüsh niyitige kelgenlikini) sezgen chaghda: «Allah üchün (Allah qa dewet qilish yolida) manga kimler yardem béridu?» dédi. Hewarilar (yeni uning teweliridin heqiqiy möminler) éytti: «Allah üchün sanga biz yardem bérimiz, Allah qa iman éyttuq. Guwah bolghinki, biz (peyghemberlikingge) boysun’ghuchilarmiz [52]. Perwerdigarimiz! Sen nazil qilghan kitabqa ishenduq, peyghemberge egeshtuq, bizni (hidayitingge) shahit bolghanlar qatarida qilghin» [53]. Ular mikir ishletti (yeni isa eleyhissalamni öltürmekchi boldi), Allah ularning mikrini berbat qildi (isa eleyhissalamni qutquzup asman’gha élip chiqip ketti). ALLAH mikir qilghuchilarning jazasini obdan bergüchidur [54]. Öz waqtida Allah éytti: «i isa! Men séni (ejiling yetkende) qebzi roh qilimen, séni dergahimgha kötürimen (yeni asman’gha élip chiqimen). Séni kapirlardin pak qilimen (yeni séni öltürmekchi bolghan yamanlarning sherridin saqlaymen), sanga egeshkenlerni qiyametkiche kapirlardin üstün qilimen. Andin méning dergahimgha qaytisiler, siler ixtilap qilishqan ish (yeni isaning ishi) üstide aranglarda men höküm chiqirimen [55]. Kapirlargha bolsa dunya we axirette qattiq azab qilimen, ulargha (ulardin Allah ning azabini tosidighan) héch medetkar bolmaydu» [56]. Iman éytqan we yaxshi emel qilghanlargha kelsek, Allah ularning (qilghan yaxshi emellirining) ejrini toluq béridu. ALLAH zalimlarni dost tutmaydu (zalimlarni dost tutmaydighan zat qandaqmu bendilirige zulum qilsun?) [57]. (i muhemmed!) Bu bolsa sanga biz oqup bériwatqan ayetlerdur we hékmetlik qur’andur [58]. Shübhisizki, Allah ning neziride isaning misali (u atisiz yaritilghanliqtin) ademning (yeni adem eleyhissalamning) misaligha oxshaydu. Ademni Allah (ata anisiz) tupraqtin yaratti, andin uninggha: «wujudqa kel» dédi de, u wujudqa keldi (isaning ishi ademning ishidin ejeblinerlik emes) [59]. (isa heqqidiki bu söz) Allah teripidin nazil bolghan heqiqettur, sen shek qilghuchilardin bolmighin [60]. Sen isa toghruluq heqiqiy melumatqa ige bolghiningdin kéyin, kimlerki sen bilen munazirileshse, sen ulargha:«kélinglar, oghullirimizni we oghulliringlarni, ayallirimizni we ayalliringlarni, özlirimizni we özliringlarni yighip, Allah ning leniti yalghanchilargha bolsun, dep Allah qa yalwurup du’a qilayli» dégin [61]. Shübhisizki, bu elwette rast qissidur. Bir Allah tin bashqa héch ilah yoqtur, Allah heqiqeten ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [62]. Eger ular (imandin) yüz örüse (ular buzghunchilardur), shübhisizki, Allah buzghunchilarni bilip turidu [63]. «i ehli kitab! (yeni yehudiylar we nasaralar) peqet Allah ghila ibadet qilish, Allah qa héch nersini shérik keltürmeslik, Allah ni qoyup bir birimizni xuda qiliwalmasliqtek hemmimizge ortaq bolghan bir sözge (yeni birxil eqidige) emel qilayli» dégin, eger ular yüz örüse (yeni buni qobul qilmisa): «(i yehudiylar we nasaralar jama’esi!) Bizning musulman ikenlikimizge guwah bolunglar [64]. I ehli kitab! (yeni yehudiylar we nasaralar) néme üchün ibrahim toghrisida munazirilishisiler? (ibrahimni özünglarning dinida dep guman qilisiler?) Halbuki, tewrat bilen injil ibrahimdin kéyin nazil boldi. (sözünglarning asassiz ikenlikini) chüshenmemsiler? [65]. (i yehudiylar we nasaralar jama’esi!) Siler shundaq kishiler silerki, bilidighan nersenglar (isa) üstide munazirileshtinglar, emdi siler bilmeydighan nersenglar (ibrahim we uning dini) üstidm némishqa munazirilishisiler? (ibrahimning ishidiki heqiqetni) Allah bilidu, siler bilmeysiler» denglar [66]. Ibrahim yehudiymu emes, nasaramu emes we lékin toghra din’gha étiqad qilghuchi, Allah qa boysun’ghuchi idi, mushriklardin emes idi [67]. Ibrahimgha eng yéqin bolghanlar, shübhisizki, (ibrahimning zamanida we uningdin kéyin) uninggha (yeni uning yoligha) egeshkenlerdur, bu peyghember (yeni muhemmed eleyhissalam) dur, (bu peyghemberning ümmiti bolghan) möminlerdur. ALLAH möminlerning medetkaridur [68]. Ehli kitabtin bir türküm kishiler silerni azdurushni ümid qilidu, ular peqet özlirinila azduridu (buning wabali ulargha hessilep azab qilinish bilen özlirigila qaytidu). (lékin) ular (buni) tuymaydu [69]. I ehli kitab! ALLAH ning ayetlirini (yeni muhemmed eleyhissalamgha nazil qilin’ghan qur’anning heqliqini) bilip turup némishqa inkar qilisiler? [70]. I ehli kitab! Néme üchün heqni batilgha arilashturisiler we bilip turup heqni (yeni muhemmed eleyhissalamning kitabliringlardiki süpitini) yoshurisiler? [71]. Ehli kitabtin bir türkümi: «möminlerge nazil qilin’ghan wehyige etigende iman éytinglar, kechqurunluqi yéniwélinglar, (shundaq qilsanglar) ular (imandin) qaytishi mumkin. Peqet silerning dininglargha egeshkenlergila ishininglar» dédi. (i muhemmed!) Éytqinki, «toghra yol Allah ning yolidur». (yehudiylar bi birige éytidu) birersige silerge bérilgen’ge oxshash wehiy bérilishtin yaki ularning (yeni musulmanlarning) (qiyamet küni) perwerdigaringlarning dergahida siler bilen munazirilishishidin (yeni munaziriliship silerni yéngip qoyushidin qorqup) peqet dininglargha egeshken ademgila ishininglar (dininglarda bolmighan héch ademning peyghemberlikini étirap qilmanglar. Eger siler muhemmedning peyghemberlikini iqrar qilip uning dinigha kirmisenglar, bu qiyamet küni silerge qarshi pakit bolidu). (i muhemmed!) Éytqinki, «pezl kerem (yeni peyghemberlik) Allah ning ilkididur. ALLAH uni xalighan kishige béridu». ALLAH (ning pezli) kengdur, (Allah) hemmini bilgüchidur [7273]. ALLAH rehmitini özi xalighan kishige xas qilidu, Allah ulugh pezl igisidur [74]. Ehli kitabtin bezi kishiler barki, uningda köp mal amanet qoysangmu sanga uni qayturup béridu; ulardin yene bezi kishilermu barki, uningda bir dinar amanet qoysangmu uning béshida turmighiche (yeni qayta qayta süylimigiche) uni sanga qayturup bermeydu. Bu shuning üchünki, ular: «ümmilerning méligha xiyanet qilsaq bizge gunah bolmaydu (yeni bizning dinimizda bolmighanlarning malliri bizge haram emes)» dédi, ular bilip turup Allah namidin yalghanni toquydu [75]. Undaq emes (yeni ular bashqa dindikilerge zulum qilsa gunah bolidu). Ehdige wapa qilghan we gunahtin saqlan’ghanlar (Allah dost tutqan kishilerdur), chünki Allah teqwadarlarni heqiqeten dost tutidu [76]. ALLAH qa bergen ehdini we qesemlirini azghina bedelge tégishidighanlar axirette (Allah ning rehmitidin) héchqandaq nésiwige érishelmeydu, qiyamet küni Allah ulargha (ularni xush qilidighan) söz qilmaydu, ulargha (rehmet közi bilen) qarimaydu, ularni (gunahliridin) paklimaydu, ular qattiq azabqa qalidu [77]. Ulardin (yeni yehudiylardin) bir türkümi kitabta bolmighan nersilerni, silerning kitabta bar iken dep oylishinglar üchün, tillirini egri bügri qilip oquydu we uni Allah teripidin nazil bolghan deydu. Halbuki, u Allah teripidin nazil bolghan emes, ular bilip turup Allah namidin yalghanni toquydu [78]. ALLAH birer insan’gha kitabni, hékmetni, peyghemberlikni bergendin kéyin, uning kishilerge: «Allah ni qoyup manga bende bolunglar» déyishi layiq bolmaydu (yeni peyghemberdin mundaq gepning sadir bolushini tesewwur qilghili bolmaydu) we lékin (u): «kitabni ögetkenlikinglar, oqughanliqinglar üchün rebbani bolunglar» (deydu) [79]. Shuningdek uning perishtilerni, peyghemberlerni reb qiliwélishqa buyrushi layiq bolmaydu. Musulman bolghininglardin kéyin peyghembiringlar silerni kufrigha buyrumdu? [80]. Öz waqtidila Allah peyghemberlerdin chin ehde élip: «silerge men kitabni we hékmetni ata qildim, kéyin silerge, silerdiki nersilerni (yeni kitab bilen hékmetni) étirap qilghuchi bir peyghember (yeni muhemmed eleyhissalam) kelse uninggha, elwette, iman éytishinglar kérek we uninggha elwette yardem bérishinglar kérek» (dédi). ALLAH: «(bu ehdini) iqrar (yeni étirap) qildinglarmu? Shuning (yene bu ish) üchün méning ehdimni qobul qildinglarmu?» dédi. Ular: «étirap qilduq» dédi. ALLAH: «(özünglarning we teweliringlarning étirap qilghanliqigha) guwah bolunglar, menmu siler bilen bille guwah bolghuchilardindurmen» dédi [81]. Kimki shuningdin kéyin yüz örüse (yeni ehdini buzsa), ular Allah ning ita’itidin chiqquchilardur [82]. Ular (yeni yehudiylar we nasaralar) Allah ning dinidin (yeni islam dinidin) bashqa dinni tilemdu? Halbuki, asmanlardikiler ixtiyariy we ixtiyarsiz rewishte Allah qa boysun’ghan tursa, ular (qiyamet küni) Allah teripige qayturulidu [83]. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «biz Allah qa iman éyttuq, bizge nazil qilin’ghan’gha (yeni qur’an’gha), ibrahimgha, isma’ilgha, is’haqqa, ye’qubqa we uning ewladlirigha nazil qilin’ghan wehyige, musagha bérilgen’ge (yeni injilgha) we peyghemberlerge perwerdigari teripidin bérilgen’ge (yeni kitablargha) iman éyttuq, ularning héchbirini ayriwetmeymiz (yeni ularning bezisige iman éytip, bezisini inkar qilmaymiz), biz Allah qa boysun’ghuchilarmiz» [84]. Kimki islam (dinidin) gheyriy dinni tileydiken, hergiz u (yeni uning dini) qobul qilinmaydu, u axirette ziyan tartquchidur [85]. Iman éytqandin, peyghemberning heq ikenlikige shahit bolghandin we özlirige roshen deliller kelgendin kéyin kapir bolghan qewmni Allah qandaqmu hidayet qilsun! ALLAH zalim qewmni hidayet qilmaydu [86]. ALLAH ning, perishtilerning we insanlarning hemmisining lenitige uchrash ulargha bérilgen jazadur [87]. Ular dozaxta menggü qalidu. Ulardin azab yéniklitilmeydu. Kéchiktürülmeydu [88]. Peqet tewbe qilghanlar we (buzuq emellirini) tüzetkenler buningdin mustesna, Allah (mundaqlargha) meghpiret qilghuchidur we méhribandur [89]. Shübhisizki, iman éytqandin kéyin kapir bolghanlar, andin kufrini téximu ashurghanlarning tewbisi hergizmu qobul qilinmaydu. Ene shular gumrahlardur [90]. Shübhisizki, kapir bolup (tewbe qilmastin) kufri bilen ölgenlerning héchbiridin yer yüzige bir kélidighan altun fidiye bersimu qobul qilinmaydu, ene shular qattiq azabqa qalidu. Ulargha (ularni Allah ning azabidin qutulduridighan) héchbir medetkar bolmaydu [91]. Yaxshi körgen nersenglardin serp qilmighuche (yeni malliringlarning yaxshisini sediqe qilmighuche) hergiz yaxshiliqqa (yeni jennetke) érishelmeysiler, (Allah ning yolida) némini serp qilmanglar. ALLAH uni bilip turghuchidur [92]. Tewrat nazil qilinishtin ilgiri, isra’il (yeni ye’qub eleyhissalam) özige haram qilghan yémeklikler (yeni tögining göshi we süti) din bashqa yémekliklerning hemmisi isra’il ewladigha halal idi. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «eger rastchil bolsanglar, tewratni élip kélip oqup béqinglar» [93]. Shuningdin kéyin (yeni roshen delil meydan’gha kelgendin kéyin), kimki Allah namidin yalghanni toquydiken, ular zalimlardur [94]. Éytqinki, «Allah rast éytti, (islam dinidin ibaret) ibrahimning toghra dinigha egishinglar, u (yeni ibrahim) mushriklardin emes idi» [95]. Heqiqeten insanlargha (ibadet üchün) tunji sélin’ghan öy (yeni beytulla) mekkididur, mubarektur, jahan ehlige hidayettur [96]. Uningda ochuq alametler barki, maqami ibrahim shularning biri, beytullagha kirgen adem emin bolidu. Qadir bolalighan kishilerning Allah üchün kebini ziyaret qilishi ulargha perz qilindi. Kimki inkar qilidiken (yeni hejni terk étidiken, ziyini özige), shübhisizki, Allah ehli jahandin (yeni ularning ibaditidin) bihajettur [97]. I muhemmed! Éytqinki: «i ehli kitab! (yeni yehudiylar, nasaralar) néme üchün Allah ning ayetlirini inkar qilisiler? Wehalenki, Allah qilmishinglargha shahittur» [98]. (i muhemmed!) Éytqinki, «i ehli kitab! (yeni yehudiylar, nasaralar) (islam dinining heqliqigha) shahit bolup turup néme üchün Allah ning yolini egri körsitishni qestlep, möminlerni uningdin tosisiler? ALLAH qilmishinglardin ghapil emestur» [99]. I möminler! Eger ehli kitabtin bir pirqighe ita’et qilsanglar, mömin bolghininglardin kéyin, ular silerni kapir qilip qoyidu [100]. Silerge Allah ning ayetliri oquluwatqan (yeni wehyi üzülüp qalmay Allah ning ayetliri nazil boluwatqan) we aranglarda Allah ning peyghembiri (hayat) turghan tursa, qandaqmu kapir bolusiler? Kimki Allah qa (yeni Allah ning dinigha) mehkem yépishidiken, u toghra yolgha yéteklen’gen bolidu [101]. I möminler! ALLAH qa layiq rewishte teqwadarliq qilinglar, peqet musulmanliq halitinglar bilenla wapat bolunglar [102]. Hemminglar Allah ning aghamchisigha (yeni Allah ning dinigha) mehkem yépishinglar, ayrilmanglar (yeni silerdin ilgiri yehudiylar we nasaralar ixtilap qilishqandek, dinda ixtilap qilishmanglar). ALLAH ning silerge bergen némitini eslenglar, öz waqtida siler öz’ara düshmen idinglar, Allah dilinglarni birleshtürdi, Allah ning némiti bilen öz’ara qérindash boldunglar, siler dozax chuqurining girwikide idinglar, Allah silerni (islam arqiliq) uningdin qutquzdi. Silerning hidayet tépishinglar üchün, Allah ayetlirini silerge shundaq bayan qilidu [103]. Silerning aranglarda xeyrlik ishlargha dewet qilidighan, yaxshi ishlargha buyrup, yaman ishlarni men’i qilidighan bir jama’e bolsun; ene shular meqsitige érishküchilerdur [104]. Roshen deliller kelgendin kéyin ayrilip kétishken we ixtilap qilishqan kishiler (yeni yehudiylar we nasaralar) dek bolmanglar, bezi yüzler (yeni möminlerning yüzliri) aqiridu, bezi yüzler (yeni kuffarlarning yüzliri) qariyidu. Yüzi qarayghanlargha (perishtiler éytiduki) «iman éytqininglardin kéyin kapir boldunglarmu? Kapir bolghanliqinglar üchün azabni tétinglar» [106]. Yüzi aqarghanlar Allah ning rehmitide (yeni jennette) bolidu, ular uningda (yeni jennette) menggü qalidu [107]. Bu, Allah ning ayetliridur, ularni (i muhemmed!) Sanga rast oqup bérimiz, Allah jahan ehlige zulum qilishni xalimaydu [108]. Asmanlar we zémindiki shey’iler Allah ning (mülki, mexluqati we bendiliri) dur, hemme ishlar Allah qa qayturulidu [109]. (i muhemmed ümmiti!) Siler insanlar menpe’iti üchün otturigha chiqirilghan yaxshiliqqa buyrup yamanliqtin tosidighan Allah qa iman éytidighan eng yaxshi ümmetisler. Eger ehli kitab (yeni yehudiylar, nasaralar) iman éytsa (yeni muhemmed eleyhissalamgha nazil qilin’ghan wehyige ishense), ular üchün (dunya we axirette) elwette yaxshi bolatti. Ularning ichide möminlermu bar, ularning tolisi pasiqlardur [110]. Ular silerge azar bérishtin bashqa héchqandaq ziyan zexmet yetküzelmeydu; eger siler bilen urushsa, silerge arqisini qilip qachidu, andin ulargha yardem bérilmeydu [111]. Ularning qeyerde bolmisun Allah ning we musulmanlarning himayiside bolghanliridin bashqiliri xarliqqa pétip qaldi, Allah ning ghezipige uchridi. Mohtajliqqa chömdi. Bu ularning Allah ning ayetlirini inkar qilghanliqliri we peyghemberlerni naheq öltürgenlikliri üchündur, ularning Allah ning permanidin chiqip ketkenlikliri we Allah ning cheklimisidin éship ketkenlikliri üchündur [112]. Ular birxil emes, ehli kitabtin (yeni yehudiylar, nasaralardin) kéchiliri Allah ning ayetlirini tilawet qilip turidighan we sejde qilip turidighan bir jama’e kishiler bar [113]. Ular Allah qa we axiret künige ishinidu, yaxshi ishlargha buyruydu, yaman ishlardin tosidu, xeyrlik ishlarni qilishqa aldiraydu; ene shular yaxshilardindur [114]. Ular her qandaq yaxshiliqni qilsun, u bikar ketmeydu. ALLAH teqwadarlarni obdan bilidu [115]. Shübhisizki, kapirlarning malliri, baliliri Allah ning azabi aldida hergiz héch nersige dal bolalmaydu; ular dozax ehlidur, dozaxta menggü qalidu [116]. Ularning bu dunyada (riya qilip) bergen sediqiliri özlirige zulum qilghan bir qewmning zira’itige tégip uni nabut qiliwetken soghuq shamalgha oxshaydu (igilirining gunahi tüpeylidin nabut qilin’ghan bu zira’etke oxshash, Allah ularning yaxshi emellirini berbat qilidu). Ulargha Allah zulum qilmidi we lékin ular özlirige özliri zulum qildi [117]. I möminler! Özünglardin bolmighanlarni (yeni munapiqlarni) sirdash qiliwalmanglar, ular silerge buzghunchiliq qilishta boshangliq qilip qalmaydu. Ular silerning musheqqette qélishinglarni arzu qilidu, ularning düshmenliki éghizliridin melum bolup turidu, ularning dillirida yoshurghan düshmenliki téximu chongdur. Shübhisizki, eger chüshinidighan bolsanglar, silerge nurghun ayetlerni bayan qilduq [118]. (i möminler jama’esi!) Siler ularni dost tutisiler, ular silerni dost tutmaydu (silerge bolghan düshmenlikni yoshurun tutidu), siler(hemme samawi) kitabqa ishinisiler (shundaq turuqluq ular silerni öch köridu), ular siler bilen uchrashqanda, iman éyttuq, deydu. Özliri yalghuz qalghanda silerge bolghan achchiqidin barmaqlirini chishleydu. (i muhemmed!) Éytiqinki, «achchiqinglar bilen ölünglar! (yeni Allah ölgininglargha qeder achchiqinglarni dawamlashtursun!)» Allah heqiqeten dillardikini bilgüchidur [119]. Eger silerge (kengchilik, molchiliq, nusret, ghenimet qatarliq) birer yaxshiliq yetse, ular buningdin qayghuridu; eger silerge (éghirchiliq, qehetchilik we meghlubiyet qatarliq) birer yamanliq yetse, ular buningdin xushal bolidu. Eger siler (ularning eziyitige) sewr qilsanglar we (sözünglarda, herikitinglarda Allah tin) qorqsanglar, ularning hiylisi silerge qilche ziyan yetküzelmeydu. ALLAH ularning qilmishlirini heqiqeten toluq bilgüchidur [120]. (i muhemmed!) Öz waqtida sen etigende öyüngdin (uhudqa) chiqip möminlerni urush seplirige orunlashturdung, Allah (sözünglarni) anglap turghuchidur, (ehwalinglarni) bilip turghuchidur [121]. Öz waqtida silerdin ikki guruh (yeni seleme aymiqi bilen beni harise aymiqi) ajizliq körsetmekchi (yeni qorqup urush meydanidin qaytmaqchi) boldi; Allah ularning medetkari idi. (möminler jimi ehwali we jimi ishlirida) Allah ghila tewekkül qilsun! [122]. ALLAH silerge bedride nusret ata qildi, halbuki, siler küchsiz idinglar (saninglar we qoralinglar az idi). ALLAH ning silerge bergen nusritige shükür qilish yüzisidin Allah tin qorqunglar [123]. (i muhemmed!) Öz waqtida sen möminlerge: «perwerdigaringlar silerge üch ming perishte chüshürüp yardem berse yene yetmemdu?» deytting [124]. Shundaq, u yétidu. Eger (jengde) sewr qilsanglar, (Allah tin) qorqup (uning emrige ita’et qilsanglar), düshmen derhal hujum qilip kelgende perwerdigaringlar silerge besh ming nishanliq perishte bilen yardem béridu [125]. ALLAH uni (yeni perishtiler arqiliq yardem bérishni) peqet silerge xush xewer bolsun we dilinglar shuning bilen xatirjem bolsun (shuning bilen düshmenning sanining köplükidin qorqmisun) dep qildi. Yardem peqet ghalib, hékmet bilen ish qilghuchi Allah teripidindur [126]. (Allah ning yardimi) kapirlarning bir türkümini halak qilish üchün yaki ularni reswa qilip, ularning ümidsiz halda meghlup bolushliri üchündur [127]. (i muhemmed!) Héch ish (yeni bendilerning ishlirining tedbiri) séning ixtiyaringda emes, Allah ya ularning (musulman bolsa) tewbisini qobul qilidu, ya ular zalim bolghanliqi üchün (kufrida ching tursa) ularni azabqa duchar qilidu [128]. Asmanlardiki we zémindiki nersilerning hemmisi Allah ning mülkidur. ALLAH xalighan kishige meghpiret qilidu, xalighan kishige azab qilidu. ALLAH meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [129]. I möminler! Jazanini qatmuqat ashurup yémenglar, meqsidinglargha érishish üchün Allah tin (nehyi qilghan ishlarni terk étip) qorqunglar [130]. Kapirlar üchün teyyarlan’ghan dozaxtin (yeni dozaxqa kirishke seweb bolidighan yaman ishlardin) saqlininglar [131]. Silerge rehmet qilinishi üchün, Allah qa we peyghemberge ita’et qilinglar [132]. Perwerdigaringlarning meghpiritige we teqwadarlar üchün teyyarlan’ghan, kengliki asman zéminche kélidighan jennetke aldiranglar [133]. Teqwadarlar kengchiliktimu, qisinchiliqtimu Allah yolida (pul mal) serp qilidighanlar, (öch élishqa qadir turuqluq) achchiqini yutidighanlar, (yamanliq qilghan yaki bozek qilghan) kishilerni kechüridighanlardur. ALLAH yaxshiliq qilghuchilarni dost tutidu [134]. Teqwadarlar yaman bir gunah qilip qalsa yaki özlirige zulum qilsa Allah ni yad étidu, gunahliri üchün meghpiret telep qilidu, gunahni kechüridighan Allah tin bashqa kim bar? Ular qilmishlirini bilip turup dawamlashturmaydu [135]. Ularning (yeni yuqiriqi xisletlerge ige kishilerning) mukapati perwerdigari teripidin bolghan meghpiret we astidin östenglar éqip turidighan jennetlerdur. Bu yerlerde ular menggü qalidu. Yaxshi ish qilghuchilarning érishidighan sawabi némidégen yaxshi! [136]. Silerdin ilgiri nurghun ümmetler kélip ketti; yer yüzide seyr qilinglar, (heqni) yalghan’gha chiqarghanlarning aqiwitining qandaq bolghanliqigha qaranglar [137]. Bu (qur’an) (omumiy) insanlargha bayandur (yeni halal bilen haramni ochuq bayan qilidu), teqwadarlargha toghra yol körsetküchidur we wez nesihettur [138]. (jihadtin) boshiship qalmanglar, shéhit bolghanlar üchün qayghurmanglar, eger mömin bolsanglar, üstünlük qazinisiler [139]. Eger silerge shikestilik yetken bolsa (yeni bu jengde siler yarilan’ghan we shéhit bolghan bolsanglar), düshmenlergimu (bedri jéngide) oxshashla shikestlik yetti (yeni ular yarilandi we öltürdi). Bu künlerni insanlar arisida aylandurup turimiz (yeni ghelbini hemishe bir pirqide qilmay, bir kün bu pirqide, birkün u pirqide qilimiz), (bu) Allah ning (heqiqiy) möminlerni (munapiqlardin) ayrishi üchündur, silerni shéhitlerdin qilishi (yeni silerdin bezilerni shéhitlik derijisige musherrep qilishi) üchündur, Allah zalimlarni dost tutmaydu [140]. Möminlerni (ulargha yetken musibet arqiliq) paklishi üchündur, kapirlarni yoq qilishi üchündur [141]. (i möminler jama’esi!) ALLAH silerdin (heqiqiy) jihad qilghanlarni we (jihadning japa musheqqetlirige) chidighuchilarni bilmey (yeni ayrimay turup), (peqet aghzinglarda iman éyttuq déyish bilenla) jennetke kirishni oylamsiler? [142]. Siler ölüm (yeni düshmen) bilen uchrishishtin ilgiri uni arzu qilattinglar, mana uni öz közünglar bilen kördünglar (emdi némishqa meghlup bolisiler?) [143]. Muhemmed peqet bir peyghemberdur, uningdin burun köp peyghemberler ötti (ularning beziliri öz ejili bilen ölgen, beziliri bashqilar teripidin öltürülgen); u wapat bolsa yaki öltürülse, arqanglargha yéniwalamsiler? (yeni imandin yénip murted bolamsiler?) Kimki arqisigha yéniwalidiken (yeni murted bolidiken), u Allah qa qilche ziyan yetküzelmeydu. ALLAH shükür qilghuchilarni mukapatlaydu [144]. Héch kishi Allah ning iznisiz ölmeydu, Allah her ademning ejilini pütüwetken (ademning ömrini qorqunchaqliq uzartalmaydu, baturluq qisqartalmaydu). Kimki dunya sawabini közlise, uninggha dunyaning sawabini bérimiz (uning axiretliktin nésiwisi bolmaydu); kimki axiretning sawabini közlise, uninggha axiretning sawabini bérimiz, shükür qilghuchilarni mukapatlaymiz [145]. Nurghun peyghemberler bilen köpligen xuda juy ölimalar birlikte jeng qildi. Ular Allah yolida yetken külpetlerdin rohsizlanmidi, boshashmidi, bash egmidi, Allah özining yolida duch kelgen qiyinchiliqlargha chidashliq bergüchilerni dost tutidu [146]. Ularning sözi peqet: «perwerdigarimiz! Gunahlirimizni, ishimizda chektin ashqanliqimizni meghpiret qilghin, qedemlirimizni (jeng meydanida) mustehkem qilghin we kapir qewmge qarshi bizge yardem bergin» dégendin bashqa bolmidi [147]. ALLAH ulargha dunyaning sawabini (yeni düshmenler üstidin ghelibe qilishni) we axiretning yaxshi sawabini (yeni jennet we uning németlirini) ata qildi, Allah yaxshiliq qilghuchilarni dost tutidu [148]. I möminler! Eger siler kapirlargha ita’et qilsanglar, ular silerni arqanglargha (yeni kufrigha) yanduridu, shuning bilen ziyan tartip qalisiler [149]. Undaq emes (yeni ular silerning ita’et qilidighan medetkaringlar emes), Allah silerning medetkaringlardur (uninggha ita’et qilinglar), u yardem qilghuchilarning eng yaxshisidur [150]. (ilahliqi) heqqide héchbir delil chüshürmigen nersilerni (yeni butlarni) Allah qa shérik qilghanliqliri üchün, kapirlarning dillirigha qorqunch salimiz, ularning baridighan jayi dozaxtur, zalimlarning jayi (yeni dozax) heqiqeten yaman jaydur [151]. ALLAH silerge qilghan (düshmininglargha qarshi nusret ata qilishtin ibaret) wediside turdi; Allah ning izni bilen ularni qiriwatattinglar, Allah siler yaqturidighan ghelibini körsetkendin kéyin ze’ipliship qaldinglar, peyghemberning emri toghrisida jangjallashtinglar, (peyghemberning emrige) boysunmidinglar, beziliringlar dunyani közlidinglar, beziliringlar axiretni közlidinglar, andin Allah sinash üchün silerdin düshmenni qayturdi (yeni silerni ghelibidin meghlubiyetke yüzlendürdi) we silerni heqiqeten epu qildi. ALLAH möminlerge merhemet qilghuchidur [152]. Öz waqtida peyghember (i Allah ning bendiliri! Méning teripimge kélinglar, men resulullahturmen, kimki jihad meydanigha qaytsa, u jennetke kiridu dep) arqanglardin silerni chaqirip turatti, siler héch kishige qarimay qachattinglar, (buningdin kéyin) qolunglardin ketken nersige (yeni gheniymetke), béshinglargha kelgen musibetke (yeni meghlubiyetke) qayghurmasliqinglar üchün, Allah silerge ghem üstige ghem berdi (yeni silerni gheniymettin mehrum qilghanning üstige meghlubiyet bilen jazalidi). ALLAH qilmishinglardin xewerdardur [153]. Ghemdin kéyin Allah silerge eminlik chüshürüp berdi, silerning bir qisminglarni (yeni heqiqiy möminlerni) mügdek basti, yene bir qisminglar (yeni munapiqlar) özliri bilen bolup ketti (yeni kuffarlar qayta hujum qilarmu, dep jan qayghusi bilen bolup ketti), bular, jahiliyet dewri kishilirige oxshash, Allah qa qarita natoghra gumanlarda boldi, ular: «bizge Allah wede qilghan ghelibidin nésiwe barmu?» deydu. Éytiqinki, «hemme ish heqiqeten Allah ning ilkide». Ular sanga ashkara qilmaydighan nersilerni öz ichide yoshurushidu; ular: «eger bizge ghelibidin azraq nésiwe bolsa idi, bu yerde öltürelmeyttuq» deydu. (i muhemmed!) Éytqinki, «eger siler öyliringlarda bolghan teqdirdimu (aranglardiki) öltürülüshi pütüwétilgen kishiler choqum özlirining ölidighan jaylirigha bérishidu (Allah ning qazasidin qéchip qutulghili bolmaydu). (Allah ning mundaq qilishi) könglünglardikini sinash we qelbinglardiki nersilerni paklash üchündur. ALLAH köngüllerdikini (yaxshiliq bolsun, yamanliq bolsun) bilgüchidur» [154]. Ikki qoshun (yeni musulmanlar bilen mushriklar) bir biri bilen uchrashqan künde, ichinglardiki (jengdin) heqiqeten yüz örügen kishilerni, bezi qilmishliri (yeni peyghemberning emrige muxalipetchilik qilghanliqi) tüpeylidin, sheytan téyildurushqa orundi; Allah heqiqeten ularni epu qildi. ALLAH heqiqeten meghpiret qilghuchidur, nahayiti helimdur (yeni asiyliq qilghanlarni jazalashqa aldirap ketmeydu) [155]. I möminler! Seperge chiqqan yaki ghazatqa chiqqan qérindashliri heqqide, ular yénimizda bolghanda ölmeytti we öltürülmeytti, dégen kapirlargha oxshash bolmanglar, Allah buni ularning dillirida hesret qilsun. ALLAH tirildüridu we öltüridu (ularning ghazatqa chiqmasliqi ularni ölümdin qutulduralmaydu). ALLAH qilmishinglarni körüp turghuchidur [156]. Shübhisizki, eger siler Allah yolida (yeni ghazatta) öltürülsenglar yaki (ghazatqa kétip bérip öz ejilinglar bilen) ölsenglar, silerge Allah teripidin bolghan meghpiret we rehmet, elwette, ularning toplaydighan dunyasidin artuqtur [157]. Eger siler (öz ejilinglar bilen) ölsenglar yaki (jeng meydanida) öltürülsenglar, (axirette) choqum Allah ning dergahigha toplinisiler (Allah silerni emelinglargha qarap mukapatlaydu) [158]. ALLAH ning rehmiti bilen sen ulargha mulayim boldung; eger qopal, baghri qattiq bolghan bolsang, ular chörengdin tarqap kétetti; ularni epu qil, ular üchün meghpiret tiligin, ishta ular bilen kéngeshkin; (kéngeshkendin kéyin) bir ishqa bel baghlisang, Allah qa tewekkül qilghin. ALLAH heqiqeten tewekkül qilghuchilarni dost tutidu [159]. Eger Allah silerge yardem berse, silerni héch kishi yéngelmeydu. Eger Allah silerge yardimini terk etse, Allah tin bashqa silerge kim yardem béridu? Möminler yalghuz Allah qa tewekkül qilsun! (yeni hemme ishni Allah qa tapshursun) [160]. Héchqandaq bir peyghember gheniymetke xiyanet qilmaydu (yeni buni tesewwur qilghili bolmaydu). Kimki gheniymetke xiyanet qilidiken, qiyamet küni u xiyanet qilghan nersisi bilen (yeni xiyanet qilghan nersisi gejgisige artilghan halda) kélidu. Her kishning qilghan emelige toluq mukapat, (yaki) toluq jaza bérilidu, ulargha (yaxshilarning sawabini kémeytiwétip, asiylarning jazasini ashuruwétip) zulum qilinmaydu [161]. ALLAH ning raziliqini izdigen kishi Allah ning ghezipige uchrashqa tégishlik bolghan kishige oxshamdu? ALLAH ning ghezipige uchrashqa tégishlik bolghan kishining baridighan jayi jehennemdur, jehennem némidégen yaman jay! [162]. ALLAH ning dergahida ularning derijisi türlük bolidu. ALLAH ularning qilmishlirini körüp turghuchidur [163]. ALLAH möminlerge Allah ning ayetlirini tilawet qilidighan, ularni (gunahlardin) pak qilidighan, ulargha kitabni we hékmetni (yeni qur’an we sünnetni) ögitidighan, özliridin bolghan bir peyghember ewetip, ulargha chong éhsan qildi; halbuki, ular burun ochuq gumrahliqta idi [164]. Silerge yetken musibet siler düshmen’ge yetküzgen musibetning yérimigha teng kélidighan tursa (yeni uhud ghazitida silerdin 70 kishi shéhit bolghan tursa, bedri ghazitida bolsa mushriklardin 70 kishini öltürgen, 70 kishini esir alghan tursanglar), siler yene: «bu musibet qeyerdin keldi?» dédinglar. Éytqinki, «u silerning özliringlardin (yeni peyghemberning emrige xilapliq qilghanliqinglar we ghenmetke héris bolghanliqinglardin) boldi». ALLAH heqiqeten her nersige qadirdur [165]. Ikki qoshun uchrashqan künde (yeni musulmanlar bilen mushriklar toqunushqan uhud jéngide) silerge kelgen musibet Allah ning iradisi bilen kelgendur, bu heqiqiy möminlerni bilish (yeni ayrish) üchündur [166]. We munapiqlarni bilish (yeni ayrish) üchündurki, ulargha: «kélinglar, Allah yolida urush qilinglar yaki (özünglarni) qoghdanglar» déyilse, ular: «urushtin xewer tapqan bolsaq, elwette, silerge egishettuq (yeni siler bilen bir septe turup urush qilattuq)» dédi. U künde ular iman’gha qarighanda kufrigha yéqin idi. Ular köngülliride yoq nersilerni éghizlirida dédi, ular yoshurrghanni (yeni nifaq bilen mushriklikni) Allah obdan bilidu [167]. (bu yene Allah ning) urushqa chiqishni xalimighan (munapiqlarni ayrishi üchündurki, ular öyliride) olturup qérindashlirigha: «eger ular (yeni möminler) bizge boysun’ghan bolsa (yeni nesihitimizni anglap urushtin qaytqan bolsa), öltürülmeytti» dédi. (i muhemmed! Bu munapiqlargha) éytqinki, «(eger urushqa chiqmasliq ölümdin qutulduridighan bolsa) ölümni özünglardin dep’i qilip béqinglar, eger (dewayinglarda) rastchil bolsanglar» [168]. ALLAH ning yolida shéhit bolghanlarni ölük dep guman qilmighin, belki ular tirik bolup, Allah ning dergahidiki riziqtin behrimen qilinidu (yeni jennetning németliridin etigen axshamda menggülük riziqlandurup turulidu) [169]. Ular Allah ning özlirige bergen pezlidin xursendur, özlirining arqisidin téxi yétip kelmigen (yeni shéhit bolmay tirik qalghan) qérindashlirigha (axirette) ne qorqunch, (dunyadin ayrilghanliqigha) ne qayghu yoq ikenliki bilen xush xewer bérishni tileydu [170]. Ular Allah teripidin bérilgen német we pezlni, möminlerning ejrini Allah ning bikar qiliwetmeydighanliqi bilen xush xewer bérishni tileydu [171]. (uhud ghazitida) yarilan’ghandin kéyin Allah ning we peyghemberning chaqiriqigha awaz qoshqanlar, ular (yeni möminler) din yaxshi emellerni qilghanlar we teqwadarliq qilghanlar chong sawabqa érishidu [172]. (mushriklar terepdari bolghan) ademler ulargha: «shek shübhisizki, kishiler (yeni qureyshler) silerge qarshi qoshun toplidi, ulardin qorqunglar» dédi. Bu söz ularning imanini kücheytti. Ular: «bizge Allah kupaye, Allah némidégen yaxshi hamiy!» dédi [173]. Ular Allah ning némiti we pezli bilen qaytip keldi, héchqandaq ziyan zexmetke uchrimidi, ular Allah ning raziliqini izdidi. ALLAH ulugh pezl igisidur [174]. Ene shu sheytan öz dostlirini (yeni kuffarlarni) qorqitidu. Eger mömin bolsanglar, ulardin qorqmanglar, mendin qorqunglar [175]. (i muhemmed!) Kufrigha özlirini atighanlar (yeni sözliri we heriketliri bilen kufrigha shapashlaydighan munapiqlar) séni ghemkin qilmisun, ular heqiqeten (kufri bilen) Allah qa qilche ziyan yetküzelmeydu. ALLAH axirette ulargha (sawabtin) héchbir nésiwe bermeslikni xalaydu; ular chong azabqa duchar bolidu [176]. Imanni kufrigha tégishkenler (yeni mezkur munapiqlar) (kufri bilen) Allah qa qilche ziyan yetküzelmeydu, ular qattiq azabqa duchar bolidu [177]. Kapirlar özlirige (jaza bermestin) möhlet bérishimizni (yeni ömrini uzun qilishimizni) hergiz özliri üchün paydiliq dep guman qilmisun, ulargha möhlet bérishimiz (we ejilini kéchiktürüshimiz) peqet ularning gunahining köpiyishi üchündur. Ular (axirette) xar qilghuchi azabqa duchar bolidu [178]. ALLAH yamanni (yeni munapiqni) yaxshidin (yeni mömindin) ayrimighuche möminlerni (yeni silerni) hazirqi pétinglarche qoymaydu. ALLAH silerni gheybtinmu xewerdar qilmaydu we lékin Allah peyghemberliridin xalighinini tallap, uninggha (muhemmed eleyhissalamgha munapiqlarning halini bildürgendek) gheybni bildüridu; Allah qa we uning peyghemberlirige iman éytinglar, eger siler iman éytsanglar we (perwerdigaringlardin) qorqsanglar, chong sawabqa érishisiler [179]. ALLAH öz pezlidin bergen nersilerge (yeni pul malgha) béxilliq qilidighanlar béxilliqni özliri üchün paydiliq dep guman qilmisun, emelde bu ular üchün ziyanliqtur; ularning béxilliq qilghan nersisi qiyamet küni ularning boynigha taqaq qilip sélinidu. Asmanlarning we yerning mirasi Allah ningdur (yeni ka’inattiki hemme nerse Allah ning mülki bolup, ular paniy bolghandin kéyin Allah ning dergahigha qaytidu). ALLAH qilghan emelliringlardin xewerdardur [180]. «Allah bolsa heqiqeten péqir, biz bolsaq bay» dégen kishiler (yeni yehudiylar) ning sözini Allah heqiqeten anglidi, ularning sözlirini we peyghemberlerni naheq öltürgenliklirini xatirilep qoyimiz (yeni name emaligha mu’ekkel perishtilerge buni ularning name emaligha yézishni buyruymiz) hemde axirette perishtiler tili arqiliq, köydürgüchi azabni tétinglar, deymiz [181]. Bu silerning qilmishinglar tüpeylidindur, Allah bendilirige zulum qilghuchi emestur [182]. Ular: «(tewratta) Allah bizni (asmandin chüshken) ot yep kétidighan bir qurbanliq keltürmigiche heqiqeten héchbir peyghemberge iman keltürmeslikke buyrudi» dédi (bu iptira bolup, Allah ularni buyrughan emes). (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «silerge möjiziler we siler éytqan möjize bilen heqiqeten nurghun peyghember keldi; eger siler (dewayinglarda) rastchil bolsanglar, ularni némishqa öltürdünglar?» [183]. (i muhemmed!) Ular séni yalghan’gha chiqarghan bolsa (qayghurup ketmigin), sendin ilgiri ötken, möjizilerni, kitablarni (yeni ibrahim eleyhissalamgha nazil qilin’ghan sehipilerge oxshash samawi kitablarni) we nurluq kitabni (yeni tewrat, injilgha oxshashlarni) élip kelgen nurghun peyghemberlermu yalghan’gha chiqirilghan idi [184]. Her birjan igisi ölümning temini tétighuchidur. Silerning ejringlar (yeni emelliringlarning sawabi) qiyamet küni toluq bérilidu, kimki dozaxtin yiraq qilin’ghan we jennetke kirgüzülgen iken, u muradigha yetken bolidu. Dunya tirikchiliki peqet aldaydighan maldinla ibarettur (yeni aldaydighan nerse bolup, azghina behrimen bolghandin kéyin tügeydu) [185]. Siler malliringlarda (sediqighe buyrulush we apet yétishi bilen) we janliringlarda (qetl qilinish, esir élinish, késel bolush bilen) choqum sinilisiler, silerdin ilgiri kitab bérilgenler (yeni yehudiylar we nasaralar) din, mushriklardin choqum nurghun yaman söz anglaysiler, eger (yuqiriqi ehwallar yüz bergende) sewr qilsanglar (sözünglar we herikitinglarda Allah tin) qorqsanglar, undaqta bu heqiqeten irade bilen qilinishqa tégishlik ishlardindur [186]. Öz waqtida, Allah kitab bérilgenler (yeni yehudiylar) din kitabni (yeni kitabtiki Allah ning ehkamlirini) kishilerge choqum bayan qilip bérishke we yoshurmasliqqa ehde aldi, lékin buni (yeni ehdini) ular arqisigha chörüwetti we uni azghina bedelge (yeni dunyaning erzimes nersisige) tégishti. Ularning tégiship alghini némidégen yaman! [187]. (i muhemmed!) Qilghan ishliridin (yeni heqni yapqanliqidin) xushal bolidighan, qilmighan ishliri bilen medhiyilinishni yaxshi köridighan kishilerni hergiz Allah ning azabidin qutulidu dep guman qilmighin, ular qattiq azabqa duchar bolidu [188]. Asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur, Allah hemme nersige qadirdur [189]. Shübhisizki, asmanlarning we zéminning yaritilishida, kéche bilen kündüzning nöwetliship turushida eqil igiliri üchün, elwette, roshen deliller bar [190]. Ular öre turghandimu, olturghandimu, yatqandimu Allah ni eslep turidu, asmanlarning we zéminning yaritilishi toghrisida pikir yürgüzidu. (ular éytidu) «perwerdigarimiz! Buni bikar yaratmiding, sen paktursen, bizni dozax azabidin saqlighin [191]. Perwerdigarimiz! Sen kimniki dozaxqa kirgüzidikensen, uni elwette xar qilghan bolisen. Zalimlargha héchqandaq yardemchi bolmaydu [192]. Perwerdigarimiz! Biz heqiqeten bir chaqirghuchining (yeni muhemmed eleyhissalamning) 'rebbinglargha iman éytinglar' dep iman’gha chaqirghanliqini angliduq, iman éyttuq, perwerdigarimiz! Bizning gunahlirimizni meghpiret qilghin, yamanliqlirimizni yoqqa chiqarghin, bizni yaxshilarning qatarida qebzi roh qilghin [193]. Perwerdigarimiz! Bizge peyghemberliring arqiliq wede qilghan nersini (yeni ita’et qilghanlargha xas bolghan jennetni) bergin, qiyamet küni bizni reswa qilmighin. Sen heqiqeten wedengge xilapliq qilmaysen» [194]. Ularning du’asini perwerdigari ijabet qildi: «men silerdin er bolsun, ayal bolsun, her qandaq bir yaxshi ish qilghuchining qilghan emelini bikar qiliwetmeymen, siler bir biringlardin törelgen. Hijret qilghanlar, yurtliridin heydep chiqirilghanlar, méning yolumda (yeni Allah ning dini üchün) eziyet tartqanlar, urushqa qatnashqanlar, (yeni méning yolumda urushqanlar) we méning yolumda öltürülgenlerning gunahlirini (meghpiritim we rehmitim bilen) elwette, ularni astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kirgüzimen». Bu (ularning yaxshi emelliri üchün) Allah teripidin bérilgen mukapattur. ALLAH ning dergahida yaxshi mukapat (yeni jennet) bar [195]. Kapirlarning (pul mal, abruy, mertiwe izdesh yüzisidin) sheherlerde kézip yürüshliri séni aldimisun [196]. Bu azghina behrimen bolushtur, kelgüside ularning jayi jehennem bolidu. U némidégen yaman töshek! [197]. Perwerdigarigha teqwadarliq qilghan kishiler astidin östenglar éqip turidighan jennetlerdin behrimen bolup, u yerde menggü qalidu. Bu, Allah teripidin bolghan kütüwélishtur. ALLAH ning dergahidiki nersiler (yeni mukapat we hörmet) yaxshi bendiler üchün (kuffarlar behrimen bolghan baqasi yoq azghina rahettin) artuqtur [198]. Ehli kitab arisida heqiqeten Allah qa iman keltüridighan, silerge nazil bolghan kitabqa (yeni qur’an’gha), özlirige nazil bolghan kitabqa (yeni tewratqa we injilgha) ishinidighanlar bar; ular Allah tin qorqidu, Allah ning ayetlirini azghina bedelge tégishmeydu (yeni ularning kitabliridiki muhemmed eleyhissalamning süpetliri we sheri’et ehkamlirini, rahiblargha oxshash, dunyaning erzimes nersilirini dep özgertiwetmeydu), ulargha perwerdigarining dergahida sawab bérilidu. ALLAH heqiqeten téz hésab alghuchidur [199]. I möminler! Ta’et ibadetning musheqqetlirige we silerge yetken éghirchiliqlargha sewr qilinglar, düshmenlerge ziyade chidamliq bolunglar, (chégraliringlarni saqlap) jihadqa teyyar turunglar, meqsitinglargha yétish üchün Allah tin qorqunglar (yeni uning emrige muxalipetchilik qilmanglar) [200].

4 süre nisa medinide nazil bolghan, 177 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

I insanlar! Silerni bir insandin (yeni adem eleyhissalamdin) yaratqan, shu insandin (yeni öz jinsidin) uning jüptini (yeni hewwani) yaratqan we ulardin (yeni adem bilen hewwadin) nurghun er ayallarni yaratqan perwerdigaringlardin qorqunglar, bir biringlardin nerse sorighanda nami bilen soraydighan Allah tin qorqunglar, sile rehimni üzüp qoyushtin saqlininglar. ALLAH heqiqeten silerni (yeni pütün ehwalinglarni) közitip turghuchidur [1]. Yétimlerning mal mülkini (ular balaghetke yetken chaghda) béringlar, yaxshisini yaman’gha (yeni ularning mallirining yaxshisini özünglarning malliringlarning yaminigha) tégishiwalmanglar; ularning mal mülkini özünglarning mal mülkige qoshup yewalmanglar. Bu heqiqeten chong gunahtur [2]. Eger yétim qizlargha (öylinip) adil mu’amilide bolalmasliqinglardin (yeni terbiyenglarda birer yétim qiz bolup, uninggha shu qizgha barawer turidighan qizgha bérilidighan mehrini bérelmeslikinglardin) qorqsanglar, uni terk étip, özünglar yaqturidighan bashqa ayallardin ikkini, üchni we tötni élishinglargha bolidu, eger (ularning arisida) adil bolalmasliqinglardin qorqsanglar, bir xotun bilen yaki qol astinglardiki chöriler bilen kupayilensenglar bolidu. Bir xotun bilen kupayilinish zulum qilmasliqqa eng yéqindur [3]. Ayallargha ularning mehrilirini xushalliq bilen sowgha qilip béringlar. Eger ular uningdin bir qismini silerge ötünüp berse, uni mezzilik, singishliq (yeni pak halal bilip) yenglar [4]. ALLAH tirikchilikinglarning asasi qilghan malliringlarni exmeqlerge tutquzup qoymanglar, ularni yémek ichmek, kiyim kéchekler bilen teminlenglar. Ulargha chirayliq söz qilinglar [5]. Yétimlerni balaghetke yetken’ge qeder sinap turunglar, ularda mallirini bashquralaydighan haletni bayqisanglar, ulargha mal mülkini tapshurup béringlar; ularning chong bolup qélishidin qorqup mal mülkini buzup chéchip yewalmanglar. (yétimge wesi bolghanlardin) kimki bay iken, (wesi bolghanliq heqqi üchün) yétimning mal mülkini yéyishtin özini saqlisun, (silerdin) kimki yoqsul iken, u (öz emgikining heqqi üchün) muwapiq rewishte yésun, ular (yeni balaghetke yetken yétimler) ning mal mülkini tapshurup béridighan chaghda bashqilarni guwah qilip qoyunglar. ALLAH hésab élishqa yéterliktur [6]. Ata anisi we tughqanliri qaldurghan mirasta (yeni méyitning terekiside) erlerning hessisi bar. Meyli u (yeni tereke) az bolsun yaki köp bolsun, her adem Allah ning adil sheri’itide) belgilen’gen hessisini alidu [7]. Teqsimat waqtida (waris emes) tughqanlar, (tughqan emes) yétimler we miskinler hazir bolsa, ulargha buningdin (yeni terekidin ularning könglini élish üchün bir az nerse) béringlar, ulargha chirayliq söz qilinglar (yeni bu kichiklerning méli, bizning emes dégen’ge oxshash özrini éytinglar) [8]. (kimlerki) özliridin qélip qalidighan kichik baliliri bolup, ulardin qandaq endishe qilidighan bolsa, bashqilarning qélip qalghan kichik baliliri üchünmu shundaq endishe qilsun, (yétimlerning ishida) Allah tin qorqsun we toghra sözni éytsun [9]. Zulum qilip yétimlerning mal mülkini (naheq) yewalidighanlar, shübhisizki, qorsiqigha (qiyamet küni yénip turidighan) otni yewalghan bolidu, ular yénip turghan otqa (yeni dozaxqa) kiridu [10]. ALLAH baliliringlar (gha tégidighan miras) heqqide tewsiye qiliduki, bir erge ikki ayalning hessisi tégidu, eger méyitning qizi (ikki yaki) ikkidin köp bolsa, u chaghda ulargha mirasning üchtin ikki hessisi tégidu, eger (waris) bir qiz bolidighan bolsa, uninggha mirasning yérimi tégidu, eger méyitning baliliri bolsa, bu chaghda uning ata anisining her birige mirasning altidin biri tégidu. Eger uning baliliri bolmay mirasqa peqet uning ata anisi warisliq qilidighan bolsa, bu chaghda uning anisigha mirasning üchtin biri tégidu (qalghini atisigha tégidu). Eger méyitning (ata anisidin bashqa yene) qérindashliri bolsa, anisigha mirasning altidin biri tégidu (qalghinini atisi alidu). (bu teqsimat) méyitning wesiyiti orunlan’ghan we qerzi tölinip bolghandin kéyin élip bérilidu. Ata ananglar we baliliringlardin (yeni bu ikkisidin) qaysisining menpe’et jehettin özünglargha eng yéqin ikenlikini bilmeysiler, bular Allah teripidin békitilgen belgilimidur. ALLAH heqiqeten hemmini bilgüchi, hékmet bilen ish qilghuchidur [11]. Eger ayalliringlarning baliliri bolmisa, bu chaghda ular qaldurghan mirasning yérimi (i erler!) Silerge tégidu. Eger ularning baliliri bolsa, ulargha qaldurghan mirasning töttin biri silerge tégidu. (bu teqsimat) méyitning wesiyiti orunlan’ghan yaki méyitning qerzi tölinip bolghandin kéyin élip bérilidu. Eger silerning baliliringlar bolmisa, bu chaghda ayalliringlargha siler qaldurghan mirasning töttin biri tégidu, eger silerning baliliringlar bolsa, bu chaghda ayalinglargha siler qaldurghan mirastin sekkizdin biri tégidu. (bu teqsimat) méyitning wesiyiti orunlan’ghan yaki qerzi tölinip bolghandin kéyin élip bérilidu. Eger miras qaldurghuchi ata anisiz, balisiz er yaki ayal bolup, uning peqet ana bir qérindishi we ana bir hemshirisi bolsa, ularning her birige mirasning altidin biri tégidu. Eger miras qaldurghuchining (yeni miras qaldurghuchi méyitning ana bir, ata bashqa) qérindashliri we hemshiriliri buningdin (yeni birdin) köp bolsa, u chaghda mirasning üchtin biri ularning arisida ortaq teqsim qilinidu. (bu teqsimat) méyitning wesiyiti orunlan’ghan yaki qerzi tölinip bolghandin kéyin élip bérilidu. (miras qaldurghuchi ademning) wesiyiti warislargha ziyan yetküzmeydighan bolushi kérek. U Allah teripidin qilin’ghan tewsiyidur, Allah hemmini bilgüchidur, helimdur (yeni emrige xilapliq qilghuchilarni jazalashqa aldirap ketmeydu) [12]. Ene shular (yeni Allah bendilirining emel qilishi üchün belgilep bergen yuqiridiki ehkamlar) Allah ning qanunliridur, kimki Allah qa we uning peyghembirige ita’et qilidiken, Allah uni astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kirgüzidu, u u yerlerde menggü qalidu. Bu chong muweppeqiyet qazinishtur [13]. Kimki Allah qa we peyghembirige asiyliq qilip, Allah ning qanunlirining sirtigha chiqip kétidiken, Allah uni dozaxqa kirgüzidu, u dozaxta menggü qalidu, xorlighuchi azabqa duchar bolidu [14]. Ayalliringlardin pahishe qilghanlarni (ispatlash üchün) aranglardin töt guwahchi keltürünglar; eger ular guwahliq berse (yeni ular guwahliq bérip ayalning jinayitini ispatlisa), taki ayalliringlar wapat bolghan’gha yaki Allah ulargha bir chiqish yoli bergen’ge qeder ularni öyde tutunglar [15]. Aranglarda ikki kishi (yeni er bilen ayal) pahishe qilsa, ularni eyiblenglar; eger ular tewbe qilip tüzelse, ularni kechürünglar, Allah tewbini bekmu qobul qilghuchidur, tolimu méhribandur [16]. ALLAH qobul qilishni wede qilghan tewbe yamanliqni nadanliqtin qilip sélip, andin uzun’gha qalmay (yeni ölüm kélishtin burun) tewbe qilghanlarning tewbisidur; Allah ene shularning tewbisini qobul qilidu, Allah hemmini bilip turghuchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [17]. Dawamliq yaman ishlarni qilip béshigha ölüm kelgen chaghda, emdi tewbe qildim, dégüchilerning tewbisi we kapir péti ölgüchilerning tewbisi (yeni ölüm aldida iman éyttim dégüchilerning imani) qobul qilinmaydu. Ene shular qattiq azab teyyarliduq [18]. I möminler! Ayallargha zorluq qilip, ularni miras qilip almaq (yeni bir ademning qolidin yene bir ademning qoligha ötüp turidighan mal ornida qiliwalmaq) silerge durus bolmaydu; ular op’ochuq bir pahishe ishini qilmighan halette, siler ulargha bergen mehridin bir qismini yuluwélish üchün, ulargha bésim ishletmenglar, ular bilen chirayliqche tirikchilik qilinglar, eger ularni yaqturmisanglar (sewr qilinglar), chünki siler yaqturmaydighan bir ishta Allah köp xeyriyetlerni peyda qilishi mumkin [19]. Eger bir xotunni qoyuwétip, ornigha yene bir xotunni almaqchi bolsanglar, ularning birige (mehri qilip) köp mal bergen bolsanglarmu uningdin héch nersini qayturuwalmanglar. Uni (ayalgha) qara chaplap we ochuq zulum qilip alamsiler? [20]. Öz’ara xilwette bolushqan tursanglar we ayallar silerdin (nikah eqdidin ibaret) mustehkem ehde alghan tursa, uni qandaqmu qayturuwalisiler? [21]. Atiliringlar alghan ayallarni almanglar, lékin buningdin ilgiri alghan bolsanglar (epu qilinidu), bu heqiqeten yaman ishtur, öch körülidighan qiliqtur, bu némidégen yaman adet! [22]. Silerge aniliringlarni, qizliringlarni, hemshiriliringlarni, atanglarning hemshirilirini, ananglarning hemshirilirini, qérindishinglarning qizlirini, hemshirenglarning qizlirini, süt aniliringlarni, émildesh hemshiringlarni, qéyin ananglarni, siler bir yerde bolghan ayalliringlarning (bashqa erdin bolghan) öyünglarda terbiyilen’gen qizlirini (bu shert emes, öyde terbiyilenmigen bolsimu) élish haram qilindi. Eger siler ularning aniliri bilen bir töshekte bolmighan bolsanglar, bu chaghda ularni alsanglar héch bak yoqtur, yene öz pushtinglardin bolghan baliliringlarning ayallirini élishinglar we ikki hemshirini bir waqitta emringlarda saqlishinglar haram qilindi. Lékin ötkenkiler (yeni jahiliyet dewride qilghininglar) epu qilinidu. ALLAH heqiqeten meghpiret qilghuchidur, (bendilerge) nahayiti méhribandur [23]. Erlik ayallarni élishmu silerge haram qilindi. Peqet silerning bashqurushunglar astidiki chöriler buningdin mustesna. Bu Allah ning silerge perz qilghan hökimliridur, bulardin (yeni yuqiridiki élish durus bolmaydighan ayallardin) bashqilirini zinadin saqlinip, ippetlik bolghininglar halda, malliringlarni serp qilip (yeni mehrini bérip) nikahlap élishinglar halal qilindi. Qaysiki ayallarni (nikahlap élip) paydilansanglar, ulargha (nikah waqtida) békitilgen mehrilirini béringlar, mehri békitilgendin kéyin, öz’ara pütüshken nersenglar toghrisida (yeni ayalning raziliqi bilen saqit qilin’ghan mehri üchün) silerge héch gunah bolmaydu. ALLAH heqiqeten hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [24]. Silerdin mömin ayallarni élishqa qurbi yetmeydighanlar qol astidiki mömin chörilerdin alsun. ALLAH imaninglarni obdan bilidu (yeni ularning sirtqi körünüshige qarap éliwéringlar, ichki ehwalini Allah qa tapshurunglar). Siler bir béringlar bilen dindashsiler, ularning xojilirining qoshulushi bilen ularni xotunluqqa alsanglar bolidu, ulargha mehrilirini kémeytiwetmestin we kéchiktürmestin béringlar. Lékin ular ashkara zina qilmaydighan, yoshurun ashna tutmaydighan efife bolushliri kérek. Eger ular erge tegkendin kéyin pahishe qilsa, ulargha hör ayallargha bérilidighan jazaning yérimi bérilishi kérek. Bu (yeni chörilerni nikahlap élish), aranglarda zinagha muptila bolup qélishtin qorqqan kishi üchündur. Sewr qilalisanglar siler üchün yaxshidur. ALLAH nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [25]. ALLAH silerge (halal we haramgha da’ir ehkamlarni) bayan qilishni, silerdin burunqilar (yeni peyghemberler we yaxshilar) ning yollirigha silerni hidayet qilishni, (gunahinglardin qilghan) tewbenglarni qobul qilishni xalaydu. ALLAH hemmini (yeni bendilirining hemme ehwalini) bilgüchidur we hékmet bilen ish qilghuchidur [26]. ALLAH silerning tewbenglarni qobul qilishni xalaydu (bu Allah ning rehmitining kenglikini körsitish üchün tekrarlandi). Shehwetlerge egishidighanlar (yeni sheytan’gha egishidighan fajirlar) toghra yoldin burulup kétishinglarni (shulargha oxshash fajir bolushunglarni) xalaydu [27]. ALLAH silerning yükünglarni yéniklitishni (yeni sheri’et ehkamlirini silerge asanlashturushni) xalaydu. Insan (nepsi xahishigha xilapliq qilishtin) ajiz yaritildi [28]. I möminler! Bir biringlarning mallirini (oghriliq, xiyanet qilish, bulash, jazanixorluq, qimar oynash qatarliq) naheq yol bilen yewalmanglar, ikki terep razi bolushup qilishqan soda sétiq arqiliq érishilgen nerse buningdin mustesna. Siler özünglarni (yeni bir biringlarni) öltürmenglar, Allah heqiqeten silerge nahayiti méhribandur [29]. Kimki chektin éship we zulum qilip uni (yene Allah chekligen ishlarni) qilidiken, uni dozaxqa kirgüzimiz, bu Allah qa asandur [30]. Eger siler men’i qilin’ghan chong gunahlardin saqlansanglar, (kerimimizge élip) kichik gunahliringlarni yoqqa chiqirimiz we silerni ésil makan’gha (yeni jennetke) kirgüzimiz [31]. I möminler! ALLAH silerdiki bir biringlardin artuq qilghan nersilerni (heset qilish yüzisidin) arzu qilmanglar, erler qilghan emelliridin hessidar bolidu, ayallarmu qilghan emelliridin hessidar bolidu. ALLAH tin uning pezlini tilenglar (Allah béridu). ALLAH heqiqeten hemme nersini bilgüchidur [32]. Her bir ademning qaldurghan terekisi üchün warislar teyinliduq, ular ata anilar we yéqinlardur. Siler bilen (öz’ara yardem bérish we mirasxor bolushqa) ehdupeyman qilishqan kishilerge ularning (mirastin) hessisini béringlar . ALLAH heqiqeten hemme nersini bayqap turghuchidur [33]. Erler ayallarning hamiyliridur, bu Allah ning ularning bezisini bezisidin (yeni erlerni küch quwwet, ghazatqa chiqish qatarliq jehetlerde ayallardin) artuq qilghanliqidindur we erlerning öz pul mallirini serp qilghanliqidindur (yeni ayallarning nepiqisi erlerning zimmisige yüklen’genliktindur). Yaxshi ayallar ita’et qilghuchilardur, erliri yénida bolmighan chaghlarda Allah ning panahida erlirining heqlirini saqlighuchilardur, siler serkeshlik qilishliridin qorqidighan ayallargha nesihet qilinglar, (bu ünüm bermise) bir töshekte bille yatmanglar, (bumu ünüm bermise) ularni edeblesh meqsitide astiraq urunglar. Eger silerge ita’et qilsa, ularni bozek qilish xiyalida bolmanglar. ALLAH heqiqeten silerdin üstündur, büyüktur (Allah ayallargha zulum qilghanni jazalaydu) [34]. Eger er xotun ikkiylenning inaqsiz bolup qélishidin qorqsanglar, erning tughqanliridin bir heqqaniy kishini, xotunning tughqanliridin bir heqqaniy kishini ewetinglar, Allah eger bu ikki kishini epleshtürüshni xalisa, er xotun ikkisining arisigha inaqliq salidu. ALLAH heqiqeten hemmini bilgüchidur, hemmidin xewerdardur [35]. ALLAH qa ibadet qilinglar, uninggha héch nersini shérik keltürmenglar, ata ananglargha, xish eqribaliringlargha, yétimlerge, miskinlerge, yéqin qoshnigha, yiraq qoshnigha, yandiki hemrahqa (yeni seperdashqa, sawaqdashqa), musapirgha, qol astinglardiki qul chörilerge yaxshiliq qilinglar, shübhisizki, Allah mutekebbir , maxtanchaqni yaqturmaydu [36]. Ular (yeni mutekebbirler , maxtanchaqlar) béxilliq qilidu, kishilerni béxilliqqa buyruydu, Allah ulargha öz pezlidin bergen nersilerni (yeni pul malni, we muhemmed eleyhissalamning tewrattiki süpitini) yoshuridu, (Allah ning némitini) inkar qilghuchilargha xorlighuchi azabni teyyarliduq [37]. Ular mallirini kishilerge körsitish üchün serp qilidu, ular Allah qa ishenmeydu, axiret künigimu ishenmeydu. Kimki özige sheytanni hemrah qilidiken (u sheytanning buyruqi boyiche ish qilidu), sheytan némidégen yaman hemrah! [38]. Eger ular Allah qa, axiret künige ishense we Allah özlirige bergen maldin serp qilsa, ulargha néme ziyini bolatti? ALLAH ularni obdan bilidu (qilmishigha qarap jazalaydu) [39]. ALLAH heqiqeten zerriche zulum qilmaydu. Eger kishining zerriche yaxshiliqi bolsa, Allah uni hessilep ziyade qilidu, öz dergahidin büyük ejir (yeni jennet) ata qilidu [40]. Biz her bir ümmettin bir guwahchini keltürgen we (i muhemmed!) Séni bulargha (yeni ümmiting ichidiki imansizlargha we gunahkarlargha) guwahchi qilip keltürgen chéghimizda ularning hali qandaq bolidu? [41]. Kapirlar we peyghemberge asiyliq qilghanlar u künde (ular qiyametning dehshitini körgenliktin) yer bilen tüptüz qiliwétilishini (yeni yerge kömülüp tupraqqa aylinip kétishini) arzu qilidu, (ularning hemme ezasi guwah bolghanliqtin) Allah tin héchbir sözni yoshuralmaydu [42]. I möminler! Siler mest bolsanglar , néme dewatqininglarni bilgininglarghiche, junup bolsanglar, yol üstide bolghanlar (buningdin) mustesna, ghusli qilmighuche namazgha yéqinlashmanglar, eger késel (yeni késelge su ziyan qilidighan bolsa) yaki seper üstide bolsanglar, yaki hajet qilsanglar, yaki ayallar bilen munasiwet ötküzsenglar, (mushundaq ehwal astida) su tapalmisanglar, pak tupraqni yüzünglargha, qolunglargha sürtüp teyemmum qilinglar, Allah heqiqeten epu qilghuchidur, meghpiret qilghuchidur (yeni Allah bendilirige herej bolmasliqi üchün ibadetni asanlashturup bergüchidur) [43]. (i muhemmed!) Kitabtin (yeni tewrattin) nésiwe bérilgen kishiler (yeni yehudiy molliliri) ning gumrahliqni sétiwalghanliqini we silerning toghra yoldin ézishinglarni xalaydighanliqini körmidingmu? [44]. ALLAH silerning düshmenliringlarni obdan bilidu. ALLAH silerni saqlashqa yéterliktur we silerge medetkar bolushqa yéterliktur (yeni silerni yehudiylarning mikridin saqlashqa Allah kupayidur) [45]. Yehudiylarning ichide kitabning (yeni tewratning) sözlirini özgertiwétidighanlarmu bar, ular: «biz (sözüngni) angliduq, (emringge) boysunmiduq, bizge qulaq sal, biz sanga qulaq salmaymiz» deydu, din’gha tene qilish yüzisidin, ra’ina dégen sözni tillirini egri qilip éytidu. Eger ular (yuqiriqi sözlirining ornigha) angliduq we boysunduq, qulaq sal, unzurna dése, ular üchün (Allah ning dergahida) téximu yaxshi, téximu toghra bolatti, lékin kufri seweblik Allah ularni rehmitidin yiraq qildi. Ularning azghinisidin bashqisi iman éytmaydu [46]. I kitab bérilgenler! (yeni yehudiylar) biz nurghun yüzlerni özgertip arqisigha qilip qoyushimizdin (yeni yüzdiki burun, köz, qash qatarliq sezgü ezalirini öz jayliridin yoq qiliwétip, ularni arqa terepke peyda qilip qoyushimizdin, süretlirini mubeddel qilishimizdin), ilgiri, yaki ulargha shenbe künining hörmitini saqlimighanlargha lenet qilghandek lenet qilishimizdin ilgiri, özünglardiki kitabni (yeni tewratni) testiq qilidighan, biz nazil qilghan kitabqa (yeni qur’an’gha) iman keltürünglar (bolmisa yuqiriqi ikki balaning birige uchraysiler), Allah ning hökimi ijra qilinidu (yeni Allah birer ishqa emr qilsa, u ish choqum bolmay qalmaydu) [47]. ALLAH heqiqeten Allah qa shérik keltürüsh gunahini meghpiret qilmaydu, xalighan ademning uningdin bashqa gunahini meghpiret qilidu. Kimki Allah qa shérik keltüridiken, chong gunah qilghan bolidu [48]. Özlirini pak dep qaraydighanlar (yeni özlirini teqwadarliq bilen medhiyileydighanlarni) ni körmidingmu? Undaq emes (yeni ish ularning déginidek emes), Allah xalighan bendisini pak qilidu, ulargha qilchilikmu zulum qilinmaydu [49]. (i muhemmed!) Ularning Allah qa töhmet chaplawatqanliqigha qarighin! Bu op’ochuq gunahtur [50]. Kitabtin nésiwe bérilgenler (yeni yehudiylar) ni körmidingmu? Ular butqa we sheytan’gha ishinidu, kapirlarni körsitip: «bular (yeni qureysh kuffarliri) ning yoli iman éytqanlarningkidin téximu toghridur» deydu [51]. Ene shular Allah rehmitidin yiraq qilghan kishilerdur; Allah kimni rehmitidin yiraq qilidiken, uninggha (Allah ning azabidin qutulduridighan) héchbir medetkar tapalmaysen [52]. Yaki ularning padishahliqtin nésiwisi barmu? (héchqandaq nésiwisi yoq) eger bolidighan bolsa, (ziyade béxilliqtin) ular kishilerge qilchilik nerse bermeydu [53]. Yaki ular Allah öz pezlidin kishilerge bergen nersige (yeni muhemmed eleyhissalamgha bérilgen peyghemberlikke) heset qilishamdu? Biz heqiqeten ibirahim ewladigha kitab, hékmet berduq we ulargha büyük padishahliq berduq [54]. Ular (yeni yehudiylar) ning ichide uninggha (yeni muhemmed eleyhissalamgha) iman éytqanlarmu bar, uningdin yüz örügenlermu bar, ulargha (ularning kufrigha jaza bérish yüzisidin) jehennemning yénip turghan oti yéterliktur [55]. Shübhisizki, bizning ayetlirimizni inkar qilghanlarni dozaxqa kirgüzimiz, ularning tériliri piship tügigen chaghda azabni tétitish üchün ornigha bashqa tére yenggüshleymiz. ALLAH heqiqeten ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [56]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarni astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kirgüzimiz, ular jennetlerde menggü qalidu. U yerde ulargha pak jüptiler bolidu, ularni jennetning menggülük sayisige daxil qilimiz [57]. Shübhisizki, Allah silerni amanetlerni igisige qayturushqa, kishiler arisida höküm qilghanda adil höküm qilishqa buyruydu, Allah silerge nesihet qilghan ishlar némidégen yaxshi, Allah heqiqeten (sözünglarni) anglap turghuchidur [58]. I möminler! ALLAH qa, peyghemberge we özünglardin bolghan ish üstidikilerge ita’et qilinglar, eger siler bir shey’ide ixtilap qiliship qalsanglar, bu toghrida Allah qa we peyghemberge muraji’et qilinglar, bu (yeni Allah ning kitabigha we peyghembirining sünnitige muraji’et qilish) siler üchün paydiliqtur, netije étibari bilen güzeldur [59]. Sanga nazil qilin’ghan kitabqa (yeni qur’an’gha) we sendin burun nazil qilin’ghan kitablargha (yeni tewratqa we injilgha) iman keltürduq dewalghan kishiler (yeni munapiqlar) ni körmidingmu? Ular erzini sheytanning aldigha élip barmaqchi boluwatidu; halbuki, ular sheytanni inkar qilishqa buyrulghan, sheytan ularni chongqur azdurushni xalaydu [60]. Ular (yeni munapiqlar) gha: «Allah nazil qilghan kitab terepke we peyghember terepke kélinglar» déyilse, munapiqlarning sendin qattiq yüz örügenlikini körisen [61]. Qilmishliri tüpeylidin öz béshigha birer musibet kelgen chaghda, séning aldinggha kélip Allah bilen qesem qilghan halda: «biz peqet yaxshiliq we yarishishnila irade qilghan iduq» dégenlerning hali qandaq bolidu? [62]. Ene shular (yeni munapiqlar) (yalghan éytidu), Allah ularning dilliridikini (yeni munapiqliqini, mikrini) bilidu, ulardin yüz örügin, ulargha nesihet qilghin, ulargha tesirlik sözlerni qilghin [63]. Biz her qandaq peyghemberni peqet ita’et qilinish üchünla ewettuq (uninggha ita’et qilghanliq Allah qa ita’et qilghanliq bolidu), ular (yeni munapiqlar) (séning hökimingni qobul qilmay) özlirige zulum qilghanda, sanga kélip Allah tin meghpiret tilise, peyghembermu ular üchün meghpiret tilise idi, elwette, ular Allah ni kechürüm qilghuchi, nahayiti méhriban tapatti [64]. (i muhemmed!) Perwerdigaring bilen qesemki, ular (yeni munapiqlar) öz arisidiki detalashqa séni höküm chiqirishqa teklip qilmighuche, andin séning chiqarghan hökimingge ularning dilliridiki qilche ghum bolsimu yoqalmighiche we ular pütünley boysunmighiche iman éytqan bolmaydu [65]. Eger biz ulargha: «özünglarni öltürünglar yaki yurtunglardin chiqip kétinglar» dep emr qilghan bolsaq (yeni ilgirikilerge yükligendek éghir teklipni ulargha yüklisek) iduq, ularning azghinisidin bashqisi buni ijra qilmaytti, eger ular qilin’ghan wez nesihetke emel qilsa idi, elwette ulargha yaxshi bolatti we imani mustehkem bolghan bolatti (gumrahliq we nifaqtin eng yiraq bolghan bolatti) [66]. U chaghda dergahimizdin ulargha elwette büyük ejir (yeni jennet) ata qilattuq [67]. Ularni elwette toghra yolgha hidayet qilattuq [68]. Kimlerki Allah qa we peyghemberge ita’et qilidiken, ular (axirette) Allah ning némitige érishken peyghemberler, siddiqlar (yeni yuqiri derijilik peyghemberler we shéhitler), shéhitler we yaxshilar bilen bille bolidu, ular némidégen yaxshi hemrahlar [69]. Bu pezl Allah teripidindur, Allah (pezl éhsan’gha tégishlik bolghanlarni) bilishte yéterliktur [70]. I möminler! (düshmenlerning sherridin saqlinish üchün) teyyarliq halitide turunglar, urushqa türküm türküm bolup yaki hemminglar bir bolup chiqinglar [71]. Shübhisizki, aranglarda urushqa chiqmay qélip qalghanlar (yeni munapiqlar) bar, eger silerge birer musibet (yeni meghlubiyet yaki qirghinliq) kelse, (u munapiq) «Allah manga heqiqeten merhemet qildi, chünki men ular bilen (urushta) bille bolmidim (bolmisa öltürülgenler qatarida öltürülgen bolattim)» deydu [72]. Eger silerge Allah ning pezli (yeni ghelibe we gheniymet) yetse, goya siler bilen u (yeni munapiq) ning arisida héchqandaq dostluq yoqtikidek, «kashki men (urushta) ular bilen bille bolghan bolsam, chong bir muweppeqiyetke (yeni gheniymettin zor nésiwige) érishken bolattim» deydu [73]. Dunya tirikchilikini axiretke tégishidighanlar Allah yolida (jénini, pul mélini pida qilip) jihad qilsun, kimki Allah yolida jihad qilip öltürülse yaki ghelibe qilsa, biz uninggha katta ejir ata qilimiz [74]. (i möminler!) Silerge néme boldiki, Allah ning yolida jihad qilmaysiler we (du’a qilip): «i perwerdigarimiz! Bu ahalisi zalim sheherdin bizni chiqarghin, öz dergahingdin bizge bir igidarchiliq qilghuchini muyesser qil, öz dergahingdin bizge bir medetkarni muyesser qil» deydighan ajiz erler, ajiz ayallar we balilarni qutquzush üchün jihad qilmaysiler [75]. Möminler Allah yolida jihad qilidu, kapirlar sheytanning yolida urush qilidu; sheytanning dostliri bilen urush qilinglar (siler ularni yéngisiler), sheytanning tedbiri heqiqeten ajizdur [76]. (i muhemmed!) Ulargha (yeni mekkide turup urushushni telep qilghanlargha): «(urushtin) qolunglarni yighinglar, namaz oqunglar, zakat béringlar» dégen kishilerni körmidingmu? (yeni ulardin ejeblenmemsen?) Bulargha jihad perz qilin’ghan chaghda, ularning arisidiki bir türküm kishiler düshmendin goya Allah (ning azabi) din qorqqandek belki uningdinmu betterrek qorqidu. Ular (ölümdin qorqup): «perwerdigarimiz! Bizge néme üchün jihadni perz qilding? Néme üchün bizni uzaqqa qalmay kélidighan ejelgiche texir qilmiding? (yeni ejilimiz yetküche texir qilsang, urushta öltürülmisek bolmasmidi?)» dédi. (i muhemmed!) Éytqinki, «dunyaning menpe’iti azdur (yeni dunyaning némiti paniydur), (Allah tin) qorqqan (we uning emrini tutqanlar) üchün axiret yaxshidur, silerge qilchilik zulum qilinmaydu (yeni qilghan emelinglarning sawabi kémeytilmeydu)» [77]. Qeyerde bolmanglar, (ejel kelgende) ölüm silerni tapidu, siler mustehkem qel’elerde bolghan teqdirdimu. Eger ular (yeni munapiqlar) birer yaxshiliqqa érishse, «bu Allah tin boldi» deydu. Eger ular birer ziyan zexmetke uchrisa, «bu sendin (yeni séning dininggha kirgenlikimizdin) boldi» deydu. (i muhemmed! Bu exmeqlerge) éytqinki, «(yaxshiliq we yamanliqning) hemmisi Allah teripidindur (yeni hemmisini Allah yaratqandur)». Bu qewmge néme boldikin, ular héchbir sözni (yeni hemme shey’ining Allah ning teqdiri bilen bolidighanliqini) chüshenmeydu [78]. (i insan!) Sanga yetken yaxshiliq (merhemet qilish yüzisidin) Allah teripidindur, sanga yetken yamanliq (qilmishliring tüpeylidin) özüngdindur. (i muhemmed!) Séni biz (pütün) insanlargha peyghember qilip ewettuq, (séning peyghemberlikingge) shahitiliqqa Allah yéterliktur [79]. Kimki peyghemberge ita’et qilidiken, u Allah qa ita’et qilghan bolidu (chünki peyghember Allah ning emrini yetküzidu). Kimki (i muhemmed!) Sendin yüz örüydiken, (bilginki) biz séni ulargha közetchi (yeni ularning emellirini közitip, emellirige qarap hésab alghuchi) qilip ewetmiduq [80]. Ular (yeni munapiqlar): «emringge ita’et qilduq» deydu, séning yéningdin chiqip ketken chaghda, ularning bir türkümi özlirining éytqan sözlirini özgertiwétidu (yeni emringge xilapliq qilidu), Allah ularning özgertkenlirini xatirilep turidu (yeni perishtilerni ularning emellirini yézishqa buyruydu). Sen ulardin yüz örügin (yeni kechürgin), Allah qa tewekkül qilghin (tewekkül qilghuchigha) Allah ning hamiyliqi yéterliktur [81]. Ular qur’an üstide pikir yürgüzmemdu? Eger qur’an (mushriklar bilen munapiqlar guman qilghandek) Allah tin gheyrining teripidin bolghan bolsa, elwette, uningdin nurghun ziddiyetlerni tapqan bolatti [82]. (möminlerge a’it) amanliqning yaki qorqunchning birer xewiri ulargha (yeni munapiqlargha) yetse, uni tarqitidu, eger uni peyghemberge we ular (yeni möminler) ning ichidiki ish üstidikilerge melum qilsa, (shu) xewerni chiqarghuchilar uni (yeni shu xewerning heqiqiy ehwalini) ulardin elwette biliwalatti. (i möminler!) Eger silerge Allah ning pezli we merhemiti bolmisa idi, silerning azghina kishidin bashqiliringlar, elwette, sheytan’gha egiship kétettinglar [83]. (i muhemmed!) ALLAH ning yolida jihad qilghin (yeni özüng yalghuz bolsangmu jihad qilghin, sanga ghelibe wede qilin’ghan. Munapiqlarning jihadtin qélip qalghanliqigha ehmiyet bérip ketme.) Sen peqet özünggila jawabkar sen, möminlerni (jihadqa) qiziqturghin, Allah ning kapirlar küchini tosidighanliqimu heqiqettur, Allah ning küchi eng zordur. ALLAH ning jazasi eng qattiqtur [84]. Kimki (kishiler arisida) yaxshi (ish üchün) shapa’et qilsa, uningdin (yeni yaxshi ishtin) uning nésiwisi bolidu; kimki bir yaman (ish üchün) shapa’et qilsa, uningdin (yeni yaman ishtin) uning nésiwisi bolidu. ALLAH hemme ishqa qadirdur [85]. Silerge bir kishi salam berse, uninggha téximu yaxshi salam bilen jawab qayturunglar (yeni bir kishi essalamu’eleykum dep salam berse, uninggha essalamu eleykum we rehmetullahi weberekatuhu denglar), yaki uning salamini eynen qayturunglar (yeni we’eleykum essalam denglar). ALLAH heqiqeten hemme nersidin (yeni bendilirining chong kichik ishliridin hésab alghuchidur [86]. ALLAH tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur. ALLAH sheksiz bolidighan qiyamet künide silerni (hésab élish üchün mehshergahqa)jezmen yighidu. ALLAH tinmu toghra sözlük kim bar? (yeni sözide, wediside Allah tinmu sadiq héchkim yoq) [87]. I möminler! Siler némishqa munapiqlar toghrisida ikki guruhqa bölünüp kétisiler? ALLAH ularning qilmishliri tüpeylidin ularni kapirlar hökmide qildi, Allah azdurghan kishilerni siler hidayet qilmaqchi bolamsiler? Kimniki Allah gumrah qilidiken, sen uninggha hergiz toghra yol tépip bérelmeysen [88]. Ular silerning özliridek kapir bolushunglarni, shuning bilen özlirige oxshash bolushunglarni ümid qilidu, ular Allah yolida hijret qilmighuche (yeni hijret qilish arqiliq imanini ispat qilmighuche) ularni dost tutmanglar, eger ular Allah yolida hijret qilishtin yüz örüse, ularni qeyerde tapsanglar shu yerde tutup öltürünglar, ularni dostmu tutmanglar, yardemchimu qilmanglar [89]. Peqet siler bilen özliri arisida ehde bolghan bir qewmge séghin’ghanlar yaki silerge qarshi urush qilishtin yaki öz qewmge qarshi urush qilishtin yürekliri siqilip (yeni siler terepmu emes, öz qewmi terepmu emes bolup) silerge kelgenler buningdin mustesna (yeni mundaqlarni öltürmenglar we esir almanglar). Eger Allah xalisa, ularni silerge musellet qilatti, ular, elwette, siler bilen urushatti (yeni Allah ularni küchlük qilp silerge qarshi urush qilishqa jür’etlik qilatti), eger ular silerdin yiraq tursa (yeni silerge chéqilmisa), siler bilen urushmisa we silerge teslim bolsa, Allah silerning ulargha hujum qilishinglarni hergiz ruxset qilmaydu [90]. Imanini iz’har qilish bilen silerdinmu amanliqqa érishmekchi we qewmige qaytqanda (kufrini iz’har qilish bilen) öz qewmidinmu amanliqqa érishmekchi bolghan ikkinchi bir xil kishiler (yeni munapiqlar) ni körisiler, ular her qachan pitne pasatqa (yeni kufrigha yaki musulmanlar bilen urush qilishqa) chaqirilsa özlirini uningdin tartidu, eger ular silerdin yiraq turmisa, silerge teslim bolmisa, (siler bilen) urushushtin qol yighmisa, bu chaghda ularni qeyerde körsenglar shu yerde (esir élinglar) tutup öltürünglar, (ularning xiyaniti seweblik) silerge ulargha qarshi (yeni esir élishqa, öltürüshke) roshen pakit ata qilduq [91]. Mömin ademning mömin ademni sewenlik bilen emes, qesten öltürüshi héch durus emes, kimki birer möminni sewenlik bilen öltürüp qoyidiken, u bir mömin qulni azad qilishi we öltürülgüchining warislirigha diyet tölishi kérek, ular (yeni öltürülgüchining warisliri) diyetni kechürüm qilsam (shuning bilen qatil uni) tölimise héch bak yoq, eger öltürülgüchi mömin silerge düshmen (kuffar) qewmdin bolsa, bu chaghda öltürüp qoyghuchi bir neper mömin qulni azad qilishi lazim (diyet kelmeydu. Chünki öltürülgüchining igisi musulman bolmighachqa uninggha waris bolmaydu), eger öltürülgüchi aranglarda mu’ahide bolghan (kuffar) qewmdin bolsa, uning warislirigha diyet tölesh we bir neper qulni azad qilish kérek, azad qilidighan qul tapalmighan adem (yeni qul azad qilishqa qadir bolalmighan adem) (tewbisini Allah ning qobul qilishi üchün) üzüldürmey ikki ay roza tutushi lazim. ALLAH hemmini bilip turghuchi, hékmet bilen ish qilghuchidur [92]. Kimki bir möminni qesten öltüridiken, uning jazasi jehennem bolidu, u jehennemde menggü qalidu, Allah ning ghezipige we lenitige duchar bolidu. ALLAH uninggha (axirette) qattiq azab teyyarlaydu [93]. I möminler! ALLAH yoligha (yeni ghazatqa) atlan’ghan waqtinglarda heqiqetlep ish qilinglar (yeni mömin yaki kapirliqi éniq bolghuche öltürüshke aldirap ketmenglar), silerge musulman bolghanliqini bildürüp salam bergen ademge dunyaning mal mülkini (gheniymetni) közlep sen mömin emessen démenglar (yeni ölüshtin qorqup salam berding dep uni öltürüwetmenglar), Allah ning dergahida (mundaqlarni öltürüshtin silerni bihajet qilidighan) nurghun gheniymetler (yeni sawab) bar, ilgiri silermu ene shundaq (kapir) idinglar, kéyin Allah silerge (imanni) iltipat qildi, (ularni özünglargha sélishturup) heqiqetlep ish qilinglar. ALLAH silerning qilmishinglardin xewerdardur [94]. Möminlerdin özrisiz (ema, tokur, késelge oxshash özrisi barlar buningdin mustesna) jihadqa chiqmighanlar Allah yolida mallirini, janlirini tikip jihad qilghuchilar bilen barawer bolmaydu. ALLAH mallirini, janlirini tikip jihad qilghuchilarni jihadqa chiqmighanlardin bir derije üstün qildi. Bu ikki xil kishiler (yeni özrisi bolup jihadqa chiqalmighanlar we jihadqa chiqquchilar) ning hemmisige Allah jennetni wede qildi. ALLAH jihad qilghuchilargha büyük ejir ata qilip, ularni (özrisiz turup jihadqa chiqmighanlardin artuq) qildi [95]. ALLAH (ulargha) belen mertiwiler, meghpiret we rehmet ata qildi, Allah meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [96]. Özlirige zulum qilghuchilar (yeni hijretni terk étip kuffarlar bilen bille turghuchilar) ning janliri perishtiler teripidin élinidighan chaghda, perishtiler ulardin: «(dininglarning ishida) qaysi halette idinglar?» dep soraydu. Ular: «zéminda (yeni mekki zéminida) biz (dinni berpa qilishtin) bozek qilin’ghan iduq» deydu. Perishtiler: «hijret qilsanglar Allah ning zémini kengri emesmidi?» deydu. Ene shu (hijret qilmighan) larning baridighan jayi jehennemdur. Jehennem némidégen yaman jay! [97]. Peqet erlerdin, ayallardin, balilardin charisiz qalghan (yeni hijret qilishqa chare tapalmighan), yol bilmeydighan ajizlar buningdin mustesna [98]. Ene shularni Allah epu qilghay. ALLAH nahayiti epu qilghuchidur, nahayiti meghpiret qilghuchidur [99]. Kimki Allah yolida hijret qilidiken, u zéminda chiqish yoli we kengchilik tapidu. Kimki öyidin Allah ning we peyghemberning teripige hijret qilip chiqsa, andin yolda ölse, uning ejrini choqum Allah béridu. ALLAH nahayiti meghpiret qilghuchidur we nahayiti méhribandur [100]. Seperge chiqqan waqtinglarda kapirlarning özünglargha ziyan zexmet yetküzüp qoyushidin qorqup, namazni qesri qilip (yeni töt rek’etni ikki rek’et qilip) oqusanglar silerge héch gunah bolmaydu. Kapirlar silerge heqiqeten op’ochuq düshmendur (namaz oquwatqan pursettin paydilinip silerni öltürüwétishtin yanmaydu) [101]. (i muhemmed!) Sen möminler bilen (jihadqa) bille bolup ular bilen namaz oqumaqchi bolghiningda, ularning bir pirqisi sen bilen birlikte namazgha tursun, qorallirini (éhtiyat yüzisidin) yénida tutsun, sejdige bérip bolghandin kéyin ular arqanglargha ötüp tursun (yeni namaz oqup bolghan pirqe arqanglarda közetchilik qilip tursun, ularning ornigha) namaz oqumighan ikkinchi bir pirqe kélip sen bilen birlikte (yeni arqangda) namaz oqusun, (düshmenliridin) éhtiyajliq bilen hoshyar tursun. (düshmenliri bilen urushushqa teyyar turush yüzisidin) qorallirini yénida tutsun, kapirlar silerning qoralliringlardin, eshyaliringlardin gheplette qélishinglarni, shuning bilen silerge birdinla (tuyuqsizdin) hujum qilishni arzu qilidu (yeni düshmenlerning silerge hujum qilish pursitige ige bolalmasliqi üchün, hemmenglar birla waqitta yighilip namaz oqumay, yuqiriqi usul boyiche oqunglar). Eger silerge yamghur seweblik herej bolidighan bolsa yaki késel bolsanglar, (bu chaghda) qoralliringlarni qoyup qoysanglar silerge héch gunah bolmaydu, éhtiyatchan we hoshyar bolunglar, Allah heqiqeten kapirlar üchün xor qilghuchi azab teyyarlidi [102]. Namazdin farigh bolghininglarda öre turghan we yatqan haletliringlarda Allah ni yad étinglar (Allah silerge düshmininglargha qarshi yardem bérishi mumkin). Xatirjem bolghan chéghinglarda namazni (pütün shertliri bilen) mukemmel ada qilinglar. Shübhisizki, namaz möminlerge waqti belgilen’gen perz qilindi [103]. Düshmenning arqisidin qoghlashqa susluq qilmanglar; eger siler qiynalsanglar, ularmu xuddi silerge oxshash qiynilidu, siler ular ümid qilmaydighan nersini (yeni shéhit bolushini, sawabni we ghelibini) Allah tin ümid qilisiler. ALLAH hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [104]. (i muhemmed!) Séni kishiler arisida Allah ning körsetkini boyiche höküm qilsun dep, sanga heqiqeten heq kitabni nazil qilduq. Xa’inlarning teripini almighin [105]. ALLAH tin meghpiret tiligin. ALLAH heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [106]. (gunah qilish bilen) özlirige xiyanet qilghuchilarning teripini almighin. Xiyanetke adetlen’gen, gunahqa chömgen kishini Allah heqiqeten dost tutmaydu [107]. Ular (xiyanetlirini) insanlardin (xijil bolup) yoshuridu, Allah tin (xijil bolup) yoshurmaydu; ular Allah razi bolmaydighan sözni (yeni bohtan chaplash, yalghan guwahliq bérish we yalghan qesemni) pilanlighan chaghda, Allah ular bilen bille idi (yeni ularning ehwalini bilip turatti, sözini anglap turatti). Ularning qilmishlirini Allah tamamen bilgüchidur [108]. Siler shundaq kishiler silerki, hayatiy dunyada ularning (yeni oghri we xa’inlarning) teripini aldinglar, qiyamet küni kim Allah qa qarshi ularning teripini alidu? (yeni Allah ning azabini kim ulardin dep’i qilidu?) Yaki kim ulargha hamiy bolidu? [109]. Kimki birer yamanliq yaki özige birer zulum qilip qoyup, andin Allah tin meghpiret telep qilsa, u Allah ning meghpiret qilghuchi, nahayiti méhriban ikenlikini köridu [110]. Kimki (qesten) birer gunah qilsa, uni özining ziyinigha qilidu (yeni uning wabalini özi tartidu). ALLAH hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [111]. Kimki bir kichik gunah yaki bir chong gunah qilip qoyup, uni bigunah ademge chaplisa, u shu bohtanni we op’ochuq bir gunahni özige yükliwalghan bolidu [112]. (i muhemmed!) Eger sanga Allah ning pezli we rehmiti bolmisa idi, ulardin bir guruh adem choqum séni azdurushni qestleytti; ular peqet özlirini azduridu, sanga qilche ziyan yetküzelmeydu. ALLAH sanga kitabni (yeni qur’anni) we hékmetni (yeni sünnetni) nazil qildi, sanga sen bilmigen nersilerni (yeni sheri’et ehkamlirini we gheyb ishlarni) bildürdi. ALLAH ning sanga pezli chongdur [113]. Ularning yoshurun söhbitiining tolisida xeyriyet yoqtur. Peqet sediqighe yaki yaxshiliqqa yaki kishilerni epleshtürüshke emr qilghan kishiler (ning yoshurun söhbiti) buningdin mustesna. Kimki u (ish) larni Allah ning raziliqini tilesh yüzisidin qilidiken, uninggha büyük ejir ata qilimiz [114]. Kimki özige (möjiziler arqiliq) toghra yol éniq bolghandin kéyin, peyghemberge (yeni uning emrige) muxalipetchilik qilidiken, möminlerning yolidin gheyriyge egishidiken, uni öz yoligha qoyup bérimiz, uni (axirette) jehennemge kirgüzimiz, jehennem némidégen yaman jay! [115]. ALLAH özige birer nersining shérik keltürülüshini (yeni mushriklik gunahini) elwette meghpiret qilmaydu, buningdin bashqini (Allah özi) xalighan ademge meghpiret qilidu, kimki Allah qa shérik keltüridiken, u heqiqeten qattiq azghan bolidu [116]. Ular (yeni mushriklar) Allah ni qoyup, peqet (özliri) chishi (namlar bilen atiwalghan) butlargha ibadet qilidu, peqet Allah ning ibaditidin bash tartqan sheytan’gha ibadet qilidu [117]. ALLAH sheytanni rehmitidin yiraq qildi, sheytan éytti: «men elwette séning bendiliringdin mu’eyyen sandikilerni igileymen [118]. Shundaqla choqum ularni azdurimen, ularni xam xiyal qildurimen (yeni hayat uzun, qiyamet, hésab élish yoq dégendek batil eqidilerni könglige salimen), ularni choqum chahar paylarning (butlargha nezer qilip belge üchün) qulaqlirini yérishqa buyruymen, ularni choqum Allah ning mexluqatini özgertiwétishke (yeni qullarni axta qilish, ulargha meng oydurushqa oxshash) ishlargha buyruymen». Kimki Allah ni qoyup sheytanni dost tutidiken, u (dunya we axirette) op’ochuq ziyan tartqan bolidu [119]. Sheytan ulargha (yalghan) wedilerni béridu we ularni xam xiyalgha salidu (yeni emelde ishqa ashmaydighan arzularni könglige salidu), sheytan ulargha peqet yalghannila wede qilidu [120]. Ene shularning baridighan jayi jehennemdur, ular jehennemdin qachidighan jay tapalmaydu [121]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarni astidin östenglar éqip turidighan jennetke kirgüzimiz. Ular jennette menggü qalidu. ALLAH ning wedisi heqtur, Allah tinmu rast sözlük kim bar? (yeni Allah tinmu rast sözlük héch ehedi bolmaydu) [122]. (Allah wede qilghan sawab) silerning quruq arzuyunglar we ehli kitabning quruq arzusi bilen qolgha kelmeydu, kimki bir yamanliq qilidiken, buning üchün (dunyada yaki axirette) jazalinidu, u özi üchün Allah tin bashqa (Allah ning azabidin qutulduridighan) héchqandaq dost we héchqandaq medetkar tapalmaydu [123]. Er ayallardin mömin bolup turup yaxshi ishlarni qilghanlar jennetke daxil bolidu, ulargha qilche zulum qilinmaydu (yeni ularning qilghan emellirining sawabi qilche kémeytiwétilmeydu) [124]. Yaxshi emellerni qilghan halda özini Allah qa tapshurghan (yeni Allah ning emrige boysunup emelini xalis Allah üchün qilghan), batil dinlardin buralghan halda ibirahimning dinigha egeshken kishidin (diniy jehette) yaxshiraq adem barmu? ALLAH ibirahimni dost tutti [125]. Asmanlardiki, zémindiki shey’ilering hemmisi Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, bendiliridur, mexluqatliridur). ALLAH hemme nersini toluq bilgüchidur [126]. (i muhemmed!) Sendin ayallar toghrisida petiwa soraydu, éytqinki, ular toghrisida Allah silerge petiwa béridu. Qur’anda silerge tilawet qilinidighan (ayallarning mirasigha a’it) ayetlermu petiwa béridu. Shundaq yétimler toghrisida petiwa bériduki, ularning teyin qilin’ghan mirasini bermeysiler(yeni mundaq qilmasliqinglargha petiwa béridu), bozek qilin’ghan balilar(ning heqqini bérishinglar) we yétimlerge heqqaniy bolushinglar heqqide petiwa béridu . (ayallargha we yétimlerge) qandaqla yaxshiliq qilsanglar, shübhisizki, Allah uni bilip turidu (yeni shuninggha asasen Allah silerni mukapatlaydu) [127]. Eger birer ayal érining köngülsiz bolushidin yaki yüz örüshidin endishe qilsa, ularning öz’ara kélishishi héch gunah emes, kélishish (üzlüshüp kétishtin) yaxshi. Insanlarning tebi’itige béxilliq singip ketken, eger (ayalliringlargha) yaxshiliq qilsanglar, (ulargha zulum qilishtin) saqlansanglar (Allah silerni mukapatlaydu). ALLAH heqiqeten qilmishinglardin xewerdardur [128]. Qanche tirishsanglarmu ayalliringlargha (muhebbette we dilning mayilliqida) barawer mu’amilide bolushqa hergiz qadir bolalmaysiler, shuning üchün birsige pütünley mayil bolup, ikkinchisini (éri bardekmu emes, yoqtekmu emes) ésip qoyulghan ayaldek tashlap qoymanglar, eger (bu jehettiki qusurliringlarni) tüzetsenglar, (ulargha zulum qilishtin) saqlansanglar, Allah elwette (silerge) meghpiret qilidu, rehim qilidu [129]. Eger ikkisi üzlüshüp ketse, Allah öz pezli bilen ularning birsini ikkinchisidin bihajet qilidu, Allah (ning pezli) kengdur, hékmet bilen ish qilghuchidur [130]. Asmanlardiki we zémindiki shey’iler Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, mexluqatidur). Silerdin ilgiri kitab bérilgenlerge (yeni yehudiylar we nasaralargha) we silerge Allah qa teqwadarliq qilishni tewsiye qilduq, eger kapir bolsanglar (kufringlar Allah qa ziyan yetküzelmeydu), asmanlardiki we zémindiki shey’iler Allah ning (mülkidur, mexluqatidur). ALLAH (mexluqattin) bihajettur, medhiyige layiqtur [131]. Asmanlardiki we zémindiki shey’iler Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, mexluqatidur). Hemme ishni bashqurushqa Allah yéterliktur [132]. I insanlar! Eger Allah xalisa, silerni yoq qilip ornunglargha bashqilarni keltüridu, Allah buninggha qadirdur [133]. Kimki (qilghan emeli bilen) dunyaning némitini tileydiken, (uninggha éytip qoyghinki) dunya we axiretning némiti Allah ning dergahididur (bende öz perwerdigaridin dunya we axiretning némitini tilisun). ALLAH (bendilirining sözlirini) anglap turghuchidur, (bendilirining emellirini) körüp turghuchidur [134]. I möminler! Xudaliq üchün guwahliq bérishte, özünglarning yaki ata ananglarning yaki tughqanliringlarning ziyinigha (guwahliq bérishke) toghra kelgen teqdirdimu, adaletni berpa qilishqa tirishinglar, (guwahliq bérilgüchi) bay bolsa (uninggha ri’aye qilmastin), yaki péqir bolsa (uninggha ich aghritmastin) haman adil guwah bolunglar, Allah silerdin ulargha yéqindur (yeni ularning menpe’itining némide bolidighanliqini obdan bilidu), nepsi xahishinglargha egiship (heqiqettin) burulup ketmenglar. Eger tilinglarni tolghusanglar (yeni guwahliqtiki pakitni burmilisanglar), yaki guwahliqtin bash tartsanglar, mundaqta Allah heqiqeten silerning qilmishinglardin xewerdar bolup turghuchidur [135]. I möminler! ALLAH qa, Allah ning peyghembirige we Allah uninggha nazil qilghan kitabqa (yeni qur’an’gha) we ilgiri Allah nazil qilghan kitablargha (yeni qur’andin ilgiri nazil qilin’ghan samawi kitablargha) iman keltürünglar. Kimki Allah ni, Allah ning perishtilirini, kitablirini, peyghemberlirini we axiret künini inkar qilidiken, u qattiq azghan bolidu [136]. Iman éytqan, andin kapir bolghan, andin iman éytqan, andin kapir bolghan, andin kufrida ezweyligen (yeni shu kufri bilen ölgen) kishilerni Allah meghpiret qilmaydu we ularni toghra yolgha (yeni jennetke) yéteklimeydu [137]. (i muhemmed!) Munapiqlargha bésharet berginki, ular qattiq azabqa duchar bolidu [138]. Ular möminlerni qoyup, kapirlarni dost tutidu, ular kapirlarning qéshidin izzet we qudret telep qilamdu? (yeni kuffarlarni dostluqidin izzet we ghelibe tilemdu?) Izzet we qudretning hemmisi Allah qa xastur [139]. ALLAH kitabta (yeni qur’anda) silerge nazil qildiki, siler Allah ning ayetlirining inkar qiliniwatqan we mesxire qiliniwatqanliqini anglighan chéghinglarda, ular (yeni Allah ning ayetlirini mesxire qiliwatqan kapirlar) bashqa paranggha kirishmigiche ular bilen bille olturmanglar, bolmisa (gunahta) ulargha oxshash bolup qalisiler, Allah heqiqeten munapiqlarning we kapirlarning hemmisini (axirette) jehennemge toplaydu [140]. Ular (yeni munapiqlar) silerge hadise kélishini kütidu, eger siler Allah ning nusritige érishsenglar, ular: « biz siler bilen bille emesmiduq? (kapirlardin alghan gheniymetlerdin bizgimu béringlar)» deydu. Eger kapirlar zeper tapsa, ular (kapirlargha): «biz silerdin ghalib bolup turup (silerni öltürmiduq) emesmu? Silerni möminlerdin saqlimidiqmu?» deydu. ALLAH qiyamet küni aranglarda (heqqaniy) höküm chiqiridu, Allah kapirlargha hergiz möminlerge qarshi yol bermeydu [141]. Shübhisizki, munapiqlar Allah ni aldimaqchi bolushidu, Allah ularning aldamchiliqigha yarisha jaza béridu, ular namaz üchün turghanda, xush yaqmasliq bilen turidu (sawab ümid qilmaydu), (namazni) kishilerge körsitish üchün oquydu (yeni riyakarliq qilidu), Allah ni peqet azghina yad étidu [142]. Munapiqlar kufri bilen iman arisida arisaldi bolup turidu, ne ulargha, ne bulargha mensüp emes (yeni möminlergimu, kapirlarghimu mensüp emes), kimni Allah gumrah qilghan iken, uninggha hergizmu toghra yol tapalmaysen [143]. I möminler! Möminlerni (dost tutushni) qoyup, kapirlarni dost tutmanglar, silerning ziyininglargha (yeni munapiq ikenlikinglargha) Allah ning roshen pakiti bolushini xalamsiler? [144]. Munapiqlar choqum dozaxning eng astinqi qewitige (yeni qe’rige) tashlinidu, ulargha hergizmu (azabtin qutquzidighan) medetkar tapalmaysen [145]. Peqet (munapiqliqtin) tewbe qilghan, (emellirini) tüzetken, Allah (ning kitabi) gha ching yépishqan, dinni Allah üchün xalis qilghan (yeni qilghan emelidin peqet Allah ning raziliqini közligen) kishiler buningdin mustesna. Ene shular möminler bilen bille (yeni ularning qatarida) dur. ALLAH möminlerge (axirette jennettin ibaret) büyük ejir ata qilidu [146]. Eger (Allah ning németlirige) shükür qilsanglar we iman éytsanglar, Allah silerge azab qilip néme qilidu? ALLAH shükür qilghuchini mukapatlighuchidur, hemmini bilgüchidur [147]. Zulumgha uchrighuchidin bashqa (her qandaq kishining) ashkara yaman söz qilishini Allah yaqturmaydu (zulumgha uchrighuchining zalimdin shikayet qilishigha we uninggha du’ayibet qilishigha bolidu), Allah (zulumgha uchrighuchining du’asini) anglighuchidur, (zalimni) bilgüchidur [148]. Siler ashkara yaki yoshurun bir yaxshiliqni qilsanglar yaki birer yamanliqni kechürsenglar (sawab tapisiler). Shübhisizki, Allah epu qilghuchidur, qudretliktur [149]. Shübhisizki, Allah ni we uning peyghemberlirini inkar qilghanlar, Allah bilen uning peyghemberlirining arisini (Allah qa ishinip peyghemberlirige ishenmeymiz déyish bilen) ajritiwetmekchi bolghanlar, (peyghemberlerning) bezisige ishinimiz, bezisige ishenmeymiz dégüchiler uning (yeni iman bilen kufrining) arisida (ottura) yol tutmaqchi bolghanlar [150]. Ene shular (imanni dewa qilghan teqdirdimu) rastinla kapirlardur, kapirlargha xorlighuchi azab teyyarliduq [151]. ALLAH qa we uning peyghemberlirige iman éytqan, ulardin héchbirining arisini ajritiwetmigen (yeni hemmisige iman éytqan) kishilerge Allah ularning (tégishlik) ejirlirini ata qilidu, Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [152]. Ehli kitab (yeni yehudiylar we nasaralar) sendin özlirige asmandin bir kitab chüshürüshni soraydu, ular musadin buningdinmu chongraqini sorap: «bizge Allah ni ap’ashkara körsetkin» dégen idi. Shuning bilen, ularning zulmi seweblik ularni chaqmaq soqti (yeni asmandin bir ot kélip ularni halak qildi). Ular roshen möjiziler kelgendin kéyin mozayni (mebud) qiliwaldi. Kéyin biz ularni epu qilduq. Biz musagha (uning rast peyghemberlikini ispatlaydighan möjizilerdin) roshen pakit ata qilduq [153]. (tewrat sheri’itini qobul qilmighanliqliri seweblik) ulardin ehde almaq üchün üstige tur (téghi) ni tiklep qoyduq, ulargha: «(beytulmuqeddes) derwazisidin sejde qilghan halda kiringlar» déduq hemde ulargha: «shenbining hörmitini saqlanglar (yeni shenbide béliq tutush bilen heddinglardin ashmanglar)» déduq. Ulardin (bu heqte) mehkem wede alduq [154]. Ular ehdini buzghanliqliri, Allah ning ayetlirini inkar qilghanliqliri, peyghemberlerni naheq öltürgenlikliri we (muhemmed eleyhissalamgha) dillirimiz perdilen’gen (yeni sözüngni chüshenmeydu) dégenlikliri üchün (ulargha lenet qilduq), belki Allah ularning kufri sewebidin dillirini péchetliwetti, shunga ularning azghinisidin bashqini iman éytmaydu [155]. Yene ularning kufri (yeni isa eleyhissalamni inkar qilghanliqliri) üchün we meryemge chong bohtan chaplighanliqliri üchün (ulargha lenet qilduq) [156]. Yene Allah ning resuli isa ibn meryemni heqiqeten öltürduq dégenlikliri üchün (ulargha lenet qilduq). Wahalenki, ularning isani öltürginimu yoq, dargha asqinimu yoq we lékin ulargha shübhe sélindi (isani astuq dep guman qilip, isa eleyhissalamgha oxshap qalghan bashqa birsini asti), isa toghrisida ixtilap qilishqanlar heqiqeten uning öltürülgenliki (meslisi) de shübhididur. Ular bu (ishning heqiqiti) ni bilmeydu, guman’ghila asaslinidu, ular isani jezmen öltürmidi [157]. Belki Allah uni öz teripige kötürdi (yeni isa eleyhissalamni Allah ularning sherridin qutuldurup tirik halda asman’gha élip chiqip ketti). ALLAH ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [158]. Ehli kitabtin (yeni yehudiylar we nasaralardin) her qandiqi jan üzüsh aldida uninggha (yeni isaning heq peyghemberliki we Allah ning bendisi ikenlikige) iman éytidu. Isa qiyamet küni ular (yehudiylarning isani dargha astuq dégen dewasining we nasaralarning isa Allah ning oghli dégen dewasining yalghanliqi) gha guwah bolidu [159]. Yehudiylarning qilghan heqsizliqliri (yeni zulmi we qilghan gunahliri), nurghun kishilerni Allah ning yolidin (yeni Allah ning dinigha kirishtin) tosqanliqliri, cheklen’gen jazanini alghanliqliri we kishilerning pul mallirini naheq yégenlikliri üchün, ulargha (ilgiri) halal qilin’ghan pakiz nersilerni haram qilduq, ularning ichidin kapir bolghanlargha qattiq azab hazirliduq [160161]. Ularning ichidiki bilimi chongqur bolghanlargha, sanga nazil qilin’ghan kitabqa (yeni qur’an’gha), sendin ilgiri (ötken peyghemberlerge) nazil qilin’ghan kitablargha iman éytidighan möminlerge, namazni ötigüchilerge, zakat bergüchilerge, Allah qa we axiret künige iman éytquchilargha (jennette menggü qélishtin ibaret) katta ejir ata qilimiz [162]. (i muhemmed!) Biz nuhqa we uningdin kéyinki peyghemberlerge wehyi qilghandek, heqiqeten sanga wehyi qilduq hemde ibirahimgha, isma’ilgha, is’haqqa, ye’qubqa, ye’qubning ewladlirigha, isagha, eyyubqa, yunusqa, harun’gha, sulayman’gha wehyi qilduq, dawudqa zeburni ata qilduq [163]. Biz nurghun peyghemberlerni ewettuq, ularning arisida ilgiri (i muhemmed!) Sanga bayan qilghanlirimizmu bar, sanga bayan qilmighanlirimizmu bar, Allah musagha (biwasite) söz qildi [164]. Ewetilgen peyghemberlerdin kéyin Allah ning aldida kishiler (yeni peyghember ewetilgen bolsa elwette iman éytattim we ita’et qilattim dégüchiler) ge bahane bolup qalmasliqi üchün, (ita’et qilghuchilargha jennet bilen) xush xewer bergüchi, (asiyliq qilghuchilarni dozaxtin) agahlandurghuchi peyghemberlerni ewettuq, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [165]. (yehudiylar we nasaralar séning peyghemberlikingge guwahliq bermise gunahi özige) lékin Allah sanga nazil qilghan qur’an arqiliq (peyghemberlikingge) guwahliq béridu, Allah qur’anni (bashqilar bilmeydighan özige xas) ilmi bilen nazil qildi. Perishtilermu (Allah sanga nazil qilghan qur’an’gha we peyghemberlikingge) guwahliq béridu, (bashqilar guwahliq bermigendimu) Allah ning guwahliqi yéterliktur [166]. Shübhisizki, kapir bolghanlar we (kishilerni) Allah ning yolidin tosqanlar heqiqeten qattiq azdi [167]. Shübhisizki, kapir bolghanlar we zulum qilghanlarni Allah meghpiret qilmaydu, toghra yolghimu (yeni jennetning yolighimu) bashlimaydu [168]. (ularni) peqet jehennemning yoligha bashlaydu, ular jehennemde menggü qalidu, bu (yeni ularni jehennemde menggü qaldurush) Allah qa asan [169]. I insanlar! Peyghember (yeni muhemmed eleyhissalam) silerge perwerdigaringlardin heq (din) élip keldi, iman éytinglarki, (bu) siler üchün paydiliq, eger inkar qilsanglar (yeni kufrini dawamlashtursanglar) (Allah silerdin bihajet). Chünki asmanlardiki we zémindiki shey’ilerning hemmisi Allah ningdur (yeni Allah ning mexluqatidur, mülkidur). ALLAH (bendilirining ehwalini) bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [170]. I ehli kitab! (yeni nasaralar jama’esi) dininglarda heddidin ashmanglar, Allah ning shenige heq (söz) din bashqini éytmanglar (yeni Allah qa shériki we balisi bolushtin pak dep étiqad qilinglar). Mesih isa meryemning oghli, peqet Allah ning resulidur (siler guman qilghandek Allah ning oghli emestur), meryemge Allah ning ilqa qilghan kelimisidur (yeni atining wasitisiz, Allah ning «wujudqa kel» dégen sözidin yaritilghandur), Allah teripidin kelgen bir rohtur, Allah qa we uning peyghemberlirige iman éytinglar, (Allah , isa, meryemdin ibaret) üchtur démenglar, (Allah üch deydighan étiqadtin) qaytinglar, (bu) silerge paydiliqtur, Allah peqet bir ilahtur, balisi bolushtin Allah paktur, asmanlardiki we zémindiki shey’ilerning hemmisi Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, mexluqatidur), Allah yéterlik hamiydur [171]. Mesihmu, (Allah qa) yéqin perishtilermu Allah qa bende bolushtin hergiz bash tartmaydu, kimlerki Allah qa bendichilik qilishtin bash tartidiken we körenglep kétidiken, (bilsunki) Allah ularning hemmisini (qiyamet küni hésab élish we jazalash üchün) öz dergahigha toplaydu [172]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlargha kelsek, Allah ularning (emellirining) ejrini toluq béridu, némitini ulargha béridu, (Allah qa qulchiliq qilishtin) bash tartqan we körenglep ketkenlerge kelsek, Allah ulargha qattiq azab qilidu. Ular özliri üchün Allah tin bashqa (Allah ning azabidin qutulduridighan) héchqandaq dost we héchqandaq medetkar tapalmaydu [173]. I insanlar! Silerge perwerdigaringlar teripidin (shanliq möjiziler bilen küchlendürülgen muhemmed eleyhissalamdin ibaret) ochuq delil keldi, silerge roshen nurni (yeni qur’anni) nazil qilduq [174]. ALLAH qa iman éytqan we uninggha (yeni qur’an’gha) ching yépishqanlargha kelsek, Allah ularni öz rehmitige we némitige (yeni jennitige) daxil qilidu we ularni toghra yolgha bashlaydu [175]. (i muhemmed!) Sendin (ata anisi, balisi yoq méyitning mirasi toghruluq) petiwa sorishidu, éytqinki, «Allah ata anisi, balisi yoq kishi (qaldurghan miras) toghrisida petiwa béridu, eger bir kishi wapat bolsa, balisi bolmisa, peqet bir hemshirisi bolsa, u terekining yérimini alidu, eger u ayalning balisi bolmisa, er bir tughqini uning warisi bolidu (yeni mirasning hemmisini alidu), eger ikki hemshirisi bolsa, ular terekining üchtin ikki hessisini alidu, eger warislar hem er, hem ayal bir tughqanlar bolsa (ularning ichidiki) bir erge ikki ayalning hessisi bérilidu, adashmasliqinglar üchün Allah silerge (sheri’et ehkamlirini) bayan qilip béridu. ALLAH hemme nersini bilgüchidur» [176].

5 süre ma’ide medinide nazil bolghan, 120 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

I möminler! Ehdilerge (yeni Allah bilen silerning aranglardiki we silerning öz aranglardiki ehdilerge) wapa qilinglar. Silerge (bu süride töwende) oqup bérilidighanlardin bashqa, haywanlar, (yeni töge, kala, qoylar) ning hemmisini (zebhi qilin’ghandin kéyin yéyish) halal qilindi. Lékin siler éhram (yaki herem) de bolghininglarda shikarni halal sanimanglar, shübhisizki, Allah (halal haram toghruluq) xalighan nersini höküm qilidu [1]. I möminler! ALLAH ning dinining alametlirini (yeni hejde ta’etning belgisi hésablan’ghan ishlarni) (terk étish bilen) shehri herem (da urush qilish) ni, hediyini (yeni kebige atalghan qurbanliqqa dexli teruz qilishni), qelade (yeni hejde qurbanliq qilinidighan mal ikenlikini bildürüsh üchün haywan’gha ésip qoyulghan nerse) lerge (chéqilishni), perwerdigarining pezlini we raziliqini tilep beytullahqa (hej üchün yaki ömre üchün) kelgüchilerge (chéqilishni) halal sanimanglar, ihramdin chiqqan chéghinglarda shikar qilsanglar bolidu, birer qewm (yeni mushriklar) ning silerni mesjidi herem (ziyariti) din tosqanliqtin ibaret düshmenliki hergizmu silerning ulargha chéqilishinglargha sewebchi bolmisun, yaxshi ishqa we teqwadarliqqa yardemlishinglar, gunahqa we zulumgha yardemleshmenglar, Allah (ning azabi) din qorqunglar, Allah ning azabi heqiqeten qattiq [2]. Silerge özi ölüp qalghan haywan, qan, choshqa göshi, Allah tin gheyriyning (yeni butlarning) nami tilgha élinip boghuzlan’ghan haywan, boghup öltürülgen haywan, urup öltürülgen haywan, (égizdin) yiqilip ölgen haywan, (haywanlar teripidin) üsüp öltürülgen haywan, yirtquch haywanlar yérip öltürüp yégen haywan (ning göshini yéyish) haram qilindi. Lékin (yuqiriqi besh türlük haywandin jéni chiqmighan chaghda) boghuzlighanliringlar halal bolidu hemde butlargha élip bérilip uning yénida boghuzlan’ghan haywanlar haram qilindi. Ezlam (yeni jahiliyet dewride pal üchün ishlitidighan üch parche yaghach) bilen pal sélishinglar haram qilindi, bu gunahtur, kapirlar bügün silerning dininglar (ni yoqitish) din ümidini üzdi, ulardin qorqmanglar, mendin qorqunglar. Bügün silerning dininglarni pütün qildim, silerge némitimni tamamlidim, islam dinini silerning dininglar bolushqa tallidim, kimki achliqta ilajisizliqtin, gunahni meqset qilmastin (haram qilin’ghan nersilerni yése gunah bolmaydu), Allah meghpiret qilghuchidur, bendilirige nahayiti méhribandur [3]. (i muhemmed!) Ular sendin özlirige (yémek ichmektin) némilerning halal qilin’ghanliqini soraydu, éytqinki, «silerge pak nersiler we (it, qarchigha, qushqa oxshash) shikargha ögitilgen, siler Allah ning özünglargha ögetkini boyiche ögetken owchi janiwarlarning shikar qilghan nersiliri halal qilindi, ularning siler üchün owlighan nersiliridin yenglar (owchi janiwarlarni shikargha qoyup bergen chéghinglarda) Allah ning namini yad qilinglar (yeni bismilla denglar), Allah (ning emrige muxalipetchilik qilish) tin saqlininglar, Allah heqiqeten téz hésab alghuchidur» [4]. Bügün silerge pak nersiler halal qilindi, kitab bérilgenler (yeni yehudiylar we nasaralar) ning tamiqi silerge halaldur we silerning tamiqinglar ulargha halaldur, möminlerdin bolghan efife ayallarning, silerdin ilgiri kitab bérilgenler (yeni yehudiylar we nasaralar) din bolghan efife ayallarning mehrini bersenglar, ippetlik bolghininglar we ashkara yoshurun pahishini közlimigininglar halda (ularni alsanglar), ular silerge halaldur, kimki imandin yéniwalidiken (yaki sheri’et ehkamlirini inkar qilidiken), uning emeli (ning sawabi) yoqqa chiqirilidu, axirette u ziyan tartquchilardin bolidu [5]. I möminler! (siler taharetsiz bolup) namaz (oqumaqchi bolup) turghininglarda, yüzünglarni yuyunglar, qolunglarni jeynikinglar bilen qoshup yuyunglar, béshinglargha mes’hi qilinglar, putunglarni oshuqunglar bilen qoshup yuyunglar, eger junup bolsanglar paklininglar (yeni ghusli qilinglar), eger késel bolsanglar (su ziyan qilidighan bolsa), yaki seper üstide bolup (su tapalmisanglar), yaki silerning birsinglar hajetxanidin kelgen (yeni taharet sundurghan) bolsanglar, yaki ayalliringlar bilen yéqinchiliq qilghandin kéyin (ghusli taharet üchün) su tapalmisanglar, pak tupraqta teyemmum qilinglar, uning bilen yüzünglargha, qolunglargha mes’hi qilinglar, Allah silerge silerge musheqqetni xalimaydu, lékin Allah shükür qilishinglar üchün silerni pak qilishni, (islam sheri’itini bayan qilish bilen) némitini silerge tamamlashni xalaydu [6]. (i möminler!) ALLAH ning silerge bergen (ulugh) némitini we siler bilen qilghan mu’ahidisini eslenglar, eyni zamanda siler: «angliduq we ita’et qilduq» dégen idinglar, Allah tin qorqunglar (yeni Allah qa bergen ehdini buzushtin saqlininglar). ALLAH heqiqeten (bendilirining) dilliridiki sirlirini bilgüchidur [7]. I möminler! ALLAH ning (heqlirini) ada qilishqa tirishinglar, adilliq bilen guwahliq béringlar, birer qewmge bolghan öchmenlikinglar (ulargha) adil bolmasliqinglargha seweb bolmisun, (düshmininglargha) adil bolunglar, bu (yeni ulargha öchmen turup adil bolushunglar) teqwadarliqqa eng yéqindur, Allah tin qorqunglar, Allah heqiqeten qilmishinglardin xewerdardur [8]. ALLAH iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlargha meghpiret we katta sawab wede qildi [9]. Kapir bolghan we bizning ayetlirimizni yalghan’gha chiqarghan kishiler ehli dozaxtur [10]. I möminler! ALLAH ning silerge bergen (yeni silerni düshmininglardin saqlighanliq) némitini eslenglar, eyni zamanda bir jama’e silerge qollirini uzatmaqchi (yeni silerni öltürmekchi) bolghan idi, Allah ularning qollirini silerdin tosti (yeni silerning ularni ziyankeshlik qilishidin saqlidi). ALLAH tin (Allah ning emrini orunlash, men’i qilghan ishliridin cheklinish bilen) qorqunglar, möminler Allah qa tewekkül qilsun [11]. Shübhisizki, Allah isra’il ewladidin mehkem ehde aldi, ularning arisidin (yeni on ikki aymaqning her birsidin birdin) on ikki bashliqni (képillik üchün jebbarlargha yeni emaliqelerge) ewettuq hemde Allah : «men silerge yardem bérimen, (i isra’il ewladi! ALLAH bilen qesemki) eger siler namazni (te’dil erkan bilen) ötisenglar, zakat bersenglar, peyghemberlirimge iman éytsanglar we ulargha yardem bersenglar, Allah qa qerzi hesene bersenglar (yeni Allah ning yolida pul mélinglarni serp qilsanglar), elwette silerning gunahinglarni yoqqa chiqirimen, silerni elwette astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kirgüzimen. Shuningdin (yeni mehkem ehdidin) kéyin silerdin kimki (emr qilghan nersilirimni) inkar qilidiken, u elwette toghra yoldin azghan bolidu» dédi [12]. Ehdini buzghanliqliri üchün ularni rehmitimizdin yiraq qilduq, ularning dillirini (imanni qobul qilishqa yumshimaydighan derijide) qattiq qilduq, ular (tewratning) sözlirini özgertiwétidu, ular (tewratta) özliri üchün qilin’ghan nesihetning bir qismini untudi. (i muhemmed!) Ularning azghinisidin bashqisining xiyanet qilghanliqini bayqap turisen, (eger tewbe qilsa) ularni epu qilghin, (eger iman éytsa) ularni kechürgin, Allah heqiqeten yaxshiliq qilghuchilarni dost tutidu [13]. Biz nasaramiz dégenlerdinmu (Allah ni bir dep tonushqa we muhemmed eleyhissalamgha iman iéytishqa) mehkem ehde alduq, ular (injilda) özlirige qilin’ghan nesihetning bir qismini untudi, (buning jazasi üchün) ularning arisigha qiyametkiche adawet we düshmenlik salduq, (shu chaghda) Allah ulargha qilmishlirini éytip béridu (yeni ular özlirining qebih emellirining jazasini tartidu) [14]. I ehli kitab! (yeni yehudiylar we nasaralar) silerge siler kitabta (injilda we tewratta) yoshurghan nurghun nersilerni bayan qilip béridighan we (yoshurghan nersilerdin) nurghunini kechüridighan (ashkarilap silerni pash qilmaydighan) resulimiz keldi, silerge Allah teripidin nur (yeni muhemmed eleyhissalam) we roshen kitab (yeni qur’an) keldi [15]. ALLAH shu kitab (yeni qur’an) arqiliq raziliqini tiligenlerni salametlik yolliri (Allah ning sheri’iti we uning ehkamliri) gha yétekleydu, iradisi boyiche ularni (kufri) qarangghuluqidin (imanning) nurigha chiqiridu we ularni toghra yolgha hidayet qilidu [16]. Meryem oghli mesih (yeni isa) Allah dur dégen kishiler (yeni nasaralarning bir pirqisi) heqiqeten kapir boldi. (i muhemmed!) Éytqinki, «eger Allah meryem oghli mesihni, mesihning anisini (yeni meryemni) we yer yüzidiki barliq kishilerni halak qilishni irade qilsa, Allah (ning iradisi) din birer nersini tosushqa kim qadir bolalaydu?» asmanlarning we zéminning we ularning arisidiki nersilerning padishahliqi Allah qa xastur, Allah xalighinini xelq étidu, Allah her nersige qadirdur [17]. Yehudiylar we nasaralar: «biz Allah ning oghulliridurmiz (yeni ata balidek yéqinmiz) we (biz Allah ning dinida bolghachqa) dostliridurmiz» dédi. Éytqinki, «(undaq bolsa) Allah néme üchün silerge gunahinglar tüpeylidin azab qilidu?» belki siler bashqa kishilerge oxshash Allah yaratqan insansiler, Allah xalighan ademge meghpiret qilidu; xalighan ademge azab qilidu. Asmanlarning, yer yüzining we ularning arisidiki nersilerning padishahliqi Allah qa xastur, eng axir baridighan jay Allah ning dergahidur [18]. I ehli kitab! (yeni yehudiy we nasaralar) bizge (sawab bilen) xush xewer bergüchi, (azabtin) agahlandurghuchi kelmidi démeslikinglar üchün, peyghemberler üzülüp qalghan bir zamanda silerge (sheri’etni we uning ehkamlirini) bayan qilip béridighan resulimiz keldi, heqiqeten silerge xush xewer bergüchi we agahlandurghuchi (yeni muhemmed eleyhissalam) keldi (emdi silerge özre qalmidi). ALLAH her nersige qadirdur [19]. Öz waqtida, musa öz qewmge éytti: «i qewmim! ALLAH ning silerge bergen némitini yad qilinglar, Allah öz waqtida ichinglarda (silerni toghra din’gha yétekleydighan) nurghun peyghemberlerni barliqqa keltürdi. Silerdin padishahlar qildi (yeni özünglarni özünglargha xoja qildi). Silerge jahan ehlidin héch kishige bermigen (deryani yérip otturisidin yol échip bérish, bulutlarni sayiwen qilip bérish, asmandin yémeklik chüshürüp bérish qatarliq) németlerni berdi [20]. I qewmim! ALLAH silerge teqdir qilghan (yeni silerni kirishke emr qilghan) muqeddes zémin’gha (yeni beytulmuqeddeske) kiringlar, arqinglargha chékinmenglar, bolmisa (ikkila dunyada) ziyan tartquchilardin bolup qalisiler» [21]. Ular: «i musa! Muqeddes zéminda küchlük (yeni jasametlik, qametlik) bir qewm bar (ular ad qewmining qalduqi bolghan emaliqeler), ular chiqip ketmigiche biz u yerge hergiz kirmeymiz, ular uyerdin chiqip ketse choqum kirimiz» dédi [22]. ALLAH tin qorqquchilardin bolghan, Allah ning (iman ta’ettin ibaret) némitige érishken ikki adem (yeni kalb ibn yefunne bilen yushe ibn nun) ulargha: «(sheherning) derwazisidin hujum qilip kiringlar, (sheherning) derwazisidin hujum qilip kirsenglar, choqum ghelibe qilisiler, eger (Allah ning wede qilghan yardimige) ishensenglar, Allah qa tewekkül qilinglar» dédi [23]. Ular: « i musa! Madamiki, ular muqeddes yerde iken, biz hergiz u yerge kirmeymiz, sen perwerdigaring bilen bille bérip ikkinglar urushunglar, biz bu yerde olturup turayli» dédi [24]. Musa dédi: «perwerdigarim! Men peqet özümge we qérindashlirimghila igimen, sen biz bilen (ita’itingdin bash tartqan) qewmning arisini ayriwetkin’ [25]. ALLAH dédi: « ularning muqeddes yerge kirishi 40 yilghiche haram qilindi, (bu jeryanda) ular zéminda adiship yüridu . Pasiq qewm üchün qayghurmighin» [26]. (i muhemmed!) Ulargha (yeni ehli kitabqa we qewmngge) ademning ikki oghli (yeni habil bilen qabil) ning hékayisini rastliq bilen oqup bergin, öz waqtida ular (yeni habil bilen qabil) ikkiylen qurbanliq qilghan idi. Birsi (yeni habil) ning qobul boldi, yene birsi (yeni qabil) ning qobul bolmidi. (qabil habilgha) «men séni choqum öltürimen» dédi, habil némishqa déwidi, qabil: «Allah séning qurbanliqingni qobul qilip, méningkini qobul qilmidi» dédi. (habil) éytti: «Allah peqet teqwadarlarning (qurbanliqini) qobul qilidu» [27]. Eger sen méni öltürüshke qolungni sozidighan bolsang, men séni öltürüshke qolumni sozmaymen, men heqiqeten alemlerning perwerdigari Allah tin qorqimen [28]. Men heqiqeten sen bilen bolghan gunahni (yeni méni öltürgenlik gunahingni) we séning (ilgiriki) gunahingni (yeni atang ademning emrige asiyliq qilghanliq gunahingni) üstüngge élip ehli dozaxlardin bolushunglarni tileymen, (kishilerge) zulum qilghuchilarning jazasi shudur» [29]. U (yeni qabil) ning nepsi uninggha qérindishini (yeni habilni) öltürüshni chirayliq körsetti, shuning bilen, uni öltürüp (dunya we axirette) ziyan tartquchilardin boldi [30]. ALLAH uninggha qérindishining jesitini qandaq kömüshni körsitish üchün bir qagha ewetti. U (tumshuqi we ikki puti bilen) yerni kolidi. U (buni körüp): «way men qérindishimning jesitini kömüshte mushu qaghichilik bolushtin ajiz keldimmu?» dédi. Shuning bilen u nadamet qilghuchilardin boldi [31]. Shu (yeni qabilning habilni naheq öltürgenliki) sewebtin (tewratta) isra’il ewladigha höküm qilduqki, kimki naheq adem öltürmigen yaki yer yüzide buzghunchiliq qilmighan bir ademni öltürse, u pütün insanlarni öltürgendek bolidu, kimki bir ademni tirildürse (yeni qutquzsa yaki hayat qélishigha sewebchi bolsa), u pütün insanlarni tirildürgendek bolidu, peyghemberlirimiz beni isra’ilgha rastla (shanliq) möjizilerni élip keldi, shuningdin kéyin ularning (yeni isra’il ewladining) tolisi (kufrida, adem öltürüshte) zéminda heddidin ashquchilardin boldi [32]. ALLAH we uning resuli bilen urush qilidighanlarning, yer yüzide buzghunchiliq qilidighanlarning jazasi shuki, ular öltürülüshi yaki dargha ésilishi yaki ong qolliri we sol putliri késilishi yaki sürgün qilinishi kérek. Bu (yeni jaza) ular üchün bu dunyada reswaliq (élip kelgüchidur), axirette ular chong azabqa duchar bolidu [33]. Siler tutuwélishtin ilgiri tewbe qilghanlar buningdin mustesna, bilinglarki, Allah meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [34]. I möminler! Meqsetke érishishinglar üchün Allah (ning azabi) din qorqunglar, Allah qa (ta’et ibadet qilish, gunahtin saqlinish bilen) yéqinchiliqni tilenglar, Allah yolida jihad qilinglar [35]. Yer yüzidiki barliq nersiler, yene shuningdek bir hesse kélidighan nersiler kapirlarning bolup, ular qiyamet küni (Allah) ning azabidin qutulush üchün uni fidiye qilip bergen teqdirdimu, ularning (fidiyisi) qobul qilinmaydu, ular qiynighuchi azabqa duchar bolidu [36]. Ular dozaxtin chiqmaqchi boliduyu, emma hergiz chiqalmaydu, ular (üzülüp qalmaydighan) da’imliq azabqa qalidu [37]. Oghriliq qilghuchi erning we oghriliq qilghuchi ayalning qilmishini jazalap, Allah teripidin ibret qilish yüzisidin qollirini késinglar, Allah (öz emrini ishqa ashurushta) ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [38]. Kimki (oghriliq qilip kishilerge) zulum qilghandin kéyin tewbe qilsa, (emelini) tüzise (yeni oghriliq qilishtin yansa), Allah uning tewbisini qobul qilidu, Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [39]. Bilemsenki, asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur, Allah xalighan ademge azab qilidu, xalighan ademge meghpiret qilidu, Allah hemme nersige qadirdur [40]. I peyghember! Dillirida ishenmey, éghizlirida: «iman éyttuq» dep qoyidighanlar (yeni munapiqlar) din we yehudiylardin kufrigha (purset tapsila kufrini iz’har qilishqa) aldiraydighan kishiler séni ghemkin qilmisun, ular (ehbarliri oqughan) yalghan’gha qulaq salidu, sanga kelmigen (yeni öchlük qilip séning söhbitingge hazir bolmighan) bashqa bir qewmge (yeni xeyber yehudiylirining sözige) qulaq salidu, ular (tewratning) sözlirini jayliridin özgertiwétidu (yeni Allah ning ehkamlirini bashqilargha almashturuwétidu). Ular: «eger silerge bu (höküm) bérilse, uni qobul qilinglar, eger u bérilmise qobul qilmanglar» deydu, Allah birkimning gumrahliqini irade qilidiken, uning üchün Allah qa qarshi qolungdin héch ish kelmeydu (yeni héch adem uningdin gumrahliqni dep’i qilishqa qadir bolalmaydu). Dillirini (qilmishi qebih bolghanliqtin kufridin) pak qilishni Allah xalimighan kishiler ene shulardur, ular dunyada reswaliqqa, axirette chong azabqa qalidu [41]. Ular yalghan’gha qulaq salghuchilardur, (para we jazanigha oxshash) haramni yégüchilerdur. (i muhemmed!) Eger ular séning aldinggha (dewaliship kelse), ularning arisida höküm qilip qoysang, yaki uni ret qilsang bolidu (yeni ularning arisida höküm chiqirish yaki ulardin yüz örüsh séning ixtiyaring), eger ularni ret qilsang, ular sanga qilche ziyan yetküzelmeydu (chünki Allah séni kishilerning sherridin saqlaydu), eger ularning arisida höküm qilsang, adilliq bilen höküm qilghin, Allah heqiqeten adillarni dost tutidu [42]. Ularning yénida Allah ning hökmini öz ichige alghan tewrat tursa (yeni tewrattiki hökümlerni körüp turup emel qilmaywatsa), (i muhemmed) qandaqche séni höküm chiqirishqa teklip qilidu? Andin kéyin (yeni heqiqet ashkara bolghandin kéyin) séning hökmingdin yüz örüydu, ene shular (tewratqimu, sangimu) ishenmigüchilerdur [43]. Biz heqiqeten (musagha) tewratni nazil qilduq, tewratta (toghra yolgha yétekleydighan) hidayet we nur bar, (Allah ning hökmige) boysun’ghan peyghemberler yehudiylar arisida (tewrat bilen) höküm qilidu, (yehudiylarning) zahitliri we ölimalirimu (özgertishtin) saqlashqa buyrulghan kitabullah (yeni tewrat) boyiche höküm qilidu, ular tewratni (özgertishtin saqlashqa) nazaretchi idi. (i yehudiylarning ölimaliri!) Kishilerdin qorqmanglar, mendin qorqunglar. Méning ayetlirimni az pulgha tégishmenglar (yeni pul mal, mensep we para üchün ayetlirimning hökmini özgertiwetmenglar), kimlerki Allah nazil qilghan ayetler boyiche höküm qilmaydiken, ular kapirlardur [44]. Ular (yeni isra’il ewladi) gha tewratta shundaq belgiliduqki, jan’gha jan (yeni naheq adem öltürgen öltürülidu), közge köz (yeni kishining közini naheq quyuwetken ademning közini quyuwétilidu), burun’gha burun (yeni kishining burnini naheq keskenning burni késilidu), qulaqqa qulaq (yeni kishining quliqini naheq keskenning quliqi késilidu), chishqa chish (yeni kishining chishini naheq tökkenning chishi tökülidu) we (kishini) qandaq yaridar qilghan bolsa shundaq yaridar qilinish bilen qisas élinidu, kimki (jinayetchini) epu qilsa (yeni uningdin qisas almisa), bu uning (gunahi) gha keffaret bolidu, Allah nazil qilghan boyiche höküm qilmaydighan kishiler zalimlardur [45]. Ularning (yeni beni isra’il peyghemberlirining) arqisidin özidin ilgiri nazil qilin’ghan tewratni (yeni uning Allah teripidin nazil qilin’ghanliqini) étirap qilghuchi isa ibn meryemni ewettuq, uninggha hidayet bilen nurni öz ichige alghan injilni ata qilduq, (injil) özidin ilgiri nazil qilin’ghan tewratni étirap qilghuchidur (yeni uninggha muwapiqtur), teqwadarlargha hidayet we pend nesihettur [46]. Ehli injillar (yeni nasaralar) Allah injilda nazil qilghan ehkamlar boyiche höküm qilsun, Allah nazil qilghan ayetler boyiche höküm qilmighanlar pasiqlardur [47]. (i muhemmed!) Biz sanga özidin ilgiri (samawi) kitablarni étirap qilghuchi we ulargha shahit bolghuchi heq kitabni (yeni qur’anni) nazi qilduq. (i muhemmed!) Ularning arisida Allah sanga nazil qilghan qur’an (ehkami) boyiche höküm qilghin, sanga kelgen heqtin burulup, ularning nepsi xahishlirigha egeshmigin. (i ümmetler!) Silerning her biringlargha birxil sheri’et we ochuq yol teyin qilduq. Eger Allah xalisa, elwette, silerni bir ümmet qilatti (yeni pütün insanlarni bir dinda qilatti). Lékin Allah silerge bergen sheri’etler arisida silerni sinash üchün (köp ümmet qilip ayridi). Yaxshi ishlargha aldiranglar. Hemminglar Allah ning dergahigha qaytisiler, siler ixtilap qilishqan nersilerni (uning qaysi heq, qaysi naheq ikenlikini) Allah silerge éytip béridu [48]. (ular yeni yehudiylar we nasaralar) ning arisida Allah sanga nazil qilghan qur’anning (ehkami) boyiche höküm qilghin, ularning nepsi xahishlirigha egeshmigin, ularning Allah sanga nazil qilghan qur’anning bir qismidin séni waz kechürüshidin saqlan’ghin. Eger ular (Allah sanga nazil qilghan hökümdin) yüz örüse, (i muhemmed!) Bilginki, ularning bir qisim gunahliri tüpeylidin Allah ularni jazalashni irade qilidu. Shek shübhisizki, kishilerdin nurghuni pasiqtur (yeni perwerdigarining ta’itidin bash tartip, heqqe xilapliq qilip gunahqa chömgüchilerdur) [49]. Ular jahiliyet dewrining hökmini telep qilamdu? (Allah qa) chin ishinidighan qewmning neziride hökümde Allah tinmu adil kim bar [50]. I möminler! Yehudiy we nasaralarni dost tutmanglar. Ular bir birini dost tutidu. Silerdin kimki ularni dost tutidiken, umu ene shulardin sanilidu, Allah zalim qewmni heqiqeten hidayet qilmaydu [51]. Dillirida késellik (yeni munapiqliq) barlarning (zaman özgirip kapirlar zeper tapsa) özimizge bir palaketchilik kélishidin qorqimiz dep, ular bilen dost bolushqa aldirighanliqini körisen, Allah (resulullahqa, musulmanlargha) ghelibe (yeni mekkini pethi qilishni) ata qilidu, yaki bir ishni (yeni ularning munapiqliqini pash qilishni) meydan’gha keltüridu de, könglide yoshurghini (yeni möminlerning düshmenlirini dost tutqanliqi) üchün ular nadamet chékidu [52]. (bu munapiqlarning musulmanlargha qilghan hiyle mikri pash qilin’ghanda) möminler (bir birige): «siler bilen choqum bille ikenliklirige Allah nami bilen qattiq qesem ichishkenlermu shu kishilermu?» deydu. Ularning (yeni munapiqlarning) qilghan emelliri bikar boldi, ular (dunya we axirette) ziyan tartquchi boldi [53]. I möminler! Silerdin kimki murted bolidiken, Allah (uning ornigha) Allah ularni dost tutidighan, ularmu Allah ni dost tutidighan, möminlerge köyünidighan, kapirlargha shepqetsiz, Allah ning yolida jihad qilidighan we malamet qilghuchining malamitidin qorqmaydighan bir qewmni keltüridu. Bu (yeni yuqiridiki süpetler bilen süpetlinish) Allah ning pezlidurki, (Allah) uni (bendiliridin) xalighan kishige béridu, Allah (ning pezli) kengdur, (Allah) hemmini bilgüchidur [54]. Shübhisizki, silerning dostunglar Allah dur, Allah ning resulidur we möminlerdurki, möminler te’dil erkan bilen namaz öteydu, zakat béridu, ular (Allah ning emrige) kemterlik bilen boysun’ghuchilardur [55]. Kimki Allah ni, Allah ning peyghembirini we möminlerni dost tutidiken, (u Allah ning jama’esidindur). ALLAH ning jama’esi (elwette) ghalibtur [56]. I möminler! Silerdin ilgiri kitab bérilgenler (yeni yehudiylar we nasaralar) din dininglarni mesxire we oyunchuq qilghanlarni dost qiliwalmanglar. Eger (heqiqiy) mömin bolsanglar, Allah tin qorqunglar [57]. Siler namazgha chaqirghan (yeni ezan éytqan) chéghinglarda, ular namazni (hem silerni) mesxire we oyunchuq qilidu, bu shuning üchünki, ular (namazning hékmitini we namazning nepsini paklashtiki ghayisini) chüshenmes qewmdur [58]. (i muhemmed!) Éytqinki, «i ehli kitab! (yeni yehudiy we nasaralar jama’esi) peqet bizning Allah qa, bizge nazil qilin’ghan kitabqa (yeni qur’an’gha), buningdin ilgiri (peyghemberlerge) nazil qilin’ghan kitablargha iman éytqanliqimiz üchün we silerning köpchilikinglar pasiq bolghanliqinglar üchün, bizni eyiblemsiler?» [59]. (i muhemmed!) Éytqinki, «silerge Allah ning neziridiki buningdinmu yaman jazani éytip béreymu? (u shundaq) kishilerning (jazasiki), Allah ularni rehmitidin yiraq qildi we ulargha ghezep qildi, Allah ularning bir qismini maymun we choshqa qildi, bir qismini sheytan’gha ibadet qilidighan qildi, ene shularning orni eng yamandur (yeni dozaxtur), (ular) toghra yoldin eng adashqandur» [60]. (yehudiylarning munapiqliri) yéninglargha kelgen chaghda, biz iman éyttuq, deydu, wahalenki, ular (i muhemmed! Yéninggha) kufri bilen kirip kufri bilen chiqip ketti (yeni sendin anglighan ilimdin paydilanmidi). ALLAH ularning yoshurghan nersisini (yeni nifaqini we kufrini) obdan bilidu [61]. Ular (yeni yehudiylar) ning arisidiki nurghun kishilerning gunahqa, zulum sélishqa we haram yéyishke aldiraydighanliqini körisen, ularning qilmishliri némidégen yaman! [62]. Ularning zahitliri, ehbarliri némishqa ularni yalghan sözleshtin, haram yéyishtin tosmaydu? Ularning qilmishliri némidégen yaman! [63]. Yehudiylar: «Allah ning qoli baghlaqliqtur (yeni Allah béxildur yaki péqirdur)» dédi. Yehudiylarning qolliri baghlansun! Ular bu sözliri seweblik Allah ning rehmitidin yiraq qilindi, emelde Allah ning ikki qoli ochuqtur, qandaq xalisa shundaq riziq béridu, perwerdigaring teripidin sanga nazil qilin’ghan qur’an ularning köpchilikide yamanliq bilen kufrini ashuridu (yeni ularning sanga düshmenlikini we qur’anni inkar qilishini ziyade qilidu). Biz ularning arisigha qiyametkiche dawamlishidighan öchmenlik we düshmenlikni salduq, ular her qachan (resulullahqa qarshi) urush otini yaqmaqchi bolsa, Allah uni öchüridu, ular yer yüzide (islamgha suyiqest qilish we musulmanlar arisida pitne qozghash bilen) buzghunchiliq qilghuchilarni yaqturmaydu [64]. Eger ehli kitab (yeni yehudiylar we nasaralar) (Allah qa we uning peyghembirige heqiqiy) iman éytsa we (Allah chekligen ishlardin) perhiz qilsa idi, ularning gunahlirini biz choqum kechürettuq, ularni choqum nazunémetlik jennetke kirgüzettuq [65]. Eger ular tewratqa, injilgha we perwerdigari teripidin ulargha nazil qilin’ghan bashqa kitablargha emel qilsa idi, ular choqum üstiliridin we ayaghliri astidin yer idi (yeni ulargha asman zémindin keng riziq bériletti), ulardin bir jama’e (yeni muhemmed eleyhissalamgha iman éytqanlar) toghra yoldidur. Ularning nurghunliri némidégen yaman ish qilghuchilar! [66]. I peyghember! Perwerdigaring teripidin sanga nazil qilin’ghan ehkamlargha hemmisini yetküzgin, eger toluq yetküzmiseng, Allah tapshurghan wezipini ada qilmighan bolisen. ALLAH séni kishilerning ziyankeshlikidin saqlaydu. ALLAH heqiqeten kapir qewmni hidayet qilmaydu [67]. (i muhemmed!) Éytqinki, «i ehli kitab! (yeni yehudiylar we nasaralar) siler tewratqa, injilgha we silerge perwerdigaringlardin nazil qilin’ghan kitabqa (yeni qur’an’gha) toluq emel qilmighuche, siler étibargha alghudek dinda bolghan bolmaysiler». Perwerdigaringdin nazil qilin’ghan ehkamlar ularning köpchilikide yamanliq we kufrini ashuridu, kapir qewm üchün qayghurmighin (chünki peyghemberlerni yalghan’gha chiqirish ularning aditidur) [68]. Möminlerdin, yehudiylardin, perishtilerge we yultuzlargha choqun’ghuchilardin, nasaralardin Allah qa we axiret künige iman éytqan we yaxshi emel qilghanlargha (kelgüsidin) ghem qilish, (ketken’ge) qayghurush yoqtur [69]. Biz beni isra’ildin heqiqeten chin ehde alduq. Ulargha (dinning ishlirini bayan qilip bérish üchün) peyghemberlerni ewettuq, ulargha her qachan birer peyghember ular yaqturmaydighan ehkamni élip kelse, (ular peyghemberlerning) bir bölükini yalghanchi qildi, bir bölükini öltürdi [70]. Ular, (biz isra’il ewladi peyghemberlerni öltürüsh bilen) azabqa duchar bolmaymiz, dep oylidi. Ular kor boldi (yeni heqiqetni körmidi), ular gas boldi (yeni heqiqetni anglimidi), andin kéyin (ular tewbe qildi), Allah ularning tewbisini qobul qildi, andin ularning nurghuni yene (heqni körüshtin) kor boldi, yene (pend nesihet anglashtin) gas boli, Allah ularning qiliwatqan ishlirini körüp turghuchidur [71]. Shübhisizki, Allah meryemning oghli isadur, dégüchiler kapir boldi, isa: «i beni isra’il! Méning perwerdigarim we silerning perwerdigaringlar bolghan Allah qa ibadet qilinglar, kimki Allah qa shérik keltüridiken (yeni Allah tin gheyriyge ilah dep étiqad qilidiken), Allah uninggha jennetni haram qilidu, uning jayi dozax bolidu, zalimlargha héchbir medetkar (yeni Allah ning azabidin qutuldurghuchi) bolmaydu» dédi [72]. ALLAH üch ilahning biridur, dégüchiler sheksiz kapir boldi. Bir ilahtin bashqa héch ilah yoqtur. Eger ular éytiwatqan sözliridin qaytmisa, ularning ichidiki kapir bolghanlar (dunya we axirette) qattiq azabqa qalidu [73]. Ular Allah qa tewbe qilmamdu? ALLAH tin meghpiret telep qilmamdu? ALLAH (tewbe qilghuchilargha) nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [74]. Meryem oghli isa peqet (ötken peyghemberlerge oxshash) peyghemberdur, uningdin ilgiri nurghun peyghemberler ötken, uning anisi nahayiti rastchil xotundur, u ikkisi tamaq yeytti (yene ularmu bashqa mexluqlargha oxshashla gösh, söngek, tomur we peylerdin terkib tapqan idi). Ulargha (yeni ularning étiqadining batilliqigha) ayetlirimizni qandaq bayan qilidighanliqimizgha qarighin; andin ularning heqtin qandaq bash tartqanliqigha qarighin [75]. (i muhemmed!) «siler Allah tin bashqa, silerge payda ziyan yetküzüshke qadir bolalmaydighan nersilerge choqunamsiler?» dégin. ALLAH bolsa (sözünglarni) anglap turghuchidur, (ehwalinglarni) bilip turghuchidur [76]. (i muhemmed!) »i ehli kitab! (yeni yehudiylar we nasaralar) dininglarda heqsiz rewishte chektin éship ketmenglar, ilgiri özliri azghan, nurghun kishilerni azdurghan we toghra yoldin adashqan qewmning nepsi xahishlirigha egeshmenglar» dégin [77]. Beni isra’ildin kapir bolghanlargha dawudning we meryem oghli isaning tili bilen (yeni zeburda we injilda) lenet qilindi. Bu (yeni ularning lenetke uchrishi) ularning asiyliq qilghanliqliri we heddidin éship ketkenlikliridin boldi [78]. Ular özliri qilghan yaman ishlardin bir birini tosmaytti; ularning qilmishliri némidégen yaman! [79]. Ular (yeni yehudiylar) ning ichide nurghunlirining kapirlarni (yeni resulullahni we musulmanlarni öch körüsh yüzisidin, mushriklarni) dost tutqanliqini körisen. Ularning özliri üchün aldin teyyarlighan emelliri némidégen yaman! (bu emeller) ulargha Allah ning ghezipini élip keldi. Ular menggü azabqa qalghuchilardur [80]. Eger ular Allah qa, peyghemberge we peyghemberge nazil qilin’ghan kitabqa iman éytsa idi, kapirlarni dost tutmaytti, lékin ularning tolisi pasiqlardur [81]. (i muhemmed!) Yehudiylar we mushriklarning möminlerge hemmidin qattiq düshmen ikenlikini choqum bayqaysen, biz nasara dégen kishilerning dostluq jehette möminlerge hemmidin yéqin ikenlikinimu choqum bayqaysen, bu, nasaralarning ichide ölimalar, rahiblar bolghanliqi we (heqni qobul qilishta) tekebburluq qilmaydighanliqliri üchündur [82]. Ular peyghemberge nazil qilin’ghan qur’anni anglighan chaghlirida heqiqetni tonughanliqliridin, ularning közliridin yash qoyulghanliqini körisen, ular éytidu: «rebbimiz, biz iman éyttuq, bizni (peyghembiringni, kitabingni) étirap qilghuchilar qatarida qilghin [83]. Biz némishqa Allah qa, bizge kelgen heqiqetke ishenmeyli? Halbuki, biz perwerdigarimizning bizni yaxshi kishiler qatarida (jennetke) kirgüzüshni ümid qilimiz» [84]. Bu sözliri üchün Allah ularni astidin östenglar éqip turidighan jennetler bilen mukapatlaydu. Ular jennetlerde menggü qalidu. Yaxshiliq qilghuchilargha bérilidighan mukapat ene shu [85]. Kapir bolghanlar, bizning ayetlirimizni yalghan’gha chiqarghanlar dozax ehlidur [86]. I möminler! ALLAH silerge halal qilghan pak nersilerni (terki dunya bolush yüzisidin özünglargha) haram qilmanglar, (Allah belgilep bergen) chektin ashmanglar, Allah chektin ashquchilarni heqiqeten dost tutmaydu [87]. ALLAH silerge riziq qilip bergen halal, pak nersilerdin yenglar, siler iman éytqan Allah qa teqwadarliq qilinglar [88]. ALLAH silerni sewenlik qesiminglar üchün jawabkarliqqa tartidu (mundaq qesiminglarni buzsanglar) uning keffariti a’ilenglargha béridighan ottura derijilik tamaq bilen on miskinni bir wax ghizalandurushtur, yaki ulargha (yeni on miskin’ge bedinini yépip turidighan) bir qur kiyim bérishtur, yaki bir qul yaki bir chörini azad qilishtur, kimki bundaq qilishqa küchi yetmise, üch kün roza tutushi lazim. Bu ene shu ichken qesiminglarni buzghanliqinglarning keffaritidur, qesiminglargha ri’aye qilinglar (yeni kelse kelmes qesem ichmenglar). Silerning shükür qilishinglar üchün Allah ayetlirini silerge ene shundaq bayan qilidu [89]. I möminler! Haraq ichish, qimar oynash, butlar (yeni choqunush üchün tiklen’gen tashlar) gha choqunush, pal oqliri bilen pal sélish sheytanning ishi, paskina qiliqlardur, bextke érishishinglar üchün sheytanning ishidin yiraq bolunglar [90]. Sheytan haraq, qimar arqiliq aranglarda düshmenlik, adawet tughdurmaqchi, silerni namazdin we Allah ni yad étishtin tosmaqchi bolidu, siler emdi (haraqtin, qimardin) yanmamsiler? [91]. ALLAH we peyghemberge ita’et qilinglar, (ulargha muxalipetchilik qilishtin) hezer qilinglar, eger (ita’et qilishtin) bash tartsanglar, bilinglarki, resulimizning mes’uliyiti peqet ochuq tebligh qilishtur [92]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghan kishiler (haram qilinmighan nersilerni) yése, ichse héch gunah bolmaydu, qachanki ular (haram nersilerdin) saqlansa, imanida we yaxshi emelliride izchil bolsa, andin (haram qilin’ghan nersilerdin) yene saqlansa we haram dep étiqad qilsa, andin (haram qilin’ghan nersilerdin dawamliq) saqlansa we yaxshi ishlarni qilsa, Allah yaxshi ish qilghuchilarni dost tutidu [93]. I möminler! Körmey turup Allah tin qorqidighanlarni bilish üchün, qolunglar we neyzenglar bilen owlinidighan bir az ow bilen Allah silerni choqum sinaydu, kimki buningdin kéyin heddidin ashsa (yeni ihramda turup ow owlisa), u qiynighuchi azabqa duchar bolidu [94]. I möminler! Siler owlighan haywanlarni ihramda yaki heremde turup öltürmenglar. Silerdin kimki uni qesten öltüridiken, ishning wabalini tétishi üchün, uning jazasi ikki adil kishining bahalishi boyiche héliqi öltürülgen owgha oxshash öy haywanliridin birni kebige élip bérip qurbanliq qilishtur, yaki keffaret bérish yüzisidin miskinlerge ash bérishtur, yaki her miskin’ge béridighan ashning barawirige bir kün roza tutushtur. Ötkenki gunahni (yeni bu ayet chüshüshtin burun ihramda turup ow öltürgen bolsanglar, buni) Allah epu qildi, kimki qayta gunah ötküzse (yeni qaytidin ow öltürse), Allah uni jazalaydu, Allah ghalibtur, (asiyliq qilghuchilarni) jazalighuchidur [95]. Silerning we yoluchilarning menpe’etlinishi üchün silerge déngiz haywanliri, déngizdin chiqidighan yémeklikler halal qilindi, madamiki siler éhramda yaki heremde ikensiler, quruqluq haywanlirini owlash silerge haram qilindi, siler (qiyamet küni) dergahigha toplinidighan Allah tin qorqunglar [96]. ALLAH beytulherem bolghan kebini, hej éyini, hejde qilinidighan qurbanliqni, (qurbanliqning alamiti süpitide) boyunlirigha belge ésilghan tögilerni insanlarning dunya we axiretlik ishlirining tutqusi qildi, bu, Allah ning asmanlardiki we zémindiki nersilerni bilip turidighanliqini we Allah ning her shey’ini bilgüchi ikenlikini silerning bilishinglar üchündur [97]. Bilinglarki, Allah ning azabi qattiqtur, (ita’et qilghuchilargha) Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [98]. Peyghemberning mes’uliyiti peqet tebligh qilishtur. ALLAH silerning ashkara we yoshurun qilip yürgen ishliringlarni bilip turidu [99]. (i muhemmed!) Éytqinki, gerche haramning köplüki (i tingshighuchi) séni ejeblendürsimu, haram bilen halal barawer emes. I eqil igiliri! Nijat tépishinglar üchün Allah tin qorqunglar [100]. I möminler! Eger silerge ashkara qilinsa silerni bi’aram qilip qoyidighan nersiler toghruluq (peyghemberdin) sorimanglar. Eger qur’an nazil qiliniwatqan chaghda ular toghruluq sorisanglar, silerge bildürülidu, ötkende sorighanliringlarni Allah epu qildi. ALLAH nahayiti meghpiret qilghuchidur, helimdur (yeni asiyliq qilghuchilarni jazalashqa aldirap ketmeydu) [101]. Silerdin burun ötken bir qewm (peyghemberliridin) shundaq mesililerni sorighan idi, kéyin buning sewebidin (yeni sorighan ishliri bayan qilinip ular emel qilmighanliqtin) kapir bolup ketti [102]. Behire (sekkizni tughqan, beshinchisini erkek tughqan töge bolup, jahiliyet erebliri bu tögining quliqini yérip qoyup öz meylige qoyup béretti, minmeytti, yük artmaytti), sa’ibe (chishidin onni tughqan töge bolup, minilmeytti, qirqilmaytti, süti musapirlarghila bériletti), wesile (birinchini we ikkinchini chishi tughqan, butlar üchün öz meylige qoyuwétilgen töge), ham (on tögige ata bolghan bughra töge bolup, ular uni minmey, yémek ichmekte öz meylige qoyup béretti) largha Allah (yuqiriqidek qilishni) buyrughini yoq, (lékin kapirlar Allah qa yalghanni chaplaydu, ularning tolisi buning yalghanliqini) chüshenmeydu [103]. Ulargha Allah nazil qilghan hökümge, peyghember bayan qilghan hökümge emel qilinglar déyilse, ular: «ata bowilirimizning dini bizge kupaye» deydu. Ularning ata bowiliri héch nerse bilmeydighan we hidayet tapmighan tursimu (yenila ularning dinigha emel qilamdu?) [104]. I möminler! Özünglarni gunahtin saqlanglar, siler qachanki toghra yolda bolsanglar, bashqilarning adashqini silerge ziyan yetküzelmeydu. Siler hemminglar Allah ning dergahigha qaytisiler, Allah qilghan emelinglarni silerge éytip béridu [105]. I möminler! Aranglardin birkim ölidighan chéghida wesiyet qilmaqchi bolsa, uninggha ichinglardin ikki adil kishi guwah bolsun, yaki (öz dininglardikilerdin guwah bolidighan ikki kishi tépilmisa) gheyriy dindikilerdin ikki kishi guwah bolsun, eger siler seperde bolup, béshinglargha ölüm dehshiti kelgende, siler (bu ikki guwahning rastchilliqidin) gumanlansanglar, namazdin kéyin ularni élip qélinglar, ular: «biz paydisigha qesem qilidighan kishilermiz, bizning yéqinimiz bolghan teqdirdimu qesimimizni héch nersige satmaymiz, xudaliq üchün bolghan guwahliqni yoshurmaymiz. Eger uni yoshursaq, biz elwette gunahkarladin bolimiz» dep Allah ning nami bilen qesem qilsun [106]. Eger u ikki guwahchining (yalghan guwahliq bergenlik yaki mirasqa xiyanet qilghanliq) gunahi bilinse, ularning ornigha miras élishqa eng heqliq bolghan warislardin ikki kishi guwah bolup: «bizning guwahliqimiz elwette ularning guwahliqidinmu toghridur, biz sheri’ettin chiqip ketmiduq, bolmisa biz choqum zalimlardin bolimiz» dep Allah ning nami bilen qesem qilsun [107]. Bu (usul) guwahchilarni eng guwahliq qilidighan qilishqa, qilghan qesimini ret qilishtin (yeni ulardin kéyin bashqilar qesem qilishi bilen özlirining reswa bolushidin) qorqidighan qilishqa eng yéqin (usul) dur. ALLAH tin qorqunglar, (Allah ning emrini) anglanglar. ALLAH pasiq qewmni hidayet qilmaydu [108]. ALLAH qiyamet küni peyghemberlerni yighip: «(qewminglarni iman’gha dewet qilghininglarda) qandaq jawabqa ige boldunglar?» dep soraydu, ular: «(séning bilginingge sélishturghanda) biz héch nerse bilmeymiz, sen gheyblerni nahayiti obdan bilisen» deydu [109]. Öz waqtida Allah éytti: i meryem oghli isa! Sanga we séning ananggha bergen némitimni esligin, eyni zamanda sanga rohulqudus (yeni jibri’il) bilen medet berdim, (kichikingde) böshükte we (peyghember bolghan) ottura yash waqtingda kishilerge sözleytting, eyni zamanda sanga kitabni, hékmetni, tewratni we injilni ögettim, eyni zamanda méning iznim bilen laydin qushning sheklide bir nerse yasaytting de, uni püwliseng iznim bilen uchidighan qush bolatti, méning iznim bilen tughma korni, beres késilini saqaytatting, eyni zamanda, méning iznim bilen ölüklerni (tirildürüp qebrilerdin) chiqiratting, eyni zamanda beni isra’ilni sanga chéqilishtin tostum, sen ulargha möjiziler bilen kelgen chéghingda, ularning ichidiki kapirlar: «bu peqet roshen séhirdur» dédi [110]. Eyni zamanda men hewarilargha: «manga we méning peyghembirimge iman éytinglar» dep wehyi qildim. Ular: «biz iman éyttuq, guwah bolghinki, biz (emringge) boysun’ghuchilarmiz» dédi [111]. Öz waqtida hewarilar: «i meryem oghli isa! Rebbing bizge asmandin üstide tamaq bar dastixan chüshürüp bérelemdu?» dédi. Isa: «eger (Allah ning qudritige) ishensenglar (mundaq so’allarni bérishte) Allah tin qorqunglar» dédi [112]. Ular: «biz uningdin yéyishni, könglimizning tinchlinishini, sözüngning rastliqini bilishni we peyghemberlikingge guwahchilardin bolushni irade qilimiz» dédi [113]. Meryem oghli isa: «i perwerdigarimiz Allah! Bizge üstide tamaq bar dastixan chüshürgin, bu kün bizlerge we bizdin kéyinkilerge bayram bolup qalsun, u dastixan sendin bizge (qudritingni we peyghemberlikimni körsitidighan) bir möjize bolup qalsun. Bizge riziq bergin, sen riziq bergüchilerning yaxshisisen» dédi [114]. ALLAH (isaning du’asini ijabet qilip): «uni men silerge choqum (asmandin) chüshürimen, silerdin kimki shuningdin kéyin kapir bolsa, uni shundaq bir azab bilen azablaymenki, ehli jahandin héch kishini mundaq azablimaymen» dédi [115]. Öz waqtida Allah éytti: «i meryem oghli isa! Sen kishilerge, Allah ni qoyup men bilen anamni ikki ilah qiliwélinglar, dédingmu?» isa éytti: «(rebbim!) Sheningge layiq emes nersilerdin séni pak dep étiqad qilimenki, manga éytishqa tégishlik bolmighan sözlerni men éytmaymen, eger men bu sözni éytqan bolsam, uni sen choqum bilisen (yeni méning undaq démigenlikim sanga melumluq). Sen méning zatimdikini bilisen, men séning zatingdikini bilmeymen, sen gheyblerni nahayiti obdan bilisen [116]. Men ulargha peqet sen méni éytishqa buyrughan sözni, yeni, méning perwerdigarim we silerning perwerdigaringlar bolghan Allah qa ibadet qilinglar, dédim. Men ularning arisida bolghan muddette, ularning emellirini közitip turghan idim, méni qebzi roh qilghiningdin kéyin, ularning emellirini sen közitip turghan iding, sen hemme nersidin xewerdarsen [117]. Eger ulargha azab qilsang, ular séning bendiliringdur (ularni xalighiningche teserrup qilisen), (sanga héch ehedi te’erruz qilalmaydu), eger ulargha (yeni ularning ichidiki tewbe qilghanlargha) meghpiret qilsang, sen (ishingda) ghalib, hékmet bilen ish qilghuchidursen» [118]. ALLAH éytidu: «bu kün (yeni qiyamet küni) rastchillarning rastchilliqi özige payda qilidighan kündur, ular astidin östenglar éqip turidighan jennetlerde menggü qalidu, Allah ulardin razi bolidu, ular Allah tin memnun bolidu, bu zor bexttur» [119]. Asmanlarning, zéminning we ulardiki pütün mewjudatning padishahliqi Allah qa mensuptur, Allah her nersige qadirdur [120].

6 süre en’am mekkide nazil bolghan, 166 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Jimi hemdusana asmanlarni we zéminni yaratqan, zulmetlerni we nurni peyda qilghan Allah qa xastur! Andin (yeni mushundaq delillerni körüp turup) kapirlar perwerdigarigha bashqilarni shérik keltüridu [1]. ALLAH silerni (yeni silerning atanglar ademni) laydin yaratti, andin ejilinglarni békitti, (silerning tirilidighan) waqtinglar Allah ning dergahida melumdur, andin siler i kuffarlar! (ölgendin kéyin tirilishke) shek keltürisiler [2]. Asmanlarda we zéminda (ibadet qilinishqa tégishlik) Allah ene shudur, u silerning yoshurun we ashkara ishinglarni, (yaxshi yaman) qilmishinglarni bilip turidu [3]. Ular perwerdigarining ayetliridin birer ayet kelsila uningdin bash tartidu [4]. Ulargha (Allah teripidin) kitab (yeni qur’an) kéliwédi, ular uninggha chinpütmidi, uzaqqa qalmay ulargha özliri mesxire qilghan nersining xewerliri kélidu (yeni ulargha azab nazil bolup, özliri mesxire qilghan nersining xewiri éniq bolidu) [5]. Ulardin burun ötken nurghun ümmetlerni halak qilghanliqimizni ular körmidimu? (yeni uningdin ibret almidimu?) Ularni zéminda silerni yerleshtürmigen bir shekilde yerleshtürgen iduq, ulargha mol yamghurlar yaghdurup bergen iduq, östenglarni ularning astidin éqip turidighan qilghan iduq, andin kéyin ularni qilghan gunahliri tüpeylidin halak qilduq, ulardin kéyin bashqa xelqni peyda qilduq [6]. (i muhemmed!) Biz sanga (ular telep qilghandek) qeghezge yézilghan bir kitabni nazil qilghan, kapirlar uni qolliri bilen tutup körgen teqdirdimu, ular, sheksizki, bu peqet roshen séhirdur, deytti, chünki ularning gherizi eng roshen delil kelgendimu iman éytmasliqtur [7]. Ular: «uninggha (yeni muhemmed eleyhissalamning peyghemberlikige guwah bolup) némishqa bir perishte chüshmidi?» deydu, eger uninggha birer perishte chüshürgen bolsaq, ularning ishi tügigen bolatti (yeni bu chaghda heqni inkar qilsa, halak qilinatti), ulargha möhlet bérilmeytti [8]. Biz peyghemberni perishtidin qilghan teqdirdimu, elwette, uni insan sheklide qilattuq, ularni yene shübhige chüshürettuq (yeni ular perishtini insan sheklide körgende: «bu insan, emma perishte emes» deytti) [9]. Sendin ilgiri ötken peyghemberler (kapirlar teripidin) mesxire qilindi, mesxire qilghuchilar mesxire qilghanliqlirining aqiwétini kördi [10]. (i muhemmed! Bu mesxire qilghuchilargha) éytqinki, «zéminda seyr qilinglar, andin peyghemberlirini inkar qilghanlarning aqiwétining qandaq bolghanliqini közdin kechürünglar» [11]. (i muhemmed!) Éytqinki, «asmanlardiki, zémindiki mewjudatlar kimning?» (ulargha) éytqinki, «Allah ning», Allah (éhsan qilish yüzisidin bendilirige) rehmet qilishni öz üstige aldi, héchqandaq guman bolmighan qiyamet küni Allah silerni elwette yighidu. (kufrini ixtiyar qilishi bilen) özige özi ziyan salghanlar iman éytmaydu [12]. Kéche we kündüzde jim turghan (yaki heriketlinip turghan) shey’ilerning hemmisi Allah ning mülkidur, Allah (bendilirining sözlirini) anglap turghuchidur, (ularning ehwalini) bilip turghuchidur [13]. (i muhemmed!) Bu mushriklargha éytqinki, «asmanlarni, zéminni yoqtin bar qilghuchi Allah tin gheyriyni mebud tutamdim? ALLAH riziq béridu, özi riziqqa mohtaj emes». (i muhemmed!) Éytqinki, «men (bu ümmet ichide xudaning emrige) boysun’ghuchilarning ewwili bolushqa buyruldum. (manga déyildiki) sen hergiz mushriklardin bolmighin» [14]. (ulargha yene) éytqinki, «eger men rebbimge asiyliq qilsam (yeni perwerdigarimdin gheyriyge ibadet qilsam), büyük künning (yeni qiyamet künining) azabidin elwette qorqimen» [15]. Mushu künde kimki azabtin qutulidiken, Allah uninggha rehmet qilghan bolidu, ene shu roshen nijat tapqanliqtur [16]. Eger Allah sanga birer yaxshiliq yetküzse (u chaghda uninggha héchkim arilishalmaydu), chünki Allah her nersige qadirdur [17]. ALLAH bendilirining üstide qahirdur (yeni Allah bendilirini tizginlep turghuchidur), u hékmet bilen ish qilghuchidur, hemmidin xewerdardur [18]. (i muhemmed!) Éytqinki, «(méning peyghemberlikimning rastliqi üchün) qaysi nerse eng chong gunah?» éytqinki , «Allah men bilen silerning aranglarda guwahtur (manga Allah ning guwahliqi kupayidur). Bu qur’an manga silerni we (qiyametkiche) qur’an yetken kishilerni agahlandurush üchün wehyi qilindi. (i mushriklar!) Siler Allah bilen barawer bashqa ilah bar dep choqum guwahliq béremsiler?» (ulargha) éytqinki , «men (mundaq dep) guwahliq bermeymen». (i muhemmed!) Éytqinki, «u heqiqeten bir ilahtur, siler shérik keltürgen butlardin men heqiqeten ada judamen» [19]. Biz kitab bergen kishiler (yeni yehudiylar we nasaralar) uni (yeni muhemmed eleyhissalamni) (tewrat we injildiki süpiti boyiche) xuddi özlirining oghullirini tonughandek tonuydu, özlirige özliri ziyan salghanlar (éniq pakitlar tursimu muhemmed eleyhissalamgha) iman éytmaydu [20]. ALLAH qa yalghan chaplighan yaki Allah ning ayetlirini inkar qilghanlardinmu zalim ademler barmu? Zalimlar heqiqeten meqsitige érishelmeydu [21]. Qiyamet küni ularning hemmisini (hésab élish üchün) yighimiz, andin mushriklargha: «Allah ning shérikliri dep étiqad qilghan mebudliringlar qeyerde?» deymiz [22]. Andin ular peqet özre éytip (dunyadiki chaghliridikige oxshash yalghan’gha iltija qilip): «perwerdigarimiz! ALLAH bilen qesem qilimizki, biz mushrik bolmighan iduq» deydu [23]. Ularning (biz mushrik bolmighan dep) özlirige qarshi qandaq yalghan sözligenlikige qarighin, ularning (Allah ning shérikliri dep) bohtan chaplighan butliri ulardin qachidu [24]. (i muhemmed!) Ularning ichide (qur’an oqughan chéghingda) sanga qulaq salidighanlar bar, qur’anni chüshenmeslikliri üchün ularning dillirini perdiliduq, qulaqlirini éghir qilduq. Ular hemme möjizilerni körgen teqdirdimu uninggha iman éytmaydu. Hetta kapirlar séning yéninggha munaziriliship kelgendimu: «bu peqet burunqilardin qalghan epsanilardur» deydu [25]. Ular kishilerni qur’andin (we muhemmed eleyhissalamgha egishishitin) tosidu, özlirimu uningdin yiraq qachidu, ular peqet özlirinila halak qilidu, halbuki, ular (buni) tuymaydu [26]. Eger ularni dozax üstide toxtitilghan chaghda körseng (dehshetlik bir halini köretting). Ular: «kashki dunyagha qayturulsaq iduq, perwerdigarimizning ayetlirini inkar qilmayttuq we möminlerdin bolattuq» deydu [27]. Undaq emes, ularning ilgiri yoshurghan ishliri (qebih qilmishliri tüpeylidin shundaq arzu qilishidu) ulargha ashkara boldi, ular dunyagha qayturulghan teqdirdimu men’i qilin’ghan ishlarni elwette yene qilatti. Shübhisizki, ular (iman éyttuq dégen wediside) yalghanchilardur [28]. Ular: «hayatliq peqet mushu dunyadiki hayatimizdur, ölgendin kéyin tirildürülmeymiz» deydu [29]. Eger ularni perwerdigarining aldida toxtitilghan chaghda körseng (ghayet chong ishni körüsen). ALLAH ulargha: «bu (ölgendin kéyin tirilish) rast emesmiken?» deydu. Ular: «perwerdigarimiz bilen qesemki, rast iken» deydu. ALLAH: «kapir bolghanliqinglar üchün azabni tétinglar» deydu [30]. ALLAH qa mulaqat bolushni (yeni qayta tirilishni) inkar qilghanlar heqiqeten ziyan tartti. Qiyamet tuyuqsiz kelgen chaghda, ular: «u dunyadiki biperwaliqimizdin nadamet» deydu. Gunahlirini üstilirige yükliwalidu, ularning (gunahlarni) yükligini némidégen yaman! [31]. Dunya tirikchiliki peqet oyun, gheplettinla ibaret, teqwadarliq qilidighanlar üchün elwette u dunya yaxshidur, (buni) chüshenmemsiler? [32]. Ularning sözi séni qayghugha salidighanliqini biz obdan bilimiz, ular séni (ichide) inkar qilmaydu (lékin ular tersaliqtin inkar qilidu), (heqiqette) zalimlar Allah ning ayetlirini inkar qilidu [33]. Sendin burun ötken peyghemberlermu inkar qilindi. Ular inkar qilin’ghanliqigha we özlirige yetken eziyetlerge sewr qildi, axir ular bizning yardimimizge érishti, Allah ning sözlirini her qandaq adem özgertelmeydu, shübhisizki, peyghemberlerning qissiliri sanga nazil boldi [34]. (i muhemmed!) Ularning (islamdin) yüz örügenliki sanga éghir kelgen bolsa, undaqta yer astigha kirishke yol yaki asman’gha chiqishqa shota tépip bir möjize keltüreliseng (keltürgin), eger Allah xalisa, elwette ularni hidayetke birleshtüretti, sen hergiz (Allah ning hékmitini) chüshenmeydighanlardin bolmighin [35]. (sözüngge) heqiqiy qulaq salidighanlar (séning dewitingni) qobul qilidu (sözüngge qulaq salmighanlar ölüklerning ornida), ölüklerni Allah tirildüridu, andin ular Allah ning dergahigha qayturulidu [36]. Ular (yeni mekke kuffarliri): «némishqa muhemmedke perwerdigaridin bir möjize chüshürülmidi?» deydu, éytqinki, «Allah möjize chüshürüshke heqiqeten qadir». Lékin ularning tolisi (möjize nazil bolup iman éytmisa balagha duchar bolidighanliqini) bilmeydu [37]. Meyli yer yüzide mangidighan haywan bolsun, meyli ikki qaniti bilen uchidighan uchar qush bolsun, hemmisi silerge oxshash ümmetlerdur (yeni Allah teripidin yaritilghan mexluqlardur). Lewhulmehpuzda héch nersini chüshürüp qoymiduq (yeni hemmini toluq püttuq), kéyin ular perwerdigarining dergahigha yighilidu (Allah ularning arisida höküm chiqiridu) [38]. Bizning ayetlirimizni inkar qilghanlar gaslardur (yeni qobul qilish yüzisidin anglimaydu), gachilardur (yeni heqni sözlimeydu). Ular (kufrining) qarangghuluqi ichide qalghanlardur, Allah xalighan ademni azduridu, xalighan ademni toghra yolgha salidu [39]. (i muhemmed!) Éytqinki, «eger siler rastchil bolsanglar éytip béqinglar, eger silerge Allah ning azabi yaki qiyamet kelse, Allah tin gheyriyge iltija qilamsiler? [40]. Undaq emes, siler peqet Allah qa iltija qilisiler, eger Allah xalisa, siler Allah ning kötürüwétishini iltija qilghan balani Allah kötürüwétidu, siler Allah ning shérikliri qiliwalghan butlarni untuysiler (yeni butlargha iltija qilmaysiler)» [41]. Shek shübhisizki, sendin ilgiriki ümmetlerge (nurghun peyghemberlerni) ewettuq (ular peyghemberlerni inkar qildi). Ularni (Allah qa tewbe qilip) yélinsun dep namratliq we aghriq silaq bilen jazaliduq [42]. Ulargha bizning azabimiz chüshken chaghda némishqa yélinmidi? Lékin ularning dilliri qesawetleshti (iman’gha yumshimidi), sheytan ulargha qilmishlirini chirayliq körsetti [43]. Ular özlirige qilin’ghan nesihetni untughan chaghda, ulargha (sinash üchün) parawanliqning hemme ishiklirini échiwettuq, ular taki özlirige bérilgen németlerdin xushal xuram turghanda (ularni ushtumtut jazaliduq), ular hesrette qaldi [44]. Zulum qilghan qewmning yiltizi qurutuldi (yeni ular pütünley halak qilindi). Jimi hemdusana (peyghemberlirige yardem bérip, kuffarlarni halak qilghanliqi üchün) alemlerning perwerdigari Allah qa xastur! [45]. (i muhemmed!) Éytqinki, «éytip béqinglarchu, eger Allah silerning quliqinglarni gas, közünglarni kor qilip qoysa, dilliringlarni péchetliwetse (yeni silerni héch nersini chüshenmeydighan qilip qoysa), ularni Allah tin bashqa yene qaysi ilah eslige keltüreleydu?» qarighinki, biz (qudritimizni körsitip béridighan) ayetlirimizni qandaq bayan qilghanmiz, emma ular (shu ayetlerdin) yüz örüydu (yeni iman éytmaydu) [46]. (i muhemmed!) Éytqinki, «éytip béqinglarchu, eger silerge Allah ning azabi ushtumtut yaki ashkara kelse, zalim qewmdin bashqa yene kimler halak qilinidu?» [47]. Biz peyghemberlerni peqet (sawab bilen) xush xewer bergüchi, (azabtin) agahlandurghuchi qilip ewetimiz, iman éytqan we (emellirini) tüzigen kishilerge (kelgüsidin) ghem qilish, (ketken’ge) qayghurush yoqtur [48]. Bizning ayetlirimizni inkar qilghanlar, (Allah qa) ita’etsizlikliri tüpeylidin, azabqa duchar bolidu [49]. (i muhemmed! Sendin adettin tashqiri ishlarni telep qilghuchi kuffarlargha) éytqinki, «men silerge, mende Allah ning xeziniliri bar, démeymen, men gheybnimu bilmeymen, silerge, men bolsam heqiqeten bir perishte, depmu éytmaymen, men peqet manga qilin’ghan wehyigila emel qilimen». Éytqinki, «kor adem bilen közi saq adem barawermu? (yeni kapir bilen mömin barawermu?) Oylap baqmamsiler?» [50]. Perwerdigarining dergahigha yighilishtin qorqidighanlarning (kufridin, gunahtin) saqlinishliri üchün, ularni qur’an bilen agahlandurghin, ulargha Allah tin gheyriy dost we shapa’et qilghuchi yoqtur [51]. ALLAH ning raziliqini dep etigende, axshamda perwerdigarigha ibadet qilidighanlarni (yéningdin) qoghliwetmigin, ularning hésabidin sanga héch nerse yüklenmeydu (yeni ularning qilmishliri üchün sen jawabkarliqqa tartilmaysen). Séning hésabingdinmu ulargha héch nerse yüklenmeydu, ularni qoghliwetseng, zalimlardin bolup qalisen [52]. Ularning: «Allah arimizdin (hidayet qilish bilen) in’am qilghan kishiler mushularmu?» déyishliri üchün, ularni bir biri bilen mushundaq siniduq (yeni péqir, ajiz kishilerni iman éytquzush bilen, bay, chong kishilerni siniduq). ALLAH shükür qilghuchilarni obdan bilidu emesmu? (yeni shükür qilghuchilarni Allah hidayet qilidu) [53]. Bizning ayetlirimizge iman éytqanlar yéninggha kelgen chaghda: «silerge amanliq bolsun, perwerdigaringlar (bendilirige) rehmet qilishni (éhsan qilish yüzisidin) öz üstige aldi, silerdin kimki bilmestin birer yamanliq qilip qoyup, andin kéyin tewbe qilsa we (emelini) tüzise, Allah elwette uninggha meghpiret qilidu we rehim qilidu» dégin [54]. (bu süride mushriklarning gumrahliqini körsitidighan delillerni bayan qilghinimizdek) gunahkarlarning yoli ashkara bolsun üchün, ayetlirimizni roshen bayan qilimiz [55]. (i muhemmed! Mushriklargha) éytqinki, «siler Allah ni qayrip qoyup ibadet qilghan butlargha ibadet qilishtin men heqiqeten men’i qilindim». Éytqinki, «men silerning nepsi xahishinglargha egeshmeymen, bolmisa men azghan bolimen we hidayet tapquchilardin bolalmay qalimen» [56]. Éytqinki, «heqiqeten men perwerdigarim teripidin nazil bolghan roshen delilge (yeni qur’an’gha we wehige) asaslinimen, halbuki, siler uni inkar qildinglar, siler baldur yüz bérishini telep qilghan azab méning igidarchiliqida emes, barche höküm Allah qa xas, Allah heq höküm qilidu, Allah höküm qilghuchilarning yaxshisidur» [57]. Éytqinki, «siler baldur yüz bérishini telep qilghan azab méning qolumdin kelse idi, u chaghda men bilen silerning aranglardiki ish choqum höküm qilinip bolghan bolatti (yeni silerdin aram tépish üchün, silerni halak qilghan bolattim)». ALLAH zalimlarni obdan bilidu [58]. Gheybning xeziniliri Allah ning dergahididur, uni peqetla Allah bilidu, quruqluqtiki, déngizdiki nersilerning hemmisini Allah bilidu, (derextin) tökülgen yapraqtin Allah bilmeydighan birersimu yoq, meyli qarangghu yer astidiki birer dane uruq bolsun, meyli höl yaki quruq nersiler bolsun, hemmisi (Allah qa melum bolup) lewhulmehpuzda yéziqliqtur [59]. ALLAH silerni kéchisi uxlitidu, kündüzdiki qilghan ishliringlarni bilip turidu, andin belgilen’gen muddetkiche yashishinglar üchün, kündüzde silerni oyghitidu, andin Allah ning dergahigha qaytisiler, andin qilghan emelliringlarni Allah silerge éytip béridu [60]. ALLAH bendilirining üstide qahirdur (yeni Allah bendilirini tizginlep turghuchidur), u silerge saqlighuchi perishtilerni (yeni qilghan etkenni xatirilep turidighan perishtilerni) ewetidu, béringlargha ölüm kelse, uni bizning perishtilirimiz qebzi roh qilidu. Ular (Allah ning emrini orunlashta) biperwaliq qilmaydu [61]. Andin ular (yeni bendiler) heq höküm qilghuchi, igisi Allah ning dergahigha qayturulidu (qiyamet küni) höküm qilish yalghuz Allah ghila xastur, Allah eng téz hésab alghuchidur [62]. (i muhemmed! Bu kuffarlargha) éytqinki, «quruqluqning we déngizning qarangghuluqliri (yeni balayi apetliri) din silerni kim qutquzidu? (bu qarangghuluqlarni körgen chéghinglarda) eger Allah bizni buningdin qutquzsa choqum shükür qilghuchilardin bolimiz, dep Allah qa ashkara we yoshurun iltija qilisiler» [63]. Éytqinki, «(yalghuz) Allah silerni ulardin we barliq ghemdin qutquzidu, andin siler (buni) tonughununglardin kéyin, iman éytmay Allah qa shérik keltürisiler» [64]. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «Allah silerning üstünglardin (nuh we lut eleyhissalamlarning qewmige, es’habulpilge ewetilgen azabqa oxshash) yaki ayighinglar astidin (pir’ewn we qarunlargha ewetilgen azabqa oxshash) azab ewetishke, yaki silerni pirqiler qilip, arilashturup (yeni urushqa sélip) béringlargha béringlarning azabini tétitishqa qadirdur» ularni chüshensun dep, ayetlirimizni türlük shekillerde qandaq bayan qilidighanliqimizgha qarighin [65]. Qur’an heq tursa, uni qewming inkar qildi. «men silerge hamiy emes» dégin [66]. (Allah teripidin) aldin’ala bérilgen her bir xewerning meydan’gha kélidighan waqti bar, uzaqqa qalmay bilisiler [67]. Bizning ayetlirimiz toghrisida (tene we mesxire qilip) parang sélishiwatqan kishilerni körginingde, ular buningdin bashqa paranggha chüshmigüche ular bilen bille olturmighin, ular bilen bille olturmasliqni sheytan sanga untuldurghan bolsa, ésingge kelgendin kéyin, zalim qewm bilen bille olturmighin [68]. Teqwadarlargha (qur’anni mesxire qilghuchi) kapirlarning hésabidin héch nerse yüklenmeydu, lékin teqwadarlar ulargha wez nesihet qilishliri kérek. (shundaq qilghanda) ular (qur’anni mesxire qilishtin) saqlinishliri mumkin [69]. Dinni oyun külke qiliwalghan, dunya tirikchilikige aldan’ghanlarni terk et. Her qandaq ademning öz qilmishi tüpeyli halak bolushtin saqlinishi üchün, (kishilerge) qur’an bilen nesihet qilghin, uninggha Allah tin bashqa dost we shapa’et qilghuchi bolmaydu, u her qandaq fidiye bersimu qobul qilinmaydu. Ene shular qilmishliri tüpeylidin halak bolidighanlardur, ular kufri tüpeylidin (ücheylirini örtiwétidighan) qaynaqsudin bolghan sharabqa we qattiq azabqa duchar bolidu [70]. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, biz Allah ni qoyup, bizge payda ziyan yetküzelmeydighan butlargha ibadet qilamduq? Bizni Allah hidayet qilghandin kéyin, arqimizgha chékinemduq? (yeni murted bolamduq?) (mubada biz shundaq qilidighan bolsaq, mundaq) bir ademge: sheytanlar uni bir chölge bashlap barghan, (chölde u) téngirqap qalghan, dostliri uni béri kel dep toghra yolgha chaqiriwatqan (u chaqiriqni qobul qilmay axir halak bolghan ademge) oxshap qalimiz. (bu kuffarlargha) éytqinki, Allah ning hidayiti heqiqeten heqiqiy hidayettur, biz alemlerning perwerdigarigha boysunushqa buyrulduq [71]. Namaz oqushqa we Allah tin qorqushqa buyrulduq, (qiyamet küni) Allah ning dergahigha (hésab üchün) yighilisiler [72]. ALLAH asmanlarni, zéminni hékmet bilen yaratti, Allah (birer shey’ige) «wujudqa kel» dése (derhal) wujudqa kélidighan kündiki (yeni qiyamet künidiki) azabtin qorqunglar. ALLAH ning sözi heqtur, sur chélinidighan kündiki (yeni qiyamet künidiki) padishahliq Allah qa xastur, Allah yoshurun we ashkara nersilerni bilgüchidur, Allah hékmet bilen ish qilghuchidur, (bendilirining ehwalidin) xewerdardur [73]. Öz waqtida, ibrahim öz atisi azerge: «(sen özüngni yaratqan Allah ni qoyup) butlarni mebud qiliwalamsen? Men séni we qewmingni heqiqeten éniq gumrahliqta körümen» dédi [74]. Ibrahimning (tewhid barisida) qet’iy ishen’güchilerdin bolushi üchün, (uninggha atisi bilen qewmning gumrahliqini körsetkinimizdek) biz ibrahimgha asmanlarning, zéminning ajayiplirini körsettuq [75]. Ibrahim kéchining qarangghuluqi basqanda bir yultuzni körüp (qewmining sözini delil keltürüp, ularni mat qilish üchün): «bu méning perwerdigarimdur» dédi. Yultuz pétip kétiwidi, «men pétip ketküchilerni (yeni yultuzlargha ibadet qilishni) yaqturmaymen» dédi [76]. U ayning tughqanliqini körüp (yuqiriqi usul boyiche): «bu méning perwerdigarimdur» dédi. Ay pétip kétiwidi, «eger perwerdigarim méni hidayet qilmighan bolsa, men choqum azghuchi qewmning qatarida bolidikenmen» dédi [77]. U quyashning chiqiwatqanliqini körüp (yuqiriqi usul boyiche): «bu méning perwerdigarimdur, bu hemmidin (yeni yultuz bilen aydin) chongdur» dédi. Quyash pétip kétiwidi, u éyttiki: «i qewmim! Men heqiqeten siler shérik keltürgen mebudlardin ada judamen [78]. Men heqiqeten, batil dinlardin heq din’gha burulup, asmanlarni, zéminni yaratqan zatqa yüzlendim, men mushriklardin emesmen» [79]. Ibrahimning qewmi uning bilen munazirileshti, ibrahim éyttiki, «méni Allah hidayet qilghan tursa, men bilen Allah (ning mewjutluqi we birliki) toghruluq munazirilishemsiler? Men silerning Allah qa shérik keltürgen butliringlardin qorqmaymen, peqet perwerdigarimningla xalighan nersisi bolidu, perwerdigarimning bilimi hemme nersini öz ichige alghan, (mebudliringlarning manga héchbir ziyan yetküzelmeydighanliqini) oylimamsiler! [80]. ALLAH ning shériki bolush heqqide Allah silerge héchqandaq delil chüshürmigen butlarni Allah qa shérik keltürüshtin qorqmaywatsanglar, silerning shérik keltürgen butliringlardin men qandaqmu qorqattim! Eger siler bilsenglar (éytinglarchu), biz bu ikki guruh ademdin zadi qaysimiz eng qorqmasliqqa tégishlik» [81]. Azabtin emin bolush iman éytqan, iman’gha mushriklikni arilashturmighan ademlerge mensuptur, ular hidayet tapquchilardur [82]. Öz qewmige reddiye bérish üchün ibrahimgha bergen delilimiz ene shudur, xalighan kishimizni bir qanche derije kötürimiz, perwerdigaring heqiqeten hékmet bilen ish qilghuchidur, hemmini bilgüchidur [83]. Biz ibrahimgha is’haqni, ye’qubni ata qilduq. Ularning her birini hidayet qilduq. (ibrahimdin) ilgiri nuhni hidayet qilduq, ibrahimning ewladidin dawud, sulayman, eyyub, yusuf, musa, harunlarni hidayet qilduq, yaxshi ish qilghuchilarni mushundaq mukapatlaymiz [84]. Zekeriya, yehya, isa we ilyaslarni hidayet qilduq, ularning hemmisi yaxshilardindur [85]. Isma’il, ilyese, yunus we lutlarni hidayet qilduq, ularni (öz zamanidiki) tamami jahan ehlidin üstün qilduq [86]. Ularning ata bowiliridin, ewladliridin , qérindashliridin bezilirini hidayet qilduq, ularni talliduq, ularni toghra yolgha yétekliduq [87]. ALLAH ning yoli ene shudur, Allah bendiliridin xalighan kishilerni shu yolgha bashlaydu. Eger ular (yeni shu peyghemberler) shérik keltürse idi, ularning qilghan yaxshi emelliri, elwette, bikar bolup kétetti [88]. Ulargha kitabni, hékmetni we peyghemberlikni ata qilduq, eger bu mushriklar ularni (yeni kitab, hékmet we peyghemberlikni) inkar qilsa, ularni inkar qilmaydighan bashqa bir qewmge tapshurimiz [89]. Ene shular (yeni mezkur peyghemberler) Allah hidayet qilghan kishilerdur, ularning yoligha egeshkin, (i muhemmed! Qewmingge) éytqinki, «qur’anni tebligh qilghanliqimgha silerdin héchqandaq heq telep qilmaymen, qur’an peqet pütün jahan ehli üchün wez nesihettur» [90]. Ular Allah ni heqiqiy rewishte tonumidi. Ular (yeni yehudiylar) öz waqtida: «Allah héch kishige héch nerse nazil qilmidi» dédi (yeni wehyini we peyghemberlerni inkar qildi). (i muhemmed!) Éytqinki, «musa élip kelgen we kishilerge nur, hidayet bolghan kitabni kim nazil qildi? U kitabni parche parche qeghezlerge köchürüp, bir qisimini ashkarilap, köp qisimini yoshurisiler. (i yehudiylar!) Silerge özünglar we ata bowanglar bilmigen nersiler bildürüldi, (bu qur’anni) Allah (nazil qildi)». Andin, ularni terk etkinki, ular batillirida (yeni qalaymiqan sözliride) oynap yürsun [91]. Bu (qur’an) mekke ahalisini we uning etrapidikilerni agahlandurushung üchün biz nazil qilghan, uningdin ilgiri nazil qilin’ghan (tewrat we injilgha oxshash) kitablarni étirap qilghuchi mubarek kitabtur, axiretke iman éytidighanlar uninggha iman éytidu, ular namazlirini öz waqtida toluq ada qilidu [92]. ALLAH qa yalghan chaplighan yaki özige héch nerse wehiyi qilinmighan turuqluq, manga wehiyi qilindi dégen, yaki Allah nazil qilghandek menmu kitab nazil qilalaymen dégen kishilerdinmu zalim kishiler barmu? (i muhemmed!) Zalimlarni sekratqa chüshken waqitlirida körseng (elwette, qorqunchluq halini körüsen), perishtiler (yeni azab perishtiliri) qollirini sozup: «siler janliringlarni chiqiringlar! Siler Allah toghrisida heqsiz sözlerni qilghanliqinglar (yeni ixtira qilghanliqinglar, shérik keltürgenlikinglar, bala nisbeten bergenlikinglar) we Allah ning ayetlirini mensitmigenlikinglar üchün, bügün xorlighuchi azab bilen jazalinisiler» deydu [93]. Biz deslepte silerni qandaq xelq etken bolsaq dergahimizgha shundaq tenha keldinglar, silerge biz ata qilghan nersilerni arqanglarda (yeni dunyada) qoyup keldinglar, (ibadet qilinishqa tégishlik bolushta) Allah ning shérikliri dep guman qilghan shapa’etchinglarni siler bilen bille körmeymizmu? Ular bilen silerning aranglardiki munasiwet heqiqeten üzüldi, siler (shapa’et qilidu) dep guman qilghan butlar berbat boldi [94]. Danlarni we uruqchilarni bix urghuzghuchi heqiqeten Allah dur, tirikni ölüktin we ölükni tiriktin chiqarghuchi ene shu Allah dur, (Allah ning ibaditidin) qandaqmu bash tartisiler? [95]. ALLAH sübhini (qarangghudin) yérip chiqarghuchidur (yeni tangni yorutquchidur), Allah kéchini (siler üchün) istirahet qilip yaratti, (silerning) waqit hésablishinglar üchün quyash bilen ayni yaratti, bu, ghalib, hemmini bilgüchi Allah ning aldin’ala belgiligen ishidur [96]. Quruqluq we déngizning qarangghuluqlirida (yene kéchilik yol yürgininglarda) yol tépishinglar üchün Allah silerge yultuzlarni yaritip berdi. (Allah ning ulughluqini) bilidighan qewm üchün, (Allah ning qudritining) delillirini heqiqeten ochuq bayan qilduq [97]. ALLAH silerni bir insandin (yeni adem eleyhissalamdin) yaratti, silerni atanglarning pushtida, ananglarning bechchidanida qararlashturdi, chüshinidighan qewm üchün ayetlerni heqiqeten ochuq bayan qilduq [98]. ALLAH buluttin yamghur süyini chüshürdi, shuning bilen barliq ösümlüklerni ündürdi, ösümlüklerdin yéshil yapraqlarni chiqardi, (boghday we arpa bashaqlirigha oxshash) bir birige min’giship ketken danlarni yétishtürdi, xorma derixining chéchekliridin yerge yéqin sanggilap turidighan xorma sapaqlirini yétishtürdi, (yamghur süyi bilen) üzümlük baghlarni yétishtürdi, (yamghur süyi bilen) shekilde, hejimde, temde bir birige oxshaydighan we oxshimaydighan zeytun, anar derexlirini yétishtürdi, (ularning her birining) yéngi tutqan méwisige we pishqan méwisige qaranglar, ularda Allah ning barliqigha ishinidighan qewm üchün (Allah ning qudritini körsitidighan) ochuq deliller bar [99]. Jinlarni Allah yaratqan tursa, (mushriklar) jinlarni Allah qa (mushriklar ixtira qilghan nersilerdin) paktur, ularning süpetligenliridin üstündur [100]. ALLAH asmanlarni we yerni örneksiz yaratquchidur, Allah ning xotuni yoq tursa, qandaqmu balisi bolsun? Hemme nersini Allah yaratqan, hemme nersini Allah obdan bilgüchidur [101]. Ene shu Allah silerning perwerdigaringlardur, Allah tin bölek héch mebud (berheq) yoqtur, u hemme nersini yaratquchidur, uninggha ibadet qilinglar, u her nersige hamiydur [102]. Közler Allah ni körmeydu, Allah közlerni körüp turidu, Allah (bendilirige) méhribandur, hemmidin xewerdardur [103]. (i peyghember éytqinki) silerge perwerdigaringlar teripidin (hidayetni azghunluqtin ayrip körsitidighan) deliller keldi, kimki heqni körüp iman éytsa özige payda, kimki uningdin köz yumisa (yeni bash tartsa) özige ziyan. Men silerge (emelinglarni közitip turidighan) közetchi emesmen (peqet silerni agahlandurghuchi peyghembermen) [104]. Ular (yeni mushriklar): (i muhemmed!) Sen (qur’anni bashqilardin) ögending deydu dep, heqni bilidighan qewmge bayan qilimiz dep, ayetlerni mushundaq shekillerde bayan qilduq [105]. (i muhemmed!) Sanga perwerdigaring teripidin wehyi qilin’ghan qur’an’gha emel qilghin; Allah tin bashqa mebud (berheq) yoqtur, mushriklar bilen teng bolmighin [106]. Eger Allah (ularning hidayet tépishni) xalisa, ular shérik keltürmeytti, séni ulargha közetchi qilghinimiz yoq, sen ulargha hamiymu emessen [107]. Mushriklarning xudani qoyup ibadet qilidighan butlirini tillimanglar, (undaq qilsanglar) ular bilmigenlikliridin heddidin éship Allah ni tillaydu. Shuningdek biz her ümmetke özlirining emelini chirayliq körsettuq, andin ularning qaytip baridighan jayi Allah ning dergahidur, Allah ularning qilmishlirini ulargha éytip béridu (yeni yaxshigha mukapat béridu, yamanni jazalaydu) [108]. Eger ulargha birer möjize kelse, uninggha choqum ishinidighanliqlirini (bildürüp) Allah ning nami bilen qattiq qesem ichishidu. (i muhemmed!) Möjiziler (méning emes), Allah ning dergahidiki ish, dégin. (i möminler!) Siler némini bilisiler? Möjiziler kelse, ular, éhtimal, uninggha ishenmeslikliri mumkin [109]. Ularning dillirini, közlirini heq (ni chüshinish we körüsh) tin buriwétimiz, ular deslepte möjizilerge ishenmiginidek (yeni ishenmeydu), ularni gumrahliqlirida téngirqap yürüshke qoyuwétimiz [110]. Biz ulargha (yeni kuffarlargha) perishtilerni chüshürgen, ölüklerni ular bilen sözleshtürgen, biz hemme nersini ularning aldigha yighip bergen (yeni ularning yuqiriqi teleplirini orunlighan) teqdirdimu, Allah xalimighuche ular iman éytmaydu, lékin ularning tolisi (buni) uqmaydu [111]. Shuningdek (yeni bu mushriklarni sanga düshmen qilghandek) insanlar we jinlarning sheytanlirini her bir peyghemberge düshmen qilduq, ular aldash üchün shérin sözler bilen bir birige weswese qilidu, eger perwerdigaring xalisa, ular bu ishni (yeni peyghemberlirige düshmenlikni) qilmaytti, ularni özliri tüzgen hiyle mikirliri bilen qoyup bergin (Allah sanga ulargha qarshi yardem béridu) [112]. Axiretke iman éytmaydighanlarning dilliri ularning shérin sözlirige mayil bolsun, uningdin xursen bolsun we ular qiliwatqan gunahlarni bularmu qilsun, dep weswese qilidu [113]. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki ,«Allah silerge roshen kitab nazil qilghan tursa, (arimizdiki ixtilapni hel qilish üchün) Allah tin gheyriy höküm qilghuchini telep qilamdim?» biz kitab ata qilghanlar (yeni yehudiylar we nasaralarning ölimaliri) uning (yeni qur’anning) perwerdigaring teripidin nazil qilin’ghan heq kitab ikenlikini bilidu, sen hergizmu shek qilghuchilardin bolmighin [114]. Perwerdigaringning sözi nahayiti rasttur , nahayiti toghridur, uning sözini özgerteleydighan héch kishi yoqtur. ALLAH (bendilerning sözlirini) anglap turghuchidur, (ehwalini) bilip turghuchidur [115]. Eger sen yer yüzidiki köpchilik kishiler (yeni kuffarlar) ge ita’et qilsang, ular séni Allah ning yolidin azduridu, ular peqet guman’ghila egishidu, ular peqet yalghannila sözleydu [116]. (i muhemmed!) Séning perwerdigaring özining yolidin azghanlarni heqiqeten obdan bilidu, toghra yol tapqanlarnimu obdan bilidu [117]. ALLAH ning ayetlirige iman keltürgüchi bolsanglar, Allah ning ismi éytilip boghuzlan’ghan haywanlarni yenglar [118]. Zörüriyet bolmighuche yéyish haram qilin’ghan nersilerni Allah silerge ochuq bayan qilghan tursa, Allah ning ismi éytilip boghuzlan’ghan haywanlarni némishqa yémeysiler? Nurghun kishiler nepsi xahishigha egiship, bilmestin, (bashqilarni) heqiqeten azduridu, shübhisizki, séning perwerdigaring (sher’i delilsiz halal, haram dep) heddidin ashquchilarni obdan bilidu [119]. Ashkara we yoshurun gunahlarni terk étinglar, shübhisizki, gunah qilghuchilar öz qilmishliri tüpeylidin (axirette) jazagha tartilidu [120]. (i möminler!) ALLAH ning ismi éytilmay boghuzlan’ghan (yeni bismillae dep zebhi qilinmighan) haywanlarni yémenglar, uni yéyish elwette gunahtur. Shübhisizki, sheytanlar öz dostlirini (yeni mushriklarni) siler bilen detalash qilishqa weswese qilidu, eger ulargha ita’et qilsanglar, siler choqum mushrik bolup qalisiler [121]. Eslide ölük (yeni kapir) bolup, biz uni (yeni uning qelbini iman bilen) tirildürgen, biz uninggha kishiler arisida hidayet tépishqa nur bergen bir adem zulmette (yeni kufrining qarangghuluqida) qalghan we uningdin qutulalmighan bir adem bilen oxshashmu? Kapirlargha ularning qilmishliri ene shundaq chirayliq körsitildi [122]. Hiyle mikir ishlitishliri üchün (mekkide qureyshning chonglirini bash gunahkar qilghinimizdek), her bir sheherning chonglirini bash gunahkar qilduq, ularning ishletken hiyle mikirliri özlirige yanidu (yeni ular shu hiyle mikirlerning wabaligha qalidu), ular (buni) sezmeydu [123]. Ulargha (muhemmed eleyhissalamning rast peyghemberlikini körsitidighan) birer möjize kelgen chaghda, (ular) bizge peyghemberlerge bérilgen möjize bérilmigüche (uninggha) hergiz ishenmeymiz, deydu. ALLAH peyghemberlik wezipisini qeyerge ornitishni (yeni kimning uning ehli bolidighanliqini) obdan bilidu, (bu) gunahkarlar özliri ishletken hiyle mikirler tüpeylidin Allah ning dergahida xorluqqa we qattiq azabqa duchar bolidu [124]. ALLAH kimni hidayet qilmaqchi bolsa, uning köksini islam üchün achidu (yeni uning qelbini iman’gha kéngeytip béridu), Allah kimni azdurmaqchi bolsa, uning köksini shunche taraytiwétiduki, (iman éytish) uninggha goya asman’gha chiqishtinmu qiyin tuyulidu, iman éytmighanlarni Allah mushundaq azablaydu [125]. Bu (yeni islam dini) perwerdigaringning toghra yolidur, ibret alidighan qewm üchün ayetlerni mushundaq tepsiliy bayan qilduq [126]. Perwerdigarining dergahida ulargha dari salam (yeni jennet) bar, ularning qilghan (yaxshi) emelliri üchün Allah ulargha medetkardur [127]. ALLAH (insanlarni, jinlarni hésab üchün) toluq yighidighan künni esligin, (bu künde Allah éytiduki) «i jinlar jama’esi!siler nurghun ademlerni azdurdunglar». Ularning insanlardin bolghan dostliri: «i perwerdigarimiz! Biz bir birimizdin paydilanduq, biz emdi sen belgiligen waqitqa (yeni qiyamet künige) yettuq» deydu, Allah: «dozax silerning jayinglardur, siler Allah ning xahishigha baghliq halda u yerde menggü qalisiler» deydu. Shübhisizki, séning perwerdigaring hékmet bilen ish qilghuchidur, hemmini bilgüchidur [128]. Shuninggha (yeni insanlar bilen jinlarni öz’ara paydilandurghinimizgha) oxshash, qilmishliri tüpeylidin zalimlarning bezisini bezisige musellet qilimiz [129]. «i jinlar we insanlar jama’esi! Silerge öz ichinglardin méning ayetlirimni bayan qilip béridighan, bu kününglardiki uchrishishtin silerni agahlanduridighan peyghemberler kelmidimu?» ular: «gunahlirimizni étirap qilduq» deydu. Ularni dunya tirikchiliki aldighan, ular özlirining heqiqeten kapir bolghanliqlirini étirap qilidu [130]. Bu shuning üchünki, perwerdigaring sheherlerning ahalisini (ulargha peyghemberler ewetip agahlandurmastin) gheplettiki waqitlirida zulum qilghanliqliri tüpeylidin halak qilghini yoq [131]. (axirette) her ademning qilghan emelige yarisha derijisi bolidu, perwerdigaring ularning qilghan ishliridin ghapil emes [132]. Perwerdigaring (xalayiqtin we ularning ibadetliridin) bihajettur, rehmet igisidur. Eger u xalisa, silerni halak qilip, silerni bashqa bir qewmning ewladidin peyda qilghandek, silerning ornunglargha özi xalighan (ita’etmen) bashqa bir qewmni qoyidu [133]. Silerge wede qilin’ghan (qiyamet, ölgendin kéyin tirilish qatarliq) ishlar choqum meydan’gha kélidu, siler qéchip qutulalmaysiler [134]. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «i qewmim! Siler küchünglarning yétishiche ishlenglar (yeni kufringlarda ching turunglar), menmu choqum küchümning yétishiche ishleymen (yeni menmu öz dewitimde ching turimen). Axirette kimning aqiwéti yaxshi bolidighanliqini uzun’gha qalmay bilisiler, zalimlar elwette meqsitige érishelmeydu» [135]. Mushriklar Allah yaratqan ékinlerdin we chahar paylardin (yeni töge, kala, qoylardin) Allah üchün bir hesse (butliri üchün bir hesse) ayrip qoyup, öz gumanliriche (héchqandaq delilsizla): «bu Allah üchündur, bu mebudlirimiz üchündur» dédi. Butlirining nésiwésidin Allah ningkige qoshushqa bolmaytti, Allah ning nésiwésidin butliriningkige qoshushqa bolatti (mushriklar Allah qa atighan hessisidin butlargha atighan hessisige birer nerse qoshulup qalsa, uni butlirining hessisi ichide qalduratti we Allah bay, buninggha mohtaj emes, deytti. Butlirigha atighan hessisidin Allah qa atighan hessisige birer nerse qoshulup qalsa, uni butlirining hessisige qayturuwétetti). Ularning qarari némidégen qebih! [136]. Mushriklarning shérikliri (yeni sheytanlar) mushriklarni halak qilish we ularning dinini qalaymiqanlashturush üchün, ularning nurghunlirigha balilirini öltürüshni, shuningdek (yeni Allah qa we butlargha hesse ayrip qoyushtek teqsimatni sheytanlargha we mushriklargha chirayliq körsetkendek) chirayliq körsetti. Eger Allah xalighan bolsa idi, ular bu (qebih) ishni qilmaytti, ularni Allah qa chaplighan yalghanliri bilen bille terk et [137]. Ular özlirining gumaniche: «bu haywanlar we ékinler (mebudlirimizgha xas bolup, bashqilargha) haramdur, ularni peqet biz xalighan ademlerla yeydu, bu haywanlarni minish haramdur, bu haywanlarni boghuzlighanda Allah ning ismini éytishqa bolmaydu» dédi. Ular Allah qa yalghan chaplidi, Allah ularni yalghan chaplighanliqliri üchün jazalaydu [138]. Ular: «bu haywanlarning qorsaqliridiki baliliri bizning er kishilirimizge xastur, bizning xotun kishilirimizge haramdur» dédi. Eger tughulghan haywan ölük bolsa, bu er kishiler bilen xotun kishiler arisida ortaqtur (yeni uni hemmeylen teng yeydu) dep (halal haramni teyinleshti). ALLAH qa yalghan chaplighanliqliri üchün Allah ularni jazalaydu. Shübhisizki, Allah hékmet bilen ish qilghuchidur, hemmini bilgüchidur [139]. Hamaqetlik we nadanliqliridin balilirini öltürgen we Allah namidin yalghan éytip, Allah riziq qilip bergen nersilerni haram bilgen kishiler heqiqeten ziyan tartti, ular heqiqeten (toghra yoldin) adashti, hidayet tapmidi [140]. ALLAH bidishlik we bidishsiz baghlarni berpa qildi, méwiliri, danliri (renggi, temi, hejmi we puriqi) bir birige oxshimaydighan xorma derexlirini, zira’etlerni, (renggi we shekli) bir birige oxshaydighan, (temi) oxshimaydighan zeytun we anarni yaratti, méwisi pishqanda, ulardin yenglar, méwe (ning hosuli) ni yighqan künde (yeni yighqan waqitta), uning öshrisini ada qilinglar, israp qilmanglar, Allah heqiqeten israp qilghuchilarni yaqturmaydu [141]. ALLAH chaharpaylarni (yeni töge, kala, qoylarni), yük kötüridighanlarni, boghuzlinidighanlarni yaratti. ALLAH silerge riziq qilip bergen nersilerdin yenglar, sheytanning arqisigha kirmenglar, sheytan silerge heqiqeten ochuq düshmendur [142]. (Allah silerge yéyish halal qilin’ghan) sekkiz xil chaharpayni yaratti: qoydin ikki (qochqar we saghliq), öchkidin ikki (téke we urghachi). (i muhemmed! Mushriklargha) éytqinki, «Allah (qoy bilen öchkidin) ikki erkekni haram qildimu? Yaki ikki chishinimu we yaki ikki chishining qorsiqidiki qoza bilen oghlaqnimu? Eger (siler Allah bularni bizge haram qildi dégen sözünglarda) rastchil bolsanglar, qéni manga bilip éytip béringlar!» [143]. (Allah silerge) tögidin ikkini (yeni erkek bilen chishini), kalidin ikkini (yeni erkek bilen chishini) yaratti, (mushriklargha) éytqinki, «Allah ikki erkekni haram qildimu? Yaki ikki chishinimu we yaki ikki chishining qorsiqidiki botilaq bilen mozaylinimu ? Yaki Allah buni silerge tewsiye qilghan chaghda siler hazirmidinglar? Kishilerni azdurush üchün, bilmey turup Allah namidin yalghan éytqan ademdinmu zalim kishi barmu? Shübhisizki, Allah zalim qewmni hidayet qilmaydu» [144]. (i muhemmed! Mekke kuffarlirigha) éytqinki, sanga wehyi qilin’ghan ehkamlar ichide, özi ölüp qalghan nerse yaki éqip chiqqan qan we yaki choshqa göshi choshqa nijis yémekliklerge adetlen’genliki üchün choshqa göshi paskinidur we Allah tin gheyriyning ismi éytilip boghuzlan’ghan gunah maldin gheyriyni her qandaq adem üchün haram körmeymen. Kimki ulardin (yuqiriqi haram qilin’ghan nersilerdin) na’ilaj we ixtiyarsiz halda hayatini saqlap qalghudek yése (héch gunah bolmaydu), chünki perwerdigaring meghpiret qilghuchidur, (bendilirige) méhribandur [145]. Yehudiylargha tom tuyaqliq (yeni töge, tögiqushqa oxshash acha tuyaqliq bolmay tom tuyaqliq bolghan) haywanlarning hemmisini haram qilduq, ulargha kala, qoylarning dümbisidiki yaki ücheyliridiki yaki söngikige chaplishiqliq yaghliridin bashqa yaghlirini haram qilduq, bu ularning (peyghemberlerni öltürüsh, jazane qilish, kishilerning mal mülkini naheq yewélish qatarliq) zulumliri tüpeylidin, ulargha bergen jazayimizdur, biz elwette (bergen xewerlirimizde) rastchilmiz [146]. (i muhemmed!) Eger ular (yeni yehudiylar) séni inkar qilsa, sen: «perwerdigaringlar (qilmishinglar üchün, silerni aldirap jazalimighanliqtin) keng rehmet igisidur, (Allah ning rehmitige meghrur bolmanglarki) Allah ning azabi gunahkar qewmdin qayturulmaydu» dégin [147]. Mushriklar: «eger Allah xalisa idi, biz we ata bowilirimiz shérik keltürmeyttuq we héch nersini haram qilmayttuq» deydu. Ulardin burunqi kishiler taki (bizning azabimiz nazil bolup) azabimizni tétighan’gha qeder (özlirining peyghemberlirini) mushundaq (yeni mushriklar séni inkar qilghandek) inkar qilghan idi. (ulargha) éytqinki, «sözünglarning rastliqigha pakitinglar bolsa, bizge chiqirip körsitinglar, siler peqet guman’ghila asaslinisiler, Allah qa peqet yalghanni chaplaysiler» [148]. (i muhemmed!) Éytqinki, «(silerning pakitinglar bolmisa) Allah ning éniq pakiti bar, eger u xalisa hemminglarni, elwette, hidayet qilatti» [149]. (i muhemmed! Ulargha) «Allah buni haram qildi, dep guwahliq béridighan guwahchiliringlarni chaqirip kélinglar» dégin, eger ular (hazir bolup yalghandin) guwahliq berse, ulargha qoshulup guwahliq bermigin (chünki u pütünley yalghandur). Bizning ayetlirimizni inkar qilghan we axiretke ishenmeydighanlarning nepsi xahishlirigha egeshmigin, ular perwerdigaringgha shérik keltüridu [150]. Éytqinki, «siler kélip (anglanglar), Allah haram qilghan nersilerni silerge oqup bérey: siler Allah qa héch nersini shérik keltürmenglar, ata ananglargha yaxshiliq qilinglar, namratliqtin qorqup balanglarni öltürmenglar, heqliq rewishte öltürüsh buningdin mustesna. Silerning chüshinishinglar üchün, Allah silerge bu ishlarni tewsiye qilidu [151]. Yétimning mélini taki u balaghetke yetken’ge qeder uninggha eng paydiliq usulda teserrup qilinglar, ölchemni we tarazini toghra qilinglar, héchqandaq ademni küchi yetmeydighan ishqa teklip qilmaymiz. Söz qilghan (höküm chiqarghan yaki guwahliq bergen) chéghinglarda adil bolunglar , (höküm chiqirilghan yaki guwahliq bérilgen adem) tuqqininglar bolghan teqdirdimu, Allah qa bérilgen ehdige wapa qilinglar, ibret élishinglar üchün, Allah silerge bu ishlarni tewsiye qilidu» [152]. Bu méning toghra yolumdur, shu yolda ménginglar, natoghra yollarda mangmanglar, ular silerni Allah ning yolidin ayriwétidu, (Allah ning emrini tutup dozaxtin) saqlinishinglar üchün, Allah silerge bu ishlarni tewsiye qilidu [153]. Andin ular (yeni isra’il ewladi) öz perwerdigarigha mulaqat bolidighanliqigha ishensun dep, yaxshiliq qilghan ademge béridighan némitimizni mukemmelleshtürüsh, (isra’il ewladining diniy ishlirida éhtiyajliq bolghan) her bir nersini tepsiliy bayan qilish, (isra’il ewladini) hidayet qilish we (ulargha) rehmet qilish yüzisidin, musagha kitab (yeni tewrat) ata qilduq [154]. Bu biz nazil qilghan (qur’an) mubarek kitabtur. ALLAH ning rehmitini ümid qilghuchilardin bolush üchün, uninggha egishinglar, (uninggha muxalipetchilik qilishtin) saqlininglar [155]. (méning qur’an nazil qilishim) silerning, peqet bizdin ilgiriki ta’ipigila (yeni yehudiylar we nasaralarghila) kitab nazil qilin’ghan, ularning oqughan kitabliridin bizning zadila xewirimiz yoq, démeslikinglar üchündur [156]. Yaki silerning, eger bizge kitab nazil qilin’ghan bolsa, biz elwette ulardin artuq hidayet tapqan bolattuq, démeslikinglar üchündur. Silerge perwerdigaringlar teripidin heqiqeten pakit, hidayet we rehmet nazil boldi, Allah ning ayetlirini inkar qilghan we ulardin yüz örügen kishidinmu zalim adem barmu? Bizning ayetlirimizdin yüz örügenlerni ularning yüz örügenlikliri üchün qattiq azab bilen jazalaymiz [157]. Ular peqet (ölüm) perishtilirining yaki perwerdigaringning yaki perwerdigaringning (quyashning meghribtin chiqishidin ibaret) bezi alametlirining kélishinila kütidu. Perwerdigaringning bezi alametliri kelgen künde ilgiri iman éytmighanlarning yaki iman éytip yaxshi ish qilmighanlarning éytqan imani paydisiz bolidu. «(siler özünglargha kélidighan ishlarni) kütünglar, bizmu elwette kütimiz» dégin [158]. Dinida bölgünchilik qilip türlük pirqilerge ayrilghanlardin sen ada judasen; ularning ishi peqet Allah ghila xastur (yeni Allah ning bashqurushididur), kéyin (yeni axirette) Allah ularning qilmishlirini özige éytip béridu [159]. Birer yaxshiliq qilghan adem on hesse artuq sawabqa ige bolidu, birer yamanliq qilghan ademge peqet uning yamanliqigha barawerla jaza bérilidu, ulargha zulum qilinmaydu [160]. (i muhemmed! Bu mushriklargha) éytqinki, «perwerdigarim méni toghra yolgha yeni toghra din’gha, batil dinlardin toghra din’gha buralghan ibrahimning dinigha bashlidi, ibrahim mushriklardin emes idi» [161]. (i muhemmed!) Éytqinki, «méning namizim, qurbanliqim, hayatim we mamatim (dunyada qilghan yaxshiliqlirim we ta’et ibadetlirim) alemlerning perwerdigari Allah üchündur [162]. ALLAH ning shériki yoqtur, men mushuninggha (yeni yalghuz Allah ghila xalis ibadet qilishqa) buyruldum, men musulmanlarning ewwilimen» [163]. (i muhemmed!) Éytqinki, «Allah hemme nersining perwerdigari tursa, uningdin bashqa perwerdigar telep qilamdimen?» her adem özi qilghan gunahqa özi jawabkar, bir gunahkar adem bashqa ademning gunahigha jawabkar emes (yeni bir ademning gunahi bilen bashqa bir adem jazagha tartilmaydu). Kéyin perwerdigaringlarning dergahigha qaytisiler, siler detalash qilishqan heq bilen naheqni u silerge éytip béridu [164]. ALLAH silerni (ötkenki ümmetlerning) orunbasarliri qildi, Allah silerni bergen némitige shükür qilsun dep, bezinglarni bezinglardin bir qanche derije yuqiri qildi, perwerdigaring (asiyliq qilghuchilardin) elwette téz hésab alghuchidur, (ita’et qilghuchilarni) elwette meghpiret qilghuchidur, (ulargha) nahayiti méhribandur [165].

7 süre e’raf mekkide nazil bolghan, 206 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, mim, صad [1]. (i muhemmed! Kapirlarni) agahlandurushung üchün, möminlerge wez nesihet qilishing üchün, bu kitab (yeni qur’an) sanga nazil qilindi, uningdin (yeni uni tebligh qilishta qewmingning uni inkar qilishidin ensirep) yüriking siqilmisun [2]. (i insanlar!) Siler perwerdigaringlar teripidin silerge nazil qilin’ghan kitabqa (yeni qur’an’gha) egishinglar, Allah ni qoyup, (jinlardin we insanlardin bolghan, silerni azduridighan) dostlargha egeshmenglar, siler wez nesihetni az qobul qilisiler [3]. Biz nurghun sheher (ahalisini) ni halak qilduq, bizning azabimiz ulargha kéchisi yaki chüshlüki uxlawatqan chaghlirida keldi [4]. Bizning azabimiz kelgen chaghda, ularning chekken peryadi: biz heqiqeten zalim iduq, déyishtinla ibaret boldi [5]. Biz elwette peyghember ewetilgen ümmetlerdin (peyghemberler tebligh qildimu? Siler qandaq jawab berdinglar? Dep) soraymiz, peyghemberlerdinmu elwette (Allah tapshurghan wezipini ada qildinglarmu? Dep) soraymiz [6]. (qiyamet küni ularning ehwalini) ulargha heqiqiy bilish asasida éytip bérimiz, biz ulardin ayrilmighan iduq (yeni ularning hemme ehwalidin xewerdardurmiz) [7]bu künde bendilerning (yaxshi yaman emellirining) ölchinidighanliqi heqtur. Yaxshi emelliri éghir chiqqanlar nijat tapquchilardur [8]. Yaxshi emelliri yénik chiqqanlar bizning ayetlirimizni inkar qilghanliqliri tüpeylidin özlirige ziyan salghuchilardur [9]. Shübhisizki, silerni zéminda yerleshtürduq, zéminda silerge turmush lazémetliklirini peyda qilduq, (silerge perwerdigaringlarning mushundaq németliri bar turuqluq uninggha) nahayiti az shükür qilisiler [10]. Shübhisizki biz silerni yarattuq, andin silerni shekilge kirgüzduq, andin perishtilerge: “siler ademge (hörmet bildürüsh yüzisidin) sejde qilinglar›› déduq, iblistin bashqisi sejde qildi. U sejde qilghuchilardin bolmidi [11]. ALLAH (iblisqa) ‹‹séni sejde qilishqa buyrughan chéghimda némishqa sejde qilmiding?›› dédi. Iblis: ‹‹men uningdin artuq. Méni ottin, uni laydin yaratting›› dédi [12]. ALLAH (iblisqa) éytti: ‹‹sen buyerdin (yeni jennettin) chüshüp ket, bu yerdin özüngni chong tutushunggha bolmaydu, yoqal, sen heqiqeten peskeshlerdinsen›› [13]. Iblis: ‹‹manga kishiler qayta tirildürülidighan kün’giche (yeni qiyamet künigiche) möhlet bergin›› dédi [14]. ALLAH: ‹‹sanga möhlet bérilidu›› dédi [15]. Iblis éytti: ‹‹séning méni azdurghanliqingdin ular (yeni adem eleyhissalam we uning ewladigha weswese qilish) üchün choqum séning toghra yolung üstide olturimen [16]. Andin ulargha choqum aldidin, arqisidin, ongdin, solidin hujum qilimen, ularning köpchilikining (némitingge) shükür qilghuchilar emeslikini körisen›› [17]. ALLAH éytti: ‹‹jennettin eyiblen’gen we (rehmitimdin) mehrum qilin’ghan halda chiq, ularning ichidin sanga egeshkenlerni qoshup, hemminglar bilen choqum jehennemni toldurimen›› [18]. ‹‹i adem! Sen ayaling bilen ikkinglar bille jennette turunglar, jennetning méwiliridin xalighininglarche yenglar, bu derexke yéqinlashmanglar, (uninggha yéqinlashsanglar) zalimlardin bolup qalisiler›› [19]. Lékin sheytan ularning yépiqliq ewretlirini échiwétish üchün, ulargha weswese qildi, sheytan éytti: ‹‹perwerdigaringlarning silerge bu derexning méwisini yéyishni men’i qilghanliqi peqet silerning perishte bolup ketmeslikinglar yaki (jennette) menggü turup qalmasliqinglar üchündur›› [20]. Shuningdek ulargha: ‹‹men choqum silerge sadiqmen›› dep qesem ichip berdi [21]. Aldamchiliq usulliri arqiliq ularni (yuqiri mertiwidin töwen mertiwige) chüshürdi. Derexning méwisini yégendin kéyinla ularning ewretliri échilip qaldi, ular jennettiki derexlerning yapraqliri bilen ewretlirini yépishqa kirishti, ularning perwerdigari (ulargha kayip): ‹‹men silerge bu derexni (yeni méwisini) yéyishni men’i qilmighanmidim? Shübhisizki, sheytan silerge heqiqeten ashkara düshmendur, démigenmidim?›› dep nida qildi [22]. Ular: perwerdigarimiz! Biz özimizge özimiz zulum qilduq, eger sen bizge meghpiret qilmisang, bizge rehim qilmisang, biz choqum ziyan tartquchilardin bolimiz›› dédi [23]. ALLAH éytti: ‹‹siler bir biringlargha (yeni sheytan insan’gha, insan sheytan’gha) düshmen bolghan halda chüshünglar, ejilinglar pütken’ge qeder yer yüzide turisiler we uningdin paydilinisiler›› [24]. ALLAH éytti: ‹‹yer yüzide yashaysiler, yer yüzide ölüsiler, (qiyamet küni) yene yer astidin chiqirilisiler›› [25]. I adem baliliri! Silerge biz heqiqeten ewritinglarni yapidighan libasni we zinnetlinidighan libasni chüshürduq, teqwadarliq libasi eng yaxshidur, ene shular (yeni insan balilirigha setri ewret üchün libas yaratmaq) ularning ibret élishi üchün Allah ning (bendilirige bolghan pezli merhemitini körsitidighan) alametliridindur [26]. I adem baliliri! Sheytan silerning ata ananglarni (azdurup) jennettin chiqiriwetkendek, silernimu azdurmisun, sheytan ularning ewretlirini özlirige körsitish üchün kiyimlirini salghuzuwetken idi (yeni ularning yalingach bolup qélishigha sheytan sewebchi bolghan idi). Sheytan we uning qol astidikiliri silerni köreleydu, siler ularni körelmeysiler, shübhisizki, biz sheytanlarni iman éytmaydighanlarning dosti qilduq [27]. Ular (yeni mushriklar) birer yaman ishni qilghan chaghliririda: ‹‹ata bowilirimizning mushundaq qilghanliqini körgen iduq, Allah biznimu shundaq qilishqa buyrughan›› deydu. (i muhemmed! Ulargha) éyitqinki, ‹‹Allah (bendilirini) heqiqeten yaman ishqa buyrumaydu, özliringlar bilmeydighan nersilerni Allah namidin yalghan éytamsiler?›› [28]. (i muhemmed!) Éyitqinki, «perwerdigarim méni adil bolushqa buyrudi. Herbir sejde qilghanda pütünley Allah qa yüzlininglar, Allah qa ixlas bilen ibadet qilinglar, siler Allah deslepte peyda qilghan halitinglarda (eslige) qaytisiler» [29]. ALLAH (silerdin) bir guruhni hidayet qildi; yene bir guruhqa gumrahliq tégishlik boldi. Shübhisizki, ular Allah ni qoyup, sheytanlarni dost tutqan turuqluq özlirini toghra yolda guman qilidu [30]. I adem baliliri! Her namaz waqtida (yaki tawap waqtida ewritinglarni setri qilip turidighan) kiyiminglarni kiyinglar, yenglar, ichinglar, israp qilmanglar, Allah israp qilghuchilarni heqiqeten yaqturmaydu [31]. Éyitqinki, «Allah bendiliri üchün yaratqan libaslarni, shérin, pak riziqlarni kim haram qildi?» éyitqinki, ‹‹ular bu dunyada möminler üchün yaritilghan (gerche ulargha kuffarlar shérik bolsimu), axirette bolsa möminlergila xastur». (Allah ning bir we shériki yoq ikenlikini bilidighan qewm üchün ayetlerni mushundaq tepsili bayan qilimiz [32]. (i muhemmed! Ulargha) éyitqinki, «perwerdigarim ashkara we yoshurun yaman ishlarning hemmisini, gunahlarni, (kishilerge) naheq chéqilishni, (Allah ning shériki bolushqa) Allah héchqandaq delil chüshürmigen nersilerni Allah qa shérik keltürüshni, özünglar bilmeydighan nersilerni Allah namidin qalaymiqan sözleshni haram qildi›› [33]. (peyghemberlirini inkar qilghan) her bir ümmetning (halak bolidighan) mu’eyyen waqti bolidu, (halak bolidighan) waqti yetkende, ular birdemmu ilgiri kéyin bolmaydu (yeni derhal halak bolidu) [34]. I adem baliliri! Ichinglardin méning ayetlirimni silerge bayan béridighan peyghemberlirim kelgende, teqwadarliq qilghan we (emelini) tüzetkenlerge (kelgüsidin) ghem qilish, (ketken’ge) qayghurush yoqtur [35]. Bizning ayetlirimizni inkar qilghanlar, uninggha iman éytishqa gedenkeshlik qilghanlar dozax ehlidur, ular hemishe dozaxta qalghusidu [36]. ALLAH qa yalghan chaplighan yaki uning ayetlirini inkar qilghanlardinmu zalim kishi barmu? Ular lewhulmehpuzda yézilghan (riziqtin we ejeldin) öz nésiwisini köridu, hetta bizning perishtilirimiz ularning janlirini élish üchün kelgendimu, ulargha: ‹‹Allah ni qoyup ibadet qilghan mebudliringlar qeyerde?›› deydu, ular: ‹‹ular bizdin ghayib bolup ketti›› deydu. Ular kapir bolghanliqlirigha özlirinng ziyinigha guwahliq béridu (yeni kapir bolghanliqlirigha iqrar qilidu) [37]. ALLAH (ayetlirini inkar qilghanlargha) éytidu: ‹‹silerdin ilgiri ötken, jinlardin we insanlardin bolghan (kapir) ümmetler bilen birlikte dozaxqa kiringlar››. Herqachan bir ümmet dozaxqa kiridiken, u özidin ilgiriki ümmetke (uninggha egiship gumrah bolghanliqi üchün) lenet oquydu. Ularning hemmisi dozaxqa kirip bolup jemleshkende, ularning ichidiki kéyin kirgenler (yeni egeshküchiler) ilgiri kirgenlerge (yeni bashliqlirigha) qaritip: ‹‹i perwerdigarimiz! Bular bizni azdurghan. Ulargha ikki hesse dozax azabi bergin›› deydu Allah: ‹‹hemmige ikki hesse azab bérilidu, lékin siler (azabning dehshitini) bilmeysiler›› deydu [38]. Ularning arisidiki ilgirikiler kéyinkilerge: ‹‹silerning bizdin héchqandaq artuqchiliqinglar yoq (yeni gumrahliqta we’azabqa tégishlik bolushta bir birimizge oxshashmiz), qilmishliringlar tüpeylidin azabni tétinglar›› deydu [39]. Shübhisizki, bizning ayetlirimizni inkar qilghan we ulargha iman éytishqa gedenkeshlik qilghanlargha asmanning derwazisi échilmaydu (yeni ularning yaxshi emeli we du’asi qobul bolmaydu), taki töge yingnining töshükidin ötküche ular jennetke kirmeydu (yeni ular hergizmu jennetke kirmeydu), gunahkarlargha mushundaq jaza bérimiz [40]. Dozaxta ularning astigha salidighan körpisimu ottin, üstige yépinidighan yotqinimu ottin bolidu, zalimlargha mushundaq jaza bérimiz [41]. Iman éytqanlar we yaxshi emellerni qilghanlar kishini peqet küchi yétidighan ishqila teklip qilimiz ene shular ehli jennettur, ular jennette hemishe qalidu [42]. Ularning köngülliridiki öchmenliklirini élip tashliduq (yeni jennetke kirgenler arisida öz’ara aghriq adawet bolmaydu). Ularning (sarayliri) astidin (jennetning) östengliri éqip turidu, ular: «jimi hemdusana bizni bu (németlerni hasil qilishqa) yétekligen Allah qa bolsunki, Allah bizni yéteklimigen bolsa, toghra yol tapmighan bolattuq, perwerdigarimizning peyghemberliri bizge heqni élip keldi›› deydu, ulargha: «qilghan emelinglar üchün silerge bérilgen jennet mana mushu›› dep nida qilinidu (yeni perishtiler shundaq dep nida qilidu) [43]. Ehli dozaxqa: ‹‹biz perwerdigarimiz bizge wede qilghan nersini heq taptuq, silermu perwerdigaringlar wede qilghan nersini heq taptinglarmu?›› dep towlaydu. Ular: ‹‹he’e›› deydu, shuning bilen bir jakarchi ularning arisida (mundaq dep) jakarlaydu: ‹‹zalimlargha Allah ning leniti bolsun [44]. Zalimlar kishilerni Allah ning daghdam yolidin tosidu, uning egri bolushini tileydu hemde ular axiretke ishenmeydu [45]. Ularning arisida bir tosma bolidu. Tosmining üstide (e’rafta) ehli jennet we ehli dozaxni ularning simasidin tonuydighan ademler (yeni ehli e’raf) bolidu, ular ehli jennetke: «silerge amanliq tileymiz›› dep towlaydu. Ular jennetke kirmigen, (emma) kirish ümidide turghanlardur [46]. Ularning közliri ehli dozax terepke burulghanda: ‹‹i perwerdigarimiz!bizni zalim qewm bilen bille qilmighin›› deydu [47]. E’raftikiler (yeni yaxshiliqliri bilen yamanliqliri teng bolup qalghan, jennettimu emes, dozaxtimu emes kishiler) simasidin tonuydighan (dozixi) ademlerge: ‹‹toplighan pul malliringlar we tekebburluqunglar silerge némige esqatti?›› dep towlaydu [48]. (e’raftikiler dozixilar möminlerning péqirlirini körsitip turup) siler Allah ning rehmitige érishelmeydu, dep qesem qilghan kishiler mushularmu? (mana bulargha) jennetke kiringlar, silerge (kelgüsidin) ghem qilish, (ketken’ge) qayghurush yoqtur (déyildi deydu) [49]. Ehli dozax ehli jennetke: ‹‹sudin yaki Allah silerge bergen ichidighan nersilerdin bizge bir az quyup bersenglar!›› dep towlaydu, ehli jennet ulargha (jawaben): ‹‹Allah ularni kapirlargha haram qilghan›› deydu [50]. Kapirlar dinlirini mesxire we oyunchuq qiliwaldi, ularni dunya tirikchiliki aldidi, ularning bügünki kün’ge mulaqat bolushni untughanliqliri we bizning ayetlirimizni inkar qilghanliqlirigha oxshash, biz bügün ularni untuymiz (yeni ularn dozaxta qaldurimiz) [51]. Ulargha kitab (yeni qur’an) berduq, uni (yeni qur’anning menillirini) bilsh asasida bayan we rehmet qilduq [52]. Ular (yeni kuffarlar) peqet (özlirige wede qilin’ghan azabning) netijisinila kütidu, uning netijisi kelgen küni (yeni qiyamet küni), lgiri kitabqa emel qilmighanlar: ‹‹perwerdigarimizning elchilliri heqiqetni élip kelgen idi (biz ulargha iman éytmiduq, bügün) bizge shapa’et qilidighan shapa’etchiler barmidu? Yaki gunah qilishtin qol üzüp, yaxshi emellerni qilish üchün dunyagha qayturulushimizgha bolamdighandu›› deydu. Ular özlirige ziyan saldi, ularning Allah ning shérikliri dep iptira qilghan mebudliri ularning közidin ghayib boldi [53]. Shübhisizki, perwerdigaringlar Allah asmanlarni we zéminni alte künde (yeni alte dewrde) yaratti, andin (özining ulughluqigha layiq rewishte) ersh üstide qarar aldi, Allah kéche bilen (kéchining qarangghuluqi bilen) kündüzni yapidu, kéche bilen kündüz bir birini qoghlishidu (yeni dawamliq orun almiship turidu): Allah quyash, ay we yultuzlarni Allah ning emrige boysundurulghuchi qilip yaratti, yaritish we emr qilish (yeni ka’inatni teserrup qilish) rastinla Allah ning ilkididur. Alemlerning perwerdigari Allah ning derijisi kattidur [54]. Perwerdigaringlargha töwenchilik bilen yoshurun du’a qilinglar, (du’a qilghanda kelse kelmes sözlep, towlap) heddidin ashurwetkenlerni Allah yaqturmaydu [55]. ALLAH (peyghemberlerni ewetip) yer yüzini tüzigendin kéyin, yer yüzide buzuqchiliq qilmanglar (Allah ning azabidin) qorqqan we (rehmitini) umid qilghan halda du’a qilinglar, shübhisizki Allah ning rehmiti yaxshiliq qilghuchilargha yéqindur [56]. ALLAH ning rehmiti (yeni yamghur) meydan’gha kélish aldida, Allah bésharetchi qilip shamallarni ewetidu, shamallar éghir bulutlarni kötürgen chaghda, ularni ölük (yeni qaghjirap ketken giyahsiz) jaylargha sürimiz, uningdin yamghur yaghdurup türlük türlük méwilerni chiqirimiz, ibret élishinglar üchün (zémindin méwilerni chiqarghandek, qiyamette) ölüklerni qebriliridin chiqirimiz [57]. Munbet yerning giyahsi Allah ning izni bilen toluq ünidu (bu wez nesihetke qulaq sélip, uningdin paydilinidighan möminning misalidur), nachar yerning giyahsi az ösidu (bu wez nesihettin paydilanmaydighan kapirning misalidur), shükür qilidighan qewm üchün ayetlirimizni mushundaq shekillerde bayan qilimiz [58]. Shek shübhisizki, nuhni öz qewmige peyghember qilip ewettuq, u: ‹‹i qewmim! ALLAH qa ibadet qilinglar, silerge Allah tin bashqa mebud (berheq) yoqtur, men heqiqeten silerning büyük künning (yeni qiyamet künining) azabigha qélishinglardin qorqimen›› dédi [59]. Qewmining chongliri: ‹‹biz séni heqiqeten roshen gumrahliqta körümiz›› dédi [60]. Nuh éytti: ‹‹i qewmim! Men qilchimu gumrah emesmen, lékin men alemlerning perwerdigari teripidin ewetilgen peyghembermen [61]. Silerge perwerdigarimning elchilikini yetküzimen, silerge nesihet qilimen, men Allah ning wehyi qilishi bilen siler bilmeydighan nersilerni bilimen [62]. Silerni agahlandurush üchün, (kufridin) saqlinishinglar we Allah ning rehmitige érishishinglar üchün, silerge aranglardiki bir kishi arqiliq perwerdigaringlarning wehyisi kélishidin ejeblenmemsiler?›› [63]. Ular nuhni inkar qildi, nuhni uning bilen kémide bille bolghanlarni qutquzduq, ayetlirimizni inkar qilghanlarni pütünley (sugha) gherq qilduq. Shübhisizki, ular (heqni körüshtin dilliri) kor qewm idi [64]. Ad (qewmi) ge ularning qérindishi hudni ewettuq, hud: ‹‹i qewmim! ALLAH qa ibadet qilinglar, silerge Allah tin bashqa mebud (berheq) yoqtur. (uning azabidin) qorqmamsiler?›› dédi [65]. Uning qewmining iman éytmighan chongliri: ‹‹biz séni heqiqeten exmeq hésablaymiz, biz séni, elwette, (peyghemberlik dewayingda) yalghanchilardin dep guman qilimiz›› dédi [66]. Hud éytti: ‹‹i qewmim! Men exmeq emesmen, lékin men alemlerning perwerdigari teripidin ewetilgen peyghembermen [67]. Silerge perwerdigarimning elchilikini yetküzimen, men silerge ishenchilik nesihetchimen [68]. Perwerdigaringlarning wehyisi silerni agahlandurush üchün öz ichinglardiki bir kishi arqiliq kelgenlikidin ejeblinemsiler?›› öz waqtida nuhning qewmi halak bolghandin kéyin, Allah ning silerni ularning orunbasarliri qilghanliqini wujudunglarni, qametlik, bestlik qilghanliqini yad étinglar, siler bextke érishishinglar üchün Allah ning németlirini yad étinglar [69]. Ular: ‹‹(i hud) ata bowillirimiz ibadet qilip kéliwatqan mebudlarni tashlap, yalghuz bir Allah qa ibadet qilishimizgha dewet qilghili keldingmu? Eger rast sözligüchilerdin bolsang, bizge wede qilghan azabni keltürgin›› dédi [70]. Hud: ‹‹silerge choqum perwerdigaringlarning azabi we ghezipi nazil bolidu, siler özünglar we ata bowanglar at qoyuwalghan, bu heqte (ulargha ibadet qilishqa) Allah héchqandaq delil nazil qilmighan (butliringlarning) isimliri üstide men bilen munazirilishemsiler? (Allah ning azabini) kütünglar, menmu heqiqeten siler bilen birlikte (silerge nazil bolidighan azabni) kütimen›› dédi [71]. Biz hudni we uning bilen bille bolghuchilarni (yeni möminlerni) rehmitimiz bilen qutquzduq, bizning ayetlirimizni inkar qilghanlarni teltöküs halak qilduq, ular iman éytmighan idi [72]. Semudqa ularning qérindishi salihni (peyghember qilip ewettuq). U: «i qewmim! ALLAH qa ibadet qilinglar, silerge Allah tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur. Silerge heqiqeten perwerdigaringlar teripidin (méning peyghemberlikimni ispatlaydighan) roshen möjize keldi, mana bu Allah (biwasite) yaratqan chéshi tögimu silerge méning möjizemdur, uni Allah ning zéminigha qoyuwétinglar, ixtiyariy otlisun, uninggha ziyan zexmet yetküzmenglar, bolmisa, silerni qattiq azab halak qilidu [73]. Yad étinglarki, öz waqtida Allah silerni ad qewmidin kéyin ularning orunbasarliri qildi, silerni (hijr) zéminigha orunlashturdi, uning tüzlenglirige imaretler saldinglar, taghlarni téship öyler yasidinglar. ALLAH ning németlirini yad étinglar, zéminda buzghunchiliq qilmanglar» dédi [74]. Uning qewmining tekebbur chongliri bozek qilin’ghanlargha yeni ularning ichidiki möminlerge: «siler salihni uning perwerdigari teripidin ewetilgen peyghember dep bilemsiler?» dédi. Ular: «biz uning peyghemberlikige elwette ishinimiz» dédi [75]. Héliqi tekebburlar: «siler ishen’gen’ge biz hergiz ishenmeymiz» dédi [76]. Ular chishi tögini boghuzlidi, perwerdigarining emrini tutushtin bash tartti we i salih: «rasttinla peyghemberlerdin bolsang, bizge wede qilghan azabni keltürüp baq» dédi [77]. Ulargha qattiq azab yüzlendi de, ular öyliride olturghan péti qétip qaldi [78]. U (ular halak bolghandin kéyin) ulargha arqisini qildi we: «i qewmim! Silerge heqiqeten perwerdigarimning elchilikini yetküzdüm, silerge nesihet qildim, lékin siler nesihet qilghuchilarni yaqturmidinglar» dédi [79]. Lutni (ehli sedomgha peyghember qilip ewettuq), öz waqtida u öz qewmige (ularni eyiblesh yüzisidin) mundaq dégen idi: «siler shundaq qebih ishni qilamsiler? Mundaq qebih ishni silerdin ilgiri jahan ehlidin héchqandaq adem qilmighan idi [80]. Siler heqiqeten ayallarni tashlap qoyup, erler bilen jinsiy telipinglarni qandurisiler, siler heqiqeten heddidin ashquchi qewmsiler» [81]. Lutning qewmining birdinbir jawabi: «lutni uning egeshküchiliri bilen qoshup shehringlardin chiqiriwétinglar, chünki ular pak kishilerdur» déyishtin ibaret boldi [82]. Lutni uning xotunidin bashqa, tewe kishiliri bilen bille (uning qewmige nazil bolghan azabtin) qutquzduq, peqet xotunila (sheherde) qilip halak bolghuchilardin boldi [83]. Ulargha bir türlük yamghur (yeni tash) yaghdurduq, gunahlarning aqiwitining qandaq bolidighanliqigha qarighin [84]. Medyen (xelqige) ularning qérindishi shu’eybni (peyghember qilip ewettuq), u (öz qewmige) éytti: « i qewmim! ALLAH qa ibadet qilinglar, silerge Allah tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur. Silerge perwerdigaringlardin heqiqeten (méning rastliqimni ispatlaydighan) möjize keldi, ölchemni we tarazini toghrilanglar, kishilerning nersilirini kem bermenglar. (Allah peyghemberlerni ewetip) zéminni tüzigendin kéyin, zéminda (gunahlar qilip) buzghunchiliq qilmanglar, eger mömin bolsanglar, ene shu siler üchün yaxshidur [85]. Siler Allah qa iman éytqanlarni qorqutqan, Allah ning yolidin tosqan we u yolning egrilikini tiligen halda yollarda olturmanglar, eslide siler az idinglar, Allah ning silerning saninglarni köpeytkenlikini yad étinglar, buzuqchiliq qilghuchilarning aqiwitining qandaq bolidighanliqigha qaranglar [86]. Eger silerdin bir guruh adem méning peyghemberlikimge ishen’gen, yene bir guruh adem ishenmigen bolsa, Allah bizning arimizda höküm chiqarghuche sewr qilip turunglar. ALLAH höküm chiqarghuchilarning eng yaxshisidur» [87]. Shu’eyb qewmining (imandin bash tartqan) tekebbur chongliri: «i shu’eyb! Séni choqum egeshküchiliring (yeni sanga iman éytqanlar) bilen qoshup shehrimizdin heydep chiqirimiz, yaki choqum bizning dinimizgha qaytishinglar kérek» dédi. Shu’eyb: «biz (buning her ikkilisini yaman körüdighan tursaq (bizni yenila shuninggha mejbur qilamsiler?)» dédi [88]. (shu’eyb yeni éytti) «Allah bizni silerning dininglardin qutuldurghandin kéyin uninggha qaytsaq, elwette, Allah qa yalghan chaplighan bolimiz. Perwerdigarimiz Allah xalisila, biz silerning dininglargha qaytmaymiz. Perwerdigarimizning ilmi hemmini öz ichige alidu, Allah qa tewwekkül qilduq (yeni hemme ishimizni Allah qa tapshurimiz). Perwerdigarimiz! Biz bilen qewmimiz arisida heq höküm chiqarghin, sen höküm chiqarghuchilarning eng yaxshisidursen» [89]. Uning qewmining imansiz chongliri: «eger siler shu’eybke egeshsenglar, shübhisizki, choqum ziyan tartisiler» dédi [90]. Ulargha qattiq zilzile yüzlendi, ular öyliride olturghan péti qétip qaldi [91]. Shu’eybni inkar qilghanlar (Allah ning halak qilishi bilen) goya bu yerde turmighandek (yeni yashimighandek) bolup qaldi. Shu’eybni inkar qilghanlar ziyan tartquchilardin boldi [92]. Shu’eyb ulargha arqisini qilip: «i qewmim! Men silerge heqiqeten perwedigarimning elchilikini yetküzdüm we nesihet qildim, men qandaqmu kapir qewmge qayghuray!» dédi [93]. Biz meyli qaysi sheherge bolsun, birer peyghember ewetken bolsaq (sheher ehli uni inkar qilghan bolsa), ularning Allah qa yalwurushliri (tewbe qilishliri) üchün, ularni namratliqqa, késellikke giriptar qilduq [94]. Andin (ularning béshigha kelgen) külpetni németke aylandurduq, shuning bilen ular köpeydi, ular: «bizning ata bowilirimizning béshigha heqiqeten külpetler, németler kelgen idi (bu zamanning aditi; Allah teripidin kelgen oqubet emes)» dédi. Ular xewersiz turghanda, ularni ushtumtut halak qilduq [95]. (peyghemberlirini inkar qilghanliqtin halak qilin’ghan) sheherlerning ahalisi iman éytqan we (kufridin, gunahlardin) saqlan’ghan bolsa idi, elwette, ularni asman zéminning parawanliqlirigha muyesser qilattuq, lékin ular (peyghemberlerni) inkar qildi, shu ularni öz qilmishliri tüpeylidin halak qilduq [96]. (peyghemberlerni inkar qilidighan qilidighan) sheherlerning ahalisi bizning azabimizning özlirige kéchisi (gheplette) uxlawatqanlirida kélishidin qorqmamdu [97]. Sheherler ahalisi bizning azabimizning chüsh waqtida ular oynap turghanlirida kélishidin qorqmamdu [98]. Ular Allah ning mekridin (yeni ular tuyuqsiz turghanda Allah ning azab nazil qilishidin) qorqmamdu? Peqet ziyan tartquchi qewmla Allah ning mekridin qorqmaydu [99]. Zéminning ilgiriki igiliri (halak bolghan) din kéyin (zémin’gha) waris bolghuchilarni, xalisaq, gunahi tüpeylidin halak qilidighanliqimiz, dillirini pichetliwétidighanliqimiz ulargha (yeni zémin’gha warisliq qilghuchilargha) ayan bolmidimu? Ular (heq sözni) anglimaydu [100]. Ashu sheherler (ahalisi) ning bezi xewerlirini (i muhemmed!) Sanga hékaye qilip bérimiz, shek shübhisizki, ularning peyghemberliri ulargha möjiziler élip kelgen idi, ular ilgiri (heqni) inkar qilghanliqliri üchün (u möjizilerge) iman éytmidi. ALLAH kapirlarning dillirini ene shundaq péchetleydu [101]. Ularning tolisining (rozimisaqta) bergen wedisige wapa qilidighanliqini bayqimiduq, ularning tolisining sheksiz pasiqlar (yeni Allah ning emr permanidin bash tartquchilar) ikenlikini bayqiduq [102]. Mezkuz peyghemberlerdin kéyin, musani möjizilirimiz bilen, (misirning musa zamanidiki padishahi) pir’ewn’ge we uning qewmining chonglirigha (peyghember qilip) ewettuq, ular bu möjizilerni inkar qildi, buzghunchiliq qilghuchilarning aqiwitining qandaq bolidighanliqigha qarighin [103]. Musa éytti: «i pir’ewn! Men heqiqeten alemlerning perwerdigari ewetken peyghembermen [104]. ALLAH namidin peqet heqiqettin bashqini éytmasliqqa layiqmen, rasttinla perwerdigaringlar teripidin silerge (méning rastliqimni ispatlaydighan) bir möjize élip keldim, shuning üchün, isra’il ewladini men bilen qoyup bergin (men bilen bille ata bowilirining wetini muqeddes zémin’gha barsun)» [105]. Pir’ewn (musagha): «eger sen perwerdigaring teripidin) bir möjize élip kelgen bolsang, (bu dewayingda) rastchillardin bolsang, uni bizge körsetkin» dédi [106]. Musa hasisini tashliwédi, u nagahan ashkara bir ejdihagha aylandi [107]. Qolini (yaqisidin) chiqiriwidi, u nagahan qarighuchilargha (nur chaqnitip turidighan) ap’aq bolup köründi [108]. Pir’ewn qewmning chongliri éytti: «bu heqiqeten nahayiti usta séhirger iken [109]. U silerni zémininglar (yeni misir zémini) din heydep chiqiriwetmekchi. Néme meslihet bérisiler?» [110]. Ular éytti: «(ularning ishini özüng bir pikirge kelgüche) texir qilghin, sheherlerge (séhirgerlerni) yighquchi kishilerni ewetkin [111]. Ular barliq usta séhirgerlerni séning huzurunggha élip kelsun» [112]. (pir’ewn séhirgerlirini yighishqa ademlirini ewetti) séhirgerler pir’ewnning qéshigha keldi, ular: «eger biz ghelibe qilsaq, bizge choqum mukapat bérilemdu?» dédi [113]. Pir’ewn: «he’e, (mukapat bérilidu, uning üstige) siler choqum méning yéqin kishilirim bolup qalisiler» dédi [114]. Ular (yeni séhirgerler): «i musa! (hasangni) sen awwal tashlamsen, yaki biz (özimizningkini) awwal tashlamduq?» dédi [115]. Musa: «siler tashlanglar!» dédi. Ular hasa, arghamchilarni tashlap kishilerning közlirini baghlidi, ularni (yeni kishilerni) qattiq chöchütüwetti, ular (kishilerning közlirige) chong (körünidighan) séhirni körsetti [116]. Musagha: «hasangni tashlighin » dep wehiy qilduq, (musa hasisini tashliwidi, u ejdihagha aylinip) ularning oydurma nersilirini derhal yutuwetti [117]. Heqiqet ashkara boldi, ularning körsetken séhirliri berbat boldi [118]. Bu yerde ular (yeni pir’ewn bilen qewmi) meghlup boldi, xar bolghan halda (sheherge qaytti) [119]. Séhirgerler sejdige bardi [120]. Ular dédi: «alemlerning perwerdigarigha iman éyttuq [121]. Musa we harunning perwerdigarigha (iman éyttuq)» [122]. Pir’ewn éytti: «siler men ruxset qilmay turup musagha iman éyttinglar, bu choqum silerning sheher (yeni misir) diki chéghinglarda ahalini sheherdin heydep chiqirish üchün (musa bilen birliship) aldin pilanlighan hiylenglardur (silerni qandaq jazalaydighanliqimni) uzaqqa qalmay bilisiler [123]. Silerning qolunglarni, putunglarni choqum ong chep qilip (ong qolunglar bilen sol putunglarni yaki sol putunglar bilen ong qolunglarni) choqum késimen, andin hemminglarni choqum dargha ésip öltürimen» [124]. Séhirgerler éytti: «biz, elwette, perwerdigarimizning dergahigha qaytquchilarmiz [125]. Sen bizni peqet perwerdigarimizning bizge nazil qilghan ayetlirige iman éytqanliqimiz üchünla eyiblewatisen, perwerdigarimiz! Bizge sewr ata qilghin, bizni musulman pétimizche qebzi roh qilghin» [126]. Pir’ewn qewmining chongliri (pir’ewn’ge): «musa bilen uning qewmini zémnida pitne pasat tughdurushqa, séni we séning ilahliringni tashlashqa qoyuwétemsen?» dédi. Pir’ewn: «ularning ballilirini öltürimiz, ayallirini bolsa (xizmetke sélishqa) qaldurup qoyimiz, biz elwette ularning üstidin hökümranliq qilimiz» dédi [127]. Musa öz qewmige: «Allah tin medet tilenglar, sewr qilinglar, yer yüzi heqiqeten Allah ning mülkidur, (Allah) uninggha bendiliridin özi xalighan kishilerni waris qilidu; yaxshi aqiwet teqwadarlargha mensup» dédi [128]. Ular: «sen bizge kélishtin burunmu, kelgendin kéyinmu haman xarlinip kelduq» dédi. Musa: «perwardigaringlarning düshmininglarni halak qélishi, (misir) zéminida ularning ornigha silerni dessitishi, silerning qandaq ish qilidighanliqinglargha qarishimu heqiqeqtur» dédi [129]. ALLAH qa qesemki, biz heqiqeten pir’ewn we uning tewelirining ibret élishliri üchün, ularni qehetchilik bilen, méwilirining hosulini kémeytiwétish bilen siniduq [130]. Ular eger (parawanliq molchiliqtek) birer yaxshiliqqa érishse, biz buninggha heqliqmiz, deydu. Eger ulargha birer yamanliq kelse, ular: bu musa we uning bilen bille bolghan möminlerning shumluqidin keldi, deydu. Ulargha yetken yaxshiliq bilen yamanliq (musaning shumluqidin emes) Allah ning teqdiridur, lékin ularning tolisi buni (yeni ulargha kelgen bala qazaning öz gunahliri tüpeyli Allah teripidin kelgenlikini uqmaydu [131]. Ular (yeni pir’ewn qewmi): «közimizni baghlash üchün herqandaq möjize keltürsengmu biz sanga hergiz ishenmeymiz» dédi [132]. Ulargha su apiti, chéketke, pit, paqa, qan (balalirini) roshen möjiziler qilip ewettuq, (Allah qa iman éytishqa) ularning gedenkeshliki yol qoymidi, ular gunahkar qewm boldi [133]. Ulargha bala nazil bolghanda, ular: «i musa! Perwerdigaringgha özining sanga ata qilghan ehdi bilen (yeni sanga bergen peyghemnberlikning heqiqiy hörmiti bilen bizdin balani kötürüwétishke) du’a qilsang, Allah qa qesemki, eger bizdin balani kötürüwetseng, sanga choqum iman éytimiz, isra’il ewladini choqum sen bilen bille qoyup bérimiz» dégen idi [134]. Ulardin balani waqitliq kötürüwetken chéghimizda, ular tosattin ehdilirini buzdi [135]. Ayetlirimizni inkar qilghanliqliri we ayetlirimizdin ghapil bolghanliqliri üchün, ularni déngizgha gherq qilip jazaliduq [136]. Bozek qilin’ghan qewmni (yeni beni isra’ilni) biz beriketlik qilghan (sham) zéminning sherq tereplirige we gherb tereplirige (yeni hemme terepke) waris qilduq. Isra’il ewladi sewr qilghanliqliri üchün, perwerdigaringning ulargha qilghan chirayliq wedisi toluq ishqa ashti; pir’ewn we uning qewmining salghanliri (yeni imaretliri) ni we yasighanliri (yeni baghliri we ékinzarliqliri) ni weyran qilduq [137]. Isra’il ewladini biz (qulzum) déngizidin ötküzüwettuq, ular butlirigha choqunuwatqan bir qewmning yénidin ötkende: «i musa! Bizgimu ularning butlirigha oxshash but ornitip bergin» dédi. Musa: «siler heqiqeten nadan qewm ikensiler» dédi [138]. Shübhisizki, ashu kishilerning batil dinliri gumran bolghusidur, ularning qilghan emelliri bikardur [139]. Musa: «Allah silerni (zamaninglardiki) jahan ehlidin artuq qilghan tursa, silerge uningdin bashqa ilah izdemdim?» dédi [140]. Öz waqtida silerni pir’ewnning qewmidin qutquzduq, ular silerge qattiq azabni tétitatti, oghulliringlarni öltüretti, ayalliringlarni (xorlap ishlitishke) élip qalatti, buningda perwerdigaringlardin silerge zor sinaq bar idi [141]. Musa (bizge munajat qilishqa) ottuz kéchini wede qilduq. Uninggha yene on kéchini qoshtuq, shuning bilen, perwerdigaringning wede qilghan waqti 40 kéche boldi. Musa qérindishi harun’gha: «(men qaytip kelgen’ge qeder) qewmimge méning orunbasarim bolup turghin, (ularning ishini) tüzigin, buzuqchiliq qilghuchilarning yolida mangmighin» dédi [142]. Musa biz wede qilghan waqitta kelgen we perwerdigari uninggha (biwasite) sö qilghan chaghda: «perwerdigarim! Manga özüngni körsetkin, séni bir körüp alay» dédi. ALLAH: «méni (bu dunyada) hergiz körelmeysen (chünki insanning bu ajiz téni buninggha taqet qilalmaydu). Lékin taghqa qarighin, eger tagh ornida mehkem turalisa, méni köreleysen» dédi. Perwerdigari taghqa tejelli qilish bilen, taghni tüptüz qiliwetti, musa bihosh bolup yiqildi. U hoshigha kélip: « (perwerigarim!) Sen paktursen, sanga tewbe qildim, men (séning ulughluqunggha) ishen’güchilerning ewwilimen» dédi [143]. ALLAH éytti: «i musa! Men heqiqeten séni (zamaningdiki) kishiler arisidin peyghemberlikke we men bilen (biwasite) sözlishishke tallidim, sanga men ata qilghn peyghemberlikni qobul qilghin we shükür qilghuchilardin bolghin» [144]. Biz uning üchün (tewrat) taxtilirigha (isra’il ewladi dinida mohtaj bolghan) wez nesihet, (diniy) ehkamlarning hemmisini tepsiliy yazduq. (i musa) uni (yeni tewratni) mehkem tutqin hemde qewmingni uningdiki eng güzel ehkamlargha emel qilishqa buyrughin, silerge pasiqlar (yeni pir’ewn we uning qewmi) ning diyarini körsitimen [145]. Yer yüzide naheq tekebburluq qilidighanlargha méning ayetlirimni pehim qildurmaymen, ular barliq möjizilerni kögendimu uninggha ishenmeydu, ular eger toghra yolni körse, uningda mangmaydu, gumrahliq yolini körse uningda mangidu, bu shuning üchünki, ular bizning ayetlirimizni inkar qildi we uningdin ghapil boldi [146]. Bizning ayetlirimizni we axirette Allah qa mulaqat bolushni inkar qilghanlarning qilghan (yaxshi) emelliri (imani bolmighanliqi üchün) bikar bolup kétidu, ulargha peqet qilghan emellirige yarisha jaza bérilidu [147]. Musaning qewmi musadin kéyin (yeni musa perwerdigarigha munajat qilish üchün tur téghigha ketkendin kéyin), zinnet buyumlridin mozaydek awaz chiqiridighan bir jansiz mozay yasidi. Ular mozayning özlirige sözliyelmeydighanliqini, yol körsitelmeydighanliqini körmidimu? Ular uni mebud qiliwaldi, ular (özlirige) zulum qilghuchi boldi [148]. Ular (mozaygha choqun’ghanliqlirigha) pushayman qilghan we rast azghanliqlirini chüshen’gen chaghda: «eger perwerdigarimiz bizge rehim qilmisa we meghpiret qilmisa, biz elwette ziyan tartquchilardin bolimiz» dédi [149]. Musa ghezeplen’gen, ghemkin halda qaytip kélip, qewmige: «men yoq chaghda (mozaygha choqunup) neqeder yaman ish qildinglar he! (kütüp turmay) perwerdigaringlar ning emrige aldirap kettinglarmu?» dédi we (ghezeplen’genliktin tewrat) taxtilirini (yerge) tashlidi, qérindishining chéchidin tutup öz teripige tartti. (harun) éytti: «i qérindishim! (bu) qewm méni bozek tapti, méni öltürüwetkili tas qaldi. Méni düshmenlerge teperruj qilip bermigin? Méni zalim qewm (yeni mozaygha choqun’ghanlar) qatarida sanimighin» [150]. Musa éytti: «perwerdigarim! Manga we méning qérindishimgha meghpiret qilghin, bizni rehmiting da’irisige kirgüzgin, sen eng rehim qilghuchi zattursen» [151]. Shübhisizki mozayni mebud qiliwalghanlar perwerdigarining ghezipige uchraydu, bu dunyada xarliqqa qalidu, (Allah qa) bohtan qilghuchilargha biz mushundaq jaza bérimiz [152]. Yaman ishlarni qilip qoyup, kéyin tewbe qilghan we imanida semimiy bolghanlarni tewbisidin kéyin perwerdigaring elwette meghpiret qilidu, (ulargha) rehim qilidu [153]. Musa ghezipi bésilghandin kéyin (yerde yatqan tewrat) taxtilirini aldi. Uningda perwerdigaridin qorqquchilargha hidayet qilinidu we rehmet qilinidu dep yézilghan idi [154]. Musa, biz belgilep bergen waqitta élip kélish üchün, öz qewmidin 70 kishini tallidi; ulargha zilzile yüzlen’gende, musa: «perwerdigarim! Xalighan bolsang ularni we méni burunla halak qilghan bolatting. Arimizdiki exmeqlerning qilmishi tüpeylidin bizni halak qilamsen? Bu peqet séning siniqingdur, shu arqiliq xalighan bendengni azdurisen, xalighan bendengni hidayet qilisen, sen bizning igimizsen, bizge meghpiret qilghin, rehim qilghin. Sen eng yaxshi meghpiret qilghuchisen [155]. Bizge bu dunyada we axirette tégishlik yaxshiliq qilghin, biz heqiqeten sanga tewbe qilduq» dédi. ALLAH éytti: «azabim bilen (bendilirimdin) xalighan kishini azablaymen, méning rehmitim mexluqatning hemmisige ortaqtur. Rehmitimni (kufridin we gunahtin) saqlan’ghuchilargha, (mallirining) zakitini béridighanlargha we bizning ayetlirimizge iman éytidighanlargha tégishlik qilimen» [156]. Ular elchige ümmi peyghemberge (yeni muhemmed eleyhissalamgha) egishidu, ular öz ilkidiki tewrat, injillarda uning (süpitining) yézilghanliqini köridu. U ularni yaxshi ish qilishqa buyruydu, yaman ish qilishtin tosidu, ulargha pak nersilerni halal qilidu, napak nersilerni haram qilidu, ularning éghir yükini yéniklitidu, ularni sélin’ghan taqaq, koyza kishenlerdin boshitidu (yeni ulargha yüklen’gen éghir wezipilerni élip tashlaydu), uninggha iman éytqanlar, uni hörmetligenler, uninggha yardem bergenler, uninggha nazil qilin’ghan nur (yeni qur’an) gha egeshküchiler bextke érishküchilerdur [157]. (i muhemmed!) Éytqinki, «i insanlar! Men heqiqeten silerning hemminglargha Allah teripidin ewetilgen elchimen, asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur, uningdin bashqa héch ilah yoqtur, Allah tirildüridu we öltüridu, Allah qa we Allah ning sözlirige iman keltüridighan elchisi ümmi peyghemberge iman keltürünglar, hidayet tépishinglar üchün uninggha egishinglar» [158]. Musaning qewmining (yeni beni isra’ilning) ichide (kishilerni) heq bilen toghra yolgha bashlaydighan, heq bilen toghra höküm qilidighan bir jama’e bar [159]. Ular (yeni isra’il) ni 12 tarmaqqa (yeni qebilige) jama’eler qilip bölüwettuq. Musaning qewmi (bayawanda) uningdin su telep qilghanda, musagha: «hasang bilen tashni urghin» dep wehiy qilduq. (musa hasisi bilen tashni uruwidi) uningdin (qebililerning sani boyiche) 12 bulaq étilip chiqti, her qebile özining su ichidighan ornini bildi. Ulargha bulutni sayiwen qilip berduq, ulargha terenjibin bilen bödünini chüshürüp berduq. (ulargha éyttuqki): «siler biz riziqlandurghan lezzetlik nersilerdin yenglar». (ular bu ulugh németlerge nankorluq qilish bilen) bizge ziyan salghini yoq, (özlirini Allah ning azabigha duchar qilishliri bilen) özlirige özliri zulum saldi [160]. Öz waqtida (biz ulargha) (yeni beni isra’ilning ata bowilirigha): «siler bu sheher (yeni beytulmuqeddes) de turunglar, u yerdiki yémekliklerdin xalighininglarche yenglar, sheher derwazisidin sejde qilghan halda kiringlar, (kiriwatqan chéghinglarda) i Allah! Gunahlirimizni kechürgin, denglar, jimi gunahliringlarni meghpiret qilimiz, yaxshiliq qilghuchilargha (sawabini) ziyade bérimiz» déduq [161]. Ularning ichidiki zalimlar ulargha éytilghan söz (Allah ning emrini) bashqa sözlerge özgertiwetti, ular zulum qilghanliqliri üchün, ulargha asmandin azab ewettuq [162]. Ular (yeni yehudiylar) din déngiz (yeni qulzum déngizi) boyidiki (eyle) shehrining ehwalini sorighin. (uning ahalisi béliq tutush cheklen’gen kün) shenbide Allah ning cheklimisidin chiqatti. Chünki shenbe küni béliqlar su üstidin ularning aldigha kéletti, shenbidin gheyriy künlerde ularning aldigha kelmeytti, pasiq bolghanliqliri üchün. Ularni mushundaq sinaymiz [163]. Öz waqtida ularning ichidiki bir jama’e ademler: Allah halak qilidighan yaki qattiq azablaydighan qewmge néme üchün wez nesihet qilisiler?» dédi. Ular (yeni wez nesihet qilghuchilar): «perwerdigaringlarning aldida (gunahqa süküt qilip turduq dep) özre éytmasliqimiz we ularning Allah tin qorqup (gunahtin cheklinishlirini ümid qilghanliqimiz üchün shundaq qilduq)» dédi [164]. Ular özlirige qilin’ghan wez nesihetni qobul qilmighan chaghda, yaman ishtin men’i qilghuchilarni qutquzduq, Allah ning emridin chiqqanliqliri üchün, zalimlarni qattiq azabqa duchar qilduq [165]. Ular nehyi qilin’ghan nersini terk étishtin bash tartqanliqliri üchün, ulargha: «xar maymun bolup kétinglar» déduq [166]. (i muhemmed!) Öz waqtida, perwerdigaring ulargha (yeni yehudiylargha) qiyametkiche choqum qattiq azablaydighan kishilerni ewetip turidighanliqini xewer qildi. Shübhisizki, perwerdigaring (asiyliq qilghuchilarni) elwette téz jazalighuchidur, (ita’et qilghuchilargha) elwette meghpiret qilghuchidur, merhemet qilghuchidur [167]. Ularni (yeni yehudiylarni) yer yüzide türlük pirqilerge bölüwettuq, ularning ichide yaxshilirimu bar, yaxshiliridin töwenlirimu bar, ularning (kufridin we gunahtin) qaytishliri üchün, ularni qattiqchiliq we kengchilik bilen siniduq [168]. Ulardin kéyin, (yaman) ewladlar tewratqa warisliq qildi, ular bu dunyaning erzimes pul mélini (halal bilen haramni ayrimay, qariqoyuq) alidu, we bizni Allah epu qilidu, deydu. Shundaq pul mal ularning qoligha kelse, ular yene alidu. Kitabta (yeni tewratta) Allah qa (yalghan chaplimay) peqet heqnila éytishliri toghruluq ulardin ching wede élinmidimu? Halbuki, ular tewrattiki nersilerni oqughan idi. Haramni terk étip, Allah tin qorqidighanlargha axiret yaxshidur, buni chüshenmemsiler? [169]. Kitabni mehkem tutidighanlar, namaz oquydighanlar (sawabqa érishidu), biz yaxshi ish qilghuchilarning ejrini heqiqeten zaya qiliwetmeymiz [170]. Öz waqtida (tur) taghni qomurup ularning üstige sayiwendek tikliduq, ular taghni üstilirige chüshüp kétidu dep oylidi. (ulargha éyttuqki) «teqwadarlar qatarida bolushunglar üchün özünglargha bérilgen kitabni (yeni tewratni) mehkem tutunglar, uningdiki ehkamlargha emel qilinglar» [171]. Öz waqtida perwerdigaring adem ballirini (yeni neslini) ularning (atilirining) pushtidin chiqardi we ularni özlirige guwah qilip: «men silerning perwedigaringlar emesmu?» dédi (yeni Allah özining ularning perwerdigari ikenlikige we birlikige adem balilirini iqrar qildurdi, ular iqrar qilip buni öz üstige aldi). Ular: «he’e, sen bizning perwerdigarimizdursen, guwahliq berduq» dédi. (ularni guwahliq bergüzgenlikimiz) qiyamet küni ularning: «biz buningdin gheplette qalghan ikenmiz» démeslikliri, yaki «ata bowilirimiz ilgiri (sanga butlarni) shérik keltürgen idi, bizning peqet ularning ewladi bolup qalghan yérimiz bar (yeni bizning özrimiz bar) gumrahlarning qilmishliri tüpeylidin bizni halak qilamsen?» démeslikliri üchündur [172173]. Ularning (gumrahliqtin, ata bowilirigha egishishtin) qaytishliri üchün, ayetlirimizni mushundaq tepsiliy bayan qilimiz [174]. (i muhemmed!) Ular (yeni yehudiylar) gha shundaq bir ademning qissisini oqup berginki, uninggha ayetlirimizni berduq (yeni kitabullahning bezi ilimlirini ögettuq). U ayetlirimizdin özini tartti, uninggha sheytan apiride bolushi bilenla gumrahlardin bolup ketti [175]. Eger biz xalisaq, uni (teqwadar ölimalar derijisige) kötürettuq, lékin u dunyagha bérilip ketti, nepsi xahishigha boysundi, u goya bir itqa oxshayduki, uni qoghliwetsengmu tilini chiqirip hesireydu, qoghliwetsengmu tilini chiqirip hesireydu, bu bizning ayetlirimizni inkar qilghan ene shu qewmning misalidur, oylap béqishliri üchün, bu qissini (qewmingge) sözlep bergin [176]. Bizning ayetlirimizni inkar qilip özlirige ziyan salghan qewmning misali némidégen yaman! [177]. ALLAH hidayet qilghan adem hidayet tapquchidur, Allah gumran qilghan adem ziyan tartquchidur [178]. Shek shübhisizki, jin we insanlardin nurghunlirini dozaxqa (yéqilghu bolush üchün) yarattuq, ular dilliri bolghini bilenmu, u arqiliq heqni chüshenmeydu. Ular közliri bolghan bilenmu, u arqiliq (Allah ning qudritining delillirini) körmeydu. Ular qulaqliri bolghini bilenmu, u arqiliq (Allah ning ayetlirini ibret ilip) tingshimaydu. Ular goya haywan’gha oxshaydu, haywandinmu better gumrahtur, ene shular ghapildur [179]. ALLAH ning güzel isimliri bar, Allah ni shu (güzel isimliri) bilen atanglar, Allah ning isimlirini kelse kelmes qollinidighanlarni terk étinglar, ular (axirette) qilmishlirining jazasini tartidu [180]. Biz yaratqan ümmetler ichide heq yolgha dewet qilidighan we heqte ching turidighan bir ümmet bar [181]. Bizning inkar qilghanlarni tuydurmastin, asta asta halaketke yéqinlashturimiz [182]. Ulargha möhlet bérimen méning azabim heqiqeten qattiqtur [183]. Ular özining hemrahi (yeni muhemmed eleyhissalam) ning mejnun emeslikini oylimamdu? U peqet ashkara agahlandurghuchidur [184]. Ular asmanlarning we zéminning selteniti üstide, Allah ning yaratqan mexluqatliri, özlirining ejili yéqinlishidighanliqining mumkinliki üstide pikir yürgüzmemdu? Ular (kalamullah ikenliki shunche roshen bolghan) qur’andin bashqa yene qaysi sözge ishinidu? [185]. ALLAH azdurghan kishini hidayet qilghuchi bolmaydu, Allah ularni gumrahliqlirida qoyup bériduki, ular téngirqap yüridu [186]. (i muhemmed!) Ular sendin qiyametning qachan bolidighanliqini soraydu, éytqinki, «uning qachan bolidighanliqini peqet perwerdigarim (Allah) bilidu, uni peqet özi belgiligen waqitta meydan’gha chiqiridu, qiyamet we zéminning (ehlige) éghir (weqedur). U silerge tuyuqsiz kélidu». Goya sen qiyamet bilen nahayiti tonushtek, uni sendin sorishidu. Éytqinki, «uning waqtini peqet Allah bilidu, lékin kishilerning tolisi uning waqtining mexpiy bolushidiki sewebni) bilmeydu [187]. ALLAH xalimighan iken, özümge payda yetküzüsh, ziyanni özümdin dep’i qilish qolumdin kelmeydu, (qiyametning qachan bolushini qandaqmu biley?) Eger men gheybni bilidighan bolsam (dunya menpe’etliridin) nurghun menpe’et hasil qilghan bolattim, ziyan zexmetkimu uchrimighan bolattim (lékin men gheybni bilmeymen, shunga manga teqdir qilin’ghan yaxshi yamanliq yétip turidu). Men peqet iman éytidighan qewm üchün agahlandurghuchi we xush xewer bergüchi qilip ewetilgen peyghembermen» [188]. U silerni bir jandin (yeni adem eleyhissalamdin) yaratti, (adem eleyhissalamning) unsi ülpet élishi üchün, xotunini (yeni hewwani) uning öz jinsidin yaratti, xotuni bilen yéqinchiliq qilghandin kéyin, xotuni yénikkine qorsaq kötürüp éghir boy yürdi, u (balining qorsaqta ösüp chongiyishi bilen) éghirlashqandin kéyin, (er xotun) ikkiylen perwerdigari Allah qa: «eger bizge (ezaliri) béjirim perzent ata qilsang, némitingge elwette shükür qilghuchilardin bolimiz» dep du’a qildi [189]. ALLAH ulargha béjirim oghul perzent ata qilghan idi, ularning ewladi Allah qa shérik keltürüp (butlargha choqundi), Allah ularning shérik keltürgen mebudliridin paktur [190]. Özliri yaritilghan, héch nersini yaritilmaydighan nersilerni (yeni butlarni) Allah qa shérik keltüremdu! [191]. U nersiler choqun’ghuchilirigha yardem bérelmeydu, özlirigimu yardem bérelmeydu [192]. Ularni toghra yolgha chaqirsanglar, ular silerge egeshmeydu. Meyli ularni dewet qilinglar, yaki jim turunglar, bu ular üchün beribir oxshash (yeni siler qaysi halette bolmanglar, ular silerning dewitinglargha jawab qayturushqa qadir emestur) [193]. Siler Allah ni qoyup ibadet qilghan butlar silerge oxshash mexluqlardur, (ularni ilah dégen dewayinglarda) rastchil bolsanglar, ulargha du’a qilip béqinglar, du’ayinglarni ijabet qilip baqsun [194]. Ular (yeni butlar) ning mangidighan putliri barmu? Yaki tutidighan qolliri barmu? Yaki köridighan közliri barmu we anglaydighan qulaqliri barmu? (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «shérikliringlarni (yeni butliringlarni manga qarshi) chaqiringlar, andin (qolunglardin kélishiche) manga ziyankeshlik qilinglar, azraqmu möhlet bermenglar (men Allah qa yölen’genlikim üchün silerge perwa qilmaymen) [195]. Heqiqeten kitabni (yeni qur’anni) nazil qilghan Allah méning igemdur, u yaxshilargha igidarchiliq qilidu [196]. Silerning Allah ni qoyup ibadet qilidighan butliringlar silerge yardem bérelmeydu, özlirigimu yardem bérelmeydu [197]. Eger ularni hidayetke dewet qilsanglar, ular (hidayet tapmaq tügül dewitingni) anglimaydu, ular sanga qarap turghandek körünsimu, lékin ular körmeydu [198]. Epuni dost tutqin, yaxshiliqqa (yeni yaxshi söz qilishqa, yaxshi ish qilishqa) buyrughin, nadanlar bilen teng bolmighin (yeni nadanlarning qilghinini qilmay, ulargha mulayim bolghin) [199]. Eger sheytan sanga weswese qilsa, (sheytanning weswesisidin) Allah qa séghinip panah tiligin. ALLAH heqiqeten (sözüngni) anglap turghuchidur (ishingni bilip turghuchidu [200]. Teqwadar kishiler sheytanning weswesisige uchrisa, Allah ni esleydu de, heqiqetni körüwélip, (sheytanning weswesisidin) xalas tapidu [201]. Sheytanlar (kuffar) buraderlirini bolushiche azduridu, ularni azdurushtin boshiship qalmaydu [202], (ular telep) qilghan möjizilerdin) birer möjizini keltürmiseng, uni némishqa (özüng) ijad qilmiding? Déyishidu, (i muhemmed!) Ulargha éytqinki, «(ish méning ilkimde emes) men peqet perwerdigarim teripidin manga wehyi qilin’ghan’ghila emel qilimen (özlikimdin möjize yaritalmaymen), bu (qur’anda silerge) perwerdigaringlar teripidin keltürülgen delillerdur (qur’an bashqa möjizilerge éhtiyaj qaldurmaydu), iman éytqan qewm üchün hidayettur we rehmettur» [203]. ALLAH ning rehmitige érishishinglar üchün, qur’an oqulghan chaghda, uni diqqet bilen anglanglar we jim turunglar (yeni söz qilmanglar) [204]. Perwerdigaringni yélin’ghan we uningdin qorqqan halda ichingde yad etkin, etigende axshamda uni pes awazda zikri qilghin, ghapillardin bolmighin [205]. Perwerdigaringning dergahidikiler (yeni perishtiler) Allah qa ibadet qilishtin bash tartmaydu, Allah qa tesbih éytidu we uninggha sejde qilidu [206]

8 süre enfal medinide nazil bolghan, 75 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

(i muhemmed! Sahabiliring) gheniymetler (ni qandaq teqsim qilishing) toghruluq sendin sorishidu, (ulargha) éytqinki, «gheniymetler (toghrisida höküm chiqirish) Allah qa we uning peyghembirige xastur, Allah tin qorqunglar, (ixtilap qilishmay ittipaq bolup) aranglarni tüzenglar, eger siler mömin bolsanglar, Allah qa we Allah ning peyghembirige ita’et qilinglar» [1]. Peqet Allah yad étilse dillirida qorqunch peyda bolidighan, Allah ning ayetliri tilawet qilinsa imani küchiyidighan, perwerdigarigha tewekkül qilidighan kishilerla (kamil) möminlerdur [2]. Ular (mukemmel rewishte) namaz oquydu, biz ulargha riziq qilip bergen pul maldin (xuda yolida) serp qilidu [3]. Ene shular heqiqiy möminlerdur, ular perwerdigarining dergahida yuqiri mertiwilerge, meghpiretke we ésil riziqqa (yeni jennetning tügimes németlirige) érishidu [4]. (gheniymet teqsimati toghrisidiki hökümning Allah qa we uning peyghembirige xas qilin’ghanliqini ularning yaqturmighanliqi) perwerdigaringning séni heqliq rewishte öyüngdin (yeni öyüng jaylashqan medinidin urushqa) chiqarghanliqini (ularning yaqturmighanliqigha) oxshaydu. Möminlerdin bir guruh adem (düshmen’ge qarshi urushqa chiqishni) elwette yaman köridu [5]. Ular goya (alametliri) körünüp turuwatqan ölümge heydiliwatqandek, heqiqet aydinglashqandin kéyin, heqiqet (yeni urushqa chiqish mesilisi) üstide sen bilen munazirilishidu [6]. Öz waqtida Allah ikki guruh (biri mushriklar karwini , yeni biri mushriklar qoshuni) din birining qolunglargha keltürülüshini wede qildi, siler qoralsiz guruhning (yeni karwanning) qolunglargha keltürülüshini yaqturdunglar. ALLAH öz sözliri arqiliq heqni heq qilishni (yeni islam dinini üstün qilishni), kapirlarning yiltizini qurutushni xalaydu [7]. ALLAH gunahkar ademlerning yaqturmighinigha qarimay, heqni heq (yeni islamni ashkara) qilidu, batil (yeni kufri) ni berbat qilidu [8]. Öz waqtida (du’a qilip) perwerdigaringlardin yardem tilidinglar, Allah :«silerge aqimu arqa (chüshidighan) ming perishte bilen yardem bérimen» dep du’ayinglarni ijabet qildi [9]. ALLAH silerge peqet (ghelibe qilidighanliqinglargha) bésharet bérish we könglünglarni aram tapquzush üchünla yardem berdi. Yardem peqet Allah teripidinla kélidu. ALLAH heqiqeten ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [10]. Öz waqtida Allah tinchlandurush yüzisidin silerge uyqu béghishlidi; (taharet élip, ghusli qilip) pang bolushunglar üchün, silerdin sheytanning weswesisini ketküzüsh üchün, (Allah ning yardimige ishench qilip) könglünglarning toq turushi üchün, qediminglarning (qumgha pétip ketmey) mezmut turushi üchün, Allah silerge buluttin yamghur yaghdurup berdi [11]. Öz waqtida perwerdigaring perishtilerge: «men siler bilen bille, möminlerni (urush meydanida) sabatliq qilinglar, kapirlarning dillirigha qorqunch salimen» dep wehyi qildi. (qilich bilen kapirlarning) gedenlirige chépinglar (yeni bashlirini késinglar), ularning barmaqlirigha (hemme ezasigha chépinglar [12]. Bu shuning üchünki, ular Allah qa we uning peyghembirige qarshiliq qildi. Kimki Allah qa we uning peyghembirige qarshiliq qilidiken, Allah uni qattiq jazalaydu [13]. (i kapirlar jama’esi! Bu dunyada) mushundaq jazani tétinglar. Kapirlar (axirette) dozax azabigha duchar bolidu [14]. I möminler! Kapirlarning hujumigha duch kelgen chéghinglarda, ulargha arqanglarni qilmanglar (yeni qachmanglar) [15]. Kimki qayta urushush yaki (yardem tilesh) üchün musulmanlar jama’esige qoshulush meqsitide bir terepke yötkilish qilmastin, belki düshmen’ge arqisini qilidiken (yeni qachidiken), u heqiqeten Allah ning ghezipige uchraydu, uning jayi dozax bolidu. Dozax némidégen yaman jay! [16]. (i musulmanlar! Bedride) ularni (yeni mushriklarni) siler (öz küchünglar bilen) öltürgininglar yoq, belki emelde ularni (silerge yardem bérip, ularning dillirida qorqunch peyda qilish bilen) Allah öltürdi, (i muhemmed bir siqim topini mushriklargha) atqiningda sen atmiding, belki emelde uni (mushriklarning közlirige) Allah atti. (Allah ning mundaq qilishi) möminlerge (sawab, ghelibe, gheniymetlerdin ibaret) chirayliq in’amlarni ata qilish üchün idi. ALLAH heqiqeten (ularning sözlirini) anglap turghuchidur, (niyetlirini, ehwallirini) bilip turghuchidur [17]. Bu (Allah ning möminlerge bergen in’amidur). ALLAH kapirlarning hiylisini choqum meghlup qilghuchidur [18]. (i kuffarlar jama’esi!) Eger siler ghelibini tilisenglar, ghelibe alliqachan silerge keldi (yeni u silerning ziyininglargha keldi). Eger (peyghember bilen düshmenlishishtin) yansanglar, bu siler üchün yaxshidur, eger uning bilen yene urushsanglar, biz uninggha yene yardem bérimiz, qoshununglar köp bolghan teqdirdimu, u silerdin héch nersini dep’i qilip bérelmeydu, Allah heqiqeten möminler bilen billidur [19]. I möminler! ALLAH qa we uning peyghembirige ita’et qilinglar, siler (qur’anni) anglap turup uningdin yüz örümenglar [20]. Anglimay turup angliduq dégen kishilerni (yeni kapirlarni) dorimanglar [21]. Shübhisizki, Allah ning neziride haywanlarning eng yamini (heqni anglimay) gas boluwalghan, (heqni sözlimey) gacha boluwalghan, (yaxshi yamanni perq etmey) eqlini yoqatqan kishilerdur [22]. Eger Allah ularda birer yaxshiliq bar dep bilse idi, elwette ulargha (heqni) anglitatti; ulargha anglatqan teqdirdimu, ular heqtin elwette yüz örügen halda bash tartatti [23]. I möminler! ALLAH we uning peyghembiri silerni tirildüridighan (yeni ebediy hayatqa érishtüridighan) iman’gha dewet qilsa, uni qobul qilinglar. Bilinglarki, Allah kishi bilen uning qelbi arisida tosalghu bolalaydu (yeni kishining dilini igisining xahishi boyiche emes, belki öz xahishi boyiche teserrup qilidu). (qiyamet küni) siler Allah ning dergahigha yighilisiler [24]. Silerning aranglardiki zulum qilghanlarning béshigha kélish bilenla cheklinip qalmaydighan bala qazadin saqlininglar, bilinglarki, Allah ning azabi qattiqtur [25]. Yad éytinglarki, öz waqtida siler (mekke) zéminida az sanliq bolup, bozek qilin’ghan idinglar, kishiler (yeni mushriklar) ning talan taraj qilishidin qorqattinglar , shükür qilishinglar üchün Allah silerni (medinide) yerleshtürdi, (bedri urushida) öz yardimi bilen silerni küchlendürdi. Silerge halal nersiler (yeni gheniymetler) ni riziq qilip berdi [26]. I möminler! ALLAH qa, peyghemberge xiyanet qilmanglar, silerge qoyulghan amanetlerge bilip turup xiyanet qilmanglar [27]. Bilinglarki, silerning malliringlar, baliliringlar siler üchün bir türlük sinaqtur, Allah ning dergahida chong sawab bar [28]. I möminler! Eger Allah tin qorqsanglar, Allah silerge heq bilen batilni ayriydighan hidayet ata qilidu, gunahinglarni kechüridu, silerge meghpiret qilidu. ALLAH katta pezl igisidur [29]. (i muhemmed!) Öz waqtida kapirlar séni qamaqqa élish, yaki öltürüsh we yaki (mekkidin) heydep chiqirish üchün mikir ishletti, ular mikir ishlitidu, Allah ularning mikrini berbat qilidu, Allah ning tedbiri ularning mikridin ünümlüktur [30]. Ulargha bizning ayetlirimiz tilawet qilinsa, ular: «biz (bu sözlerni) alliqachan anglighan iduq, eger xalisaq uninggha oxshash sözlerni bizmu elwette qilalayttuq , bu peqet burunqilardin qalghan epsanilardur» dédi [31]. Öz waqtida ular: «eger bu (yeni qur’an) séning teripingdin nazil bolghan heqiqet bolidighan bolsa, asmandin üstimizge tash yaghdurghin , yaki bizni qattiq azab bilen jazalighin!» dédi [32]. Sen ularning ichide turghan chéghingda (séni hörmetlesh yüzisidin) Allah ulargha azab qilmaydu, ular istighpar éytip turghan chaghda Allah ulargha azab qilmaydu [33]. Ular (bashqilarning) mesjidi heremgha kirishini tosuwatsa, Allah ulargha némishqa azab qilmisun? Ular mesjidi heremning igiliri emes, mesjidi heremning igiliri teqwadarlardin bashqilar emestur, lékin (buni) ularning tolisi bilmeydu [34]. Ularning mesjidi heremning yénidiki ibaditi peqet isqirtmaq, chawak chalmaqtinla ibaret boldi. (i kapirlar!) Kapir bolghanliqinglar tüpeylidin (dunya we axiretning) azabini tétinglar [35]. Shübhisizki, kapirlar mal mülüklirini (bashqilarni) Allah ning yolidin tosush üchün serp qilidu, serp qilin’ghandin kéyin ularning mal mülükliri ulargha hesret élip kélidu, axir ular yéngilidu. Kapirlar jehennemgila heydep kirgüzülidu [36]. ALLAH ning (ularni dunyada meghlup qilishi, axirette jehennemge heydishi) kapirni mömindin perqlendürüsh üchündur, Allah hemme kapirlarni üsti üstige döwilep toplighandin kéyin, dozaxqa tashlaydu, ene shular ziyan tartquchilardur [37]. (i muhemmed!) Kapirlargha éytqinki, eger ular (kufridin, peyghember bilen düshmenlishishtin) yansa, ularning ötkenki peyghemberlirimni inkar qilghanlarni halak qilish méning tutqan yolum bolup keldi (ularnimu shundaq qilimen) [38]. Pitne tügigen, din pütünley Allah üchün bolghan’gha qeder ular bilen urushunglar; eger ular (kufridin) yansa, Allah ularning qilmishlirini köridu [39]. Eger ular (imandin) yüz örüse, (i möminler!) Bilinglarki, Allah silerning medetkaringlardur, Allah némidégen yaxshi medetkar, némidégen yaxshi yardemchi! [40]. (i möminler!) Bilinglarki, siler alghan gheniymetning beshtin biri Allah qa, peyghemberge, peyghemberning xish eqribalirigha, yétimlerge, miskinlerge, ibn sebillerge xastur. Eger siler Allah qa, ikki guruh (yeni musulmanlar bilen kapirlar) uchriship heq bilen naheq ayrilghan künde (yeni bedri urushi bolghan künde) bendimizge (yeni muhemmed eleyhissalamgha) biz nazil qilghan nersiler (yeni ayetler we perishtiler) ge ishensenglar (Allah ning gheniymet toghrisidiki hökmining ene shu ikenlikini bilinglar). ALLAH her nersige qadirdur [41]. Öz waqtida siler wadining (medinige) yéqin teripide idinglar, ular wadining (medinige) yiraq teripide idi. (qureyshning) soda karwini bolsa silerning töwininglarda idi. (mushriklar bilen uchrishishni) wedileshken bolsanglar, siler (özünglarning azliqini, mushriklarning köplükini körüp) elwette buninggha xilapliq qilghan bolattinglar, lékin Allah bolushqa tégishlik ishni (yeni musulmanlarni eziz, mushriklarni xar qilishni) emelge ashurush üchün (silerni bedride mushriklar bilen wedisiz uchrashturdi). ALLAH ning mundaq qilishi halak bolidighanlarning roshen delilni körüp andin halak bolushi, yashaydighanlarning roshen delilni körüp andin yashishi üchün idi. ALLAH (bendilirining sözlirini), elwette, anglap turghuchidur, (niyetlirini) bilip turghuchidur [42]. (i muhemmed!) Öz waqtida, Allah chüshüngde sanga ularni (yeni düshmenliringni) az körsetti, eger sanga ularni köp körsetken bolsa, silerge choqum qorqunch chüshetti we jeng ishida choqum detalash qilattinglar, lékin Allah (silerni mundaq qilishtin) saqlidi. ALLAH dillardikini elwette bilip turghuchidur [43]. ALLAH bolushqa tégishlik ishni ishqa ashurush üchün, düshmen bilen uchrashqan chéghinglarda, (düshmenlerge qarshi turushqa jür’et qilsun dep) ularni silerning közünglargha az körsetti we silerni ularning közlirige (silerge qarshi teyyarliqta bolmisun dep) az körsetti hemme ish Allah qa qayturulidu (Allah özi xalighanche höküm qilidu) [44]. I möminler! (mushriklardin) bir jama’ege (yeni düshmen qoshunigha) uchrashqan chéghinglarda sabatliq körsitinglar, muweppeqiyet qazinishinglar üchün Allah ni köp yad étinglar [45]. (pütün söz heriketliringlarda) Allah qa we uning peyghembirige ita’et qilinglar, ixtilap qilishmanglar, bolmisa, (düshmen bilen uchrishishtin) qorqup qalisiler, küch quwwitinglar kétip qalidu; sewr qilinglar, Allah heqiqeten sewr qilghuchilar bilen billidur [46]. Yurtliridin chongchiliq we riya bilen chiqqan kishiler (yeni qureysh mushrikliri) ge oxshash bolmanglar, ular (kishilerni) Allah ning yolidin tosidu, Allah ularning hemme ishlirini bilgüchidur [47]. Öz waqtida sheytan ulargha (qebih) emellirini chirayliq körsitip: «héchqandaq kishi silerni yéngelmeydu, men heqiqeten silerge medetkar» dégen idi. Ikki qoshun uchrashqan chaghda sheytan arqisigha chékindi we: «men silerdin ada judamen , siler körmeywatqanni heqiqeten körüp turuwatimen, men rastla Allah tin qorqimen, Allah ning azabi qattiqtur» dédi [48]. Öz waqtida munapiqlar we dillirida késili (yeni shek) barlar: «bularni (yeni musulmanlarni) ularning dini aldidi (yeni musulmanlar öz dinigha meghrur bolup, özlirini yéngilmes dep guman qilip, az sanliq turuqluq köp sanliqlar bilen urushushqa chiqti)» dédi. Kimki Allah qa yölinidiken (Allah uninggha elwette yardem béridu). Chünki Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [49]. Perishtiler (bedri urushida) kapirlarning janlirini éliwatqanda, ularning yüzlirige we arqilirigha uruwatqanliqini körseng iding (elwette qorqunchluq halni körgen bolatting). (perishtiler ulargha) «dozaxning köydürgüchi azabini tétinglar!» (deytti) [50]. Bu (azab) silerning qilmish jinayitinglar tüpeylidindur, Allah bendilirige zulum qilghuchi emestur [51]. (bu kapirlarning gunah qilish aditi) pir’ewn jama’esi we ulardin burunqilarning aditige oxshaydu, ular Allah ning ayetlirini inkar qildi, gunahliri tüpeylidin, Allah ularni halak qildi. ALLAH heqiqeten küchlüktur, Allah ning azabi qattiqtur [52]. Bu (yeni ulargha nazil bolghan azab) shuning üchünki, birer qewm özlirining halitini (kufri we gunah bilen) özgertmigüche Allah ulargha bergen némitini özgertiwetmeydu, Allah (ularning sözlirini) anglap turghuchidur, (qilmishlirini) bilip turghuchidur [53]. (ularning aditi) pir’ewn jama’esining we ulardin burunqilarning aditige oxshayduki, ular perwerdigarining ayetlirini inkar qilghan idi. Gunahliri tüpeylidin ularni halak qilduq, pir’ewn jama’esini (déngizgha) gherq qilduq, ularning hemmisi (kufriliq we gunah qilip, özlirini azabqa duchar qilish bilen) özlirige zulum qilghuchi (qewm) boldi [54]. ALLAH ning neziride haywanlarning eng yamini kufrida ching turghanlardurki, ular heqiqeten iman éytmaydu [55]. (i muhemmed!) Sen ularning arisidiki melum kishiler bilen (mushriklargha yardem bermeslikliri üstide) mu’ahide tüzdüng, ular bolsa her qétimda mu’ahidisini buzidu, ular Allah tin qorqmaydu [56]. Eger urushta ular üstidin ghelibe qilsang, arqidikilirining qéchishi we ibret élishi üchün ularni qattiq jazalighin (yeni ularni bashqilargha ibret qilghinki, ularning sen bilen urush qilishqa dermani qalmisun) [57]. Eger sen (mu’ahide tüzgen) qewmdin xiyanet (alametlirini) sezseng, mu’ahidisini ulargha ochuq yoruqluq bilen tashlap bergin (yeni sen bilen mu’ahide tüzüshken qewmdin xiyanet shepisi körülse, ulargha tuyuqsiz hujum qilmastin, mu’ahidining emeldin qalghanliqini aldi bilen ulargha uqturup qoyghin). ALLAH heqiqeten xa’inlarni dost tutmaydu [58]. (bedri urushida öltürülmey qalghan) kapirlar qutulduq dep oylimisun, ular (perwerdigarining jazasidin) heqiqeten qéchip qutulalmaydu [59]. Düshmenliringlar (bilen urush qilish) üchün, qolunglardin kélishiche qoral küchi, jeng éti teyyarlanglar, buning bilen, Allah ning düshminini, özünglarning düshmininglarni we ulardin bashqa düshmenlerni qorqutisiler , ularni siler tonumaysiler, Allah tonuydu, silerning Allah yolida serp qilghininglar meyli néme bolsa bolsun, silerge uning sawabi toluq bérilidu, silerge zulum qilinmaydu (yeni bu sawabtin héch nerse kémeytilmeydu) [60]. Eger ular tinchliqqa mayil bolsa, senmu tinchliqqa mayil bolghin, Allah qa tewekkül qilghin. ALLAH (ularning sözlirini) anglap turghuchidur, (niyetlirini) bilip turghuchidur [61]. Eger ular (teyyarliq qiliwélish üchün sülhi bilen) séni aldimaqchi bolsa, Allah (ularning sherridin) sheksiz sanga kupaye qilghuchidur. ALLAH séni özning yardimi bilen we möminler bilen küchlendüridu [62]. ALLAH möminlerning dillirini birleshtürdi. Sen yer yüzidiki pütün bayliqni serp qilipmu ularning dillirini birleshtürelmeyting; lékin Allah (özining qudret kamilesi bilen) ularni inaq qildi. Shübhisizki, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [63]. I peyghember! (yalghuz) Allah sanga we sanga egeshken möminlerge kupaye qilghuchidur [64]. I peyghember! Möminlerni (mushriklar bilen) urush qilishqa righbetlendürgin, eger silerde chidamliq yigirme adem bolidighan bolsa, (düshmendin) 200 ni yéngeleydu; eger silerde (chidamliq) 100 adem bolidighan bolsa, kapirlardin 1000 ni yéngeleydu; chünki ular (jahil) qewm bolup, (Allah ning hékmitini) chüshenmeydu [65]. ALLAH emdi silerning (yükünglarni) yinikletti, silerning ajizliqinglarni bildi, eger silerde chidamliq 100 adem bolidighan bolsa, 200 (düshmen) ni yéngeleydu, eger silerde (chidamliq) 1000 adem bolidighan bolsa, Allah ning izni bilen 2000 (düshmen) ni yéngeleydu. ALLAH chidamliqlar bilen billidur [66]. Peyghemberge zéminda düshmenni köprek öltürmey turup (yeni mushriklikning heywisini yoqitip, islamgha quwwet bermey turup), esirlerdin fidiye élish layiq emes idi. (i möminler! Siler fidiye élish bilen) dunya menpe’itini közleysiler, Allah silerge axiretni (yeni axiretning sawabini) tileydu. ALLAH ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [67]. ALLAH ning (ochuq cheklenmigen ishni qilghanlarni jazalimasliq dégen) hökmi ezilisi bolmisa idi, (esirlerdin) fidiye alghanliqinglar üchün elwette zor azabqa duchar bolattinglar [68]. (i jihad qilghuchilar jama’esi!) Gheniymet alghan nersenglarni halal we pak bilip yenglar, Allah (ning emrige muxalipetchilik qilish) din qorqunglar. ALLAH heqiqeten meghpiret qilghuchidur, (bendilirige) méhribandur [69]. I peyghember! Qolunglardiki esirlerge éytqinki, eger Allah dilinglarda iman barliqini bilse (yeni dilinglarda iman bolsa, Allah uni bilidu), silerge özünglardin élin’ghan fidiyidin yaxshiraq nersini béridu, (ilgiriki gunahliringlarni) meghpiret qilidu. ALLAH (tewbe qilghuchilarni) meghpiret qilghuchidur, (bendilirige) méhribandur [70]. (i muhemmed!) Eger ular (yeni mushu eserler imanni dewa qilish arqiliq) sanga xiyanet qilmaqchi bolghan bolsa, undaqta ilgiri ular (kufri bilen, ehdini buzush bilen) Allah qa xiyanet qilghan idi, Allah séni ularning üstidin ghalib qildi. ALLAH (bolghusi hemme ishni) bilgüchi, öz hékmiti boyiche ish qilghuchidur [71]. Iman éytqanlar, (Allah ni we Allah ning peyghembirini söyüsh yüzisidin yurtini tashlap) hijret qilghan, pul malliri we janliri bilen Allah yolida jihad qilghanlar (yeni muhajirlar), (yurtida muhajirlargha) jay bergenler we yardem körsetkenler (yeni ensarlar) ene shular elwette bir birige igidur (yeni bir birige yardemchidur, bir birige mirasxordur). Iman éytqan emma (medinige) hijret qilmighanlar bilen silerning otturanglarda taki ular hijret qilghan’gha qeder öz’ara ige bolush (yeni yardemlishish, mirasxor bolush) bolmaydu; eger din ishida ular silerdin yardem telep qilsa, ularning düshmini bilen silerning aranglarda kélishim bolmisila, ulargha yardem bérishinglar kérek, Allah silerning qiliwatqan ishinglarni körüp turghuchidur [72]. Kapirlar (yardemde we mirasta) bir birige igidur, eger bu hökümge emel qilmisanglar, yer yüzide pitne we chong qalaymiqanchiliq tughulidu [73]. Iman éytqanlar, (medinige) hijret qilghanlar, Allah ning yolida jihad qilghanlar, (yurtida muhajirlargha) jay bergenler we yardem körsetkenler (yeni ensarlar) ene shular heqiqiy möminlerdur, ular (ning gunahi) meghpiret qilinidu, ular (jennette) ésil riziqqa ige bolidu [74]. Kéyin iman éytip (medinige) hijret qilghanlar we siler bilen bille jihad qilghanlar silerdin sanilidu. ALLAH ning hökmide, uruq tughqanlar bir birige mirasxor bolushqa (yatlardin) eng heqliqtur, shübhisizki, Allah her shey’ini bilip turghuchidur [75].

9 süre tewbe medinide nazil bolghan, 129 ayet.

(bu) Allah we uning peyghembirining siler bilen mu’ahide tüzüshken mushriklargha qaratqan ada juda bolush (yeni mu’ahidini bikar qilish) élanidur [1]. (i mushriklar!) Yer yüzide (xalighininglarche) töt ay yürünglar, bilinglarki, siler Allah (ning azabi) din qéchip qutulalmaysiler, (bilinglarki) Allah kapirlarni xar qilghuchidur [2]. (bu) chong hej künide Allah we uning peyghembiri teripidin kishilerge chiqirilghan élandurki, Allah we uning peyghembiri mushriklardin ada judadur. Eger (kufridin) tewbe qilsanglar, bu silerge (gumrahliqta kétiwérishtin) yaxshidur, eger (islamdin) yüz örüsenglar, bilinglarki, Allah (ning azabi) din qéchip qutulalmaysiler. Kapirlargha qattiq azab bilen bésharet bergin [3]. Emma mushriklar ichidiki siler bilen mu’ahide tüzgen, mu’ahidige héchqandaq xilapliq qilmighan, silerge qarshi héchqandaq ademge yardem bermigenlerge kelsek, ular bilen tüzgen bu mu’ahidige uning waqti toshqan’gha qeder ri’aye qilinglar, shübhisizki,, Allah teqwadarlarni dost tutidu [4]. (urush qilish) haram qilin’ghan aylar ötüp ketkende, mushriklarni qeyerde uchratsanglar, shu yerde öltürünglar, esirge élinglar, qorshanglar, ularning ötidighan yollirini közitip turunglar, eger ular tewbe qilsa, namaz oqusa, zakat berse, ularni qoyup béringlar, shübhisizki, Allah (tewbe qilghuchilargha) meghpiret qilghuchidur, rehim qilghuchidur [5]. Eger mushriklardin birer kishi sendin amanliq tilise, taki u Allah ning kalamini (yeni qur’anni) anglighan’gha (yeni pikir qilip, uning heqiqitige yetken’ge) qeder, uninggha amanliq bergin, andin (u iman éytmisa), uni (jéni, méli) aman tapidighan jaygha yetküzüp qoyghin, bu shuning üchünki, ular (islam dinining heqiqitini) uqmaydighan qewmdur [6]. ALLAH ning we uning peyghembirining qarishiche, (ehdisige wapa qilmaydighan) mushriklarda qandaqmu mu’ahide dégen nerse bolsun? Emma mesjidi herem qéshida siler bilen ehde tüzüshken mushriklar eger ehdisige wapa qilidiken, silermu wapa qilinglar, shübhisizki, Allah teqwadarlarni (yeni perwerdigardin qorqqan, ehdisige wapa qilghan, xiyanet qilmighanlarni) dost tutidu [7]. Mushriklar ehdisige qandaqmu wapa qilsun? Eger ular silerning üstünglardin ghelibe qilsa, silerning toghranglarda ne tughqanchiliqqa, ne ehdige ri’aye qilmaydu. Silerni éghizlirida xush qilidu, dillirida (wediside turushni) xalimaydu (yeni aghzida chirayliq sözligini bilen, köngülliri adawet, nifaq bilen tolghan). Ularning tolisi pasiqlardur [8]. Ular Allah ning ayetlirini (dunyaning mal mülükliridin) erzimes nersilerge tégishti, (kishilerni) Allah ning yolidin tosti. Heqiqeten ularning qilmishliri némidégen yaman! [9]. Ular möminler heqqide ne tughqanchiliqqa, ne ehdige ri’aye qilmaydu. Ene shular (silerge zulum qilishta) heddidin ashquchilardur [10]. Eger ular (kufridin) tewbe qilsa, namaz ötise, zakat berse, diniy jehette silerning qérindishinglar bolidu (yeni hoquq we mejburiyette ular siler bilen oxshashtur). Uqidighan qewm üchün, ayetlerni tepsiliy bayan qilimiz [11]. Eger ular ehde bergendin kéyin, qesemlirini buzsa we dininglarni eyiblise, ularning (buningdin) cheklinishliri üchün, kufrining kattibashlirigha urush échinglar. Ularning qesimining heqiqeten étibari yoq [12]. (i möminler jama’esi! Ehde bergende) ichken qesimini buzghan, peyghemberni (mekke) din heydep chiqirishni qestligen we silerge aldi bilen hujum qilghan qewmge urush achmaysiler? Ulardin qorqamsiler? Eger mömin bolsanglar, qorqushunglargha Allah eng layiqtur [13]. Ulargha urush échinglar, Allah ularni silerning qolunglar bilen jazalaydu. ALLAH ularni xar qilidu, Allah silerni ular üstidin ghalib qilidu. (islam dinini üstün qilip, kapirlarni jazalap) mömin qewmning könglige shipaliq (yeni teselli) béridu [14]. Hem ularni dilliridiki achchiqtin xalas qilidu. ALLAH xalighan ademni tewbige muweppeq qilidu. ALLAH hemmini bilip turghuchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [15]. ALLAH silerning aranglardiki jihad qilghanlarni, Allah tin, Allah ning peyghembiridin we möminlerdin bashqini sirdash qiliwalmighanlarni bilmey (yeni otturigha chiqarmay) turup siler öz halimizgha qoyup bérilimiz, (yeni sinalmaymiz) dep oylamsiler? ALLAH silerning qilmishinglardin xewerdardur [16]. Mushriklar özlirining kufrini iqrar qilip turuqluq (yeni kapirliq bilen Allah ning mesjidlirini awat qilish bir biri bilen sighishalmaydu), (ularning) Allah ning mesjidlirini awat qilishi toghra emes, ularning qilghan (yaxshi) emellirining netijisi bolmaydu, ular dozaxta qalidu [17]. ALLAH ning mesjidlirini peqet Allah qa, axiret künige iman éytqan, namaz ötigen, zakat bergen, Allah tin bashqidin qorqmighan kishilerla awat qilidu (yeni mesjidni rémont qilish, seremjanlashturush, tazilash, mesjidte dawamliq namaz ötesh, qur’an tilawet qilish qatarliq ishlarni qilidu), ene shularning hidayet tapquchilardin bolushi közde tutulidu [18]. Siler hajilarni su bilen teminleshni, mesjidi heremni awat qilishni Allah qa, axiret künige iman éytqan we Allah ning yolida jihad qilghanlarning (imanigha) oxshash hésablamsiler? ALLAH ning neziride ular oxshash emes. ALLAH zalim qewmni hidayet qilmaydu [19]. Iman éytqanlarning, hijret qilghanlarning we malliri hem janliri bilen Allah ning yolida jihad qilghanlarning derijisi Allah ning dergahida eng kattidur; ene shular (sawab tépish bilen) meqsitige érishküchilerdur [20]. Perwerdigari ulargha özining rehmiti, raziliqi we jennetliri bilen xush xewer béridu, ular jennetlerde menggülük németke érishidu [21]. Ular jennetlerde menggü qalidu. Shübhisizki, Allah ning dergahida (ulargha) katta sawab bar [22]. I möminler! Eger atiliringlar, qérindishinglar imandin kufrini artuq körse (kufrida mehkem tursa), ularni dost tutmanglar. Ichinglardin kimlerki, ularni dost tutidiken, ular zalimlardur (yeni ulargha oxshash mushriktur, chünki mushriklikke razi bolghan ademmu mushrik hésablinidu) [23]. Éytqinki, «eger silerning atanglar, oghulliringlar, qérindishinglar, xotunliringlar , uruq tughqanliringlar (hemde ulardin bashqilar), tapqan pul malliringlar, aqmay qélishidin qorqqan tijaritinglar, yaxshi körüdighan öyliringlar siler üchün Allah tin, Allah ning peyghembiridin we Allah ning yolida jihad qilishtinmu söyümlük bolsa (yeni shular bilen bolup kétip, Allah ning peyghembirige yardem bermisenglar), u halda siler taki Allah ning emr (yeni mekkini pethi qilish izni) kelgüche kütünglar, Allah pasiq qewmni (yeni Allah ning dinining chek chégrisidin chiqip ketküchilerni) hidayet qilmaydu» [24]. ALLAH silerge nurghun jeng meydanlirida we hüneyn künide (yeni jéngide) heqiqeten yardem berdi. Eyni waqitta saninglarning köplükidin xushallinip kettinglar (yeni bügün bizning sanimiz köp, meghlup bolmaymiz dédinglar, bu chaghda silerning saninglar 12 ming, düshmininglarning sani 4000 idi), saninglarning köplüki silerge qilche esqatmidi. (qattiq qorqqininglardin) keng zémin silerge tar tuyuldi. Andin (meghlup bolup, resulullahni azghina möminler bilen tashlap) arqanglargha qarap qachtinglar [25]. Andin peyghembirige we möminlerge (merhemet qilip) xatirjemlik béghishlidi, silerge qoshunlarni (yeni silerge yardemge perishtilerni) chüshürdi, ularni siler körmidinglar (shuning bilen siler ghelibe qildinglar), Allah kapirlarni (öltürüsh we esir élinish bilen) azablidi, kapirlarning jazasi ene shu [26]. Shuningdin kéyin, Allah xalighan ademge tewbini nésip qilidu (yeni islam dinigha kirishke muweppeq qilidu). ALLAH nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [27]. I möminler! Mushriklar (Allah ni inkar qilghanliqliri üchün) peqet nijistur, mushu yildin (yeni hijriyining 9 yilidin) kéyin ular mesjidi heremgha (heremge) yéqinlashmisun (yeni hej qilmisun, ömre qilmisun). Eger siler (i möminler! Mushriklarning heremge kirishtin men’i qilinishi bilen) péqirliqtin qorqsanglar, Allah xalisa öz pezli bilen silerni bay qilidu, shübhisizki, Allah (silerge paydiliq ishlarni) bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [28]. Siler ehli kitabtin Allah qa we axiret künige ishenmeydighanlar (yehudiylar uzeyrini Allah ning oghli, nasaralar isani Allah ning oghli dep étiqad qilghanliqliri üchün, ular Allah qa we axiret künige étiqad qilimiz dégen bilenmu étiqad qilmighanning ornididur) bilen, Allah (özining kitabida) we uning peyghembiri (sünnitide) haram qilghan nersilerni haram bilmeydighanlar we heq din (yeni islam dini) gha étiqad qilmaydighanlar bilen, taki ular silerge boysunup xar halda jiziye töligen’ge qeder, urush qilinglar [29]. Yehudiylar: «üzeyr Allah ning oghlidur» dédi, nasaralar: «mesih (yeni isa) Allah ning oghlidur» dédi, bu, ularning aghzidiki (delilsiz) sözidur, (ularning sözliri) ilgiriki kapirlarning (yeni mushriklarning: «perishtiler Allah ning qizliridur» dégen) sözlirige oxshaydu. ALLAH ulargha lenet qilsunki, (Allah ning balisi yoqluqigha roshen delil tursa, heqiqettin batilgha burulup) ular qandaqmu (Allah ning balisi bar dep) Allah qa yalghan chaplaydu [30]. Ular özlirining hibrilirini , rahiblirini (yehudiylar bilen nasaralarning diniy bashliqlirini, ölimalirini) we meryem oghli mesihni mebud qiliwaldi. (halbuki) ular (peyghemberler arqiliq) peqet bir ilahqa ibadet qilishqa buyrulghan idi, uningdin bashqa (yeni alemlerning perwerdigari Allah tin bashqa) héch mebud (berheq) yoqtur, Allah ularning shérik keltürgenlikliridin paktur [31]. Ular (yeni mushriklar, yehudiylar we nasaralar) Allah ning nurini (yeni islam dinini) éghizliri (yeni yalghan yawidaq bohtanliri) bilen öchürmekchi bolidu, Allah öz nurini üstün qilmay qalmaydu, kapirlar (buni) yaman körgen teqdirdimu [32]. ALLAH heq din (islam) ni barliq dinlardin üstün qilish üchün, özining peyghembirini (yeni muhemmed eleyhissalamni toluq) hidayet we heq din bilen ewetti, mushriklar uning (üstün bolushini) yaman körgen teqdirdimu [33]. I möminler! Hibriler we rahiblerdin (yehudiy we nasara ölimaliridin) nurghunliri kishilerning pul mallirini heqiqeten haram yeydu, (kishilerni) Allah ning dinigha kirishtin tosidu, altun kümüsh yighip, uni Allah ning yolida serp qilmaydighanlargha (dozaxta bolidighan) qattiq azab bilen bésharet bergin [34]. U künde (yeni qiyamet künide) u altun kümüshler jehennemning otida qizitilip, uning bilen ularning péshaniliri , yanliri we dümbiliri daghlinidu. Ulargha: «bu silerning özünglar üchün yighqan altun kümüshünglar (siler bu dunyayinglardiki Allah ning heqqini ada qilmidinglar). Yighqan altun kümüshünglarning wabalini tétinglar» déyilidu [35]. Shübhisizki, asman we zémin yaritilghandin tartip (qemeri) aylarning sani Allah ning dergahida (yeni lewhulmehpuzda) 12 dur, ulardin töti (yeni zulqe’de, zulhejje, muherrem, rejep) urush qilish haram qilin’ghan aylardur, bu toghra dindur (yeni mezkur töt ayda urushning haram qilinishi Allah ning toghra dinidur), bu aylarda (ularning hörmitini saqlimasliq bilen, Allah chekligen gunah ishlarni qilish bilen) özünglargha ziyan salmanglar, mushriklar silerge birlikte hujum qilghandek, silermu ulargha qarshi birlikte urush qilinglar. Bilinglarki, Allah teqwadarlar bilen billidur (yeni Allah ning emrini beja keltürüsh, men’i qilghan ishliridin cheklinish bilen Allah tin qorqquchilargha Allah ning yardem béridighanliqigha ishenchide bolunglar) [36] ayni arqigha sürüsh (yeni urush haram qilin’ghan ayni bashqa bir aygha özgertip, yilning 12 éyini 13 aygha köpeytish) kufrini ziyade qilishtur, buning bilen kapirlar azdurulidu; ular Allah haram qilghan aylarning sanigha muwapiqlishish üchün, uni bir yil halal qilsa, ikkinchi yil haram qilidu, shuning bilen ular Allah haram qilghan ayni halal qilidu, ulargha özlirining yaman emelliri chirayliq körsitildi. ALLAH kapir qewmni hidayet qilmaydu [37]. I möminler! Silerge Allah ning yolida jihad qilishqa chiqinglar déyilse, némishqa yurtunglardin ayrilghinglar kelmeydu? Dunya hayatini axirettiki (bext) bilen tégishishke razi boldunglarmu? Dunya hayatidin behrimen bolush axiretning németliri bilen sélishturghanda, erzimes nersidur [38]. Eger siler jihadqa chiqmisanglar, Allah silerge qattiq azab qilidu. (silerni halak qilip) ornunglargha silerdin bashqa qewmni keltüridu, siler Allah qa qilche ziyan yetküzelmeysiler, Allah her nersige qadirdur [39]. Eger siler Allah ning peyghembirige yardem qilmisanglar (Allah yardem qilidu), Allah heqiqeten uninggha yardem qilghan idi. Öz waqtida kapirlar uni (mekkidin) heydep chiqarghan idi. Uninggha peqet bir kishi (yeni ebubekri siddiq) hemrah idi. Eyni zamanda u ikkisi gharda idi. (resulullah) hemrahigha: «zem qilmighin, Allah heqiqeten biz bilen bille» deytti, Allah uninggha (yeni peyghembirige) xatirjemlik béghishlidi, uninggha (perishtilerdin bolghan) qoshunlar bilen medet berdi, ularni siler körmidinglar, kapirlarning sözini (yeni shérik kelimisini) pes qildi, Allah ning sözi (yeni kelime tewhid) üstündur, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [40]. (i möminler jama’esi!) Siler yinik bolghan yaki éghir bolghan halette (yeni meyli yash qéri, piyade, ulaghliq bolunglar , ongushluq we qiyin shara’itta bolunglar , ixtiyariy we ixtiyarsiz bolunglar , hemme ehwalda) jihadqa chiqinglar, Allah ning yolida mélinglar bilen, jéninglar bilen jihad qilinglar, eger bilsenglar mundaq qilish siler üchün yaxshidur [41]. Eger (ularning dewet qilin’ghini) asan qolgha kélidighan gheniymet we (yiraq emes) otturahal seper bolidighan bolsa, ular choqum sanga egiship (gheniymet élish meqsitide) chiqatti. Lékin, bu ariliq ulargha yiraq bilindi. Ular bilen qesem ichip: «eger chiqishqa qadir bolalighan bolsaq, elwette siler bilen bille chiqattuq» deydu, ular (yalghan qesemliri tüpeylidin) özlirini özliri halak qilidu, Allah biliduki, ular shek shübhisiz yalghanchilardur [42]. (i muhemmed!) ALLAH séni kechürdi, (özriside) rastchillar bilen yalghanchilar (sanga éniq bolmighuche némishqa ulargha chiqmasliqqa) ruxset berding [43]. (i muhemmed!) ALLAH qa we axiret künige ishinidighanlar sendin malliri bilen we janliri bilen jihad qilishqa ruxset sorimaydu. ALLAH teqwadarlarni obdan bilidu [44]. (i muhemmed) sendin peqet Allah qa we axiret künige ishenmeydighanlar, dillirida (Allah ning birlikige we séning peyghemberlikingge) gumani barlar ruxset soraydu, ular öz gumanida téngirqap yüridu [45]. Eger ularning jihadqa chiqish niyiti bolsa, elwette uninggha teyyarliq qilatti, lékin Allah ularning chiqishini yaqturmidi, (ularning dillirigha hurunluqni sélip) ularning iradisini sundurdi. (ulargha) «öyliride qélip qalghuchilar (yeni ayallar, kichik balilar, ajizlar) bilen qélinglar» déyildi [46]. Eger ular siler bilen birlikte chiqqan bolsa, aranglarda peqet pitne pasatni köpeytetti, aranglargha bölgünchilik sélish üchün choqum suxenchilik bilen shughullinatti ,. Aranglarda ular üchün ting tinglaydighanlar bar, Allah zalimlarni (yeni munapiqlarning ichi téshini) obdan bilgüchidur [47]. Ilgiri ular taki Allah ning yardimi kelgen’ge, Allah ning dini üstünlük qazan’ghan’gha qeder, heqiqeten, bölgünchilik sélishqa orun’ghan , sanga hiyle mikirlerni ishletken idi, halbuki, ular bundaq bolushini (yeni dinning üstünlük qazinishini) yaman körgüchilerdur [48]. Ularning arisida: «manga (yeni méning qélishimgha) ruxset qilghin, méni balagha giriptar qilmighin (yeni rumning ayalliri bilen gunah qilip sélishimgha sewebchi bolmighin)» dégüchilermu bar. Emelde ular (munapiqliqtin ibaret chong) balagha giriptar boldi. Shübhisizki, jehennem kapirlarni orap turghuchidur [49]. Eger sen birer yaxshiliqqa érishseng, ularning köngli yérim bolidu; eger sanga birer musibet kelse: «ishning aldini alghan ikenmiz» déyiship xushal qaytishidu [50]. Éytqinki, «bizge peqet Allah ning teqdir qilghan nersisi yétidu, u bizning medetkarimizdur. Möminler Allah qa tewekkül qilsun (yeni möminler hemme ishni Allah qa tapshursun, undin bashqa héch ehedige yölenmisun)» [51]. Éytqinki, «siler peqet bizning (ghelibe qilish yaki shéhit bolushtin ibaret) ikki xil yaxshi aqiwetning birige érishishimizni kütüwatisiler, bizmu Allah ning silerge öz dergahidin azab chüshürüshni yaki bizning qolimiz arqiliq silerni jazalishini kütüwatimiz, silermu (özünglargha kelgenni) kütünglar, bizmu elwette (özimizge kelgenni) küteyli» [52]. Éytqinki, «(i munapiqlar jama’esi!) Siler ixtiyariy yaki mejburiy yosunda (qanchilik pul mal serp qilsanglarmu) hergiz qobul qilinmaydu, chünki siler Allah ning ita’itidin chiqqan qewm boldunglar» [53]. Ularning bergen nepiqiliri shuning üchün qobul bolmayduki, ular Allah ni we Allah ning peyghembirini inkar qilidu, namazni xush yaqmasliq bilen oquydu, (pul mélini) raziliq bilen bermeydu [54]. Ularning mal mülki we ewladi séni ejeblendürmisun, Allah ularni bu dunyada shu nersiler bilen azablashni we ularning kapir péti jan üzüshni irade qilidu [55]. Ular: «biz choqum siler (yeni silerge oxshash musulmanlar) din» dep, Allah bilen qesem ichidu. Ular silerdin emes, lékin ular (ziyan zexmetke uchrashtin qorqup, aghzida musulman bolghan) qorqunchaq qewmdur [56]. Eger ular birer qorghan yaki ghar we yaki gemini tapsa idi, ular shu terepke qarap elwette yügürüshken bolatti [57]. (i muhemmed!) Ularning bezisi séning sediqe (we gheniymet) lerni teqsim qilishingni eyibleydu, ulargha uningdin bérilse xush bolidu, bérilmise xapa bolushidu [58]. Eger ular Allah ning we Allah ning peyghembirining ulargha berginige razi bolsa we: «Allah bizge .köridu qilidu, Allah we uning peyghembiri bizge öz pezlidin ata qilidu, biz heqiqeten Allah tin (Allah ning pezlini, éhsanini) ötünüp sorighuchilarmiz» dése, elwette, ular üchün yaxshi bolatti [59]. Zakat peqet péqirlargha, miskinlerge, zakat xadimlirigha, dillirini islamgha mayil qilish közde tutulghanlargha, qullarni azad qilishqa, qerzdarlargha, Allah ning yoligha, ibn sebillerge bérilidu, bu Allah ning belgilimisidur, Allah (bendilirining menpe’etni) obdan bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [60]. Ularning beziliri peyghemberge (sözi we herikiti arqiliq) eziyet yetküzidu we (peyghemberni) «anglighan nersisining hemmisige ishinidu» deydu. Éytqinki, «(durus, u) silerge paydiliq sözlerni anglap ishinidu, Allah ning sözlirige ishinidu, möminlerning sözige (ularning ixlasini bilgenliktin) ishinidu, u silerdin iman éytqanlar üchün rehmettur» Allah ning peyghembirige eziyet yetküzidighanlar qattiq azabqa duchar bolidu [61]. Ular silerni razi qilish üchün (peyghemberge tégidighan gepni qilmiduq dep) Allah bilen qesem qilidu, eger ular rastla mömin bolidighan bolsa, Allah ni we uning peyghembirini razi qilishliri kérek idi [62]. (bu munapiqlar) Allah qa we uni peyghembirige kimki qarshiliq körsitidiken, uning dozaxqa kiridighanliqini, dozaxta menggü qalidighanliqini bilmemdu? Ene shu chong reswaliqtur [63]. Munapiqlar özliri toghrisida birer süre nazil bolup, ularning dilliridikini (yeni nifaqni) möminlerge xewer bérishtin qorqidu. Éytqinki, «siler (Allah ning dinini xalighininglarche) mesxire qilinglar, siler (pash bolushtin) qorqidighan nersini (yeni munapiqliqni) Allah choqum ashkara qilidu» [64]. (i muhemmed!) Eger sen ularning (mesxire qilghanliqini) sorisang, ular: «biz (rast emes), peqet ich pushuqi qilip oyniship dep qoyduq» deydu. (bu munapiqlargha) «siler Allah ning dinini, Allah ning ayetlirini (yeni kitabini) we Allah ning peyghembirini mesxire qildinglarmu?» dégin [65]. Siler (yalghan qesem ichip) özre éytmanglar, siler iman éytqininglardin kéyin, (peyghemberni mesxire qilish bilen) kapir boldunglar, silerdin bir guruhni (rast tewbe qilghanliqliri üchün) epu qilsaq, yene bir guruhni gunahkar bolghanliqliri (yeni munapiqliq bilen gunahni dawamlashturghanliqliri) üchün jazalaymiz [66]. Munapiq erler bilen munapiq ayallar (munapiqliqta we imandin yiraq bolushta) bir birige oxshaydu, ular yamanliqqa buyruydu, yaxshiliqtin tosidu, ular qollirini yumuwalidu (yeni béxilliq qilip sediqe bermeydu). Ular Allah ni untudi (yeni Allah ning ta’itini terk etti), Allah mu ularni untudi (yeni Allah ularni özining pezlidin we rehmitidin mehrum qildi). Shübhisizki, munapiqlar pasiqlardur [67]. ALLAH munapiq erlerge, munapiq ayallar we kuffarlargha dozaxni wede qildi, ular dozaxta menggü qalidu. Dozax ularni (azablashqa) yéterliktur, Allah ulargha lenet qildi, ular menggülük azabqa duchar bolidu [68]. (i munapiqlar, silerning halinglar) silerdin burun ötken (halak bolghan ümmetlerning haligha) oxshaydu, ular küch quwwette silerdin küchlük, mal mülki we ewladi silerningkige qarighanda köp idi. Silerdin burun ötkenler (dunyaning lezzetliri jehettiki) nésiwisidin behrimen bolghandek, silermu (dunyaning lezzetliri jehettiki) nésiwenglardin behrimen boldunglar; ular batilgha chömgendek, silermu batilgha chömdünglar; ene shularning yaxshi emelliri dunya we axirette étibarsizdur, ene shular ziyan tartquchilardur [69]. Ulargha ulardin burun ötkenlerning, nuh , ad we semud qewmlirining, ibrahim qewmining, medyen ahalisining, kömtürüwétilgen qishlaqlarning (yeni lut eleyhissalam qewmi qishlaqlirining) xewerliri kelmidimu? Ulargha peyghemberliri möjiziler élip keldi (bu möjizilerni ular inkar qildi). ALLAH ulargha zulum qilghini yoq, lékin ular (kapir bolush we gunah qilish bilen) özlirige özliri zulum qildi [70]. Mömin erler, mömin ayallar bir biri bilen dosttur, ular (kishilerni) yaxshi ishlarni qilishqa buyruydu, yaman ishlardin tosidu, namazni (toluq) ada qilidu, zakat béridu, Allah qa we Allah ning peyghembirige ita’et qilidu, ene shulargha Allah rehim qilidu, Allah heqiqeten ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [71]. ALLAH mömin erler we mömin ayallargha astidin östenglar éqip turidighan jennetlerni wede qildi. Ular jennetlerde menggü qalidu, hemishe turidighan jennetlerde güzel jaylarni wede qildi. (ular érishidighan) Allah ning raziliqi (jennet németlirining hemmisidin) kattidur, bu chong bexttur [72]. I peyghember! Kapirlargha we munapiqlargha qarshi jihad qilghin, ulargha (qarshi ghazat qilish we qorqunch sélish bilen) qattiq mu’amile qilghin, ularning jayi jehennemdur, u némidégen yaman jay! [73]. Ular (yeni munapiqlar) héchnéme démigenliki toghrisida Allah bilen qesem qilidu, ular heqiqeten kufri sözini éytti, islam dinigha kirgenlikini ipadiligendin kéyin kapir boldi, ular ishqa ashmaydighan ishni ishqa ashurushqa orundi (yeni peyghember eleyhissalamni öltürüshni qestlidi), ularning (peyghember eleyhissalamni) yaman körüshni peqet Allah ning we uning peyghembirining ularni öz pezlidin bay qilghanliqi üchündur, eger ular (munapiqliqtin) tewbe qilsa, özlirige yaxshidur, eger ular (imandin dawamliq) yüz örüse, Allah ularni dunya we axirette qattiq azab bilen jazalaydu, yer yüzide ulargha (ularni azabtin qutulduridighan) birer dost we birer medetkar tépilmaydu [74]. Ularning ichidiki beziler: «eger Allah bizge öz pezlidin ata qilsa (yeni rizqimizni keng qilsa) elwette sediqe bérettuq, elwette yaxshilardin bolattuq» dep Allah qa ehde qildi [75]. ALLAH ulargha öz pezlidin ata qilghan (yeni bay qilghan) chaghda, béxlliq qilishti (yeni ehdini buzup, Allah qa we Allah ning peyghembirige ita’et qilishtin yüz örüshti) [76]. Ular (sediqe qilimiz, yaxshilardin bolimiz dep) Allah qa bergen ehdisige xilapliq qilghanliqliri, (imanini, éhsanini, dewa qilishtiki) yalghanchiliqliri üchün, Allah qa mulaqat bolidighan kün (yeni qiyamet küni) ge qeder munapiqliqning dillirida (yiltiz tartip) turushini Allah ularning (ishining) aqiwiti qildi [77]. ALLAH ning ularning ichki sirlirini, (öz’ara qilishqan) yoshurun sözlirini bilip turidighanliqini, pütün gheyblerni chongqur bilidighanliqini ular uqmamdu? [78]. (munapiqlar) möminlerning ichidiki merdlik bilen (köp) sediqe qilghuchilarni, taqitining yétishiche (yeni kembeghel bolghanliqtin az) sediqe qilghuchilarni eyibleydu, ularni mesxire qilidu, Allah ularni mesxire qilghanliqliri üchün jazalaydu, ular qattiq azabqa duchar bolidu [79]. (i muhemmed!) Ular (yeni munapiqlar) üchün meyli meghpiret telep qil, meyli meghpiret telep qilma (beribir oxshash), ular üchün 70 qétim meghpiret qilmaydu. Chünki ular Allah ni we Allah ning peyghembirini inkar qildi, Allah pasiq qewmni hidayet qilmaydu [80]. Resulullahqa xilapliq qilip (tebük ghazitigha chiqmay) qélip qalghanlar (yeni munapiqlar) öyliride bexiraman olturghanliqliri bilen xushal bolushti, ular Allah ning yolida malliri bilen, janliri bilen jihad qilishni yaqturmidi, ular (bir birige): «issiqta chiqmanglar» déyishti. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «jehennemning oti téximu qiziqtur. Eger ular chüshinidighan bolsa, (elwette issiqta resulullah bilen birge chiqatti)» [81]. Ular qilmish (gunah) lirining jazasi üchün, az külsun, köp yighlisun [82]. Eger Allah séni (tebük ghazitidin) qayturup (özrisiz qélip qalghan munapiqlardin) bir türkümning yénigha élip barsa, ular (ikkinchi bir ghazatqa) chiqishqa sendin izni sorisa, (ulargha) éytqinki, «siler men bilen bille menggü (ghazatqa) chiqmanglar, hergiz men bilen bille chiqip urush qilmanglar, shübhisizki, siler deslepki qétimda (chiqmay, öyünglarda bexiraman) olturushqa razi boldunglar, emdi (ghazatqa chiqmay) qélip qalghuchilar (yeni ayallar, kichik balilar) bilen olturunglar» [83]. (i muhemmed!) Sen ularning arisidin ölgen héchbir ademning namizini chüshürmigin, (depne qilish, ziyaret yaki du’a üchün) uning qebrisi üstidimu turmighin, chünki ular Allah ni we Allah ning peyghembirini inkar qildi. Ular pasiq haliti bilen öldi [84]. Ularning malliri we ewladliri séni ejeblendürmisun. ALLAH dunyada bular arqiliq ularni jazalashni, ularning kapir péti jan üzüshni irade qilidu [85]. Birer süre nazil qilinip: «Allah qa iman éytinglar we Allah ning peyghembiri bilen bille jihad qilinglar» déyilse, ularning arisidiki maldarlar sendin (ghazattin qélip qélishqa) ruxset soraydu, ular: «bizni qoy, (ghazatqa chiqmay, öyliride bexiraman) olturghuchilar bilen bille bolayli» deydu [86]. Ular öyliride qalghuchilar (yeni ayallar, késeller we ajizlar) bilen bille bolushqa razi boldi, ularning dilliri péchetlendi. Shuning üchün, ular (jihadtiki peyghemberge ita’et qilishtin kélidighan bextni) chüshenmeydu [87]. Lékin, peyghember we peyghember bilen bille iman éytqanlar malliri bilen, janliri bilen jihad qildi, ene shular (ikkila dunyaning) yaxshiliqlirigha na’il bolidu, ene shular meqsetke yetküchilerdur [88]. ALLAH ulargha astidin östenglar éqip turidighan jennetlerni teyyarlidi. Ular uningda menggü qalidu, bu chong bexttur [89]. E’rabilardin özre bayan qilghuchilar (jihadqa chiqmasliqqa) ruxset sorap keldi. (imanni dewa qilip) Allah qa we uning peyghembirige yalghanchiliq qilghanlar jihadqa chiqmidi (yeni e’rabilardin yene bir türkümi jihadqimu chiqmidi, özre bayan qilipmu kelmidi). Ulardin kapir bolghanlar qattiq azabqa duchar bolidu [90]. Ajizlar (yeni yashan’ghan bowaylar), késeller, (jihadqa chiqishqa) xirajet tapalmighanlar Allah qa we Allah ning peyghembirige sadiq bolsila, jihadqd chiqmisa gunah bolmaydu, yaxshi ish qilghuchilarni eyibleshke yol yoqtur, Allah meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [91]. Yene mundaq kishilernimu eyibleshke yol yoqturki, ular (jihadqa chiqish üchün) sendin ulagh sorap kelgende, (ulargha sen) «méning silerni teminleydighan ulaghlirim yoq» déding? Ular (jihadqa chiqishqa) serp qilidighan nerse tapalmighanliqliri üchün ghemkin, közliridin yash tökken halda qaytishti [92]. Özliri bay turup, (jihadqa chiqmasliqqa) ruxset sorighanlar eyiblinishi kérek, ular (jihadqa chiqmighan ayallar, késeller, ajizlar) bilen bille bolushqa razi boldi, Allah ularning dillirini péchetliwetti, (shuning üchün) ular (Allah ning emrini) bilmeydu [93]. Ularning yénigha (yeni medinige tebük ghazitidin) qaytip kelgen chéghinglarda, ular silerge (ghazattin qélip qalghanliqliri toghrisida) özre bayan qilidu, (i muhemmed!) Ulargha: «özre bayan qilmanglar, silerning (sözünglargha) ishenmeymiz, Allah silerning ehwalinglarni (we dilinglardiki munapiqliqni) bizge xewer qildi, Allah we uning peyghembiri silerning (buningdin kéyinki) emelinglarni körüp turidu (munapiqliqtin tewbe qilamsiler? Yaki uningda ching turamsiler?), andin kéyin (yeni ölgininglardin kéyin), yoshurun we ashkara ishlarni bilgüchi (Allah) ning dergahigha qayturulisiler, Allah silerge pütün qilmishinglarni éytip béridu» dégin [94]. Ular (yeni munapiqlar) ning yénigha qaytip barghininglarda, ular silerning ularni eyiblimeslikinglar üchün (yalghan özriler bayan qilip), Allah bilen qesem qilidu, ulardin yüz örünglar (yeni ular bilen sözleshmenglar we salamlashmanglar), ular heqiqeten nijistur, qilmishlirining jazasi üchün ularning baridighan jayi jehennemdur [95]. Silerning raziliqinglargha érishish üchün, ular silerge qesem ichip béridu, siler ulardin razi bolsanglar (bu ulargha payda bermeydu), chünki Allah pasiq qewmdin razi bolmaydu [96]. E’rabilarning kufri we munapiqliqi téximu ziyadidur, Allah peyghembirige nazil qilghan sheri’et ehkamlirini bilmeslikke ular eng layiqtur, Allah (mexluqatning ehwalini) bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [97]. E’rabilardin beziliri (Allah yolida) bergen nersilirini jerimane hésablaydu, silerning hadisige uchrishinglarni kütidu, ularning özliri halaketke uchrisun, Allah (ularning sözlirini) anglap turghuchi, (ishlirini) bilip turghuchidur [98]. E’rabilarning beziliri Allah qa we axiret künige iman éytidu, (Allah yolida) bergen nersilirini Allah qa yéqin bolushning we peyghemberning du’asigha érishishning wasitisi qilidu, ular bu arqiliq rastla Allah qa bolghan yéqinchiliqqa érishidu, Allah qa ularni özning rehmiti da’irisige kirgüzidu, Allah heqiqeten (mömin bendilirige) nahayiti meghpiret qilghuchidur, (ulargha) tolimu méhribandur [99]. Hemmidin ilgiri iman éytqan muhajirlar we ensarlardin, yaxshiliq qilish bilen ulargha egeshkenler (yeni tabi’inlar we qiyametkiche ularning yolida mangghanlar) din Allah razi boldi, ularmu Allah tin memnun boldi. ALLAH ulargha astidin östenglar éqip turidighan jennetlerni teyyarlidi, ular jennette menggü qalidu, bu chong bexttur [100]. Etrapinglarda e’rabilardin munapiqlar bar, medine ahalisidinmu munapiqliqta ching turghanlar bar, ularni sen bilmeysen, biz bilimiz, ularni ikki qétim (yeni dunyada qetl qilish we esir élish bilen, ölgende gör azabi bilen) jazalaymiz. Andin ular (axirette) chong azabqa (yeni dozax azabigha) qayturulidu [101]. Yene bir qisim kishiler gunahlirini étirap qildi (yeni bashqilargha oxshash jihadqa chiqmighanliqigha yalghan özre éytmidi). Ular yaxshi ishqa yaman ishni arilashturup qoydi, Allah ning ularning tewbisini qobul qilishi ümidliktur, Allah heqiqeten (tewbe qilghuchilarni) meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [102]. (i muhemmed!) Ularning mallirining bir qisimini sediqe hésabida alghinki, uning bilen ularni gunahliridin paklighaysen we (yaxshiliqlirini) köpeytkeysen, ulargha du’a qilghin, shübhisizki, séning du’aying ulargha xatirjemlik élip kélidu, Allah ularning (sözini) anglap turghuchi, (niyetlirini) bilip turghuchidur [103]. Ular (yeni tewbe qilghuchilar) Allah ning öz bendilirining tewbisini qobul qilidighanliqini, (xalis niyetlik kishilerning) sediqisini qobul qilidighanliqini we Allah ning tewbini bekmu qobul qilidighanliqini, nahayiti méhriban ikenlikini bilmemdu? [104]. (ulargha) éytqinki, «(xalighan) emellerni qilinglar, qilghan emelinglarni Allah , Allah ning peyghembiri we möminler körüp turidu, yoshurun we ashkara (nersilerni) bilgüchi (Allah) ning dergahigha qayturulisiler, Allah qilmishinglarni silerge xewer qilidu» [105]. Yene bir qisim (jihadqa chiqmighan) kishiler (ning ishi) Allah ning emrige qalduruldi, Allah ya ularni (tewbe qilmisa) jazalaydu, ya ularni tewbige muweppeq qilidu (we meghpiret qilidu). ALLAH ularni (yeni ularning ehwalini) bilip turghuchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [106]. Bezi kishiler möminlerge ziyan yetküzüsh, kufrini kücheytish, möminlerning arisini parchilash, Allah qa we uning peyghembirige qarshi turghan adem (yeni ebu’amr rahib) ning kélishini kütüsh meqsitide mesjid bina qildi. Ular: «biz peqet yaxshiliqnila irade qilduq» dep choqum qesem qilidu, Allah guwahliq bériduki, ular shek shübhisiz yalghanchilardur [107]. U mesjidte menggü namaz oqumighin, birinchi künidin tartipla teqwa asasigha qurulghan mesjid heqiqeten séning namaz oqushunggha eng layiqtur , uningda (gunahlardin) pak bolushni söyidighan kishiler bar, Allah (ichki we tashqi jehettin) pak bolghuchilarni dost tutidu [108]. (dinning) binasini Allah ning teqwadarliqi we raziliqi asasigha qurghan adem yaxshimu yaki yiqilay dep qalghan yarning girwikige qurup, özimu uning bilen bille dozax otigha örülüp chüshken adem yaxshimu? ALLAH zalim qewmni hidayet qilmaydu [109]. Taki ularning yürekliri pare pare bolup ölmigiche, ularning salghan mesjidi (yeni mesjidi zirar) dilliridiki guman (munapiqliq) ning yiltizi bolup qiliwéridu, Allah (munapiqlarning ehwalini) bilip turghuchidur, (ularning yaman niyitige asasen, ularni jazalashta) hékmet bilen ish qilghuchidur [110]. Shübhisizki, Allah möminlerdin ularning janlirini, mallirini ulargha jennetni bérip sétiwaldi. Ular Allah ning yolida urush qilip (düshmenlerni) öltüridu we öltürülidu (yeni düshmenler bilen jihad qilip shéhit bolidu), (jihad qilghuchilargha jennetni wede qilish) tewratta, injilda we qur’anda zikri qilin’ghan (Allah ning) rast wedisidur, wedisige Allah tinmu bek wapa qilghuchi kim bar? (yeni Allah tinmu wapadar ehedi yoq) qilghan bu sodanglardin xushal bolunglar , bu zor muweppeqiyettur [111]. (gunahliridin) tewbe qilghuchilar, (ixlas bilen) ibadet qilghuchilar, (Allah qa) hemdusana éytquchilar, roza tutquchilar, ruku qilghuchilar, sejde qilghuchilar, yaxshi ishlargha dewet qilip, yaman ishlardin tosquchilar, Allah ning belgilimilirige ri’aye qilghuchilar (yeni Allah ning békitken perzlirini ada qilip, nehyi qilghan ishliridin yan’ghuchilar hem ehli jennettur); möminlerge (jennet bilen) xush xewer bergin [112]. Peyghemberge we möminlerge mushriklarning ehli dozax ikenliki éniq melum bolghandin kéyin, mushriklar ularning tughqini bolghan teqdirdimu, ulargha meghpiret telep qilishi durus emes [113]. Ibrahimning atisigha meghpiret telep qilishi uninggha ilgiri qilghan wedisini orunlash üchün idi. Uninggha atisining Allah ning düshmini ikenliki éniq melum bolghandin kéyin, u atisi bilen ada juda boldi. Ibrahim bolsa heqiqeten köp ah chekküchi (yeni köngli yumshaq), (yetken eziyetlerge) chidamliq idi [114]. ALLAH bir qewmni hidayet qilghandin kéyin, ular saqlinishqa tégishlik ishlarni bayan qilmay turup, ularni gumrah qilmaydu (yeni gumrahliqqa höküm qilmaydu), Allah heqiqeten her nersini bilip turghuchidur [115]. Shübhisizki, asmanning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur, Allah (ölükni) tirildüridu, (tirikni) öltüridu, silerge Allah tin bashqa héch dost we medetkar yoq [116]. ALLAH heqiqeten peyghemberning we uninggha qiyinchiliq peytide egeshken muhajirlar we ensarlarning tewbisini qobul qildi. (eyni zamanda) ularning arisidiki bir türküm kishilerning dilliri heqtin burulup kétishige tas qalghandin kéyin, Allah ularning tewbisini qobul qildi. ALLAH ulargha tolimu merhemetlik, nahayiti méhribandur [117]. Jihadqa chiqmighan üch kishining tewbisinimu Allah qobul qildi. Shunche keng zémin ulargha tar tuyulghan, ularning janliri siqilghan, ular Allah qa tewbe qilmay turup Allah ning ghezipidin qutulush mumkin emeslikige ishen’gen idi. Andin ularning tewbe qilghuchilardin bolushi üchün, Allah ularni tewbige muweppeq qildi. ALLAH tewbini bekmu qobul qilghuchidur, (bendilirige) nahayiti méhribandur [118]. I möminler! ALLAH tin qorqunglar, rastchillar bilen bille bulunglar [119]. Medine ahalisi we ularning etrapidiki e’rabilarning resululla bilen jihadqa bille chiqmay qélip qélishi, özlirining arami bilenla bolup, japada resulullah bilen bille bolmasliqi toghra emes idi. Bu (yeni ularni jihadqa chiqmay qélip qélishtin men’i qilish) shuning üchünki, ular Allah ning yolida uchrighan ussuzluq, tartqan japa musheqqet we achliq, ularning kapirlarni xapiliqqa salidighan her bir qedimi, düshmenler üstidin érishken (ularni öltürüsh, esir élish, meghlup qilish qatarliq) her bir nersisi üchün (Allah ning dergahida) ulargha yaxshiliq (yeni sawab) yézilidu, Allah elwette yaxshi ish qilghuchilarning ejrini bikar qiliwetmeydu [120]. Ularning (Allah ning yolida) meyli kichik bolsun yaki chong bolsun, serp qilghan nersisi we jihad üchün basqan her bir musapisi ularning qilghan emellirige eng yaxshi mukapat bérish yüzisidin ulargha yézilidu [121]. Möminlerning hemmisining jihadqa chiqishi layiq emes (ularning bir türkümi jihadqa chiqti), ularning ichidiki her bir jama’edin yene bir türkümi diniy alim bolup, ular qewmining qéshigha qaytqandin kéyin, qewmining Allah tin qorqushi üchün, ularni agahlandurush meqsitide némishqa (ilim telep qilishqa) chiqmidi? [122]. I möminler! Siler özünglargha yéqin jaydiki kapirlar bilen urush qilinglar (yeni silerge xeter bolmasliq üchün, aldi bilen etrapinglardiki kuffarlarni ujuqturunglar), silerni ular hés qilsun (yeni urush üstide ulargha qattiq qol bulunglar , ulargha ichinglar aghrimisun), bilinglarki, Allah teqwadarlar bilen billidur (yeni Allah teqwadarlargha medetkardur) [123]. (qur’andin) birer süre nazil qilinsa, ular (yeni munapiqlar) ning arisida (mesxire qilish yüzisidin): «bu (yeni süre) qaysinglarning imanini kücheytti» deydighanlar bar, möminlerge kélidighan bolsaq, (her süride yéngi delil ispatlar bolghanliqi üchün) bu (yeni süre) ularning imanini kücheytti, ular (sürining nazil bolushidin) xushal bolidu [124]. Dillirida késel barlar (yeni munapiqlar) gha kélidighan bolsaq, bu (süre) ularning kufrigha kufri qoshti (yeni ular munapiqliqta téximu ezweylidi, téximu gumrahlashti), ular kapir péti öldi [125]. Ular özlirining her yili bir qétim yaki ikki qétim sinilidighanliqini (yeni ular toghrisida wehyi nazil bolup, sirlirining pash qilinidighanliqini) bilmemdu? Andin ular tewbe qilmaydu (yeni nifaqtin qaytmaydu). Ibretmu almaydu [126]. (ular peyghember eleyhissalamning huzuridiki chaghda, ularning eyibini achidighan qur’andin) birer süre nazil qilinsa, ular bir birige qariship: «silerni birersi körüp qalarmu» déyiship tikiwétidu, ular (heqiqetni) chüshenmes qewm bolghanliqi üchün, Allah qa ularning dillirini özgertiwetti [127]. (i insanlar!) Shübhisizki, silerge öz’ara aranglardin peyghember keldi. Silerning külpet chékishinglar uninggha éghir tuyulidu; u silerning (hidayet tépishinglargha) héristur, möminlerge amraqtur, nahayiti köyümchandur [128]. (i peyghember!) Eger ular (sanga iman éytishtin) yüz örüse, sen: «Allah manga .köridu qilidu, uningdin bashqa héch ilah yoqtur, uninggha tewekkül qildim (yeni Allah qa yölendim, Allah tin bashqa héch ehedidin ümid kütmeymen we héch ehedidinmu qorqmaymen), u büyük ershning perwerdigaridur» dégin [129].

10 süre yunus mekkide nazil bolghan 109 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, ra. Bu, hékmetlik kitab (yeni qur’an) ayetliridur [1]. Insanlarning birige (yeni muhemmed eleyhissalamgha): insanlar (yeni kapirlar) ni (Allah ning azabidin) agahlandurghin, möminlerge perwerdigarining dergahida (qilghan yaxshi emelliri üchün) yuqiri orun’gha érishidighanliqi bilen xush xewer bergin, dep wehyi qilghanliqimizdin ular ejeblinemdu? Kapirlar: «bu heqiqeten ashkara séhirgerdur» dédi [2]. Shübhisizki, silerning perwerdigaringlar Allah dur, u insanlarni, zéminni alte künde yaratti. Andin ersh üstide özige layiq rewishte qarar aldi. ALLAH xalayiqning ishlirini (öz hékmitige muwapiq) idare qilip turidu, (qiyamet küni) her qandaq shapa’et qilghuchi aldi bilen Allah ning iznini alidu, ene shu Allah silerning perwerdigaringlardur, uninggha ibadet qilinglar, wez nesihet almamsiler? [3]. (qiyamet küni) hemminglar Allah ning dergahigha qaytisiler, Allah ning wedisi heqtur, shübhisizki, mexluqatni deslepte Allah yaratqan, (ularni halak qilghandin kéyin, qiyamet küni) iman éytqanlarni we yaxshi emel qilghanlarni adilliq bilen mukapatlash üchün qayta tirildüridu, kapirlarning bolsa, özlirining kufri tüpeylidin, (dozaxtiki) ichimliki qattiq qaynighan su bolidu hemde ular qattiq azabqa duchar bolidu [4]. ALLAH quyashni nur chachquchi we ayni nurluq qilip yaratti, yillarning sanini we (waqitlarning) hésabini bilishinglar üchün, aygha menzillerni (yeni burujlarni) teyin qildi. ALLAH ularni bikar yaratqini yoq (belki büyük hékmet we zor paydiliq üchün yaratti), Allah ayetlirini (qudriti ilahiyini) bilidighan (we uning hékmitini pikir qilidighan) qewm üchün tepsiliy bayan qilidu [5]. Kéche bilen kündüzning nöwetliship turushida, Allah asmanda we zéminda yaratqan shey’ilerde (Allah tin) qorqidighan qewm üchün, heqiqeten, (Allah ning barliqini we birlikini körsitidighan) nurghun alametler bar [6]. Shübhisizki, biz bilen mulaqat bolushni ümid qilmaydighanlar (yeni Allah qa mulaqat bolushni közlimeydighanlar), dunya tirikchilikidin behrimen bolush bilenla razi bolghanlar we uning bilen aram tapqanlar, bizning ayetlirimizdin ghapil bolghanlar [7], ene shularning jayi, qilmishliri tüpeylidin, dozax bolidu [8]. Shübhisizki, iman éytqanlar we yaxshi emellerni qilghanlarni perwerdigari, ularning imani sewebidin, astidin östenglar éqip turidighan nazunémetlik jennetlerge yétekleydu [9]. Ularning jennettiki du’asi: «i rebbimiz, biz séni pak dep étiqad qilimiz» déyishtin ibaret, ularning jennette (bir birige) béridighan salami: «(ehli dozax chékiwatqan azabtin) aman bolghaysen (yeni essalamu’eleykum)» déyishtin ibarettur, ularning du’asining axiri: «jimi hemdusana alemlerning perwerdigari Allah qa xastur!» déyishtin ibarettur [10]. Eger Allah kishiler telep qilghan yamanliqni ishqa ashurushqa ular telep qilghan yaxshiliqini ishqa ashurushqa aldirighandek aldirisa idi, ularning ejili choqum yetken bolatti (yeni halak bolatti). Biz bilen mulaqat bolushni ümid qilmaydighanlarni gumrahliqta téngirqap yürüshke qoyup bérimiz [11]. Insan’gha birer ziyan zexmet yetse, yatsidu, oltursidu, tursidu, (uni dep’i qilishimizni tilep) bizge du’a qilidu; ulargha yetken ziyan zexmetni kötürüwetsek, goya uni kötürüwétishimizni tilep bizge du’a qilmighandek, yaman ishni yene dawamlashturidu, heddidin ashquchilarning qilmishliri ulargha mushundaq chirayliq körsitildi [12]. Silerdin ilgiriki ümmetler zulum qilghanda (yeni kapir bolghanda, gumrahliqta möjizilerni élip kelgen idi. Ular (peyghemberler élip kelgen möjizilerge) iman keltürmidi. Gunahkar qewmni (yeni mekke mushriklirini) shuninggha oxshash jazalaymiz [13]. Silerning qandaq qilidighanliqinglarni körüsh üchün, ularni (yeni ötken ümmetlerni) (halak qilghan) din kéyin, ularning ornigha silerni orunbasar qilduq [14]. Ulargha bizning roshen ayetlirimiz tilawet qilinsa, bizge mulaqat bolushni ümid qilmaydighanlar (yeni qiyametke ishenmeydighanlar): «buningdin bashqa bir qur’anni keltürgin yaki uni özgertkin (yeni azabqa da’ir ayetni rehmet ayitige özgert, ilahlirimizni sökkenning ornigha medhiyle, haramni halal qil)» deydu. «men uni özümche özgertelmeymen, men peqet manga qilin’ghan wehyigila emel qilimen; eger men perwerdigarimgha asiyliq qilsam, elwette, büyük künning (yeni qiyamet künining) azabidin qorqimen» dégin [15]. «eger Allah irade qilsa, silerge uni (yeni qur’anni) tilawet qilmas idim, Allah mu uni (men arqiliq) silerge bildürmes idi. Aranglarda uningdin (yeni qur’an nazil bolushtin) ilgiri uzun zaman turdum, (möjize bolghan bu qur’anning peqet Allah teripidin nazil bolghanliqini bilishke) eqlinglarni ishletmemsiler?» dégin [16]. ALLAH qa yalghanni chaplighan yaki Allah ning ayetlirini inkar qilghan ademdinmu zalim adem barmu? Gunahkarlar hergiz bextke érishelmeydu [17]. Ular Allah ni qoyup, özlirige payda ziyan yetküzelmeydighan nersilerge choqunidu, «bular (yeni butlar) Allah ning dergahida bizge shapa’et qilghuchilar» déyishidu, ejeba, asmanlarda we zéminda bundaq nerse (yeni Allah ning shériki yaki shapa’et qilghuchi) bolup, uni Allah bilmey qélip, siler Allah qa uni éytip béremsiler? ALLAH ularning shérik keltürgen nersiliridin paktur we yüksektur [18]. Insanlar (eslide) bir din (yeni islam dini) da idi. Kéyin ular ixtilap qilishti (yeni dinlar köpeydi, butlargha choqunushti). Perwerdigaringning aldin’ala éytqan sözi (yeni jazalashni qiyametke qaldurushtin ibaret teqdiri) bolmisa idi, ularning ixtilap qilishqan nersiliri üstide ularning arisida elwette höküm chiqirilatti (yeni dinda ixtilap qilishqanliri üchün, ulargha bu dunyadila jaza bériletti) [19]. Ular (yeni ehli mekke): «némishqa uninggha (yeni muhemmed eleyhissalamgha) perwerdigari teripidin (biz telep qilghan möjizilerdin) bir möjize chüshürülmidi» deydu. Éytqinki, «gheybni bilish peqet Allah qa xas (möjizilerni Allah keltüridu, men peqet tebligh qilghuchimen), siler (Allah ning arimizda höküm chiqirishni) kütünglar, shübhisizki, menmu siler bilen (shuni) kütküchilerdinmen» [20]. Kishilerning béshigha kelgen ziyan zexmetni kötürüwetkendin kéyin, ulargha rehmitimizni tétitsaq, ular bizning ayetlirimiz üstide mikir ishlitishke (yeni inkar qilishqa) aldiraydu. Éytqinki, «Allah ularni qilghan mikri üchün eng téz jazalaydu». Shübhisizki, bizning perishtilirimiz mikringlarni yézip turidu [21]. ALLAH silerni quruqluqta (yeni ulaghlar üstide), déngizda (yeni kémiler üstide) seper qilduridu, siler olturghan kéme (kishilerni élip) meyin shamalda méngiwatqan we (bu) shamaldin ular xushalliniwatqan chaghda, birdinla boran chiqip (kéme örülidu), ular terep tereptin kötürülüwatqan déngiz dolqunliri ichide qalidu, kémidikiler qorshiwélin’ghanliqigha (yeni halak bolidighanliqigha) jezm qilidu, (choqunuwatqan butlirini tashlap qoyup) «i xuda! Eger sen bizni buningdin (yeni baladin) qutuldursang, biz choqum shükür qilghuchilardin bolimiz» dep chin köngli bilen du’a qilidu [22]. ALLAH ularni (u baladin) qutquzghandin kéyin, ular yer yüzide yolsizliq bilen buzuqchiliq qilidu. I insanlar! Buzuqchiliqinglarning gunahi özünglargha bolidu, (siler) bu dunya (ning baqasi yoq shehwetliri) din behrimen bolisiler (buning hesriti axiretke qalidu), andin siler bizning dergahimizgha qaytisiler, silerge qilmishinglarni xewer qilimiz [23]. Hayatiy dunyaning misali (téz özgürüshide, németlirining baqasizliqida, kishilerning uning bilen meghrur bolushida) biz asmandin chüshürgen (yamghur) süyige oxshayduki, uning bilen zéminning insanlar, haywanlar yeydighan türlük ösümlükliri (ünüp chiqip) bir biri bilen gireliship ketken, hetta zémin güzel tüske kirgen, chirayliq yasan’ghan, zémin igiliri uningdin mol hosul élishqa jezm qilip turghan chaghda, nagahan kéchisi yaki kündüzi uninggha qazayimiz yetti de, (zira’etlerni) tünügün (yeni ilgiri) yoqtek, (pütünley) urup tashlan’ghandek qiliwettuq (yeni nabut qilip, yoq qilduq), pikir yürgüzidighan qewm üchün ayetlerni mushundaq tepsiliy bayan qilimiz [24]. ALLAH (kishilerni) aman jaygha (yeni jennetke) dewet qilidu we xalighan ademni toghra yolgha bashlaydu [25]. Yaxshi ish qilghanlar jennetke we Allah ning jamalini körüshke na’il bolidu, ularning yüzlirini qariliq we xarliq qaplimaydu (yeni ulargha ghem qayghu we perishanliq yüzlenmeydu). Ene shular ehli jennet bolup, jennette menggü qalghuchilardur [26]. (dunyada) yaman ishlarni qilghuchilar (bir yamanliqni qilsa, qilghan yamanliqigha) oxshash (yeni shuninggha layiq) jazagha uchraydu, ular xarliqqa duchar bolidu, ularni Allah ning azabidin qutuldurghuchi zadi bolmaydu, ularning yüzliri goya qarangghu kéchining parchisi bilen oralghandek qariyip kétidu, ular ehli dozax bolup, dozaxta menggü qalghuchilardur [27]. Shu kün (yeni qiyamet küni) de (möminlerni, kapirlarni) hemmisini yighimiz, andin mushriklargha: «siler (Allah qa shérik keltürgen) butliringlar bilen bille, ornunglarda midirlimay turunglar» deymiz, ularning arisini ayriymiz, ularning shérik keltürgen butliri éytidu: «siler bizge ibadet qilmighan idinglar (belki nepsi xahishinglargha ibadet qilghan idinglar) [28]. Siler bilen bizning arimizda guwah bolushqa Allah kupayiki, silerning bizge choqunushunglardin biz ghapil iduq (yeni biz körmeydighan, anglimaydighan, hés qilmaydighan jansiz iduq)» [29]. Bu chaghda her adem ilgiri qilghan emelliri üstide sinilidu (yeni yaxshimu yamanmu, uning netijisini .köridu), ular heqiqiy igisi Allah ning dergahigha qayturulidu, ularning shapa’et qilidu dep dewa qilghan butliri ulardin özlirini chetke alidu [30]. (i muhemmed! Mushriklargha) éytqinki, «silerge asmandin (yamghur yaghdurup) zémindin (giyah ündürüp) kim riziq béridu? Silerning anglash we körüsh qabiliyitinglarni kim bashquridu? Tirik shey’ilerdin kim peyda qilidu? (xalayiqning) ishlirini kim idare qilidu?» ular (bulargha jawaben): «Allah» deydu. Éytqinki, «Allah tin gheyriyge choqunush bilen Allah ning azabidin) qorqmamsiler? [31]. (yuqiriqidek chong ishlarni qilghuchi) silerning heqiqiy perwerdigaringlar, ene shu Allah dur. Heqiqettin qalsa, gumrahliqtin gheyriy nerse mewjut emes, némishqa (imandin yüz örüp gumrahliqqa) burulup kétisiler?» [32]. Perwerdigaringning Allah qa ita’et qilishtin bash tartqanlar toghrisidiki hökmi heqliq boldi. Ular (Allah ning birlikige, resulullaning peyghemberlikige) iman éytmaydu [33]. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «silerning butliringlarning ichide mewjudatni yoqluqtin bar qilip (andin yoq qilip), andin uni eslige keltüreleydighanlar barmu?» éytqinki, «Allah mewjudatni yoqluqtin bar qilip (andin yoq qilip), andin uni eslige keltüreleydu. Némishqa (heqtin batil terepke) burulup kétisiler?» [34]. Éytqinki, «silerning butliringlarning arisida (gumrahni) heq yolgha yétekliyeleydighanlar barmu?» éytqinki, «Allah gumrahni heq yolgha yétekliyeleydighan zatqa boysunushqa tégishlikmu? Yaki (gumrahni) heq yolgha yétekliyelmeydighan, peqet özi bashqilarning yéteklishige mohtaj bolghan (butlagha) boysunushqa tégishlikmu? Silerge néme boldi? Némishqa mundaq (batil) höküm chiqirisiler?» [35]. Ularning tolisi (butlargha étiqad qilishta) peqet perezgila tayinidu, perez dégen heqiqetni ispatlashta heqiqeten héch nersige yarimaydu. Shübhisizki, Allah ularning qilmishlirini obdan bilgüchidur [36]. Bu qur’anni birawning Allah qa iptira qilishi eqlighe sighmaydu (chünki qur’anni héch insan ijad qilalmaydu), lékin qur’an ilgiri kelgen (tewrat, injil qatarliq samawi) kitablarni testiq qilghuchidur, Allah belgiligen ehkamlarni bayan qilghuchidur, uningda héch shek yoqtur, (u) alemlerning perwerdigari teripidin nazil qilin’ghandur [37]. Ular: «qur’anni muhemmed özi toqup chiqqan» déyishemdu? Éytqinki, «eger (bu sözünglarda) rastchil bolsanglar, Allah tin bashqa (yardemge) chaqiralaydighanliki kishinglarni chaqirip, qur’an’gha oxshash birer sürini keltürüp béqinglar» [38]. Undaq emes, ular qur’anning menisini toluq chüshenmey we heqiqitige téxi eqli yetmey turup uni inkar qilishti. Ulardin burun ötken ümmetlermu (özlirining peyghemberlirini) mushulargha oxshash yalghan’gha chiqarghan idi. Zalimlarning aqiwitining qandaq bolghanliqigha qarap baqqin [39]. Ularning ichide qur’an’gha ishinidighanlar bar, ishenmeydighanlarmu bar, perwerdigaring buzghunchilarni hemmidin obdan bilidu [40]. Eger ular séni yalghanchi qilishta ching tursa: «méning emelim özüm üchündur, silerning emelinglarmu özünglar üchündur, méning emelimdin siler ada judasiler, silerning qilmishinglardin menmu ada judamen (yeni biraw yene birawning qilghan gunahigha jawabkar emes)» dégin [41]. Ularning ichide (qur’an oqughiningda) sanga qulaq salidighanlar bar, sen gaslargha (yeni Allah anglash iqtidarini élip tashlighanlargha) ular héch nersini chüshenmisimu anglitalamsen? [42]. Ularning ichide sanga qaraydighanlar bar (yeni peyghemberlikingning éniq alametlirini bayqaydighanlar bar, lékin ular bayqighanliridin paydilanmighanliqliri üchün kördur). (heqiqetni) körelmisimu korlarni hidayet qilalamsen? [43]. Shübhisizki, Allah insanlargha qilche zulum qilmaydu, lékin insanlar (kufri we gunah arqiliq) özlirige özliri zulum qilidu [44]. Qiyamet küni Allah ularni (hésab élish üchün) yighidu, (ulargha dunyada turghan mudditi) kündüzde azghina waqit turghandek qisqa bilinidu, ular öz’ara tonushidu, özlirining Allah qa mulaqat bolushini (yeni ölgendin kéyin tirilishini) inkar qilghanlar choqum ziyan tartidu, ular toghra yol tapmidi [45]. Ulargha biz wede qilghan azabning bir qismini sanga körsitimiz (yeni bu dunyadila, sen hayat waqittila körsitimiz), yaki uningdin ilgiri séni qebzi roh qilimiz, ular bizning dergahimizgha qaytidu (meyli baldur bolsun, meyli kéyin bolsun, ularni choqum jazalaymiz), andin Allah ularning qilmishlirigha guwah bolidu [46]. (ötken ümmetlerning) her birige peyghember ewetilgen. (qiyamet küni) ularning peyghembiri kelgende, ularning arisida adilliq bilen höküm chiqirilidu, ulargha zulum qilinmaydu [47]. Ular: «eger siler rastchil bolsanglar (bizge éytip béringlarki) bu wede qachan ishqa ashurulidu?» deydu [48]. Éytqinki: «Allah xalimisila, men özümdin ziyanni dep’i qilishqa, payda qazinishqa qadir emesmen, her ümmetning (halak bolidighan) melum waqti bolidu, shu waqit yétip kelgende, ular birdemmu kéchiktürülmeydu, birdemmu ilgiri sürülmeydu» [49]. Éytqinki: «éytinglarchu! Eger Allah ning azabi silerge kéchisi yaki kündüzi kelse (buningdin silerge néme payda?) Gunahkarlar (yeni mushriklar) azabtin qaysi nersige aldiraydu? [50]. (Allah ning) azabi yüz bergende andin uninggha ishendinglarmu? Emdi (éytqan imaninglar paydisizdur, uningdin ilgiri mesxire qilish bilen) azabning tézrek chüshüshini telep qilattinglar» [51]. Andin kéyin (özlirige) zulum qilghanlargha: «menggülük azabni tétinglar, silerge peqet qilmishinglarning jazasi bérilidu» déyilidu [52]. Ular sendin: «u (yeni wede qilin’ghan azab, ölgendin kéyin tirilish) rastmu?» dep soraydu, sen: «he’e, perwerdigarim bilen qesemki, u elwette rasttur, siler qéchip qutulalmaysiler» dégin [53]. Eger her bir zulum qilghan adem (yeni kapir) yer yüzidiki hemme nersige malik bolidighan bolsa (Allah ning azabidin qutulush üchün), elwette (uning hemmisini) fidiye qilip biriwétetti, ular azabni körgen chaghda nadamitini yoshurun tutidu (yeni dunyadiki qilmishlirigha ichide pushayman qilidu). Ularning (yeni xalayiqning) arisida adilliq bilen höküm chiqirilidu, ulargha zulum qilinmaydu [54]. Rastla asmanlardiki we zémindiki barliq nersiler Allah ning mülkidur, rastla Allah ning wedisi heqtur, lékin ular (yeni insanlar) ning tolisi (buni) bilmeydu [55]. ALLAH (ölükni) tirildüridu, (tirikni) öltüridu, siler Allah ning dergahigha qaytisiler [56]. I insanlar! Silerge perwerdigaringlar teripidin nesihet bolghan, dillardiki derdke (yeni shek we nadanliqqa) shipa bolghan, möminlerge hidayet we rehmet bolghan (qur’an) keldi [57]. Éytqinki, «ular Allah ning pezli we rehmitidin xushal bolsun, bu ularning yighqan (dunya malliridin) yaxshidur» [58]. Éytqinki, «éytip béqinglarchu! Silerge Allah chüshürgen riziqtin bezisini haram, bezisini halal qildinglar, Allah silerge mundaq qilishqa izni berdimu? Yaki Allah qa yalghanni chaplamsiler?» [59]. ALLAH qa yalghanni chaplaydighanlar qiyamet küni qandaq oylaydu? (yeni jazagha tartilmaymiz, dep oylamdu?) Shübhisizki, Allah insanlargha merhemetliktur (chünki ulargha bolidighan azabni kéchiktürdi), lékin kishilerning tolisi (Allah ning németlirige) shükür qilmaydu [60]. Sen qaysi halette bolmighin, qur’andin qaysi nersini oqumighin, siler qaysibir ishni qilmanglar, uning bilen boluwatqan waqtinglarda haman biz silerni közitip turimiz, asman zémindiki zerre chaghliq nerse we uningdin kichik yaki chong nerse bolsun, héchqaysisi Allah ning bilishidin chette qalmaydu, ularning hemmisi lewhulmehpuzda xatirilen’gendur [61]. Rastla Allah ning dostlirigha (axirette Allah ning azabidin) qorqush, (dunyada qoldin ketküzüp qoyghan’gha) qayghurush yoqtur [62]. Ular iman éytqan we teqwadarliq qilghanlardur [63]. Ulargha dunya we axirette xush xewer bérilidu (yeni dunyada jan üzüsh waqtida, Allah ning raziliqi we rehmitige érishidighanliqi bilen, axirette nazunémetlik jennetke kiridighanliqi bilen xush xewer bérilidu), Allah wedisige xilapliq qilmaydu, ene shu katta bexttur [64]. (i muhemmed! Ularning (sanga sen peyghember emessen dégen) sözi séni qayghugha salmisun, pütün küch quwwet Allah qa mensüp (Allah sanga medetkardur). ALLAH (ularning sözlirini) anglap turghuchidur, (emellirini) bilip turghuchidur [65]. Rastla asmanlardiki we zémindiki hemme nerse Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, bendisidur, mexluqatidur). ALLAH ni qoyup, butlargha choqunidighanlar peqet yoqilang perezgila tayinidu, ular peqet jöylüydu [66]. I insanlar! Aram élishinglar üchün Allah silerge kéchini yaratti, nersilerni körüshünglar üchün kündüzni yaratti, (ibret quliqi bilen) anglaydighan qewm üchün buningda nurghun alametler bar [67]. Ular (yeni kapirlar): «Allah ning balisi bar» déyishti, Allah (buningdin) paktur, bihajettur (yeni bala qiliwélish éhtiyaj üchün bolidu, Allah bolsa héch nersige mohtaj emestur), asmanlardiki, zémindiki hemme nerse Allah ning mülkidur, (Allah ning balisi bar dégen) bu sözünglargha héchqandaq pakitinglar yoq, siler bilmeydighan ishlarni yalghandin Allah qa chaplamsiler? [68]. (i muhemmed!) Éytqinki, «Allah qa yalghanni chaplaydighanlar heqiqeten (dozax azabidin) qutulalmaydu» [69]. Ular bu dunyadin (azghina waqitla) behrimen bolidu, andin ular (hésab bérish üchün) bizning dergahimizgha qaytidu, andin kapir bolghanliqliri sewebidin ulargha qattiq azabni tétitimiz [70]. Ulargha nuhning qissisini oqup bergin, öz waqtida nuh qewmige: «i qewmim! Eger silerge méning ichinglarda turushum we silerni Allah ning ayetliri bilen qorqutushum éghir kelgen bolsa, men Allah qa tewekkül qildim (yeni Allah qa yölendim, silerge perwa qilmaymen). Siler butliringlar bilen birlikte (méni qestleydighan) ishinglarni qarar qiliwéringlar, ishinglar silerge tutuq bolup qalmisun (yeni méni qestleydighan ishinglar ashkara bolsun), andin méni birdemmu kéchiktürmey, méning heqqimde (xalighininglarni) ijra qiliwéringlar [71]. Eger siler (méning nesihitimdin) yüz örüsenglar, silerdin (yüz örüshünglargha sewebchi bolidighan) heq sorighinim yoq, men ejrimni peqet Allah tin soraymen, men (Allah qa) boysun’ghuchilardin bolushqa buyruldum» dédi [72]. Lékin ular nuhni yalghanchi qildi. Uni we uning bilen kémide bille bolghuchi (mömin) lerni qutquzduq, ularni (yeni biz qutquzghan kishilerni) (gherq bolghanlarning) orunbasarliri qilduq, bizning möjizilirimizni inkar qilghanlarni (topan balasi bilen) gherq qilduq, (i muhemmed!) Agahlandurulghuchilar (yeni peyghemberlirini yalghanchi qilghanlar) ning aqiwitining qandaq bolghanliqigha qarighin [73]. Nuhtin kéyin nurghun peyghemberlerni özlirining qewmige ewettuq, (qewmige) ular roshen möjiziler bilen keldi, ular (yeni peyghemberler kélishtin) ilgiri inkar qilishqan nersige iman éytishmidi. (kufrida) heddidin ashquchilarning dillirini eshundaq péchetleymiz [74]. Ulardin kéyin musa bilen harunni pir’ewn’ge we uning qewmining chonglirigha nurghun möjiziler bilen ewettuq. Ular (iman éytishtin) boyuntawliq qildi. Ular gunahkar qewm idi [75]. Ulargha biz tereptin heqiqet nazil bolghan chaghda ular: «bu heqiqeten roshen séhirdur» dédi [76]. Musa: «silerge heqiqet kelse uni séhir demsiler? Ejeba bu séhirmu? Séhirgerler muweppeqiyet qazinalmaydu» dédi [77]. Ular: «sen bizge ata bowilirimizning dinidin bizni waz kechtürüsh we zémin (yeni misir zémini) ning seltenitini ikkinglarning qiliwélish üchün keldingmu? Biz ikkinglargha ishenmeymiz» dédi [78]. Pir’ewn: «méning aldimgha barliq usta séhirgerlerni élip kélinglar» dédi [79]. Séhirgerler yétip kelgende, musa ulargha: «(arghamcha we hasiliringlardin) tashlimaqchi bolghininglarni tashlanglar» dédi [80]. Ular tashlighanda, musa: «silerning körsetkininglar séhirdur, Allah choqum uni berbat qilidu, Allah buzghunchilarning ishini elwette tüzimeydu» dédi [81]. Gunahkarlar yaqturmighan teqdirdimu, Allah pakitliri arqiliq heqiqetni ispatlaydu [82]. Musagha peqet öz qewmidin (yeni beni isra’ilning ewladidin) azghinisi pir’ewn we uning qewmining chonglirining ziyankeshlik qilishidin qorqqan halda iman éytti. Pir’ewn zéminda (yeni misir zéminida) shek shübhisiz mutekebbirdur, u elwette heddidin ashquchilardindur [83]. Musa: «i qewmim! Eger Allah qa iman éytqan bolsanglar, Allah qa boysun’ghan bolsanglar, uninggha tewekkül qilinglar (yeni hemme ishinglarni Allah qa tapshurunglar, herqandaq ehwalda Allah qa yölininglar)» dédi [84]. Ular éytti: «Allah qa tewekkül qilduq, perwerdigarimiz, zalim qewmni bizge ziyankeshlik qilish imkaniyitige ige qilmighin [85]. Bizni rehmitining bilen zalim qewmdin qutuldurghin» [86]. Biz musa bilen uning qérindishigha: «qewminglar üchün misirda öyler yasanglar, öyliringlarni namaz oquydighan jay qilinglar, namaz oqunglar, möminlerge (düshmenliri üstidin ghelibe qilidighanliqi bilen) xush xewer béringlar» dep wehiy qilduq [87]. Musa éytti: «i perwerdigarimiz! Kishilerni yolungdin azdurushi üchün i perwerdigarimiz! Pir’ewn’ge we uning qewmining chonglirigha hayatiy dunyada zinnet buyumlirini, türlük mal mülüklerni berding, perwerdigarimiz! Ularning mal mülüklirini yoq qilghin, ularning dillirini qattiq qilghin, shuning bilen ular iman éytmay qattiq azabni körsun» [88]. ALLAH éytti: «ikkinglarning du’asi ijabet qilindi, dewitinglarni dawamlashturunglar, nadanlarning yoligha egeshmenglar» [89]. Biz isra’il ewladini déngizdin ötküzüwettuq, ularni pir’ewn we uning eskerliri zulum we zorawanliq qilish yüzisidin qoghlidi. Pir’ewn gherq bolidighan waqitta «iman éyttimki, isra’il ewladi iman éytqan ilahtin gheyriy ilah yoqtur, men musulmanlardinmen» dédi [90]. (uninggha déyildiki) «(hayattin ümid üzginingde) emdi (iman éytamsen?) Ilgiri Allah qa asiyliq qilghan we buzghunchilardin bolghan iding [91]. Sendin kéyinkilerge ibret bolushung üchün, bügün séning jesitingni qutquzimiz (yeni séning jesitingni déngizdin chiqirip qoyimiz)». Nurghun kishiler, shek shübhisizki, bizning ayetlirimizdin ghapildur [92]. Shübhisizki, biz isra’il ewladini (ularning düshmenlirini halak qilghandin kéyin) yaxshi jaygha orunlashturduq, ularni shérin nersiler bilen riziqlandurduq, ulargha ilim (yeni Allah ning hökmini ichige alghan tewrat) kelgendin kéyin, ular (din ishida) andin ixtilap qilishti. Perwerdigaring qiyamet küni, ular ixtilap qilishqan nersiler üstide, ularning arisida elwette höküm chiqiridu [93]. Mubada sen sanga biz nazil qilghan kitabtin sheklinidighan bolsang, sendin ilgiri kitab oqughanlar (yeni tewrat bilen injil nazil qilin’ghan yehudiylar we nasaralar) din sorap baqqin, shübhisizki, sanga perwerdigaring teripidin heq (qur’an) keldi. Sen hergiz shek qilghuchilardin bolmighin [94]. Sen hergiz Allah ning ayetlirini inkar qilghuchilardin bolmighin, (undaq bolsang) ziyan tartquchilardin bolup qalisen [95]. Shübhisizki, perwerdigaringning lenitige tégishlik bolghanlar iman éytmaydu [96]. Ulargha pütün möjiziler körsitilgen teqdirdimu, qattiq azabni körmigiche (iman éytmaydu) [97]. (halak bolghan sheherler ahaliliri ichide) yunus qewmidin bashqisigha (azabning alamitini körüp) éytqan imanning paydisi bolghini yoq, yunus qewmi iman éytqanda, dunya hayatida reswa qilidighan azabni ularning üstidin kötürüwettuq, ularni melum waqitqiche (yeni ejili yetken’ge qeder dunyadiki shey’ilerdin) behrimen qilduq [98]. Eger perwerdigaring xalisa idi, elwette, yer yüzidiki kishilerning hemmisi iman éytatti, sen kishilerni musulman bolushqa mejburlamsen? [99]. Her qandaq kishi peqet Allah ning iradisi bolghandila, andin iman éytidu, (Allah ning ayetliri üstide) pikir yürgüzmeydighanlarni Allah azabqa giriptar qilidu [100]. Éytqinki, «asmanlardiki we zémindiki nersilerni közitinglar. Möjiziler we agahlandurghuchilarning (yeni peyghemberlerning) iman éytmaydighan qewmge paydisi bolmaydu [101]. Ular peqet özliridin burun ötkenlerge kelgen künlerning (yeni azabning) (özlirige kélishini) kütidu». (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «siler (zulumning aqiwitini) kütünglar, menmu siler bilen birlikte heqiqeten (silerning halak bolushunglarni) kütküchimen» [102]. Andin kéyin peyghemberlirimizni, möminlerni (azabtin) qutquzduq, möminlerni qutquzushqa mushundaq mes’ul bolimiz [103]. (i muhemmed! Qewmingning mushriklirigha) éytqinki, «i insanlar! Eger siler méning dinimdin gumanlinidighan bolsanglar, silerning Allah ni qoyup choqunuwatqan butliringlargha men choqunmaymen, lékin men silerni qebzi roh qilidighan Allah qa ibadet qilimen, men möminlerdin bolushqa buyruldum» [104]. Yene (manga): «batil dinlardin burulup, toghra din’gha yüzlen’gin, mushriklardin bolmighin [105]. ALLAH ni qoyup, sanga payda ziyan yetküzelmeydighan nersilerge ibadet qilmighin, eger ulargha ibadet qilsang, choqum (özüngge) zulum salghuchilardin bolisen [106]. Eger Allah sanga birer ziyan zexmet yetküzüshni irade qilsa, yalghuz Allah tin bashqa uni dep’i qilghuchi bolmaydu, eger Allah sanga birer yaxshiliqni irade qilsa, Allah ning pezlini qayturghuchi bolmaydu, Allah pezlini bendiliridin xalighan ademge yetküzidu, Allah (bendilirining gunahini) meghpiret qilghuchidur, (ulargha) méhribandur» (déyildi) [107]. (i muhemmed!) Éytqinki, «i insanlar! Silerge perwerdigaringlar teripidin heq din keldi, kimki hidayet tapidiken, özining paydisi üchün hidayet tapqan bolidu, kimki azidiken, özining ziyini üchün azghan bolidu, men silerge hamiy emesmen» [108]. (i muhemmed!) Sanga nazil qilin’ghan wehyige egeshkin (yeni uninggha özüng emel qilip, bashqilargha uni yetküzgin). ALLAH (sen bilen ularning arisida) höküm chiqarghuche (din’gha dewet qilish yolidiki musheqqetlerge) chidighin, Allah eng heqqaniy höküm chiqarghuchidur [109].

11 süre hud mekkide nazil bolghan. 123 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, ra. Bu, hékmet bilen ish qilghuchi, hemmidin xewerdar Allah teripidin nazil bolghan ayetlerning tüzülüshi puxta, (eqide, ehkam wez we qissiler) tepsiliy bayan qilin’ghan kitabtur [1]. (éytqinki) «siler peqet Allah qa ibadet qilinglar, shübhisizki, men silerge Allah teripidin ewetilgen, (kapir bolsanglar silerni Allah ning azabidin) agahlandurghuchimen, (iman éytsanglar Allah ning sawabi bilen silerge) xush xewer bergüchimen [2]. Siler perwerdigaringlardin meghpiret telep qilinglar, andin uninggha tewbe qilinglar, Allah silerni mu’eyyen muddetkiche(yeni ömrünglar axirliship, ejilinglar yetküche hayatiy dunyadin) obdan behrimen qilidu, yaxshi ish qilghuchigha qilghan yaxshiliqning sawabini béridu, eger(imandin) yüz örüsenglar, (azabqa duchar bolisiler) silerning qiyamet künining chong azabigha qélishinglardin ensireymen [3]. (ölgendin kéyin) Allah ning dergahigha qaytisiler, Allah her nersige qadirdur» [4]. Rasttinla ular(yeni kapirlar) (resulullah, qur’an oquwatqanda uning yénidin ötkenliride) uningdin yoshurush üchün yüz örüydu, rastla ular kiyimliri bilen chümkiniwalghanlirida , Allah ularning yoshurun we ashkara ishlirini bilip turidu, Allah heqiqeten dillardikini bilgüchidur [5]. Yer yüzidiki haywanlarning hemmisige riziq bérishni Allah (merhemet yüzisidin) üstige alghan, Allah ularning turar jayini we (ölgendin kéyin) kömülidighan jayni bilidu, ularning hemmisi roshen kitabqa(yeni lewhulmehpuzgha yézilghandur [6]. ALLAH asmanlarni we zéminni alte künde yaratti. (asman zéminni yartishtin ilgiri) Allah ning ershi su üstide idi. Silerning qaysinglarning emeli yaxshi ikenlikini sinash üchün Allah (ularni yaratti). (i muhemmed!) Eger sen(mekke kuffarlirigha): «siler ölgendin kéyin choqum tirilisiler!» déseng, kapirlar choqum éytidu: «bu(sözni ichige alghan qur’an) peqet roshen séhirdur» [7]. Eger biz ulargha nazil bolidighan azabni cheklik waqit kéchiktürsek , ular choqum(mesxire qilish yüzisidin): «azab némishqa chüshmeydu?» deydu, rastla ulargha Allah ning azabi chüshken künde, ular qachidighan yer tapalmaydu ular mesxire qilghan azab ularni qorshiwalidu [8]. Eger biz birer insan’gha rehmitimizni tétitsaq (yeni némitimizni bersek), andin uni uningdin tartiwalsaq, u choqum (Allah ning rehmitidin) ümidsizlinip kétidu, kufrani német qilidu [9]. Eger biz (péqirliq , késellik, qattiqchiliq qatarliq) balalargha muptila qilghandin kéyin, uninggha némitimizni tétitsaq, u choqum: «mendin balalar kötürülüp ketti (emdi kelmeydu)» dep shek shübhisiz xushallinip, meghrurlinip kétidu [10]. Peqet (balagha uchrighanda) sewri qilghan, (németke yoluqqanda) yaxshi ishlarni qilghan kishiler(yaxshilardur). Ularning gunahi meghpiret qilinidu, ular(axirette) chong mukapatqa érishidu [11]. (i muhemmed!) Ularning (yeni mushriklarning) «némishqa uninggha bir xezine chüshmidi? Yaki uning bilen bille (uni testiqlaydighan) birer perishte kelmidi?» deydighanliqi üchün, sanga nazil qilin’ghan wehyining bir qisimini yetküzgüng kelmeydighandu, yetküzüshtin yüriking siqilidighandu, sen peqet (ularni Allah ning azabidin) agahlandurghuchisimen, Allah hemme nersini teserrup qilghuchidur [12]. Ular qur’anni(muhemmed) özi ijad qilghan déyishemdu? Éytqinki, «(bu sözünglarda) rastchil bolsanglar, Allah tin gheyriy chaqiralaydighanliki kishiliringlarni (yardemge) chaqirip, (pasahet we balaghet jehettin) qur’andikige oxshaydighan on söz ijad qilip béqinglar» [13]. Eger ular(bu chaqiriqinglargha) awaz qoshmisa, bilinglarki, qur’an Allah ting wehyi qilishi bilen nazil qilin’ghan. ALLAH tin bashqa héch ilah yoqtur, siler(Allah qa) boysunamsiler? [14]. (qilghan yaxshi emelliri bilen peqet) hayatiy dunyani we uning zibuzinnitini(yeni dunyaning németlirini) közleydighan kishilerge ularning emellirining ejrini bu dunyadila toluq bérimiz, dunyada ularning ejridin héch nerse kémeytilmeydu [15]. Bundaq kishilerge axirette dozaxtin bashqa nerse yoqtur, ularning qilghan ishliri yoqqa chiqirilidu, qilghan(yaxshi) emelliri hésabqa élinmaydu [16]. Perwerdigari teripidin kelgen roshen delil (yeni qur’an) gha asaslan’ghan adem (yeni muhemmed eleyhissalam) (hayatiy dunyani közleydighan kishiler bilen oxshashmu?) Uninggha Allah teripidin kelgen guwahliq bergüchi (yeni jibri’il eleyhissalam) qur’anni tilawet qilidu, qur’andin ilgiri musagha nazil qilin’ghan kitab (yeni tewrat) (isra’il ewladigha) yétekchi we rehmet qilip(nazil qilindi), ene shundaq kishiler qur’an’gha (heqiqiy ishinidu, (kuffar) jama’eliridin kimki qur’anni inkar qilidiken, uninggha wede qilin’ghan jay dozaxtur, qur’an’gha shek keltürmigin, u heqiqeten perwerdigaring teripidin nazil qilin’ghan heqiqettur, lékin insanlarning tolisi (qur’anning alemlerning perwerdigari teripidin nazil qilin’ghanliqigha) ishenmeydu [17]. ( Allah ning shériki bar, balisi bar dep) Allah qa yalghanni chaplighan kishidinmu zalim kishi barmu? Ene shular(qiyamet küni) perwerdigarigha toghrilinidu, guwahchilar: «bular perwerdigari heqqide yalghan sözligenlerdur» deydu. Rastla Allah ning leniti zalimlargha bolidu (yeni Allah zalimlarni rehmitidin yiraq qilidu) [18]. Ular (kishilerni) Allah ning yolidin (yeni islam yolidin) tosidu, Allah ning yolining egri bolishini tileydu, ular axiretni inkar qilghuchilardur [19]. Ene shular zéminda Allah ning azabidin qéchip qutulalmaydu, ulargha Allah tin bashqa (ige bolidighan) yardemchilermu bolmaydu, ular qatmu qat azabqa duchar bolidu, ular (heqni) anglashqa we (heqni) körüshke qadir bolalmaydu [20]. Ene shular özlirige ziyan salghuchilardur. Ularning oydurup chiqarghan butliri ulardin özlirini chetke aldi [21]. Shek yoqki, ular axirette eng ziyan tartquchilardur [22]. Shübhisizki , iman éytqanlar we yaxshi emellerni qilghanlar, perwerdigarining huzurida ajizliq bildürgenler ene shular ehli jennettur, ular jennette menggü qalghuchilardur [23]. (kapirlar we möminlerdin ibaret) ikki pirqe) emagha we gasqa oxshaydu, (yene bir pirqe bolsa) közi körüdighan , quliqi körüdighan , quliqi anglaydighan ademge oxshaydu, ularning ehwali bir birige oxshamdu? Ibret amamsiler? [24]. Shübhisizki, biz nuhni qewmige peyghember qilip ewettuq, u: «men heqiqeten silerge ochuq agahlandurghuchimen [25]. Bir Allah tin bashqigha ibadet qilmanglar, silerning qattiq künning azabigha uchrishinglardin qorqimen» dédi [26]. Uning qewmining kapir kattiliri: «bizningche, sen peqet bizge oxshash bir ademsen , bizningche, arimizdiki pes kishiler yenggillik bilen sanga egeshken, bizningche, silerning héchqandaq artuqchiliqinglar yoq, belki biz silerni yalghanchi dep oylaymiz» dédi [27]. Nuh éytti: «i qewmim, éytinglarchu, men perwerdigarim teripidin nazil bolghan (dewitimning toghriliqini ispatlaydighan) éniq delilge asaslansam we uning rehmitige (yeni peyghemberlikke) sazawer bolghan bolsam, u delil siler üchün mexpiy bolsa, uni yaman körsenglar, uni qobul qilishqa silerni mejburlamduq? [28]. I qewmim! Silerge (dinni) tebligh qilghanliqim üchün silerdin pul mal telep qilmaymen, manga ejir bérishni peqet Allah öz üstige alghan, men iman éytqan kishilerni (yénimdin) qoghliwetmeymen, (chünki) ular, shübhisizki, perwerdigarigha mulaqat bolidu, lékin men silerni nadan qewm körümen [29]. I qewmim! Eger men ularni qoghliwetsem, Allah ning azabidin méni kim qutquzalaydu? Oylinip baqmamsiler? [30]. Men silerge, mende Allah ning xeziniliri bar, démeymen, gheybni bilimen démeymen, men elwette (özümni) perishte depmu éytmaymen hemde siler közge ilmaydighan kishilerni Allah ulargha yaxshiliq bermeydu démeymen, Allah ularning dilliridikini obdan bilidu, bolmisa men choqum zalimlardin bolup qalimen» [31]. Ular(yeni nuhning qewmi): «i nuh ! Biz bilen munazirleshting, nahayiti köp munazirleshting. Eger rast sözligüchilerdin bolsang, bizni qorqutqan azabni chüshürüp baqqin» dédi [32]. Nuh éytti: «uni (yeni azabni) eger xalisa Allah la chüshüreleydu, siler hergiz qéchip qutulalmaysiler [33]. Men silerge qilghan nesihitimning silerge paydisi bolmaydu, Allah silerning perwerdigaringlardur, siler Allah ning dergahigha qaytisiler» [34]. Yaki ular (yeni qureyshning kapirliri) qur’anni u (yeni muhemmed eleyhissalam) özi ijad qildi déyishemdu? «eger uni men ijad qilghan bolsam, u gunahimgha özüm mes’ul, men silerning gunahinglardin ada juda men» dégin [35]. Nuhqa (mundaq) wehyimiz boyiche kéme yasighin, (özlirige) zulum qilghanlar toghrisida manga söz achmighin (yeni ulargha shapa’et qilmighin), ular choqum (topan balasida) gherq qilinidu» [37]. Nuh kéme yasidi, qewmning chongliri uning aldidin ötkende uni mesxire qilishti, nuh éytti: «eger siler (bügün) bizni mesxire qilsanglar (kélechekte siler gherq qilin’ghanda), siler bizni mesxire qilghandek bizmu silerni choqum mesxire qilimiz [38]. Xar qilghuchi azab (yeni topan balasi bilen gherq bolush) ning kimning üstige kélidighanliqini, da’imiy azab(yeni jehennem azabi) ning kimge chüshidighanliqini kélechekte bilisiler» [39]. (topan balasi toghrisidiki) buyruqimiz yétip kelgen we yer yüzidin su étilip chiqqan chaghda: «kémige haywanatlardin (erkek chishi bolup) bir juptin éliwalghin, a’ilengdikiler bilen halak bolushi höküm qilin’ghanlar (yeni nuh eleyhissalamning ayali wa’ile bilen oghli ken’an) buning sirtida we iman éytqanlar bilen kémige chiqqin» déduq, uning bilen peqet azghina kishiler iman éytti [40]. Nuh (iman éytqan tewelirige) éytti: «kémige chiqinglar, kémining méngishi we toxtishi Allah ning ismi bilendur, shübhisizki, méning perwerdigarim (tewbe qilghuchilarning gunahini) heqiqeten meghpiret qilghuchidur, (möminlerge) nahayiti méhribandur» [41]. Kéme ularni élip taghdek dolqunlar ichide üzüp baratti, nuh kéme méngishtin burun özidin yiraqta turghan oghlini: «i oghlum, biz bilen bille kémige chiqqin, kapirlar bilen bille bolmighin» dep towlidi [42]. U: «méni suda gherq bolushtin saqlap qalidighan bir taghning üstige chiqiwalimen» dédi. Nuh: «bügün Allah rehim qilghan ademdin bashqa héch adem uning jazalishidin qutulup qalalmaydu» dédi. Ularning arisini dolqun ayriwetti de, u gherq bolup ketti [43]. «i zémin süyüngni yutqin, i bulut tarqighin» déyildi , su soghuldi, Allah ning (kapirlarni gherq qilishtin ibaret) hökmi ijra qilindi, kéme judi téghining üstide toxtidi, «zalim qewm halak bolsun» déyildi [44]. Nuh perwerdigarigha du’a qilip: «perwerdigarim! Oghlum méning a’ilemdikilerdin idi (sen manga ularning nijat tépishini wede qilghan iding), séning wedeng elwette heqtur, sen heqiqeten eng toghra höküm qilghuchisen» dédi [45]. ALLAH éytti: «i nuh! U(men nijat tépishini wede qilghan) a’ilengdikilerdin emes, uning emeli yamandur, sen éniq bilmigen nersengni mendin sorimighin, men séning jahillardin bolmasliqingni nesihet qilimen» [46]. Nuh éytti: «perwerdigarim!men bilmigen nersini sorashtin séning panahinggha séghinimen, eger manga meghpiret qilmisang, ziyan tartquchilardin bolimen» [47]. Éytildi (yeni Allah éytti): «i nuh !sanga, sen bilen (kémide) bille bolghanlarning bir qisim ewladigha biz tereptin nazil bolghan amanliq we beriketler bilen (kémidin) chüshkin, ularning yene bir qisim ewladini (hayatiy dunyadin) behrimen qilimiz, andin ular bizning qattiq azabimizgha duchar bolidu» [48]. (i muhemmed!) Ene shu (qisse) gheybke a’it xewerlerdindur, sanga uni wehyi qilduq, sen we séning qewming buningdin ilgiri uni bilmeyttinglar, sewr qilghin, shübhisizki, yaxshi aqiwet teqwadarlargha mensuptur [49]. Ad qewmige ularning qérindishi hudni ewettuq, hud éytti: «i qewmim! ALLAH qa ibadet qilinglar, silerge Allah tin bashqa mebud (berheq) yoqtur, siler(Allah tin gheyriyge choqunush bilen) peqet (Allah qa) yalghanni toqughuchilarsiler» [50]. «i qewmim!men tebligh üchün silerdin ejir sorimaymen, manga ejir bérishni peqet méni yaratqan Allah üstige alghan, siler chüshenmemsiler?» [51]. «i qewmim! Perwerdigaringlardin meghpiret tilenglar, andin uninggha tewbe qilinglar, silerge u köp yéghin yaghdurup béridu, silerge téximu küch quwwet béridu, siler gunahqa chömgen halda (méning dewitimdin) yüz örümenglar» [52]. Ular éytti: «i hud!sen bizge (özüngning rastliqingni körsitidighan) héchqandaq roshen delil keltürmiding, séning sözüng bilen biz ilahlirimizni tashliwetmeymiz we séning(peyghemberlikingge) ishenmeymiz [53]. Biz peqet séni bezi ilahlirimiz sarang qilip qoyuptu deymiz» hud éytti: «men heqiqeten Allah ni guwah qilimen, silermu guwah bolunglarki , men silerning Allah ni qoyup shérik keltürgen butliringlardin ada judamen, hemminglar manga suyiqest qilinglar, manga möhlet bermenglar [54 55]. Shübhisizki, méning perwerdigarim we silerning perwerdigaringlar bolghan Allah qa men tewekkül qildim, Allah ning bashqurushida bolmighan birmu mexluq yoqtur; perwerdigarim heqiqeten toghra yoldidur (yeni adil bolup, héch kishige zulum qilmaydu) [56]. Eger siler (méning dewitimni qobul qilishtin) yüz örüsenglar(yüz örügininglarning manga ziyini yoq), silerge men perwerdigarimning elchilikini yetküzdüm (peyghemberning wezipisi peqet tebligh qilishtur), perwerdigarim (silerni halak qilip) ornunglargha bashqa bir qewmni keltüridu, (shérik keltürüsh bilen) Allah qa qilche ziyan yetküzelmeysiler, perwerdigarim heqiqeten herbir nersini küzitip turghuchidur» [57]. Bizning (azablash) buyruqimiz kelgende, hudni we uning bilen bille bolghan möminlerni merhemet qilip qutquzduq, ularni qattiq azabtin xalas qilduq [58]. Ene shu ad qewmi perwerdigarining möjizilirini inkar qildi, uning peyghemberlikige asiyliq qildi, herbir uchigha chiqqan tersa, shepqetsiz (yeni heqqe qarshiliq qilip jédelleshküchi) ning buyruqigha egeshti [59]. Ulargha bu dunyada lenet qilindi, qiyamet künimu ulargha lenet qilinidu, bilinglarki, ad qewmi heqiqeten perwerdigarini inkar qildi. Agah bolunglarki , hud qewmi bolghan ad halak bolsun [60]. Semudqa ularning qérindishi salihni (peyghember qilip) ewettuq, u éytti: «i qewmim! ALLAH qa ibadet qilinglar, silerge Allah tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, u silerni zémindin (yeni tupraqtin) yaratti, silerni zéminda turghuzdi, Allah tin meghpiret tilenglar, andin uninggha tewbe qilinglar, perwerdigarim heqiqeten yéqindur, (du’ani) ijabet qilghuchidur» [61]. Ular: «i salih! Buningdin burun sen arimizda ümid qilin’ghan kishi iding (yeni bu sözni éytishingdin burun arimizda chong adem bolup qélishingni ümid qilattuq), bizni ata bowilirimiz ibadet qilip kelgen butlargha ibadet qilishtin tosumsen? Shek shübhisizki, heqiqeten biz sen dewet qilghan ishqa zor gumandimiz» déyishti [62]. Salih éytti: «i qewmim!éytinglarchu, eger men perwerdigarim teripidin nazil bolghan éniq delilge asaslansam we uning rehmiti (yeni peyghemberlik) ge sazawer bolsam, shundaq turuqluq Allah qa qarshiliq qilsam, Allah ning azabidin méni kim qutquzidu? (méni özünglargha egishishke dewet qilish bilen) manga peqet ziyandin bashqisini ziyade qilalmaysiler [63]. I qewmim! Bu Allah (biwasite) yaratqan chishi töge silerge méning möjizemdur, uni Allah ning zéminigha qoyuwétinglar, ixtiyari otlisun, uninggha ziyan zexmet yetküzmenglar, bolmisa silerni pat kélidighan azab halak qilidu» [64]. Ular chishi tögini boghuzlidi, salih éytti: «öyünglarda(hayatliqtin) üch kün behrimen boluwélinglar. Bu wede yalghan emes» [65]. Bizning (azab qilish) emrimiz kelgende, salihni we uning bilen bille iman éytqanlarni rehmitimiz bilen shu künning shermendichilikidin qutquzduq, perwerdigaring heqiqeten küchlüktur, ghalibtur [66]. Zalimlargha qattiq awaz yüzlendi de, ular öyliride olturghan péti qétip qaldi [67]. Goya ular öyliride turmighandek (yeni ularning turghan jayliri ademzat teripidin awat qilinmighandek) bolup qaldi, bilinglarki, semud perwerdigarini inkar qildi, semud halak bolsun [68]. Shübhisizki, bizning elchilirimiz (yeni perishtiler) ibrahimgha xush xewer élip keldi. Ular: «sanga amanliq tileymiz» dédi. Ibrahim : «silerge amanliq tileymen» dédi. U uzaqqa qalmay bir mozayni kawap qilip élip keldi [69]. Ularning (yeni perishtilerning) uninggha qol uzatmaywatqanliqini körüp, ularni xosh körmidi, ulardin qorqunch hés qildi, ular: «qorqmighin (biz rebbingning perishtiliri, tamaq yémeymiz), biz heqiqeten lutning qewmini (halak qilish üchün) ewetilduq» dédi [70]. Uning ayali (yeni sare) bir terepte turup (lut qewmining halak bolidighanliqidin xushallinip) küldi, biz uninggha (yeni sarege) is’haq (atliq balisi bolidighanliqi) bilen we is’haqtin kéyin kélidighan ye’qub (atliq newrisi bolidighanliqi) bilen xush xewer berduq [71]. U (yeni sare): «wiyey! Men bir momay tursam, érim bir boway tursa, tughamdimen? Bu heqiqeten qiziq ishqu!» dédi [72]. Ular: «Allah ning emridin (yeni qudritidin) ejeblinemse? ALLAH ning rehmiti we beriketliri silerning a’ilenglargha (yeni ibrahimning a’ilisidikilerge) nazil bolsun. ALLAH heqiqeten medhiyileshke layiqtur, ulughlashqa layiqtur» dédi [73]. Ibrahimdin qorqunch yoqalghan hemde xush xewer uninggha yetken chaghda, u biz bilen lutning qewmi toghrisida munazirilishishige kirishti [74]. Ibrahim bolsa heqiqeten köngli köksi keng, köp ah chekküchi(yeni dili yumshaq), (hemme ishta) Allah qa muraji’et qilghuchi zattur [75]. (perishtiler éytti) «i ibrahim! Buni (yeni lut qewmi toghrisida munazirilishishni) qoyghin, shübhisizki, perwerdigaringning (ularni halak qilish toghrisidiki) emri alliqachan chüshti, ulargha choqum (munazirilishish yaki shapa’et qilish bilen) qayturghili bolmaydighan azab chüshidu» [76]. Bizning elchilirimiz (yeni perishtiler) lutning yénigha kelgen chaghda (lut öz qewmining ulargha chéqilip qoyushidin qorqup) qiyin ehwalda qaldi, ular toghrisida yüriki siqildi we: «bu bir dishwar kündur» dédi [77]. Lutning qewmi uning qéshigha aldirap kélishti, ular burunla yaman ishlarni qilatti (yeni liwatet qilatti). Lut éytti: «i qewmim! Méning bu qizlirim silerge eng paktur, Allah tin qorqunglar, méhmanlirim üstide méni reswa qilmanglar, aranglarda qebih ishtin tosidighan birer kallisi jayida adem yoqmu?» [78]. Ular (lutqa) éytti: «qizliringgha hajitimiz yoq ikenlikini sen obdan bilisen, shuningdek bizning meqsitimiznimu obdan bilisen» [79]. Lut éytti: «kashki méning (silerge qarshi turidighan) küch quwwitim bolsa idi, yaki iltija qilidighan küchlük jemetim bolsa idi (choqum silerge zerbe bergen bolattim)» [80]. Ular (yeni perishtiler): «i lut! Shübhisizki, biz perwerdigaringning elchiliridurmiz, ular hergizmu sanga ziyan yetküzelmeydu, a’ilengdikilerni élip kéchining axirida (ularning ichidin) chiqip ketkin, ayalingdin bashqa, silerdin héch kishi arqisigha qarimisun, u (yeni ayaling) ular bilen birge halak bolghuchidur, shübhisizki, ulargha azab chüshidighan chagh tang waqtidur, tang yéqin emesmu?» dédi [81]. Bizning (jazalash) emrimiz chüshkende, ularning yurtlirini astin üstün qiliwettuq (yeni kömtürüwettuq), u yurtlargha biz üsti üstilep sapal tashlarni yaghdurduq [82]. U sapal tashlargha perwerdigaringning dergahida belge sélin’ghan idi, u yurtlar zalimlar(yeni qureysh kapirliri) din yiraq emes [83]. Medyen (ehli) ularning qérindishi shu’eybni (peyghember qilip) ewettuq, u éytti: «i qewmim! ALLAH qa ibadet qilinglar, silerge Allah tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, ölchemde we tarazida kem bermenglar, men silerni heqiqeten bay hésablaymen, men heqiqeten silerning hemmini qorshap turghuchi kün(yeni qiyamet küni) ning azabigha duchar bolushunglardin qorqimen [84]. I qewmim! Siler ölchemni toghra ölchenglar, tarazini toghra tartinglar, kishilerge nersilerni kem bermenglar, yer yüzide buzghunchiliq qilip pitne pasat térimanglar [85]. ALLAH silerge qaldurghan halal riziq (siler yighqan haramdin) yaxshidur, eger siler mömin bolsanglar. Men silerge muhapizetchi emesmen» [86]. Ular: «i shu’eyb! Séning namizing (yeni dining) séni ata bowilirimiz ibadet qilip kéliwatqan nersilerni (yeni butlarni) bizni tashlatquzushqa yaki mallirimizni xalighiningche teserrup qilishimizni terk etküzüshke buyrumdu? Sen tazimu köngli köksi keng, tazimu toghra yol tapqan ademsen de» dédi [87]. Shu’eyb éytti: «i qewmim! Éytip béqinglarchu, perwerdigarim manga roshen pakit (yeni peyghemberlik) we kengtasha halal riziq ata qilghan tursa, (men shundaq németlerni ata qilghan perwerdigarimning emrige xilapliq qilamdim?) Silerge qilish men’i qilin’ghan nersini özümmu qilishni xalimaymen, men peqet (silerni) qolumdin kélishiche tüzeshni xalaymen, men peqet Allah ning yardimi bolghandila muweppeqiyet qazinalaymen, (hemme ishta) Allah qa tayinimen we uninggha yüzlinimen [88]. I qewmim! Silerning manga qarshi turghanliqinglar silerni nuhning qewmi yaki hudning qewmi we yaki salihning qewmi duchar bolghan azabqa duchar qilmisun. Lut qewmi (ning diyari) siler (ning jayinglar) din yiraq emes [89]. Perwerdigaringlardin meghpiret telep qilinglar, andin uninggha tewbe qilinglar, méning perwerdigarim (tewbe qilghuchilargha) heqiqeten merhemetliktur, (ularni) dost tutquchidur» [90]. Ular: «i shu’eyb !biz séning éytqanliringning nurghunini chüshenmeymiz. Biz elwette séni arimizda küchsiz adem dep qaraymiz, séning qewm qérindashliring bolmighanda idi, biz séni choqum tash kések qilip öltürettuq, sen bizge etiwarliq emessen» dédi [91]. Shu’eyb éytti: «i qewmim! Méning qewm qérindashlirim silerge Allah tinmu etiwarliqmu? Siler Allah ni arqanglargha chöriwettinglar (yeni Allah qa ita’et qilmidinglar we Allah ni ulughlimidinglar), perwerdigarim silerning qilmishliringlardin elwette xewerdardur [92]. I qewmim! Siler öz yolunglar boyiche heriket qilinglar, menmu elwette öz yolum boyiche heriket qilay! Uzaqqa qalmay kimning reswa qilghuchi azabqa duchar bolidighanliqi we kimning yalghanchi ikenlikini bilisiler, (ishinglarning aqiwitini) kütünglar! Shübhisizki. Menmu siler bilen bille kütimen» [93]. Bizning (ularni halak qilish) permanimiz chüshken chaghda, shu’eybni we uning bilen bille iman éytqanlarni merhemet qilip qutuldurduq, (özlirige) zulum qilghanlargha qattiq awaz (din peyda bolghan zilzile) yüzlendi, ular öz öyliride olturghan péti qétip qaldi [94]. Goya ular öyliride turmighandek (yeni yashimighandek) bolup qaldi. Medyen ahalisi xuddi semud qewmi halak bolghandek halak bolsun! [95]. Biz musani heqiqeten ayetlirimiz (yeni Allah tin nazil bolghan diniy ehkamlar) we roshen deliller (yeni möjiziler) bilen pir’ewn’ge we uning qewmining chonglirigha (peyghember qilip) ewettuq, ular pir’ewnning buyruqigha boysundi, pir’ewnning buyruqi toghra emes idi [96 97]. Pir’ewn qiyamet küni bashlamchiliq bilen öz qewmini dozaxqa bashlap kiridu, u jay némidégen yaman! [98]. Ular bu dunyadimu, qiyamet künidimu lenetke uchraydu, ulargha bérilgen (ikkila dunyada lenetke uchrashtin ibaret) bu sogha némidégen yaman! [99]. Mana bular (ahalisini biz halak qilghan) yurtlarning xewerliridur, uni sanga (wehiyi arqiliq) bayan qilimiz. U yurtlardin izi qalghanlirimu bar (yeni ahalisi halak qilinip, yurtlirining orni qaldurulghanlirimu bar), izi qalmighanlirimu bar (yeni ahalisi bilen qoshup örüwétilgen zira’ettek weyran qilin’ghanlirimu bar) [100]. Biz ulargha zulum qilmiduq, lékin ular özlirige özliri zulum qildi. Perwerdigaringning (ularni halak qilish) permani kelgende, ularning Allah ni qoyup ibadet qilghan mebudliri héch nersige esqatmidi, ulargha peqet ziyan saldi [101]. Perwerdigaring zalim yurtlar (ahalisi) ni halak qilsa, ene shundaq halak qilidu, Allah ning azabi heqiqeten tolimu qattiqtur [102]. Axiret azabidin qorqidighan adem bu (qisse) din, elwette ibret alidu, ene shu kün pütün xalayiq(hésab bérish üchün) yighilidighan kündur, ene shu kün hemme hazir bolidighan kündur [103]. Uni (yeni qiyamet künini) biz mu’eyyen muddetkiche texir qilimiz [104]. Qiyamet küni bolghanda, herqandaq adem Allah tin ijazet bolghandila sözleydu, ularning beziliri betbext bolidu, beziliri sa’adetmen bolidu [105]. Betbextlerge kelsek, ular dozaxqa kiridu, ular dozaxta (éshek hangrighandek) towlap nale peryad chékidu [106]. (dozaxning) asman zéminni yoqalmayla tursa, ular dozaxta perwerdigaring xalighan zaman’ghiche dawamliq turiwéridu, perwerdigaring elwette xalighinini qilghuchidur [107]. Sa’adetmenlerge kelsek, ular jennetke kiridu, (jennetning) asman zémini yoqalmayla tursa, ular jennette perwerdigaring xalighan zaman’ghiche dawamliq turiwéridu (bu ulargha qilin’ghan) üzülüp qalmaydighan in’amdur [108]. Ular (yeni mushriklar) ning butlargha choqunuishining (gumrahliq) ikenlikidin sheklenme , ular peqet özlirining biz sanga qissisini bayan qilghan ata bowilirigha oxshashla choqunidu, biz ularning (azabtin) tégishlik nésiwisini choqum kémeytmey bérimiz [109]. Shübhisizki, biz musagha (yeni tewratni) berduq, uning toghrisida ixtilap qilindi(yeni uning qewmi bu kitab üstide ixtilap qilishti). Perwerdigaringning aldin chiqarghan(ularni jazalashni qiyametke qaldurush heqqidiki) hökmi bolmisa idi, ularning arisida (mushu dunyadila yaxshigha yaxshiche, yaman’gha yamanche) choqum höküm chiqirilatti. Heqiqeten ular uningdin(yeni qur’andin) zor gumandidur [110]. Perwerdigaring her bir ademge uning qilghan emelliringning mukapatini toluq béridu, Allah , elwette, ularning emelliridin toluq xewerdardur [111]. (i muhemmed!) ALLAH séni buyrughandek toghra yolda bolghin, sanga iman éytqanlarmu toghra yolda bolsun. (men’i qilin’ghan ishlarni qilip) Allah ning chekliridin chiqip ketmenglar, shübhisizki, Allah qilmishinglarni bilip turghuchidur [112]. Zalimlargha mayil bolmanglar, (mayil bolsanglar) dozax azabigha qalisiler, silerge Allah tin bashqa (dozaxtin qutulduridighan) héch yardemchi yoqtur, andin kéyin héch yardemge érishelmeysiler [113]. Kündüzning ikki teripide (yeni etigende we kechqurun waqitlirida) we kéchining deslepki waqitlirida namaz ötigin . Shübhisizki, yaxshi ishlar arqiliq yaman ishlar yuyulidu. Bu chüshen’güchiler üchün wez nesihettur [114]. (i muhemmed! Mushriklardin yetken eziyetlerge) sewr qilghin, Allah heqiqeten yaxshi ish qilghuchilarning ejrini bikar qiliwetmeydu [115]. Silerdin burun ötken ümmetlerning arisida némishqa (yamanlarni) yer yüzide buzuqchiliq qilishtin tosidighan eqil ilgiri bolmidi? Ular arisidin buzuqchiliqni tosup bizning nijatliqimizgha érishken azghina kishiler buningdin mustesna. Özlirige zulum qilghuchilar eysh ishretlik turmushni qoghlishidu. Ular gunahkar ademlerdur [116]. Perwerdigaring ahalisi yaxshi bolghan yurtlarni zulum sélip halak qilmaydu [117]. Eger perwerdigaring xalisa idi, pütün ademlerni elwette bir ümmet (yeni bir dinda) qilatti, ular(din toghrisida) dawamliq ixtilap qilishquchilardur, peqet perwerdigaringning rehmitige érishkenler buningdin mustesna. ALLAH ularni shuning üchün (yeni ixtilap üchün) yaratti. Perwerdigaringning: «men choqum pütün jinlar we insanlar bilen dozaxni toshquzimen» dégen sözi éniq belgilendi [118 119]. Könglüngni xatirjem qilish üchün, sanga peyghemberlerning qissilirini bayan qilip bérimiz, bu qissiler heqiqetni, möminler üchün wez nesihet, ibretlerni öz ichige alghan [120]. Iman éytmaydighanlargha éytqinki, «siler öz yolunglar boyiche heriket qilinglar, bizmu öz yolimiz boyiche heriket qilayli [121]. Siler (ishinglarning aqiwitini) kütünglar, bizmu elwette (shuni) kütimiz» [122]. Asmanlardiki we zémindiki gheybni bilish peqet Allah qa xastur, hemme ish Allah qa qayturulidu, Allah qa ibadet qilghin we Allah qa tewekkül qilghin (yeni hemme ishingni Allah qa tapshurghin). Perwerdigaring qiliwatqan ishliringlardin ghapil emestur [123].

12 süre yusuf mekkide nazil bolghan, 111 ayet.

Nahayiti shepqetlik, méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, ra. Bu roshen kitab ayetliridur [1]. Shübhisizki, silerni chüshensun dep, uni erebche qur’an qilip nazil qilduq [2]. Bu qur’anni sanga wehyi qilish arqiliq eng chirayliq qissini sanga bayan qilip bérimiz, buningdin burun bu qissidin heqiqeten bixewer iding [3]. Öz waqtida yusuf öz atisigha: «i ata!men heqiqeten chüshümde 11 yultuzning we ay bilen künning manga sejde qilghanliqini kördüm» dédi [4]. Atisi (yeni ye’qub eleyhissalam): «i oghlum! Chüshüngni qérindashliringgha éytmighin, sanga suyiqest qilip qalmisun, sheytan insan’gha heqiqeten ashkara düshmendur» dédi [5]. Shuninggha (yeni sanga ulugh chüsh körsetkinige) oxshash, perwerdigaring séni (peyghemberlikke) tallaydu, sanga chüsh tebirini bildüridu, ejdadliring ibrahim, is’haqlargha ilgiri Allah özining ulugh némitini berginidek, sangimu, ye’qub ewladighimu özining ulugh némitini béridu. Shübhisizki, perwerdigaring (öz merhemitige kimning layiq ikenlikini) obdan bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [6]. Yusufning we qérindashlirining(qissiside) sorighuchilar üchün Allah ning qudritini körsitip béridighan) heqiqeten nurghun alametler bar [7]. Öz waqtida ular: «yusuf we uning qérindishi (yeni bunyamin) atimizgha bizdinmu söyümlüktur, halbuki, biz(küchlük) jama’edurmiz, atimiz(ning u ikkisini bizdin artuq körüshi) elwette roshen xatadur» déyishti [8]. (ular) «yusufni öltürwétinglar, yaki uni yiraq bir chet jaygha tashliwétinglar, (shu chaghda) atanglarning muhebbiti silerge qalidu, bu(gunah) tin kéyin(tewbe qilip) yaxshi adem bolup kétisiler» déyishti [9]. Ulardin biri söz qilip: «yusufni öltürmenglar, (eger uni atisidin yiraq qilmaqchi bolsanglar, uni quduqqa tashliwétinglar, uni yoldin ötken karwan éliwalsun» dédi [10]. Ular éytti: «i atimiz! Némishqa yusuf torisida bizge ishenmeysen? Halbuki, biz uninggha heqiqeten yaxshi niyettimiz [11]. Ete uni bizge qoshup qoyghin, yep ichip, oynap külüp kirsun, uni biz choqum yaxshi muhapizet qilimiz» [12]. Ye’qub: «uni (yeni yusufni) élip ketsenglar rastla xatirjem bolalmaymen, siler gheplette qélip, uni böre yep qoyushtin ensireymen» dédi [13]. Ular: «biz(küchlük) bir jama’e turuqluq, uni börige yégüzüp qoysaq, u chaghda biz elwette ziyan tartquchilardin bolimiz» dédi [14]. Ular yusufni élip chiqip ketken we uni quduqqa tashlashni birdek qarar qilishqan chaghda, biz yusufke: «kelgüside ulargha bu ishni (séning yusuf ikenlikingni) ular uqmaydighan peytte éytqin» dep wehyi qilduq [15]. Ular kechte atisining aldigha yighlap kélishti [16]. Ular: «i atimiz! Yusufni nersilirimizning yénida qoyup yügürüshkili kétip qéliptuq, uni böre yep kétiptu, rast gep qilsaqmu sen bizge ishenmeysen» déyishti [17]. Ular yusufning könglikini yalghandin qan’gha boyap élip kélishken idi. Ye’qub: «bu ishni nepsinglar silerge chirayliq körsitip qilghuzuptu. Men peqet chirayliqche sewre qilimen, silerning (mushu yalghan) sözünglarni kötürüshümge Allah medetkardur» dédi [18]. Bu yerdin bir karwan ötti, ular suchisini (su élip kélishke) ewetti, u soghisini quduqqa tashlidi we: «xush xewer! Mana bir oghul bala» dédi. Ular uni tijaret méli süptide mexpiy tutushti, ularning qilmishlirini Allah bilip turghuchidur [19]. Ular yusufni sanaqliq bir qanche tenggige erzan bahada sétiwetti, chünki ular yusufke qiziqmighan idi [20]. Uni sétiwalghan misirliq adem ayaligha: «uni yaxshi kütkin, bizge esqatar yaki bala qiliwalarmiz» dédi. Shuningdek (yeni yusufni quduqtin qutquzghinimizdek) yusufni (misir) zéminigha yerleshtürdüq , uninggha chüsh tebirini ügettuq, Allah (xalighan) ishini ashurushqa qadirdur, lékin insanlarning tolisi (buni) uqmaydu [21]. Yusuf qiranigha yetkende, uninggha hékmet bilen ilim ata qilduq, yaxshi ish qilghuchilarni shundaq mukapatlaymiz [22]. Yusuf turuwatqan öydiki ayal (yeni züleyxa) yusuftin özi bilen munasiwet ötküzüshni telep qildi, u ishiklerni taqiwétip: «béri kel» dédi. Yusuf: «xuda panah bersun! U(yeni éring) heqiqeten méning xojayinimdur, u méni yaxshi kütti. Özige zulum qilghuchilar heqiqeten nijat tapalmaydu» dédi [23]. U (yeni züleyxa) yusufke (yéqinchiliq qilishqa) bel baghlidi, perwerdigarining roshen delilini körmigen bolsa, yusufmu uninggha mayil bolghan bolatti. Biz yusufni gunahtin we set ishtin ene shundaq saqliduq, shübhisizki, yusuf bizning sadiq bendilirimizdin idi [24]. Ularning her ikkisi (yusuf chiqip kétish üchün, züleyxa uni qayturup kélish üchün) ishikke qarap yügürüshti. (bu chaghda) u (yeni züleyxa) yusufning könglikini arqisidin (tartip) yirtiwetti, ishik aldida uning (yeni züleyxaning) éri bilen doqurushup qélishti. U (yeni züleyxa): «séning ehliyengni depsende qilmaqchi bolghan ademni peqet zindan’gha tashlash yaki qattiq qiynash bilen jazalash kérek» dédi [25]. Yusuf: «u (yeni züleyxa) mendin munasiwet ötküzüshni telep qildi» dédi. U (yeni züleyxa) ning a’ilisidikilerdin birsi guwahliq bérip: «yusufning köngliki aldidin yirtilghan bolsa, uning (yeni züleyxa) ning sözi rast, yusufning sözi yalghan [26]. Yusufning köngliki arqisidin yirtilghan bolsa, u(yeni züleyxaning) sözi yalghan yusufning sözi rast» dédi [27]. U (yeni züleyxaning éri) yusufning könglikining arqisidin yirtilghanliqini körüp: «ey ayallar jama’esi!bu choqum silerning hiylenglardur, silerning hiylenglar heqiqeten chongdur» dédi [28]. (yeni éytti) «yusuf! Buni sözlep yürmigin. (ayalim) sen öz gunahinggha kechürüm sorighin, sen heqiqeten xatalashting» [29]. Sheherdiki bezi ayallar: «eziz (yeni misirning padishahsi) ning xotuni quligha köyüp qélip, uning bilen munasiwet ötküzüshni telep qiliptu, biz uni, elwette, ashkara azghan dep qaraymiz» déyishti [30]. U (yeni züleyxa) ularning gep sözlirini anglap, ulargha (méhmandarchiliqqa chaqirip) adem ewetti. Ulargha (yölinidighan) tekiye yastuqlarni teyyarlidi, ularning herbirige birdin pichaq berdi. (züleyxa yusufke) «sen chiqip ular bilen körüshkin dédi, ular yusufni körüp hang tang bolup qélishti we özlirining qollirini késiwélishti. Ular: «(bundaq chirayliq insanni yaratqan) Allah paktur, bu ademzat emes, peqet bir ésil perishtidur» déyishti [31]. U (yeni züleyxa): «mana bu siler uning üchün méni eyibligen héliqi adem, men uningdin munasiwet ötküzüshni telep qildim, lékin u özini ching saqlidi. Eger u yenila buyruqumni qilmisa, choqum zindan’gha tashlinidu, choqum xar adem bolup qalidu» dédi [32]. Yusuf: «i perwerdigarim! Manga ular ündigen nersidin köre zindan söyümlüktur, eger ularning hiylisini mendin dep’i qilmisang, (insanchiliqta) ulargha mayil bolup qalimen, nadanlardin bolup qalimen» dédi [33]. Perwerdigari uning du’asini ijabet qilip ularning hiylisini yusuftin dep’i qildi. ALLAH (iltija qilghuchilarning du’asini) heqiqeten anglap turghuchidur, (ularning ehwalini) bilip turghuchidur [34]. Andin ular (yusufning bigunah ikenlikige da’ir) pakitlarni körgendin kéyin, uni birmehel qamap qoyushni layiq tapti [35]. Zindan’gha yusuf bilen ikki yigit bille kirgen idi. Ularning biri: «men chüshümde özümni heqiqeten (üzümdin) haraq siqiwatqan körüptimen» dédi. Ikkinchisi: «men chüshümde özümni heqiqeten béshimda nan kötürüp turghan, nanni qushlar yewatqan körüptimen, tebirini bizge éytip berseng, biz séni heqiqeten yaxshiliq qilghuchilardin (yeni chüshke tebir béreleydighanlardin) dep qaraymiz» dédi [36]. Yusuf éytti: «ikkinglargha sirttin tamaq kirishtin burun, uning néme ikenlikini silerge éytip béreleymen, bu perwerdigarim manga bildürgen nersilerdindur. Shübhisizki, men Allah qa ishenmeydighan, axiretni inkar qilidighan qewmning dinini tashlidim [37]. Men ejdadlirim ibrahim, is’haq, ye’qublarning dinigha egeshtim, héchqandaq nersini Allah qa shérik keltürüsh bizge layiq emes, bu Allah ning bizge we insanlargha qilghan merhemitidur, lékin insanlarning tolisi shükür qilmaydu [38]. Türmidash aghiniler! Tarqaq köp mebudlar yaxshimu? Yaki qudretlik bir Allah yaxshimu? [39]. Silerning Allah ni qoyup ibadet qiliwatqininglar peqet siler özünglar we ata bowanglar atiwalghan (butlarning we gheyriyning) namliridinla ibaret, Allah (ularning Allah ning shériki bolushi toghrisida) héchqandaq delil chüshürgini yoq, ibadet we din barisidiki barche hökümler peqet Allah ghila mensup, u silerni peqet özigila ibadet qilishqa buyrughan, bu toghra dindur. Lékin kishilerning tolisi(buni) bilmeydu [40]. Türmidash aghiniler! Silerning béringlar (zindandin chiqip) xojayin’gha haraq quyup béridu (yeni saqiyliq wezipisini öteydu), yene béringlar dargha ésilidu, kallisini qushlar yeydu, siler sorighan ishlar höküm qilinip boldi» [41]. Yusuf ularning ichidiki özining qutulushigha ishen’gen birsige (yeni saqiygha): «méni xujayiningning aldida eslep qoyghin» dégen idi. Xojayinining aldida yusufni eslep qoyushni sheytan uninggha untudurdi, yusuf zindanda bir nechche yil yétip qaldi [42]. Padishah éytti: «men heqiqeten chüshümde yette oruq kalining yette sémiz kalini yepketkenlikini we yette yéshil bashaq bilen yette quruq bashaqni körüptimen, i erbablar! Siler eger chüsh tebirini bilsenglar, bu chüshümge tebir bérip béqinglar» [43]. Ular éytti: «bu bir qalaymiqan chüsh iken, biz (mundaq) qalaymiqan chüshke tebir bérishni uqmaymiz» [44]. Héliqi ikkisidin (türmidin) qutulghan we uzaq muddettin kéyin (yusufni) esligen birsi: «men silerge bu chüshning tebirini éytip béreleymen, méni (yusufning yénigha) ewetinglar» dédi [45]. (uni ewetishti, u türmige bérip yusufning yénigha kirdi de) «i rastchil yusuf! Yette oruq kalining yette sémiz kalini yep ketkenlikini we yette yéshil bashaq bilen yette quruq bashaqni (körüp chüshigen chüshning tebirini) bizge éytip berseng, men uni kishilerge (yeni padishahqa we uning dölet erbablirigha) xewer qilsam, ular (séning pezlingni) bilsun» dédi [46]. Yusuf éytti: «yette yil üzüldürmey tériqchiliq qilinglar, algha hosulunglardin yéyish üchün azghinisini xaman tepkendin tashqiri, qalghinini (mite chüshüp ketmesliki üchün) bashiqi bilen qoyunglar [47]. Shuningdin kéyin qehetchilik bolidighan yette yil kélidu, (bu yillarda) ilgiri topliwalghan ashliqinglardin (uruqluq üchün) saqlap qoyulidighan azghinisidin bashqa hemmisini yep tügitisiler [48]. Shuningdin kéyin (molchiliq) yillar kélidu, uningda höl yéghin köp bolidu, kishiler méwilerdin türlük ichimliklerni siqip chiqiridu» [49]. (saqiy padishahqa bérip yusufning uning chüshige bergen tebirini éytqandin kéyin) padishah: uni aldimgha élip kélinglar» dédi. (padishahning) elchisi yusufning aldigha barghanda, yusuf elchige: «xojayininggha qaytip bérip, uningdin héliqi qollirini késiwalghan xotunlarning ishini, (bilemdu?) Sorap baqqin, shübhisizki méning perwerdigarim ularning hiylisini obdan bilidu» dédi [50] padishah héliqi xotunlarni yighip we özining xotunini chaqirip): «siler yusuftin munasiwet ötküzüshni telep qilghininglarda, heqiqiy ehwalinglar qandaq bolghan?) Dédi. Ular: «Allah paktur; yusufte azraqmu gunah bar dep bilmeymiz» dédi. Ezizning xotuni: «emdi heqiqiy ehwal aydinglashti, men uning bilen munasiwet ötküzüshni telep qilghan idim, yusuf heqiqeten rastchillardin idi» dédi [51]. (yusuf éytti) «bu (yeni padishahning elchisini qayturuwetkenlikim) eziz yoq chaghda xotunigha xiyanet qilmighanliqimni we xa’inlarning hiylisini Allah ning muweppeqiyetke érishtürmeydighanliqini ezizge bildürüsh üchündur» [52]. «men özümni aqlimaymen: nepsi dégen nerse heqiqeten yaman ishlargha köp buyruydu, perwerdigarim rehmet qilip (saqlighan) adem buningdin mustesna. Méning perwerdigarim heqiqeten meghpiret qilghuchidur; nahayiti méhribandur» [53]. Padishah: «yusufni aldimgha élip kélinglar, uni özümning xas adimim qilimen» dédi. Yusuf uning bilen sözlishiwatqanda, u: «sen bügün bizning aldimizda heqiqeten mertiwilik, ishenchlik ademsen» dédi [54]. Yusuf: «méni (misir) zéminining xezinilirini bashqurushqa qoyghin, men heqiqeten (uni bashqurush yollirini) bilidighan, obdan saqliyalaydighan ademmen» dédi [55]. Biz yusufni (misir zéminida xalighan jayda turidighan (memliketni xalighanche teserrup qilidighan) qilip yerleshtürduq, rehmitimizni xalighan bendilirimizge érishtürimiz, yaxshi ish qilghuchilarning ejrini bikar qiliwetmeymiz [56]. Iman éytqan we teqwadarliq qilghanlargha axiretning sawabi elwette, (bu dunyaning németliridin) artuqtur [57]. Yusufning qérindashliri kélip yusufning qéshigha kirdi. Yusuf ularni tonudi, ular bolsa yusufni tonumidi [58]. Yusuf ulargha éhtiyajliq ashliqni teyyarlap bergendin kéyin éytti: «siler méning aldimgha ata bir ukanglarni (yeni bunyaminni) élip kélinglar, méning (ashliqni) toluq ölchep bériwatqanliqimni we nahayiti méhmandost ikenlikimni körmidinglarmu? [59]. Eger uni méning aldimgha élip kelmisenglar, silerge béridighan ashliqim yoq, méning yénimgha yéqin yolimanglar» [60]. Ular: «biz uni atisidin sorap (séning aldinggha élip kélishke) tirishimiz, biz choqum mushundaq qilimiz» dédi [61]. Yusuf xizmetchilirige: «ularning (ashliq sétiwalghan) mal mülüklirini yük taqilirining arisigha sélip qoyunglar, ular a’ilisige qaytip barghanda, uni tonup qaytip kélishi mumkin» dédi [62]. Ular atisining aldigha qaytip barghinida: «i atimiz! (misirning padishahi) bizge qayta ashliq bermes boldi, ukimizni (yeni bunyaminni) biz bilen bille ewetkin, (shundaq qilsang) ashliq alalaymiz, uni biz choqum obdan muhapizet qilimiz» dédi [63]. (ye’qub) ulargha éytti: «uning toghrisida ilgiri silerge uning qérindishi (yeni yusuf) toghrisida ishen’gendek ishinemdim? (men silerge we silerning uni saqlishinglarghla ishenmeymen) Allah yaxshi saqlighuchidur, hemmidin méhribandur» [64]. Ular yüklirini achqanda (ashliq sétiwalghan) mal mülüklirining özlirige qayturup bérilgenlikini kördi, ular: «atimiz! Biz (buningdin artuq) yene néme telep qilimiz? Bu mal mülüklirimiz bizge qayturup bériliptu, (ukimizni élip yene barsaq) a’ilimizge ashliq élip kélimiz, ukimizni muhapizet qilimiz, bir töge ashliqini artuq alimiz, bu (yeni bir töge ashliq padishah üchün) azghina ashliqtur» dédi [65]. Ye’qub éytti: «bunyaminni qoghdashta hemminglar halak bolmisanglarla choqum manga qayturup élip kélishke Allah ning nami bilen qesem qilip ching wede bermigüche uni siler bilen bille ewetmeymen». Ular (yeni oghulliri) uninggha qesem qilip chin wede bergendin kéyin, ye’qub: «bizning éytqan sözlirimizge Allah guwahtur» dédi [66]. (u yene) «i oghullirim! (misirgha) hemminglar bir derwazidin kirmey, bashqa bashqa derwazilardin kiringlar. ALLAH ning qazasi aldida men silerdin héch nersini dep’i qilalmaymen, höküm peqet Allah ghila xas, Allah qa tewekkül qildim, tewekkül qilghuchilar Allah ghila tewekkül qilsun!» dédi [67]. Ular atisining buyruqi boyiche bashqa bashqa derwazilardin kirgende, (bu) Allah ning qazasi aldida ular üchün héch nersige dal bolalmidi, bu peqet ye’qubning könglidiki ümidinila ipadilidi, xalas. Biz ye’qubqa (wehyi arqiliq bildürgen iduq, shunga u (keng bilim igisidur, lékin kishilerning tolisi (teqdirning sirini) bilmeydu [68]. Ular (yeni ye’qubning baliliri) yusufning aldigha kirgende, yusuf ukisini quchaqlidi we: «men heqiqeten séning qérindishing bolimen, ularning bizge qilghan ishliridin qayghurmighin» dédi [69]. Yusuf ularni éhtiyajliq ashliq bilen teminligendin kéyin, qedehni ukisining yüki ichige sélip qoydi. Andin bir jakachi chiqip: «i karwanlar! Siler choqum oghri ikensiler» dep towlidi. [70]. (karwandikiler) ulargha qarap: «némenglarni yoqitip qoydunglar» dédi [71]. Ular: «padishahning (tamghisi bésilghan) qedehni yoqitip qoyduq, uni tépip kelgen kishige (mukapat üchün) bir töge ashliq bérilidu, men buninggha képil» dédi [72]. Ular: Allah ning nami bilen qesemki, siler bilisiler, biz bu yerge buzghunchiliq qilish üchün kelmiduq, biz oghri emesmiz» dédi [73]. Ular (yeni yusufning xizmetchiliri): «silerning sheri’itinglarda oghrining jazasi néme? (eger qedeh yükünglardin chiqip qélip) yalghanchi bolup qalsanglarchu?) Dédi [74]. Ular: «uning jazasi qedeh bilen tépilghan ademni qul qilish, zalimlargha biz mushundaq jaza bérimiz» dédi [75]. Ular yusufning ukisining yükini axturushtin ilgiri, ularni yükini axturushqa bashlidi, andin yusufning ukisining yükidin qedehni tépip chiqti. Biz yusufke mushu tedbirni körsettuq, (misir) padishahining qanuni boyiche yusuf ukisini élip qalalmayti , lékin Allah uning shundaq qilishini xalidi, biz xalighan ademni (yusufni kötürgendek) yuqiri derijilerge kötürimiz, herbir bilimdar üstide uningdinmu bilimdar zat bar [76]. Ular: «eger u, oghriliq qilghan bolsa, uning qérindishimu (yeni yusufmu) ilgiri oghriliq qilghan» déyishti. Yusuf (ularning) bu sözini ichide bildi, lékin ulargha melum qilmidi, yusuf (ichide): «silerning mewqeyinglar eng yamandur, silerning (yusuf we uning ukisi toghrisida) qilghan sözünglarning yalghanliqini Allah obdan bilidu» dédi [77]. Ular: «i aliyjanab zat! Uning (uningdin ayrilalmaydighan) bir qéri atisi bar, uning ornigha bizning birimizni élip qalghin, biz séni heqiqeten yaxshiliq qilghuchilardin hésablaymiz» dédi [78]. Yusuf: «xuda saqlisun, nersimizni kimning yükidin tapqan bolsaq, shuni élip qalimiz, bolmisa biz choqum zalimlardin bolup qalimiz» dédi [79]. Ular (bunyaminning ornigha öz arisidin birsini élip qélishqa yusufning maqul bolushidin) ümidsizlen’gendin kéyin, chetrek yerge bérip mexpiy meslihetleshti, ularning chongi éytti: «atanglarning silerdin qesem qildurup wede alghanliqini we ilgiri yusuf toghrisidiki xataliqinglarni bilemsiler? Atam manga ruxset qilmighiche yaki Allah men üchün höküm chiqarmighuche bu yerdin hergiz ayrilmaymen, Allah eng adil höküm qilghuchidur [80]. Siler qaytip kétip atanglar bilen körüshünglar, andin éytinglarki, i atimiz! Séning oghlung rastla oghriliq qildi, biz peqet bilgen nersimiz üstidila guwahliq bériwatimiz, biz gheybni bilmeymiz (yeni sanga wede bergen chéghimizda uning oghriliq qilidighanliqini bilmiduq) [81]. Biz turghan sheherdin (yeni misirdin) we biz bilen bille mangghan karwandin sorap baqqin, bizning sözimiz choqum rast» [82]. Ye’qub éytti: «undaq emes, nepsinglar silerge bu ishni chirayliq körsetti, men peqet chirayliqche sewre qilimen, ularning (yeni üch oghlumning) hemmisini manga derqemte qilip bérishni Allah tin tileymen. ALLAH heqiqeten (méning halimni) bilip turghuchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur» [83]. Ye’qub ulardin yüz örüp: «isit yusuf!» dédi. Qayghudin (köp yighlap) ikki közi aqirip ketti (yeni ikki közi körmes bolup qaldi), u tolup tashqan achchiqini ichige yutqan idi [84]. Ular: «Allah ning nami bilen qesemki, sen yusufni yad étiwérip (hesrettin) halak bolushqa tas qalidighan yaki halak bolidighan boldung» dédi [85]. Ye’qub éytti: «men qayghu hesritimni peqet Allah ghila éytimen, Allah ning bildürüshi bilen siler bilmeydighan nersilerni bilimen [86]. I oghullirim! Béringlar, yusufni we uning ukisini izdenglar, Allah ning rehmitidin na’ümid bolmanglar, shübhisizki, peqet kapir qewmla Allah ning rehmitidin ümidsizlinidu» [87]. Ular yusufning qéshigha kirginide: «i aliyjanab zat! Bizge we a’ilimizge acharchiliq yetti, (aldinggha) nachar ötmes mallar bilen kélip qalduq, bizge yéterlik ashliq bergin, bizge sediqe qilghin, Allah sediqe qilghuchilarni heqiqeten mukapatlaydu» dédi [88]. Yusuf: «siler nadan waqtinglarda yusuf we uning ukisigha némiler qilghanliqinglarni bilemsiler?» dédi [89]. Ular: «sen rastla yusufmu?» dédi. U: «men yusuf bu méning inim. ALLAH bizge merhemet qildi. Kimki heqiqeten teqwadarliq qilidiken, sewri qilidiken (yaxshi mukapatqa érishidu), chünki Allah yaxshi ish qilghuchilarning ejrini bikar qiliwetmeydu» dédi [90]. Ular «Allah ning nami bilen qesemki, Allah séni heqiqeten bizdin artuq qiliptu, biz jezmen xata qiliptuq» déyishti [91]. Yusuf éytti: «bügün siler eyibleshke uchrimaysiler, Allah silerni kechürsun, Allah eng merhemetlik zattur [92]. Siler méning bu könglikimni élip bérip atamning yüzige tashlanglar, közi échilidu, pütün a’ilenglardikini ilip méning yénimgha kélinglar» dédi [93]. Karwan (misirdin shan’gha qarap) qozghalghan chaghda, ularning atisi (yeni ye’qub eleyhissalam): «men choqum yusufning hidini éliwatimen, siler méni aljip qalghan démeydighan bolsanglar (yusufni elwette hayat deyttim)» dédi [94]. Ular (yeni ye’qubning newriliri we yénidiki kishiler): «Allah ning nami bilen qesemki, heqiqeten sen téxi yenila burunqi qaymuqushungda ikensen» dédi [95]. Xush xewerchi kélip könglekni ye’qubning yüzige tashlidi, uning közi échildi, ye’qub: «men silerge, Allah ning bildürishi bilen siler bilmigen nersilerni bilimen, démigenmidim» dédi [96]. Ular: «i atimiz! Gunahlirimiz üchün bizge meghpiret tiligin, biz heqiqeten xatalashtuq» déyishti [97]. Ye’qub: «perwerdigarimdin silerge meghpiret tileymen. ALLAH gunahlarni heqiqeten meghpiret qilghuchidur, (bendilirige) méhribandur» dédi [98]. Ular yusufning aldigha kirgende, yusuf ata anisini quchaqlidi we: «xuda xalisa, misirgha ama ésen kiringlar» dédi [99]. Ata anisini textide (yénida) olturghuzdi, ular (shahlargha tazim qilish aditi boyiche) yusufke sejde qilishti . U: «i ata! Mana bu, burun (kichik waqtimda) körgen chüshümning tebiridur, u chüshümni perwerdigarim heqiqeten rastigha chiqardi. Perwerdigarim méni zindandin chiqirish bilen, qérindashlirim bilen méning aramni sheytan buzghandin kéyin, silerni sehradin bu yerge élip kélish bilen manga éhsan qildi, perwerdigarim xalighinini (ishqa ashurushqa) heqiqeten tedbirliktur, u heqiqeten hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [100]. Perwerdigarim! Manga heqiqeten padishahliq ata qilding, chüsh tebirini bildürdüng, i asmanlarni we zéminni örneksiz yaratquchi zat! Dunya we axirette méning igemsen, méni musulman pétimche qebzi roh qilghin, méni yaxshi bendiler qatarida qilghin» dédi [101]. Mana bular (yeni yusuf qissisi) bir qisim gheyb xewerliri bolup, biz uni sanga wehyi qilduq. Ular (yeni yusufning qérindashliri) (uninggha qarshi) chare tedbir tüzüp bir qarargha kélishkende sen ularning yénida yoq iding [102]. Sen gerche kishilerning iman éytishigha héris bolsangmu (lékin) ularning tolisi iman éytmaydu [103]. Qur’anni tebligh qilghanliqinggha ulardin héchqandaq ejir telep qilmaysen, qur’an peqet jahan ehli üchün wez nesihettur [104]. Asmanlarda we zéminda (Allah ning qudritining) nurghun alametliri barki, ula r uning yénidin diqqet qilmastin ötüp kétidu [105]. Ularning tolisi Allah qa shérik keltürüp turup ishinidu (yeni Allah ni yaratquchi, riziq bergüchi dep iqrar qilish bilen bille, butlarghimu choqunidu) [106]. Ular Allah ning azabidin, birer jazaning özlirige chüshüshidin yaki ular sezmestin qiyametning tuyuqsiz yétip kélishidin emin boldimu? [107]. Éytqinki, «bu méning yolumdur, (kishilerni) Allah qa dewet qilimen, men we manga egeshkenler roshen delilge asaslinimiz. ALLAH paktur, men mushriklardin emesmen» [108]. Biz sendin ilgiri peqet sheher ahalisidin bolghan erlerni peyghember qilip, ulargha wehyi qilduq, ular(yeni peyghemberge chinpütmigüchiler) yer yüzide seyr qilip yürüp özliridin ilgirikilerning aqiwitining qandaq bolghanliqini küzetmidimu? Axiret yurti teqwadarliq qilghanlar üchün elwette yaxshidur, siler chüshenmemsiler [109]. Hetta peyghemberler(qewmining iman éytishidin) ümidsizlen’gen we qewmi teripidin) yalghan’gha chiqirilghanliqigha jezm qilghan chaghda, ulargha bizning yardimimiz yétip keldi, biz xalighan ademlerni qutquzduq, bizning azabimiz gunahkar qewmdin qayturulmaydu [110]. Ularning qissisidin eqil igiliri elwette ibret alidu. (qur’an) yalghandin toqulghan söz emes, lékin, u özidin ilgiri nazil bolghan (samawi) kitablarni testiq qilghuchidur, hemme nersini inchike bayan qilghuchidur, iman éytidighan qewm üchün hidayettur we rehmettur [111].

13 süre re’d medinide nazil bolghan, 43 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, mim , ra. Bu, kitab (yeni qur’an) ning ayetliridur. (qur’anda) sanga perwerdigaring teripidin nazil qilin’ghan nersiler heqtur, lékin insanlarning tolisi uninggha (yeni qur’anning Allah teripidin nazil bolghanliqigha) ishenmeydu [1]. ALLAH asmanlarni türüksiz berpa qildi, siler uni körüp turuwatisiler, andin u ersh üstide (özige layiq rewishte) qarar aldi. Kün bilen ayni (bendilerning menpe’iti üchün) boysundurdi, (ularning) herbiri mu’eyyen muddetkiche (yeni dunyaning tügeydighan waqtiqiche) seyr qilidu, Allah (öz hékmiti we qudriti bilen) mexluqatning ishlirini bashqurup turidu, silerni perwerdigaringlargha mulaqat bolushqa ishensun dep, (qudritining) delillirini tepsiliy bayan qilidu [2]. ALLAH yer yüzini (uzunsigha we toghrisigha) sozup keng yaratti, yer yüzide taghlarni we deryalarni yaratti, méwilerning herbir türini erkek chishi ikki jinsliq qilip yaratti. Kéchini kündüzge kirishtürdi (yeni kéchining qarangghuluqi bilen kündüzning yoruqluqini yapti). Bularda tepekkur qilidighan qewm üchün (Allah ning qudritini körsitidighan) deliller bar [3]. Yer yüzide bir birige tutishangghu qit’eler bar we türlük zira’etler bar, köp shaxliq bolghan we köp shaxliq bolmighan (bir uruqtin bir qanche tal ünüp chiqqan, bir uruqtin peqet bir tal ünüp chiqqan) xorma derexliri bar, (ularning hemmisi) bir xil su bilen sughirilidu, ularning bezisini bezisidin temide artuq qilimiz, bularda chüshinidighan qewm üchün (Allah ning qudritini körsitidighan) nurghun deliller bar [4]. (i muhemmed!) Eger (birer nersidin) ejeblinidighan bolsang, ularning (yeni kuffarlarning): «biz (ölüp) topa bolup ketkendin kéyin qayta tirilemduq?» dégen sözi ejeblinishke layiqtur. Ene shular perwerdigarini inkar qilghanlardur, (qiyamet küni) ene shularning boyunlirigha taqaqlar sélinidu, ene shular dozax ehli bolup, dozaxta menggü qalghuchilardur [5]. Ular sendin (Allah ning) éhsanidin ilgiri azabning chapsanraq chüshüshini telep qilidu, ulardin burun Allah ning azabigha duchar bolghan ümmetler ötken, insanlar zulum qilsimu, perwerdigaring heqiqeten ularni meghpiret qilidu. Perwerdigaring (gunahlargha chömüp tewbe qilmighanlarni) shek shübhisiz qattiq jazalaydu [6]. Kuffarlar némishqa uninggha perwerdigari teripidin birer möjize nazil bolmidi? Déyishidu, sen peqet bir agahlandurghuchi. Her qewmning bir hidayet qilghuchisi (yeni peyghembiri) bolidu (möjizilerge kelsek. U Allah ning ilkidiki ish) [7]. Her bir (hamilidar) ayalning qorsiqidikini Allah bilidu (yeni oghulmu qizmu, birmu köpmu, chongmu kichikmu, chirayliqmu setmu, bextlikmu bextsizmu, ömri uzunmu qisqimu hemmisini Allah bilidu). Bechchidanlarning kichiklep ketkenliki yaki yoghinap ketkenlikinimu (yeni balining mudditi toshmay tughulidighanliqini yaki mudditi éship kétip tughulidighanliqini) (Allah) bilidu. ALLAH ning dergahida hemme nerse ölchemliktur [8]. ALLAH mexpiy we ashkara ishlarning hemmisini bilgüchidur, hemmidin büyüktur, hemmidin üstündur [9]. Silerning ichinglardin yoshurun söz qilghan, ashkara söz qilghan, kéchisi yoshurun’ghan, kündüzi ashkara yürgenlerning hemmisi (Allah üchün éytqanda) oxshashtur (yeni Allah hemmini bilip turidu) [10]. Herbir ademning aldi keynide Allah ning emri boyiche uni qoghdaydighan nöwetchi perishtiler bar. Her qandaq bir qewm özining ehwalini özgertmigüche (yeni Allah ning bergen németlirige tuzkorluq qilip gunahlargha chümmigiche) Allah ularning ehwalini özgertmeydu (yeni Allah ulargha bergen német, xatirjemlik we izzet hörmetni élip tashlimaydu), Allah birer qewmni halak qilmaqchi (yaki azablimaqchi) bolsa, uninggha qarshi turghili bolmaydu, ulargha azabni dep’i qilidighan Allah tin bashqa igimu bolmaydu [11] Allah (chaqmaqtin) qorqitish, (yamghurgha) ümid tughdurush üchün, silerge chaqmaqni körsitidu, (qudriti bilen) qoyuq bulutlarni peyda qilidu [12]. Gülürmama Allah ni medhiyilesh bilen tesbih éytidu, perishtilermu Allah tin qorqup tesbih éytidu, Allah chaqmaq chüshürüp, uning bilen özi xalighan ademni halak qilidu. Ular Allah toghrisida detalash qilishidu, Allah ning tedbiri küchlüktur [13].heqiqiy qilin’ghan du’a Allah qa qaritilidu, (yeni ixlas bilen qilin’ghan du’ani Allah ijabet qilidu). Kuffarlarning Allah ni qoyup, du’alirini qaratqan mebudliri kuffarlarning héchqandaq du’asini ijabet qilmaydu. Ular (yeni kapirlar) shundaq bir ademge oxshayduki, u aghzimizgha su chüshsun dep (néridin) ikki aliqinini sugha qaritip échip turidu, (emeliyette su anglimaydighan, hés tuyghusiz nerse bolghachqa) su hergiz uning aghzigha chüshmeydu, kapirlarning mebudlirigha qilghan du’asi pütünley bikardur [14]. Asmanlardikiler we zémindikiler (yeni perishtiler, insanlar we jinlar) ixtiyari we mejburi yosunda Allah qa boysunidu, etigen – axshamda (yeni dawamliq türde) ularning sayilirimu boysunidu [15]. (i muhemmed!mushriklarni mat qilish üchün ulargha) «asmanlarning, zéminning perwerdigari kim?» dégin, «(ularning perwerdigari) Allah» dégin. (ulargha) «siler Allah ni qoyup özünglargha payda ziyan yetküzelmeydighan mebudlarni( Allah qa shérik) qiliwaldinglarmu?» dégin? «kör (yeni kapir) bilen közi körüdighan adem (yeni mömin) barawer bolamdu? Yaki qarangghuluq (yeni gumrahliq) bilen nur (yeni hidayet) barawer bolamdu?» dégin, ular Allah yaratqan’gha oxshash qandaqtur mexluqatlarni yaratqan mebudlarni pütün mexluqatni yaratqan Allah qa shérik qiliwélip Allah ning yaratqini bilen mebudlarni pütün mexluqatni yaratqan Allah qa shérik qiliwélip Allah ning yaratqini bilen mebudlirining yaratqinini ayriyalmay qaldimu? ALLAH hemme nersini yaratquchidur, Allah bir dur, hemmige ghalibtur [16]. ALLAH asmandin yamghur yaghdurdi, (yamghur süyi) jilghilarda lipmu liq aqti, kelkün su özining üstide köpüklerni leylitip aqti, kishilerning zinnet buyumlirining, yaki eswab yasash üchün otqa sélip éritken medenlerningmu (yeni köpükmu xuddi kelkün suning köpükige oxshash paydisizdur). ALLAH heq bilen batilni bu misal bilen ene shundaq bayan qilidu, köpük bolsa éqip tügeydu, insanlargha paydiliq nerse zéminda qélip qalidu, Allah misallarni ene shundaq bayan qilidu [17]. ALLAH ning (iman gha qilghan dewitini) qobul qilghanlargha eng obdan mukapat bérilidu, qobul qilmighanlarning igidarchiliqida yer yüzidiki pütün mal mülük, yene shuningdek bir hesse kélidighan mal mülük bolghan teqdirdimu, ular (axirette Allah ning azabidin qutulush üchün), elwette, uni pida qilghan bolatti. Ulardin qattiq hésab élinidu, ularning baridighan jayi dozax bolidu, (dozax) némidégen yaman jay! [18]. (i muhemmed!) Perwerdigaring teripidin sanga nazil qilin’ghan nersining heq ikenlikini bilidighan adem (heqni körmeydighan dili) kor adem bilen oxshash bolamdu? (Allah ning ayetliridin) peqet eqil igilirila pend nesihet alidu [19]. Ular Allah ning ehdige (yeni Allah tapshurghan ishlargha) wapa qilidu, bergen wedisini buzmaydu [20]. Ular Allah ning (xish eqribalargha) sile rehim qilishtin ibaret emrini beja keltüridu, Allah tin qorqidu, qattiq hésab élinishidin qorqidu [21]. Perwerdigarining raziliqini közlep (yetken külpetlerge) sewr qilghanlar, (perz) namazni ada qilghanlar, biz riziq qilip bergen mal mülüktin (Allah yolida) yoshurun we ashkara yosunda serp qilghanlar we yaxshiliqi arqiliq yamanliqini dep’i qilidighanlar (yeni bilmestin yaman ish qilip qalsa, arqidin yaxshi ish qilidighanlar, yamanliq qilghuchilargha keng qorsaq bolup, yaxshi munasiwette bolidighanlar) ene shularning axiretliki yaxshi bolidu [22]. Ular menggü turidighan jennetke kiridu, ularning atiliri, xotunliri we ewladining ichidiki yaxshiliqlarmu jennetke kiridu. Perishtiler ularni (mubareklesh üchün jennetning) herbir derwazisidin kiridu [23]. (perishtiler u dunyada) « sewrini dost tutqanliqinglar üchün silerge amanliq bolsun! Axiretlikning yaxshi bolushi némidégen obdan!» deydu [24]. ALLAH qa bergen wedisini mustehkemligendin kéyin buzghanlar, Allah ning sile rehim qilishtin ibaret emrini tutmighanlar, yer yüzide buzghunchiliq qilghanlar ene shular lenetke duchar bolidu we (ularning) axiretliki yaman bolidu [25]. ALLAH (özining hékmitige asasen) xalighan ademning rizqini keng qilidu we (xalighan ademning rizqini) tar qilidu. (mushriklar) dunya tirikchilikige xush bolup ketti, dunya tirikchiliki axiretke qarighanda azghina nersidur [26]. Kuffarlar: «némishqa uninggha perwerdigaridin (musaning we isaning möjizisidek) birer möjize kelmidi?» deydu. (i muhemmed!) «(ish Allah ning ilkide , méning ilkimde emes) Allah heqiqeten xalighan ademni gumrah qilidu» dégin [27]. (tewbe qilghanlar) iman éytqanlar bolup, ularning dilliri Allah ni yad étish bilen aram tapidu, bilinglarki, dillar Allah ni yad étish bilen aram tapidu [28]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlar xushalliqqa, güzel qarargahqa (yeni jennetke) érishidu [29]. (i muhemmed!) Biz sanga wehiy qilghan kitabni ulargha oqup bérishing üchün, sendin ilgiri peyghemberlerni ewetkendek, séni shundaq bir ümmetke ewettuqki, uningdin burun nurghun ümmetler ötken, halbuki, ular (yeni mushriklar) merhemetlik Allah ni inkar qilmaqta, (i muhemmed! Bu mushriklargha) éytqinki, «u méning perwerdigarimdur, uningdin bashqa héch mebud (berheq) yuqtur, uninggha tewekkül qildim we uning dergahigha qaytimen» [30]. Mubada birer qur’an (yeni kitab) bolup, u (tilawet qilish) bilen taghlar yötkilidighan yaki yer yérilidighan we yaki ölükler sözleydighan bolghan teqdirdimu (ular choqum iman éytmaytti). Hemme ish Allah ning ilkididur, eger Allah xalisa, insanlarning hemmisini jezmen hidayet qilidighanliqini möminler bilmidimu? (mekke pethi qilinip islam dinining ghelibe qilishidin ibaret) Allah ning wedisi emelge ashqan’gha qeder, kapirlar öz qilmishliri tüpeylidin haman türlük balalargha duchar bolidu, yaki bala ularning yurtigha yéqin bir jaygha chüshidu, Allah wedisige elwette xilapliq qilmaydu [31]. Sendin ilgiri ötken nurghun peyghemberler heqiqeten mesxire qilindi. Kapirlargha bérilidighan azabni bir muddet kéchiktürdüm, andin ularni jazalidim, ulargha bergen jazayim qandaq iken? [32]. Her bir kishining qilghan emelini küzitip turghuchi Allah (butlargha oxshamdu?) Ular butlarni Allah qa shérik qildi. Ulargha: «ulargha butlarning namlirini atap béqinglar, yer yüzide Allah bilmeydighan nersiler bardek, siler ularni Allah qa éytip bérelemsiler? Yaki quruq guman bilen (ularni Allah ning shérikliri dewatamsiler?)» dégin. Belki kapirlargha ularning kufri chirayliq körsitildi, ular toghra yoldin men’i qilindi. ALLAH gumrah qilghan ademge héchqandaq hidayet qilghuchi bolmaydu [33]. Ular bu dunyada azabqa duchar bolidu, ularni Allah ning azabidin saqlighuchi bolmaydu [34]. Teqwadarlargha wede qilin’ghan jennetning süpiti shuki, uning astidin östenglar éqip turidu, uning méwiliri tügimeydu, hemishe saye chüshüp turidu, ene shu teqwadarlarning aqiwet baridighan jayidur; kapirlarning aqiwet baridighan jayi dozaxtur [35]. (i muhemmed!) Biz kitab (yeni tewrat we injil) nazil qilghanlar (yeni abdulla ibn salam we nejashigha oxshashlar) sanga nazil qilin’ghan (qur’an) din shadlinidu. (sanga qarshi) ittipaq tüzgenlerning arisida (heqliqini bilip turup gedenkeshliktin) qur’anning bezi (jaylirini) inkar qilidighanlarmu bar. (i muhemmed!) «men peqet (yalghuz) Allah ghila qilishqa, Allah qa (héch nersini) shérik keltürmeslikke buyruldum, (insanlarni) Allah qa ibadet qilishqa dewet qilimen, Allah ningla dergahigha qaytimen» dégin [36]. Shuningdek (yeni ötkenki peyghemberlerge öz tilida kitab nazil qilghinimizdek), qur’anni ereb tilida (kishilerning arisida chiqirishqa) höküm qilip nazil qilduq, sen ilimge ige bolup turup, ularning (yeni ehli kitabning) nepsi xahishlirigha egiship kétidighan bolsang, sanga héchqandaq yardem bergüchi we séni Allah ning azabidin saqlighuchi bolmaydu [37]. Biz sendin ilgiri heqiqeten nurghun peyghemberlerni ewettuq, ulargha xotunlar we balilar berduq, herqandaq peyghember Allah ning iznisiz möjize keltürelmeydu, herbir waqitning (özige munasip) hökmi bolidu [38]. ALLAH (ehkamlardin) xalighinini bikar qilidu, xalighinini öz jayida qalduridu. Lewhulmehpuz Allah ning dergahididur [39]. Ulargha biz wede qilghan azabning bezisini sanga körsetsekmu (yeni séning hayat waqtingda nazil qilsaqmu) yaki séni (mushriklargha azab kélishtin burun) qebzi roh qilsaqmu, séning mes’uliyiting peqet tebligh qilishtur. Bizning mes’uliyitimiz hésab élishtur [40]. Ularning yérini chörisidin taraytip bériwatqanliqimiz (yeni kuffarlarning zéminini qedemmu qedem pethi qilip, islam yurtigha qoshuwatqanliqimiz) ni ular (yeni mushriklar) körmeywatamdu? ALLAH (xalighanche) höküm qilidu, Allah ning hökmige héch kishi qarshi turalmaydu. ALLAH téz hésab alghuchidur [41]. Ular (yeni qureysh kapirliri) din ilgiri ötkenlermu (peyghemberlirige) hiyle mikir ishletken idi. (ularning hiyle –mikrini berbat qilidighan) yoshurun tedbirlerning hemmisi Allah ning ilgididur, Allah herbir kishining qiliwatqan (yaxshi yaman) emellirini bilip turidu, kapirlar (azabni körgende) kimning axiretlikining yaxshi bolghanliqini bilidu [42]. (i muhemmed!) Mekke kuffarliri: «rastliqimgha siler bilen méning otturamda Allah ning guwahliqi we Allah ning kitabini bilidighanlar (yeni ehli kitab ölimaliridin iman éytqanlar) ning guwahliqi yéterliktur» [43].

14 süre ibrahim mekkide nazil bolghan, 52 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Eliq. Lam. Ra. (bu qur’an shundaq) kitabturki, (i muhemmed!) Uni sanga kishilerni perwerdigarining izni bilen qarangghuluqtin (yeni kufridin) yoruqluqqa (yeni iman’gha) chiqirishing üchün, ghalib, (hemme tillarda) medhiyilen’gen Allah ning yoligha (bashlishing üchün) nazil qilduq [1]. Asmanlardiki we zémindiki hemme nerse Allah ning mülkidur, qattiq azabtin kapirlargha way! [2]. Ular bu dunyani axirettin artuq. Köridu (kishilerni) Allah ning yolidin (yeni islam dinidin) tosidu, Allah ning yolining egri bolushini tileydu, ular (heqtin) yiraq bolghan gumrahliqtidur [3]. Qandaqla bir peyghemberni ewetmeyli, uni biz öz qewmige (Allah ning sheri’itini) bayan qilish üchün, peqet öz qewmining tili bilen (sözleydighan) qilip ewettuq, Allah xalighan ademni gumrah qilidu, xalighan ademni hidayet qilidu (yeni peyghemberlerning wezipisi peqet tebligh qilish bolup, hidayet qilish ishi Allah ning ilgididur). ALLAH ghalibtur hékmet bilen ish qilghuchidur [4]. Biz musani möjizilirimiz bilen heqiqeten (peyghember qilip) ewettuq, (uninggha déduqki) «qewmingni qarangghuluqtin (yeni kufridin) yoruqluqqa. (yeni iman’gha) chiqarghin, ulargha Allah ning németlirini esletkin». Buningda (balagha) sewr qilghuchi, (németke) shükür qilghuchi herbir (bende) üchün elwette nurghun ibretler bar [5]. Musa öz qewmige öz waqtida: «Allah ning silerge bergen némitini eslenglar. ALLAH öz waqtida silerni pir’ewn qewmidin qutquzdi, ular silerni qattiq qiynaytti, oghulliringlarni boghuzlaytti, xotun kishiliringlarni (xizmet qildurushqa) qalduratti. Buningda perwerdigaringlar teripidin (silerge) chong sinaq bar idi» dédi [6]. Öz waqtida perwerdigaringlar: «némitige shükür qilsanglar, (uni) téximu ziyade qilimen. Eger(kufrani német) qilsanglar, méning azabim, elwette, bekmu qattiq bolidu» dep jakalidi [7]. Musa (öz qewmige): «eger siler we pütün yer yüzidiki kishiler kapir bolup ketsenglarmu (Allah qa qilche ziyan yetküzelmeysiler), chünki Allah elwette (hemmidin) bihajettur, medhiyileshke layiqtur» dédi [8]. Silerdin ilgiri ötken nuh , ad we semud qewmlirining we ulardin kéyin kelgen, (sanini) peqet Allah bilidighan ümmetlerning xewiri silerge yetmidimu? Ulargha peyghemberliri möjiziler bilen keldi, ular qolliri bilen peyghemberlerning éghizlirigha isharet qilip (yeni ularning süküt qilishini körsitip): «biz silerning peyghemberlikinglarni heqiqeten inkar qilimiz, biz sile dewet qiliwatqan ishqa heqiqeten zor gumandimiz» dédi [9]. Peyghemberliri: «asmanlarni we zéminni yaratquchi Allah ning (birlikide) shek barmu? ALLAH gunahliringlarni meghpiret qilish üchün, silerni (iman’gha) dewet qilidu, silerni (jazalashni) melum muddetkiche (yeni ejilinglar yetküche) texir qilidu» dédi. Ular: «siler peqet bizge oxshash insan, ata bowilirimiz ibadet qilip kéliwatqan (butlar) gha ibadet qilishimizdin tosmaqchi bolisiler, (rastliqinglar üchün) bizge éniq pakit körsitinglar» dédi [10]. Peyghemberliri ulargha: «biz peqet silerge oxshash insanmiz, lékin Allah bendiliridin xalighan kishilerge (peyghemberlikini) merhemet qilidu, Allah ning iznisiz silerge héchqandaq pakit körsitelmeymiz, möminler (hemme ishta) yalghuz bir Allah ghila tewekkül qilsun (yeni hemme ishlirini Allah qa tapshursun) [11] Allah bizni(bizni tonuydighan) yollirimizgha yétekligen tursa, némishqa Allah qa tewekkül qilmayli? Bizge yetküzgen eziyetliringlargha, elwette, sewr qilimiz, tewekkül qilghuchilar peqet Allah qa tewekkül qilsun» dédi [12]. Kapirlar peyghemberlirige: «silerni zémindin choqum heydep chiqirimiz, yaki choqum bizning dinimizgha qaytishinglar kérek» dédi. Ulargha perwerdigari (mundaq) wehyi qildi: «zalimlarni choqum halak qilimiz [13]. Ularni halak qilghandin kéyin zéminda choqum silerni turghuzimiz, bu (yeni ghelibe) méning aldimda turushtin (yeni soraqqa tartilishtin) we azabimdin qorqqanlar üchündur» [14]. Peyghemberler Allah tin medet tilidi, her bir uchigha chiqqan tersa, shepqetsiz (yeni Allah qa ita’et qilishqa gedenkeshlik qilip heqiqettin bash tartquchi) halak boldi [15]. Uning aldida jehennem turidu, jehennemde u yiring arilash su bilen sughurulidu [16]. (uning achchiqliqidin) uni yutumlap échip teslikte yutidu, ölüm uni qorishiwalidu. Lékin u hergiz ölmeydu, shuningdin kéyin téximu qattiq azabqa duchar bolidu [17]. Perwerdigarni inkar qilghanlarning qilghan (yaxshi) emelliri boranliq künde shamal uchurup ketken bir döwe külge oxshimaydu, kapirlar (bu dunyada) qilghan yaxshi emelliri üchün azraqmu shawabqa érishelmeydu, bu chungqur ézishtur (yeni chong ziyandur) [18]. Asmanlarni we zéminni Allah ning heq asasta yaratqanliqini (yeni bikar yaratmighanliqini) körmidingmu? Eger Allah xalisa, (i insanlar!) Silerni yoq qiliwétip (ornunglargha silerdin yaxshi) yéngi ademlerni yaritidu [19]. Bu Allah qa qiyin emes [20]. Ular (yeni xalayiqlar) ning hemmisi (qiyamet küni qebriliridin) chiqip, Allah qa mulaqat bolidu, ajizliri (yeni egeshküchiliri) mutekebbirlirige (yeni egeshtürgüchilirige): «shübhisizki, biz silerning egeshküchiliringlar iduq, siler bizge boluwatqan Allah ning azabidin azraq dep’i qilalamsiler?» deydu. Ular: «Allah bizni hidayet qilghan bolsa idi, biz elwette silerni hidayet qilattuq, biz meyli nale peryad qilayli, meyli sewr qilayli, berbir oxshash, bizge héchqandaq qachidighan jay yoq» deydu [21]. Ish pütkende (yeni hésab tügep, jennetiler bilen dozixilar ayrilip bolghanda), sheytan: «Allah heqiqeten silerge (ita’et qilghuchini mukapatlash, asiyliq qilghuchini jazalashtin ibaret) rast wedini qilghan idi, (wedisige wapa qildi). Men silerge (ölgendin kéyin tirilish sawab, jaza dégenler yoq, dep yalghan) wede qilghan idim, (wedemge) xilapliq qildim, silerge méning (kufrigha, gunahqa zorlighudek) hökümranliqim bolghini yoq, men silerni peqet (gumrahliqqa) dewet qildim, siler (dewitimni) qobul qildinglar, shuning üchün méni eyiblimenglar, özünglarni eyiblenglar, men silerge yardem bérip silerni qutquzalmaymen, silermu manga yardem bérip méni qutquzalmaysiler, men silerning burun méni Allah qa (ibadette) shérik qilghanliqinglarni étirap qilmaymen, shübhisizki, zalimlar choqum qattiq azabqa duchar bolidu» deydu [22]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlar, perwerdigarining izni bilen, astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kiridu, u jennetlerde menggü qalidu, (perishtiler ularni hörmetlep) silerge amanliq bolsun, dep salam béridu [23]. ALLAH ning mundaq bir temsil körsetkenlikini körmidingmu. Kelime teyyibe (yeni yaxshi söz, iman kelimisi) yiltizi yerning astida bolghan, shéxi asman’gha taqashqan [24]. Perwerdigarining izni bilen waqti waqtida méwe bérip turidighan ésil derexqe oxshaydu. ALLAH kishilerge wez nesihet alsun dep, ulargha nurghun temsillerni keltüridu [25]. Yaman söz(yeni kufri kelimisi) zémindin qomurup tashlan’ghan, héchqandaq qarari yoq nachar derexqe oxshaydu [26]. ALLAH möminlerni mustehkem iman bilen dunyada we axirette mehkem turghuzidu. ALLAH zalimla ni gumrah qilidu, Allah xalighinini qilidu [27]. ALLAH ning bergen némitige kufriliq qilghan we öz qewmini (azdurush bilen) halaket mewqesige chüshürüp qoyghanlarni körmidingmu? [28]. (halaket mewqesi) jehennemdurki , ular jehennemge kiridu, u némidégen yaman jay! [29]. Ular (kishilerni) Allah ning yolidin (yeni islam dinidin) azdurush üchün, Allah qa nurghun butlarni shérik qiliwaldi. Ulargha: «(dunyaning németliridin) behrimen boldunglar, shübhisizki, silerning baridighan jayinglar dozaxtur» dégin [30]. Mömin bendilirimge éytqinki, ular namazni ada qilsun, aldi sattimu, dostluqmu bolmaydighan kün (yeni qiyamet küni) kélishtin burun, biz ulargha bergen mal mülüktin yoshurun we ashkara yosunda sediqe qilsun [31]. ALLAH asmanlarni we zéminni yaratti, buluttin yamghur yaghdurup berdi, yamghur süyi bilen silerge riziq qilip nurghun méwilerni östürüp berdi, Allah silerge öz emri boyiche déngizda qatnaydighan kémilerni boysundurup berdi, silerge deryalarni boysundurup berdi [32]. Silerge ay bilen künni tertiplik dewr qilip turidighan qilip boysundurup berdi, silerge kéche bilen kündüzni boysundurup berdi [33]. ALLAH silerge sorighan nersenglarning hemmisini berdi, siler Allah ning németlirini sanap tügitelmeysiler, kapir adem, shek shübhisizki, zulum qilghuchidur, (Allah ning németlirige) kufriliq qilghuchidur [34]. Öz waqtida ibrahim éytti: «perwerdigarim! Bu jayni (yeni mekkini) tinch (jay) qilip bergin, méni we méning ewladlirimni butlargha choqunushtin yiraq qilghin [35]. Perwerdigarim! Ular (yeni butlar) nurghun kishilerni azdurdi, kimki manga egeshken iken, u méning dinimdidur, kimki manga asiyliq qilghan iken, sen elwette (uninggha) meghpiret qilishqa we merhemet qilishqa (qadirsen) [36]. Perwerdigarimiz! Ewladimning bir qisimini (yeni balam isma’il bilen ayalim hajerni) namaz oqusun (yeni sanga ibadet qilsun dep) séning hörmetlik öyüngning qéshidiki ékinsiz bir wadigha (yeni mekkige) orunlashturdum, perwerdigarimiz! Bir qisim kishilerning dillirini ulargha mayil qilghin, ularni shükür qilsun dep türlük méwilerni ulargha riziq qilip bergin [37]. Perwerdigarimiz! Sen bizning yoshurun we ashkara qilghanlirimizni bilip turisen, asman zémindiki héch nerse Allah qa mexpiy emes [38]. Jimi hemdusana yashan’ghinimda manga isma’il bilen is’haqni bergen Allah qa xastur! Perwerdigarim! Heqiqeten du’ani anglap turghuchidur (yeni du’a qilghuchining du’asini ijabet qilghuchidur) [39]. Perwerdigarim! Méni we bir qisim ewladimni namazni ada qilghuchi qilghin, perwerdigarimiz! Du’ayimni qobul qilghin [40]. Perwerdigarimiz! Hésab alidighan künde (yeni qiyamet künide) manga, ata anamgha we möminlerge meghpiret qilghin» [41]. Zalimlarning qilmishliridin Allah ni bixewer dep oylimighin, Allah ularni jazalashni (shu künining dehshitidin) közler chekchiyip qalidighan künigiche (yeni qiyamet künigiche) kéchiktüridu [42]. (bu künde) ular bashlirini kötürüp, algha qarap chapidu, közliri échilip qalidu, (téngirqighanliqtin) dilliri (eqil idraktin) xaliy bolup qalidu [43]. (i muhemmed!) Kishilerni (yeni kuffarlarni) azab kélidighan kün (yeni qiyamet küni) din agahlandurghin, (bu künde) zalimlar: «perwerdigarimiz! Bizge qisqighina waqit möhlet bergin (yeni dunyagha qayturghin), dewitingni qobul qilayli, peyghemberlerge egisheyli» deydu. (ulargha) siler ilgiri, biz hergiz yoqalmaymiz, dep qesem ichmigenmidinglar? (déyilidu) [44]. Özlirige zulum qilghanlarni (halak qilghinimizdin kéyin) siler ularning jaylirida turdunglar (ularning jayliridin ibret alsanglarchu), ularni qandaq jazalighanliqimiz silerge éniq melum boldi. Silerge nurghun misallarni keltürduq (yeni peyghemberlerge chinpütmigenlerning ehwalini bayan qilduq) [45]. Ular heqiqeten (peyghemberlerge we möminlerge) mikir ishletti. Ularning mikri taghni örüwetküdek (chong) bolsimu, Allah ularning mikrini berbat qilidu [46]. ALLAH ni peyghemberlirige qilghan wedisige xilapliq qilidu dep oylimighin, Allah heqiqeten ghalibtur, (dostliri üchün düshmenliridin) intiqam alghuchidur [47]. U künde zéminmu bashqa bir zémin’gha, asmanlarmu bashqa bir asmanlargha aylinidu, ular (yeni pütün xalayiq qebriliridin chiqip) yégane , qudretlik Allah ning dergahida (yeni mehshergahda) hazir bolidu [48]. (i muhemmed!) U künde gunahkarlar (yeni kuffarlar) ni zenjirler bilen bir birige chétilip baghlan’ghan halda körüsen [49]. Ularning köngliki qaramaydin bolidu, ot ularning yüzlirini oriwalidu [50]. ALLAH her kishining qilmishigha qarap shundaq jaza béridu, Allah elwette téz hésab alghuchidur [51]. Kishilerning agahlandurulushi, Allah ning bir ikenlikini bilishliri, eqil igilirining wez nesihet élishliri üchün, bu (qur’an) teblighdur (yeni kishilerge tebligh qilish üchün nazil qilindi) [52].

15 süre hijr mekkide nazil bolghan, 99 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, ra. Bu, kitabning roshen qur’anning ayetliridur [1]. Kapirlar (qiyametning dehshitini körgende, dunyadiki chéghimizda) musulman bolghan bolsaqchu, dep arman qilidu [2]. (i muhemmed!) Ularni (yeni kuffarlarni meylige) qoyuwet, yep ichip, oynap külüp yürsun, ular bihude arzular bilen boliwermisun, ular uzaqqa qalmay (öz qilmishlirining yamanliqini) bilidu [3]. Biz qandaq bir sheherni halak qilmayli, peqet uning (halak bolidighan) mu’eyyen waqti bolidu [4]. Herqandaq ümmetning (halak bolidighan waqti) ilgiri sürülmeydu, hem kéchiktürülmeydu [5]. Ular éytti: «i qur’an nazil qilin’ghan adem! Sen heqiqeten mejnunsen [6]. Eger sen (men resulullah dégen sözüngde) rastchillardin bolsang, (peyghemberlikingge guwahliq béridighan) perishtilerni aldimizgha élip kelsengchu?» [7]. Perishtilerni peqet heq asasida (yeni azab nazil qilishimiz muqerrer bolghan chaghdila) nazil qilimiz, bu chaghda ulargha möhlet bérilmeydu (yeni ularning azabi kéchiktürülmeydu) [8]. Qur’anni heqiqeten biz nazil qilduq we choqum uni qoghdaymiz [9]. Shübhisizki, séningdin ilgiriki burunqi herqaysi ta’ipilerge nurghun peyghemberlerni ewettuq [10]. Ular özlirige peyghember kelsila uni mesxire qilishti [11]. Shundaq mesxire qilishni biz gunahkarlarning dillirigha salimiz [12]. Ular qur’an’gha ishenmeydu, bu burundin adet bolup qalghan (yeni burundin tartip peyghemberlirni inkar qilghan qewmlerni Allah ning halak qilishi adet bolup kéliwatqan) ish [13]. Biz ulargha asmandin bir ishik échip bergin, ular uningdin asman’gha örlep (alemi erwahni, perishtilerni körgen teqdirdimu) [14]. Ular choqum: «közlirimiz baghlinip qaldi, belkim séhirlen’gen qewm bolup qalsaq kérek» déyishidu [15]. Biz asmanda burujlarni yarattuq we közetküchiler üchün asmanni (yultuzlar bilen) béziduq [16]. Her bir qoghlandi sheytandin asmanni qoghdiduq [17]. Lékin (asman xewerlirige) oghriliqche qulaq salmaqchi bolghan sheytanni roshen aqar yultuz qoghlap yétidu (yeni halak qilidu) [18]. Yer yüzini yéyip keng qilduq, uninggha taghlarni ornattuq, yer yüzide herxil tekshi ölchemlik ösümlüklerni östürduq [19]. Yer yüzide siler üchün we siler rizqini bérelmeydighanlar (yeni xadimlar we haywanlar) üchün turmush lazimetliklirini yarattuq (ularning yémek ichmeklirini siler emes, biz yaritimiz) [20]. Qandaq nerse bolmisun, uning xezinisi (yeni xezinining achquchi) bizning dergahimizdidur, biz uni peqet melum miqdardila chüshürimiz [21]. Biz yamghurni heydeydighan shamallarni ewettuq, biz buluttin yamghur yaghdurup silerni sugharduq, siler hergiz uni saqlashqa qadir emessiler [22]. Biz (hemmini) tirildürimiz, (hemmini) öltürimiz we (hemmige) warisliq qilimiz [23]. Biz silerdin ilgiri ötkenlerni heqiqeten bilimiz we kéyin kélidighanlarnimu heqiqeten bilimiz [24]. Perwerdigaring heqiqeten (hésab élish we jazalash üchün) ularni yighidu. ALLAH heqiqeten hékmet bilen ish qilghuchidur, hemmini bilgüchidur [25]. Shek shübhisizki, biz insan (yeni adem eleyhissalamni) ni qara laydin yasilip shekilge kirgüzülgen (chekse jiringlaydighan) quruq laydin yarattuq [26]. Jinlar (yeni sheytanlar we ularning bashliqi iblis) ni ilgiri tütünsiz ot yalqunidin yaratqan iduq [27]. Perwerdigaring öz waqtida perishtilerge éytti: «men heqiqeten qara laydin yasilip shekilge kirgüzülgen (chekse jiringlaydighan) quruq laydin insan (yeni adem eleyhissalam) ni yaritimen [28]. Men uni toluq yaratqan (yeni uni yaritip süretke kirgüzüp, ezaliri toluq we mukemmel insan halitige keltürgen) we uninggha jan kirgüzgen chéghimda, siler uninggha sejde qilinglar) [29]. Perishtilerning birimu ayrilip qalmay hemmisi (adem eleyhissalamgha) sejde qildi [30]. Peqet iblisla sejde qilishtin bash tartti [31]. ALLAH: «i iblis! Sen némishqa sejde qilmaysen?» dédi [32]. Iblis: «qara laydin yasap shekilge kirgüzüp (chekse jiringlaydighan) quruq laydin yaritilghan insan méning sejde qilishimgha layiq emes» dédi [33]. ALLAH éytti: «sen jennettin yoqal, heqiqeten qoghlandi boldung [34]. Sanga qiyamet künigiche heqiqeten lenet bolsun» [35]. Iblis: «perwerdigarim! Manga xalayiqlar tirildürülidighan kün (yeni qiyamet küni) giche möhlet bergin (méni hayat qaldurghin)» dédi [36]. ALLAH: «sanga heqiqeten melum waqitqiche möhlet bérilidu» dédi [3738]. Iblis éytti: «perwerdigarim! Sen méni gumrah qighanliqing üchün, yer yüzide adem balilirigha (gunahlarni) elwette chirayliq körsitimen, ularning hemmisini elwette azdurimen [39]. Ulardin peqet tallan’ghan bendiliringla buningdin mustesna (yeni ularni azduralmaymen)» [40]. ALLAH éytti: «bu men saqlashqa tégishlik toghra yoldur [41]. Méning bendilirimge (yeni ularni azdurushqa) séning küchüng yetmeydu, peqet gumrahlardin sanga egeshkenlergila (séning küchüng yétidu)» [42]. Shübhisizki, dozax ular (yeni iblis we uning teweliri) ning hemmisige wede qilin’ghan jaydur [43]. Jehennemning yette derwazisi bolup, ularning herbiridin kiridighan mu’eyyen bir bölük (adem) bar [44]. Teqwadarlar heqiqeten (axirette yapyéshil) bagh bostanlardin, su, hesel we mey éqip turidighan) bulaqlardin behrimen bolidu [45]. (ulargha) jennetke aman ésen, tinch kiringlar! Déyilidu [46]. Ularning dilliridiki düshmenlikni chiqirip tashlaymiz, ular öz’ara qérindash bolghan halda textler üstide bir birige qariship olturidu [47]. Jennette ulargha charchash bolmaydu, ular jennettin chiqiriwétilmeydu [48]. (i muhemmed!) Méning (mömin) bendilirimge xewer qilghinki, men tolimu meghpiret qilghuchimen, nahayiti rehim qilghuchimen [49]. Méning azabim qattiqtur [50]. Ulargha ibrahimning méhmanliri heqqidiki (hékayini) éytip bergin [51]. Öz waqtida perishtiler ibrahimning yénigha kirip salam berdi, ibrahim: «biz heqiqeten silerdin qorquwatimiz» dédi [52]. Ular: «qorqmighin, (biz perwerdigaringning elchilirimiz), heqiqeten sanga (ösüp chong bolghinida) nahayiti bilimlik (bolidighan) bir oghul (yeni is’haq) bilen xush xewer bérimiz» dédi [53]. Ibrahim: «men qérighan tursam, manga (bala bilen) xush xewer berdinglarmu? Manga néme bilen xush xewer bériwatisiler?» dédi [54]. Ular: «biz sanga rast xush xewer berduq, na’ümid bolmighin» dédi [55]. Ibrahim: «perwerdigaringning rehmitidin gumrahlardin bashqa kimmu na’ümid bolar?» dédi [56]. Ibrahim: «i elchiler! Néme ish bilen keldinglar?» dédi [57]. Ular éytti: «biz heqiqeten gunahkar biz qewm (ni jazalash) üchün ewetilduq [58]. Peqet lutning tewelirila buningdin mustesna, biz ular (yeni lutning teweliri we uning a’ilisidikiler) ning hemmisini (azabtin) choqum qutuldurimiz [59]. Peqet lutning xotunila buningdin mustesna, biz uning choqum bashqilar bilen bille azablinidighanliqini aldin békittuq» [60]. Elchiler lutning a’ilisige kelgen chaghda [61]. Lut: «siler heqiqeten natonush ademlerghu?» dédi [62]. Ular éytti: «undaq emes (biz Allah ning elchilirimiz), biz séning aldinggha ular (yeni séning qewming) shekliniwatqan azabni élip kelduq [63]. Biz sanga heqiqetni élip kelduq, biz elwette (sözimizde) rastchilmiz [64]. Kéchining axirida a’ilengdikilerni élip yolgha chiqqin, özüng ularning arqisida mangghin, silerdin héchbir adem arqisigha qarimisun, siler buyrulghan yerge yetküche algha qarap méngiwéringlar» [65], seherde bular (yeni lutning qewm) ning yiltizi qurutulidu (yeni teltöküs halak qilinidu) dégen hökümni lutqa wehiy qilduq [66]. (sedum) shehrining ahalisi (yeni lutning qewmi) xushal bolushup yétip kélishti [67]. Lut éytti: «bular méning méhminim, (ulargha chéqilip qoyup ularning aldida) méni reswa qilmanglar [68]. ALLAH tin qorqunglar (méhminimni xarlash arqiliq) méni xarlimanglar» [69]. Ular: «biz séni kelgen musapirlarni himaye qilishtin tosmighanmiduq?» dédi [70]. Lut: «bular méning qizlirim (yeni qewmimning qizliri) dur, eger (qaza’i shehwet) qilmaqchi bolsanglar (ularni nikahlap élinglar)» dédi [71]. (i muhemmed!) Séning hayating bilen qesemki, ular elwette gumrahliqlirida téngirqap yürüshidu [72]. Kün chiqar waqtida ulargha qattiq chuqan yüzlendi [73]. Biz u sheherni astin üstün qiliwettuq (yeni kömtürüwettuq) we ularning üstiige (yamghurdek) sapal tash yaghdurduq [74]. Uningda (yeni ulargha nazil bolghan azabta) közetküchiler üchün heqiqeten nurghun ibretler bar [75]. U sheher (qureyshler shamgha baridighan) yol üstide heqiqeten hélimu mewjut turmaqta [76]. Buningda möminler üchün heqiqeten ibret bar [77]. Eykelikler, shübhisizki, zalim idi (yeni kufrida heddidin ashqanlar idi) [78]. (shu’eybning peyghemberlikini inkar qilghanliqliri üchün) ularni halak qilduq, ular (yeni bu ikki sheher) ning her ikkilisi, shübhisizki, ashkara yol üstididur (i mekke ahalisi! Ulardin ibret almamsiler?) [79]. Hijrilikler heqiqeten peyghemberlerni inkar qildi (yeni ularning salih eleyhissalamni inkar qilghanliqi bashqa peyghemberlernimu inkar qilghanliqidur) [80]. Ulargha möjizilirimizni keltürduq (yeni tashtin chishi töge chiqirishtek qudritimizge dalalet qilidighan möjizilerni ulargha körsettuq), ular bu (möjize) lerdin yüz örüdi [81]. Ular (azabtin) emin bolghan halda taghlarni téship (bu bizni Allah ning azabidin saqlaydu dep) öy salatti [82]. Lékin qattiq chuqan seherdila ularni halak qildi [83]. Ularning qilghan emgekliri özlirige esqatmidi (yeni ularning salghan binaliri ularni Allah ning azabidin saqlap qalalmidi) [84]. Biz asmanlarni, zéminni we ulardiki nersilerni peqet heq asasidila yarattuq, qiyametning bolushi choqumdur, (i muhemmed! Nadanlar bilen teng bolmighin, ulargha) chirayliq mu’amilide bolghin [85]. Perwerdigaring heqiqeten hemmini yaratquchidur, (bendilerning ehwalini) bilip turghuchidur [86]. (namazda) tekrarlinip turidighan yette ayetni (yeni süre fatiheni) we ulugh qur’anni heqiqeten sanga ata qilduq [87]. Bezi kapirlarning biz behrimen qilghan nersilirige köz salmighin, ular (ning iman éytmighanliqidin) qayghurmighin, möminlerge kemter bolghin [88]. «men heqiqeten (silerni Allah ning azabining nazil bolushidin) ashkara agahlandurghuchimen» dégin [89]. Parchiliwetküchilerge (yeni yehudiylar we nasaralargha tewrat bilen injilni) nazil qilghandek (sanga süre fatihe bilen ulugh qur’anni nazil qilduq) [90]. Ular (yeni yehudiylar we nasaralar) qur’anni parche perche qiliwetti (yeni qur’anning bezisige ishinip, bezisini inkar qildi) [91]. Perwerdigaringning nami bilen qesemki, ular (yeni xalayiq) ning hemmisining (bu dunyada) qilghan ishlirini choqum soraymiz [92 93]. Sanga buyrulghanni (yeni perwerdigaringning emrini) ashkara otturigha qoyghin, mushriklar (ning mesxirelirige) perwa qilmighin [94]. Séni mesxire qilghuchilargha biz choqum tétiymiz [95]. Ular bashqa mebudlarni Allah qa shérik qilidu, ular uzaqqa qalmay (ishning aqiwitini) bilidu [96]. Biz ularning sözliridin yürikingning séqiliwatqanliqini obdan bilimiz [97]. Perwerdigaringgha hemdu we tesbih éytqin, hem sejde qilghuchilardin bolghin [98]. Sen özüngge ölüm kelgen’ge (yeni ejiling yetken’ge) qeder perwerdigaringgha ibadet qilghin [99].

16 süre nehl mekkide nazil bolghan, 128 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

ALLAH ning permani (yeni qiyamet) choqum kélidu, uninggha aldirap ketmenglar, Allah ular (yeni mushriklar) ning shérik keltürgen nersiliridin paktur we yüksektur [1]. ALLAH öz iradisi boyiche xalighan bendilirige perishtilerni wehyi bilen nazil qilip (mundaq deydu): «(insanlarni) agahlandurunglarki, mendin bashqa héch ilah yoqtur, mendin (yeni azabimdin) qorqunglar» [2]. ALLAH asmanlarni we zéminni heq yaratti, Allah ular (yeni mushriklar) ning shérik keltürgen nersiliridin yüksektur [3]. U insanni abimeniydin yaratti, nagahan u (Allah qa) ashkara xusumet qilghuchidur [4]. ALLAH charwa mallarni silerning menpe’etlinishinglar üchün yaratti, ular (ning yungi we térisi) bilen issinisiler, ular (ning nesli, süti, söngiki we qighi) din paydilinisiler we ular (ning göshliri) ni yeysiler [5]. Ularni kechte otlaqtin qayturup kelgen we etigende otlaqqa élip chiqqan waqtinglarda, charwa mallar silerge zinnet bolup (xushalliq béghishlaydu) [6]. Ular yük taqliringlarni siler japa musheqqet bilen aran yétip baralaydighan jaylargha kötürüp baridu, silerning perwerdigaringlar silerge heqiqeten shepqetliktur we méhribandur [7]. ALLAH atni, xéchirni we éshekni minishinglar üchün we zinnet üchün yaratti, Allah yene siler bilmeydighan nersilernimu yaritidu [8]. Toghra yol körsitishni Allah öz üstige alghan. Bezi yollar egri bolidu, mubada Allah xalisa idi, silerning hemminglarni elwette toghra yolgha salghan bolatti [9]. ALLAH silerge buluttin yamghur yaghdurup berdi, uningdin ichisiler we shu yamghur aqiliq ösken del derexler bilen charwanglarni baqisiler [10]. ALLAH silerge shu yamghur bilen zira’etlerni östürüp béridu, zeytun, xorma, üzüm we türlük méwilerni östürüp béridu, chongqur pikir qilidighan qewm üchün buningda heqiqeten ( Allah ning qudritini körsitidighan) deliller bar [11]. ALLAH silerge kéchini, kündüzni, künni, ayni boysundurup berdi, yultuzlarmu Allah ning emri bilen boysundurulghandur; chüshinidighan qewm üchün buningda nurghun deliller bar [12]. ALLAH yene yer yüzide siler üchün yaratqan renggareng nersilerni (silerge boysundurup berdi), wez nesihet alidighan qewm üchün buningda elwette ibret bar [13]. ALLAH silerni déngizning yéngi goshliri (yeni béliqliri) ni yésun, taqaydighan zinnet buyumliri (yeni ünche marjanlar) ni chiqarsun dep, silerge déngizni boysundurup berdi. ALLAH ning németlirini telep qilishinglar we uninggha shükür qilishinglar üchün, ( Allah ning boysundurushi bilen yémek ichmekler we yük taqlar qachilan’ghan) kémilerning déngizda dolqun yérip kétiwatqanliqini körüsen [14]. Zéminning silerni tewritiwetmesliki üchün, Allah uningda taghlarni berpa qildi, (zira’etliringlarni , charwa malliringlarni sughirishinglar üchün) ériq östenglerni, ézip qalmasliqinglar üchün yollarni peyda qildi [15]. (yollargha) belgilerni qildi. Ular (kéchisi quruqluqta we déngizlarda) yultuzlar bilen yol tapidu [16]. (putun ka’inatni) yaratqan Allah bilen (héch nersini) yaritalmaydighan (butlar) oxshash bolamdu? Oylimamsiler [17]. Eger Allah ning (silerge bergen) némitini sanisanglar , uning hésabini élip bolalmaysiler. Shübhisizki, Allah siler (ning bu jehettiki yétersizlikinglar) ni elwette meghpiret qilghuchidur, (bendilirige) méhribandur [18]. ALLAH siler yoshurghan we ashkara qilghanning hemmisini bilip turidu [19]. Ularning Allah ni qoyup ibadet qilghanliri (yeni butliri) héch shey’ini yaritalmaydu, belki ularning özliri yaritilghandur (yeni insanlar teripidin yasalghandur) [20]. Ular (yeni butlar) tirik e mes, ölüktür , ular (choqun’ghuchilirining) qachan qayta tirildürülidighanliqini uqmaydu [21]. Silerni (ibadet qilishqa layiq) ilahinglar birdur, axiretke ishenmeydighanlarning dilliri ( Allah ning birlikini) inkar qilidu, ular chongchiliq qilip, (heqni qobul qilishtin) bash tartquchilardur [22]. ALLAH ularning yoshurghanlirini we ashkara qilghanlirini rastla bilip turidu, Allah tekebburluq qilghuchilarni heqiqeten dost tutmaydu [23]. Ulargha (yeni mushriklargha): «perwerdigaringlar (peyghembirige) némilerni nazil qildi?» déyilse, ular (mesxire qilip): «qedimkilerning epsanilirini (nazil qilidi)» déyishidu [24]. Ular qiyamet küni özlirining gunahlirigha toluq jawabkar bolushliri we özliri teripidin bilmestin azdurulghanlarning bir qisim gunahlirigha özliri jawabkar bolushliri üchün (yuqiriqi bohtan sozlerni qildi), ularning jawabkar bolidighini némidégen yaman! [25]. Ular (yeni mekke kapirliri) din ilgiri ötken kapirlar (öz peyghemberlirige) hiyle mikir ishlitip ( Allah ning nurini öchürmekchi boldi). ALLAH ularning (hiyle mikir) binasini teltöküs gumran qildi, ularning üstige (bu binaning) ögzisi örülüp chüshti, ulargha özliri oylimighan yerdin azab keldi [26]. Andin kéyin Allah ularni qiyamet küni reswa qilidu, (ulargha kayip) «méning shériklirim qéni qeyerde? Siler ular toghrisida (peyghemberler bilen) munazirilishettinglarghu?» deydu. Ilim bérigenler (yeni ularni iman’gha dewet qilghan peyghemberler we ölimalar): «bügün reswaliq we azab heqiqeten kapirlargha tégishliktur» deydu [27]. Ular (kufrini ixtiyar qilip) özlirige ziyan salghan shara’itta, perishtiler ularning janlirini alidu. Ular boysun’ghanliqlirini bildürüp: «biz héchqandaq yaman ish qilmiduq» (deydu). Undaq emes, Allah silening qilmishinglarni heqiqeten toluq bilgüchidur [28]. Siler (ichide) menggü qalidighan jehennemning derwaziliridin kiringlar, chongchiliq qilip, (Allah qa ita’et qilishtin bash tartquchilarning baridighan jayi némidégen yaman! [29]. Teqwadarlargha: «perwerdigaringlar (peyghembirige) némilerni nazil qildi?» déyilse, ular: «yaxshi sözlerni nazil qildi» déyishidu. Yaxshi ish qilghuchilar bu dunyada mukapatlinidu, axiret yurti (ular üchün téximu) yaxshidur. Teqwadarlarning yurti rastla némidégen güzel! [30]. Ular astidin östenglar éqip turidighan edni jennetlirige kiridu, u yerde ularning köngli xalighan nersiler tépilidu, Allah teqwadarlarni ene shundaq mukapatlaydu [31]. Ular (mushriklik we gunahlardin) pak bolghan shara’itta perishtiler ularni qebzi roh qilidu, perishtiler ulargha: «salam silerge! Qilghan emelinglarni xasiyitidin jennetke kiringlar» deydu [32]. Kapirlar peqet (özlirining jénini élish üchün) perishtilerning chüshüshini yaki perwerdigaringning emrining (yeni azabining) chüshüshinila kütidu, ulardin burun ötken (kapir) larmu ene shundaq qilghan idi. ALLAH ulargha zulum qilghini yoq, lékin ular özlirige özliri zulum qildi [33]. Ular qilmishlirining jazasini tartti, ulargha mesxire qilghanliqlirining jazasi (yeni qattiq azabi) chüshti [34]. Mushriklar: «mubada Allah xalighan bolsa, biz we bizning ata bowilirimiz Allah ni qoyup hich nersige ibadet qilmighan bolattuq, Allah haram qilmighan (yeni Allah ning hökmisiz) hich nersini haram qilmighan bolattuq» dédi. Ulardin ilgirikilermu ene shundaq qilghan idi. Peyghemberlerning mes’uliyiti peqet roshen tebligh qilishtinla ibaret (hidayet qilish bolsa Allah ning ishidur) [35]. Biz heqiqeten her bir ümmetke: «Allah qa ibadet qilinglar, sheytandin (yeni sheytan’gha, butlargha, kahinlargha oxshash herqandaq mebudqa ibadet qilishtin) yiraq bolunglar» dep peyghember ewettuq, ularning arisida Allah hidayet qilghanlirimu bar, gumrahliqqa tégishlik bolghanlirimu bar. Yer yüzide seyr qilip yürüp (peyghemberlerni) inkar qilghanlarning aqiwitining qandaq bolghanliqini közitinglar [36]. Sen ularning hidayet tipishigha héris bolsangmu, Allah özi gumrah qilghan kishini hidayet qilmaydu, ularni (Allah ning azabidin qutulduridighan) héchqandaq medetkar yoq [37]. Ular: «Allah ölükni tirildürmeydu » dep qattiq qesem ichishti, undaq emes (yeni ölükni tirildüridu), Allah wedisini choqum ishqa ashuridu, lékin insanlarning tolisi ( Allah ning qudritini) bilmeydu (shunglashqa ölgendin kéyin tirilishni inkar qilidu [38]. ALLAH ular ixtilap qilishqan heq bilen naheqni ulargha ayrip bérish we kapirlargha ularning yalghanchiliqlirini bildürüp qoyush üchün (ularni qaytidin tirildüridu) [39]. Biz birer shey’ini wujudqa keltürmekchi bolsaq, uninggha: «wujudqa kel» deymiz de, u wujudqa kélidu [40]. Zulumgha uchrighandin kéyin Allah yolida hijret qilghanlarni dunyada choqum yaxshi jaygha orunlashturimiz, ular bilidighan bolsa, ulargha axiretning sawabi téximu chongdur [41]. Ular (éghirchiliqlargha) sewr qildi, ular (hemme ishta) perwerdigarigha tewekkül qilidu (yeni yölinidu) [42]. Sendin ilgiri biz peqet erlergila wehyi nazil qilip, ularni peyghember qilip ewettuq, (i qureysh jama’esi!) Buni bilmisenglar, ilim ehliliri (yeni tewrat we injilni bilgüchiler) din soranglar [43]. (ularni ularning rastliqini körsitip béridighan) deliller we muqeddes kitablar bilen (ewettuq), biz sanga qur’anni insanlargha chüshürülgen sheri’etni bayan qilip bersun, ular (bu qur’anni) pikir qilip (uningdin wez nesihet alsun) dep nazil qilduq [44]. Hiyle mikir ishlitip yaman ish qilghanlar Allah ning özlirini yerge yutquzuwiétishidin yaki özlirige oylimighan yerdin azab kélidin qorqmamdu? [45]. Yaki özlirini seper ustidiki chaghlirida jazagha yuluqturushidin qorqmamdu? (bu chaghda) ular qéchip qutulalmaydu [46]. Yaki (Allah ning) özlirini qedemmuqedem jazalishidin qorqmamdu? Silerning perwerdigaringlar elwette merhemetliktur, méhribandur (shunga silerni aldirap jazalimidi [47]. Ular Allah yaratqan shey’ilerning sayilirining boysun’ghan halda Allah qa sejde qilish yüzisidin ong solgha mayil bolup turghanliqini körmidimu? [48]. Asmanlardiki we zémindiki haywanatlar, perishtiler Allah qa sejde qilidu, ular ( Allah qa sejde qilishtin) chongchiliq qilip bash tartmaydu [49]. Ular öz üstidiki perwerdigaridin qorqidu, özlirige buyrulghanni qilidu [50]. ALLAH: «ikki ilahqa ibadet qilmanglar, u peqet birla ilahtur, mendinla qorqunglar» dédi [51]. Asmanlardiki we zémindiki hemme nerse Allah ning mülkidur, ibadet hemishe Allah qa xastur, Allah tin bölek gheyridin qorqamsiler? [52]. Siler behrimen boluwatqan németlerning hemmisini Allah bergen, silerge bir éghirchiliq yetse, Allah qa yalwurup du’a qilisiler [53]. ALLAH silerdin éghirchiliqni kötürüwetse , aranglardin bir bölük adem derhal öz perwerdigarigha shérik keltüridu [54]. Ular özlirige bergen (béshidiki éghirchiliqni kötürüwetkenlikimizdin ibaret) némitimizge nashükürlük qilidu, (siler ejilinglar yetküche dunyadin) behrimen bolunglar, (ishinglarning aqiwitini) uzaqqa qalmay bilisiler [55]. Ular biz özlirige bergen mal mülüktin bilimsiz (butlargha) nésiwe qalduridu, (i mushriklar!) ALLAH ning nami bilen qesemki, siler özünglar oydurup chiqarghan nersenglar üchün choqum soraqqa tartilisiler [56]. Ular Allah qa qizlarni nisbet béridu, Allah (bundaq bohtandin) paktur, ular özi arzu qilidighanlirini özlirige nisbet béridu [57]. Ularning birersige (xotunining) qiz tughqanliq xosh xewiri yetküzülse, chirayi özgirip, ghezepnak bolup kétidu [58]. Yetküzülgen yaman xewerdin qorqup, öz qewmige körünmey yoshurunuwalidu. Andin u nomusqa chidap qizni saqlap qalamdu? Yaki uni topa astigha (tirik) kömemdu? (shu heqte oylinidu) ularning hökmi (yeni oghullarni özlirige nisbet bérip, qizlarni Allah qa nisbet bérishi) heqiqeten némidégen qebih! [59]. Axiretke ishenmeydighanlar (oghulni yaxshi körüp, qizni yaman körüsh, xotuni oghul tughsa xushal bolup, qiz tughsa achchiqi kélish, ar nomustin we kembeghelliktin qorqup, qizlarni tirik kümüshke oxshash) yaman süpetlerge ige, Allah bolsa eng aliy xisletlerge ige, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [60]. Eger Allah insanlarni ularning zulmi tüpeylidin (chapsan) jazalaydighan bolsa, yer yüzide qimirlap turidighan héchbir jan igisini qoymighan bolatti, lékin Allah ularni mu’eyyen waqitqiche texir qilidu, ularning (halak bolush) waqti kelgende qilche waqitmu kéchiktürülmeydu, (waqti kelmise) qilche waqitmu ilgiri sürülmeydu [61]. Ular özliri yaman körüdighanni Allah qa mensup qilidu, ular aqiwitining yaxshi bolidighanliqi bilen jöylüydu, shübhisizki, ular dozax azabigha duchar bolidu, ular (dozaxta) tashlinip qalghuchilardur [62]. (i muhemmed!) ALLAH nami bilen qesemki, sendin ilgiri ötken ümmetlerge heqiqeten (peyghemberler) ewettuq, sheytan ularning emellirini özlirige chirayliq körsetti, sheytan bügün ularning yardemchisidur. Ular axirette qattiq azabqa duchar bolidu [63]. (i muhemmed!) Biz kitabni (yeni qur’anni) peqet séning kishilerge ular (dinidiki) detalash qilishqan nersilerni bayan qilip bérishing üchün, iman éytidighan qewmge hidayet we rehmet bolsun üchünla nazil qilduq [64]. ALLAH buluttin yamghur yaghdurup, shuning bilen qaghjirap qalghan zéminda (türlük zira’etlerni) ündürdi, buningda (wez nesihet) anglaydighan qewm üchün, elwette, (Allah ning qudritining chongluqini körsitidighan) deliller bar [65]. Chahar paylarda siler üchün heqiqeten bir ibret bar. Silerni chaharpaylarning qarnidiki mayaq tézektin we qandin ayrilip chiqqan pakiz we temlik süt bilen sughirimiz [66]. (siler üchün yene bundaq ibretmu barki) xormidin, üzümdin sharablar we pakiz yémeklikler yasaysiler, eqilni ishlitidighan qewm üchün buningda heqiqeten Allah ning birlikini körsitidighan delil bar [67]. Perwerdigaring hesel herisige ilham bilen bildürdi: «taghlargha, derexlerge we (kishilerning hesel heriliri üchün) yasighan öylirige uwa tüzgin [68]. Andin kéyin, türlük méwiler (yeni gül chéchekler) din yégin, perwerdigaringning yollirigha ita’etmenlik bilen kirgin», uning (yeni hesel herisining) qarnidin insanlargha shipa bolidighan xilmu xil renglik ichimlik (yeni hesel) chiqidu. Buningda (Allah ning qudritining chongluqini) pikir qilidighan qewm üchün ibret bar [69]. ALLAH silerni yaratti, andin (ejilinglar pütkende) silerni qebzi roh qilidu, aranglarda ömürning yaman (yeni eng qériliq) basquchigha ulishidighanlarmu bar, ular hetta (bir nersilerni) bilgendin kéyin, héch nersini bilmes bolup qalidu (yeni ilgiri bilidighanlirini untup, küch quwwiti tügep, eqli kémiyip kichik baligha oxshap qalidu). ALLAH heqiqeten (mexluqatni bashqurushni) bilgüchidur, (özi irade qilghan nersini ishqa ashurushqa) qadirdur [70]. ALLAH silerning bezinglarni bezinglardin riziqta üstün qildi, riziqta üstün qilin’ghanlar özlirining rizqini barawer bolush üchün qol astidiki qullargha bermeydu, ular Allah ning némitini inkar qilishamdu? [71]. ALLAH siler (ning uni ülpet élishinglar) üchün xotununglarni öz tipinglardin yaratti, siler üchün ulardin oghullarni we newrilerni yaratti. Silerge türlük shérin nersilerni riziq qilip berdi. Ular batilgha (yeni butlargha) ishinip Allah ning némitige kufriliq qilamdu? [72]. Ular Allah ni qoyup, özlirige asmanlardin héchqandaq riziq chüshürüp we yerdin héchqandaq riziq chiqirip (yeni asmandin yamghur yaghdurup we yerdin zira’et we derexlerni östürüp) bérelmeydighan, (shundaq qilishqa) qudriti yetmeydighan butlargha choqunamdu? [73]. Siler Allah qa misal kelturmenglar (yeni Allah qa butlarni oxshatmanglar, Allah qa shérik keltürmenglar). ALLAH heqiqeten (hemme heqiqetni) bilidu, siler (Allah ning büyüklükini) bilmeysiler [74]. ALLAH bundaq bir misal keltüridu: héchqandaq ishni öz aldigha bir terep qilalmaydighan bir qul biz obdan riziq (yeni mal mülük) ata qilghan we uni yoshurun yaki ashkara yosunda sediqe qilip turghan (hör erkin) adem bilen oxshashmu? (yeni héch nersige ige bolmighan qulgha oxshaydighan butlarni hemmige ige bolghan we ka’inatni xalighanche teserrup qilidighan Allah bilen qandaqmu tengleshtürgili bolsun?) Jimi hemdusana Allah qa xastur! Ular (yeni kapirlar) ning tolisi (hemdusanagha Allah layiq ikenlikini, butlarning hemdusanagha we ibadetke layiq emeslikini) uqmaydu [75]. ALLAH yene mundaq misal keltüridu; mundaq ikki adem bar bolup, ularning biri héch ish qilalmaydighan we igisige yük bolup qalghan bir gachadurki, igisi bu gachini meyli qeyerge ewetsun, u héchqandaq payda élip kélelmeydu, yene biri bolsa özi toghra yolda mangghan we (kishilerni) heqqaniy bolushqa buyruydighan ademdur, bu ikki adem oxshashmu? (yeni bu gacha bilen özi toghra yolda turup pasahetlik sözleydighan, özi qur’an nuri bilen nurlan’ghan adem bir birige oxshamdu? Eqilliq ademning ularni oxshash orun’gha qoymighinidek, but we tashni hemmini bilgüchi qudretlik Allah bilen oxshash orun’gha qoyghili bolmaydu) [76]. Asmanlardiki we zémindiki gheybni bilish Allah qa xastur, qiyametning qayim bolushi közni yutup achquchiliq yaki uningdinmu tézdur. ALLAH heqiqeten hemme nersige qadirdur [77]. ALLAH silerni ananglarning qarnidin héch nersini bilmeydighan halitinglar bilen chiqardi, Allah silerge shükür qilsun dep, qulaq, köz we yüreklerni ata qildi [78]. Ular qushlarning hawada uchushqa boysundurulghanliqini körmidimu? Ularni (hawadin chüshüp kétishtin) peqet Allah tutup turidu, buningda iman éytidighan qewm üchün (Allah ning birlikini körsitidighan) nurghun alametler bar [79]. ALLAH silerge öyünglarni turalghu jay qilip berdi, silerge haywanlarning tériliridin öylerni (chédirlerni) qilip berdi, siler köchken kününglardimu, turghan kününglardimu uning yiniklikini hés qilisiler, silerge qoylarning yükliridin , tögilerning yungliridin, öchkilerning yungliridin öy jahazlirini (yeni siler kiyidighan we öyünglarni seremjanlashturidighan) hem melum muddetkiche (ölüm kelgüche yaki ular konirap tügigiche) paydilinidighan nersilerni qilip berdi [80]. ALLAH silerge özi yaratqan nersiler (yeni derexler, taghlar we binalar) din (künning hararitidin saqlinidighan) sayilerni qilip berdi. Taghlardin silerge (ghar, öngkürge oxshash) turalghu qilidighan jaylarni qilip berdi. Silerge issiqtin (we soghuqtin) saqlinidighan kiyimlerni, urushta silerni (ziyan zexmettin) saqlaydighan tömür kiyimlerni teyyar qildi. ALLAH silerni ita’et qilsun dep, silerge ene shundaq mukemmel németlerni béridu [81]. Eger ular (yeni mushriklar imandin) yüz örüse (sanga héch ziyini yoq), séning wezipeng peqet roshen tebligh qilishtur [82]. Ular Allah ning némitini tonuydu, andin (Allah tin bölek gheyriyge ibadet qilish bilen) u németlerni inkar qilidu, ularning tolisi kapirdur (yeni kapir pétiche ölidu) [83]. Shu künde (yeni qiyamet künide) her ümmettin (uninggha iman bilen yaki kufri bilen guwahliq béridighan) bir shahit (yeni peyghember) keltürimiz, andin kapirlargha (özre éytishqa) ruxset qilinmaydu hemde ulardin perwerdigarini razi qilish (yeni perwerdigarini razi qilidighan emellerni qilish) telep qilinmaydu [84]. Zalimlar (yeni mushriklar) azabni körgen chaghda, ulardin (azab) yiniklitilmeydu we kéchiktürülmeydu [85]. Mushriklar (dunyada choqun’ghan) butlirini körgen chaghda: «i perwerdigarimiz! Bular bolsa bizning séni qoyup ibadet qilghan butlirimizdur» deydu, butliri ulargha jawab bérip; «shübhisizki, siler heqiqeten yalghanchisiler» deydu [86]. Shu künde ular özlirining Allah qa bash egkenlikini bildüridu , emma ularning (dunyadiki chaghlirida: «butlar bizge shapa’et qilidu» dégen) yalghan yawidaqliri yoqqa chiqidu [87]. Kapir bolghanlargha we (kishilerni) Allah ning yolidin (yeni dinidin) tosqanlargha ularning qilghan buzghunchiliqliri üchün azab qilimiz [88]. Shu künde biz her bir ümmetke ularning ichidin ulargha qarshi (guwahliq béridighan) bir shahit (yeni peyghember) keltürimiz we (shu künde) biz séni ulargha (yeni ümmitingge) shahit qilip keltürimiz. Sanga biz kitabni (yeni qur’anni) hemme nersini (yeni kishiler mohtaj bolidighan diniy ishlarning hemmisini) chüshendürüp béridighan, (dillargha) hidayet, (bendilerge) rehmet, musulmanlargha menggülük sa’adet bilen xosh xewer yetküzidighan qilip nazil qilduq [89]. ALLAH heqiqeten (kishiler arisida) adil bolushqa, (jimi xelqqe) yaxshiliq qilishqa, xish eqribalargha sile rehim qilishqa buyruydu, qebih (söz heriketler) din, yaman ishlardin we zulum qilishtin tosidu. Nesihetni qobul qilsun dep, Allah silerge pend nesihet qilidu [90]. Siler ehde tüzüshkenliringlarda , Allah ning ehdige wapa qilinglar, qesiminglarni (Allah ning namini tilgha élip) puxtilighandin kéyin buzmanglar, chünki siler Allah ni guwahchi qildinglar. Shübhisizki, Allah qilmishinglarni bilip turidu [91]. Siler pishshiq igirgen yipni chuwup parche parche qiliwetken xotundek bolmanglar . Bir jama’e (san we mal mülük jehette) yene bir jama’edin köp bolghanliqi üchün, qesiminglarni aldamchiliqning wasitisi qiliwalisiler (yeni öz ara yardemlishish üstide bir jama’e bilen ittipaq tüzüshkendin kéyin, sani, pul méli köprek yene bir jama’eni körüpla ilgiriki jama’e bilen tüzüshken ehdini buzup, kéyinki jama’e bilen ehdi tüzisler), Allah silerni heqiqeten buning (yeni wedige wapa qilish emri) bilen sinaydu, siler detalash qilishqan heq naheqni qiyamet küni silerge choqum ayrip béridu [92]. Mubada Allah xalighan bolsa idi, silerni (yeni putun insanlarni) elwette bir ümmet (yeni bir dinda) qilatti, lékin (Allah ning hékmiti ularni öz ixtiyarigha qoyuwétishni teqezza qildi), Allah xalighan ademni gumrah qilidu, xalighan ademni hidayet qilidu, (qiyamet küni) pütün qilmishlar üstide soraq qilinisiler [93]. Qediminglar (islam dinida) mustehkem, izchil bolghandin kéyin téyilip ketmeslik üchün, qesiminglarni öz aranglarda aldamchiliqning wasitisi qiliwalmanglar, (kishilerni) Allah ning yolidin tosqanliqinglar (yeni ehdige wapa qilishtin yüz örügenlikinglar) üchün azabni tétiysiler, (siler axirette dozaxta) chong azabqa qalisiler [94]. Siler Allah ning ehdini ezimes nersige sétiwetmenglar: siler eger bilsenglar, Allah ning dergahidiki sawab siler üchün (pani dunyaning nersiliridin) artuqtur [95]. (i insanlar!) Silerning ilkinglardiki nersiler tügeydu, Allah ning dergahidiki nersiler tügimestur. Sewr qilghuchilargha, elwette, ularning qilghan emelidinmu yaxshiraq sawab bérimiz [96]. Er ayal möminlerdin kimki yaxshi emel qilidiken, biz uni elwette (dunyaning qana’etchanliq , halal riziq we yaxshi emellerge muweppeq qilip) obdan yashitimiz, ulargha, elwette, qilghan emelidinmu yaxshiraq sawab bérimiz [97]. Sen qur’an oqumaqchi bolghiningda, qoghlandi sheytanning (weswesisidin) Allah qa séghinip panah tiligin [98]. Shübhisizki, möminlerning we perwerdigarigha tewekkül qilghuchilar (yeni yölen’güchiler) ning üstidin sheytan hökümranliq qilalmaydu (yeni perwerdigarigha chin yölen’gen möminlerge sheytanning weswesisi tesir qilalmaydu) [99]. Sheytan peqet özini dost tutidighanlar we özining (ighwa qilishi) bilen mushrik bolup ketkenler üstidinla hökümranliq qilidu [100]. Biz bir ayetni yene bir ayetning ornigha almashturghinimizda (yeni bir hökümni bikar qilip, uning ornigha bashqa bir hökümni chüshürginimizde), Allah özi nazil qilghanni (yeni shu hökümde bendige néme menpe’et we hékmet barliqini) özi obdan bilidu ular: «(i muhemmed!) Sen ( Allah qa) yalghan chapliding» deydu, undaq emes, ularning tolisi (Allah ning hékmitini) uqmaydu [101]. Éytqinki, qur’anni jibri’il möminlerning (imanini) mustehkem qilish üchün, musulmanlargha hidayet we xush xewer qilip, perwerdigaring huzuridin rastchilliq bilen nazil qildi [102]. Ular (yeni mushriklar) ning: «uninggha (yeni muhemmed eleyhissalamgha) qur’anni bir insan telim béridu» dégen sözini obdan bilimiz, ular körsetken ademning tili ereb tili emes, bu (qur’an) bolsa roshen ereb tilidur [103]. Shübhisizki, Allah ning ayetlirige (yeni qur’an’gha) ishenmeydighanlarni Allah hidayet qilmaydu, ular (axirette) qattiq azabqa duchar bolidu [104]. Peqet Allah ning ayetlirige ishenmeydighanlarla ( Allah qa) yalghan chaplaydu, (muhemmed eleyhissalam) yalghanchi emes) del ularning özliri yalghanchidur [105]. Kimki Allah qa iman éytqandin kéyin imanidin yéniwalsa, qelbi iman bilen mustehkem tursimu mejburlash astida (aghzidila) imandin yan’ghanliqini bildürgenler buningdin mustesna kufri bilen köngli azade bolsa (yeni ixtiyariy yosunda murted bolghan bolsa), u Allah ning ghezipige duchar bolidu we chong azabqa qalidu [106]. Bu (yeni azab) ularning dunya tirikchilikini axirettin artuq körgenlikliri we Allah ning kapir qewmni hidayet qilmaydighanliqi üchündur [107]. Ene shu kishiler Allah teripidin dilliri, qulaqliri we közliri péchetliwétilgen kishilerdur, ene shular ghapillardur [108]. Ular rastla axirette ziyan tartquchilardur [109]. Andin (i muhemmed!) Ziyankeshlikke uchrighandin kéyin, heqiqeten (medinige) hijret qilghan. Andin ( Allah ning yolida) jihad qilghan we (jihadning musheqqetlirige) chidighanlargha perwerdigaring (meghpiret qilidu), shübhisizki, perwerdigaring shuningdin (yeni ularning hijret, jihad , sewr qilghinidin) kéyin ulargha elwette meghpiret qilghuchidur, rehmet qilghuchidur [110]. Her adem özi bilen bolup kétidighan, her adem qilghan emelining mukapati toluq bérilidighan, ulargha zulum qilinmaydighan künni (yeni qiyamet künini) esligin [111]. ALLAH mundaq bir misalni keltüridu: bir sheher (yeni mekke ahalisi) bolup, (eslide) tinch xatirjem idi. Uning rizqi terep tereptin kengtasha kélip turatti, (uning ahalisi) Allah ning németlirige kufriliq qildi, Allah ulargha qilmishliri tüpeylidn achliqning we qorqunchning elimini tétitti [112]. Ulargha öz ichidin bir peyghember (yeni muhemmed eleyhissalam) keldi, uni ular inkar qildi. Ulargha azab (yeni qattiqchiliq we oqubet) yüzlendi, ular (gunahlargha chömgenlik tüpeylidin) zalim idi [113]. ALLAH silerge riziq qilip bergen halal, shérin yémekliklerdin yenglar, eger Allah ghila ibadet qilidighan bolsanglar, Allah ning himmitige shükür qilinglar [114]. ALLAH silerge özi ölüp qalghan haywanni, qanni, choshqa göshini, Allah tin gheyrining (yeni butlarning) nami éytilip boghuzlan’ghan haywanni yéyishni haram qildi. Kimki xtiyariche emes, ilajisizliqtin (yuqiriqi haram qilin’ghan nersilerdin) hayatini saqlap qalghudek miqdarda (yése) Allah (uni) meghpiret qilghuchidur, (uninggha) köyün’güchidur [115]. Aghzinglargha kelgen yalghanni sözlesh üchün (héchqandaq delilsiz) «bu halal, bu haram» démenglar, chünki (mundaqta) Allah namidin yalghanni oydurghan bolisiler, Allah namidin yalghanni oydorghuchilar heqiqeten (dunya axirette) meqsitige érishelmeydu [116]. (ular dunyadin peqet) azghina behrimen bolidu, ular (axirette) qattiq azabqa duchar bolidu [117]. Ilgiri sanga bayan qilghan nersilerni yalghuz yehudiylargha haram qilduq, (buning bilen) biz ulargha zulum qilmiduq, lékin ular özlirige özliri zulum qildi [118]. Shübhisizki, bilmestin yaman ishlarni qilghandin kéyin tewbe qilghan we (emelini) tüzetkenlerge perwerdigaring elwette meghpiret qilghuchidur, merhemet qilghuchidur [119]. Ibrahim heqiqeten (yaxshi xisletlerni özleshtürgüchi) péshiwa, Allah qa ita’etmen (batil dinlardin heq din’gha buralghuchi yeni heq din’gha étiqad qilghuchi) idi. U Allah qa shérik keltürgüchilerdin emes idi [120]. Ibrahim Allah ning németlirige shükür qilghuchi idi. ALLAH uni (peyghemberlikke) tallidi we uni toghra yolgha bashlidi [121]. Uninggha dunyada yaxshiliq ata qilduq, shek shübhisizki, axirette u yaxshilar qatarida bolidu [122]. Andin sanga: «batil dinlardin heq din’gha buralghuchi (yeni heq din’gha étiqad qilghuchi) ibrahimning dinigha egeshkin, ibrahim mushriklardin emes idi» dep wehyi qilduq [123]. Shenbe küni üstide ixtilap qilghuchilar üchünla uni ulughlash belgilendi (yeni shenbe künini ulughlash we bu künde ishlimeslik ibrahimning sheri’itide yoq idi. Yehudiylar Allah ning emrige asiyliq qilip dinda ixtilap qilishqanliqliri sewebidin ulargha éghirchiliq tughdurush üchün shundaq belgilimini chiqarduq). Shübhisizki, perwerdigaring qiyamet küni ular ixtilap qilishqan heq naheq üstide choqum höküm chiqiridu [124]. Perwerdigaringning yoligha (yeni islam dinigha) hékmetlik uslubta yaxshi wez nesihet bilen dewet qilghin, ular (yeni muxalipetchilik qilghuchilar) bilen chirayliq rewishte munazirileshken. Perwerdigaring heqiqeten uning yolidin azghanlarni obdan bilidu, hidayet tapquchilarnimu obdan bilidu [125]. Eger (özünglargha yetken ziyan zexmet üchün) intiqam almaqchi bolsanglar, özünglargha yetken ziyan zexmet qanchilik bolsa, shunchilik intiqam élinglar (yeni ashuruwetmenglar), eger sewr qilsanglar (yeni intiqam almay kechürsenglar), bu sewr qilghuchilar (yeni kechürgüchiler) üchün (elwette) yaxshidur [126]. (i muhemmed!) (Allah ning yolida sanga yetken erziyetlerge) sewr qilghin, sewreng peqet Allah ning yardimi bilenla qolgha kélidu. Ularning (iman éytmighanliqi) gha qayghurmighin. Ularning hiyle mikrisidin yüriking siqilmisun [127]. ALLAH heqiqeten teqwadarliq qilghuchilar we yaxshi ish qilghuchilar bilen billidur [128].

17 süre beni isra’il (isra) mekkide nazil bolghan, 111 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

ALLAH (barche nuqsandin) paktur, u (muhemmed eleyhissalamgha) qudritimizning delillirini körsitish üchün, bendisini (yeni muhemmed eleyhissalamni) bir kéchide mesjidi heremdin etrapini beriketlik qilghan mesjidi eqsagha élip keldi. Heqiqeten Allah hemmini anglap turghuchidur, hemmini körüp turghuchidur [1]. Musagha kitabni (yeni tewratni) ata qilduq, kitabni isra’il ewladigha yétekchi qilduq, (ulargha) mendin gheyrini hamiy (yeni perwerdigar) qiliwalmanglar!» (déduq) [2]. I biz nuh bilen bille kémige chüshürgenlerning ewladliri! (ejdadinglarni gherq bolup kétishtin qutquzduq, Allah ning némitige shükür qilinglar) nuh heqiqeten köp shükür qilghuchi bende idi [3]. Isra’il ewladigha kitabta (yeni tewratta): «pelestin zéminida choqum ikki qétim buzghunchiliq qilisiler we zulum qilish bilen, Allah chekligen ishlarni qilish bilen tolimu heddinglardin éship kétisiler» dep wehyi qilduq [4]. Birinchi qétimliq buzghunchiliqning (jazasi) wede qilin’ghan waqit kelgende, (silerni jazalash üchün) silerge küchlük bendilirimizni ewettuq, (ular silerni öltürüsh, bulang talang qilish üchün) öylerni axturdi. (silerge düshmenni musellet qilish) choqum ishqa ashidighan wede idi [5]. Andin (yeni tewbe qilghininglardin) kéyin silerning ulardin üstünlükünglarni eslige keltürduq (yeni düshmininglarni halak qilduq, silerni uning üstidin ghalib qilduq), silerge nurghun mal we ewladlar ata qilduq, saninglarni köp qilduq [6]. (i sra’il ewladi!) Eger yaxshiliq qilsanglar, yaxshiliqinglar özünglar üchündur, yamanliq qilsanglarmu özünglar üchündur, ikkinchi qétimliq buzghunchiliq (jazasining) wede qilin’ghan waqti kelgende, (düshmenlerning xar qilishi bilen) yüzünglarda qayghuning alametliri körülüshi üchün, ularning beytulmuqeddeske deslepki qétimda kirgendek kirip (uni xarab qilishi) üchün, ishghal qilghanliki yerni weyran qilishi üchün (ularni biz ewettuq) [7]. (eger tewbe qilsanglar) perwerdigaringlarning silerge rehim qilishi muheqqeq yéqindur, eger siler qaytsanglar (yeni qayta buzghunchiliq qilsanglar), biz qaytimiz (yeni biz silerni qayta jazalaymiz). Jehennemni kapirlar üchün zindan qilduq [8]. Bu qur’an heqiqeten eng toghra yolgha bashlaydu, yaxshi ishlarni qilidighan möminlerge ularning chong mukapatqa érishidighanliqi bilen xush xewer béridu [9]. (yene möminlerge xush xewer bériduki) axiretke ishenmeydighanlargha qattiq azab teyyarliduq [10]. Insan (özige we bala chaqilirigha) xeyrilik du’a qilghandek, (achchiqi kelgende) betdu’a qilidu, insan aldirangghudur [11]. Kéche bilen kündüzni (kamali qudritimizni körsitidighan) ikki alamet qilduq, kéchining alamitini kötürüwettuq, perwerdigaringlarning pezlini telep qilishinglar (yeni turmush lazimetliklirini tépish yolida se’yi herikette bolushunglar) üchün, (kéche bilen kündüzning almishishi arqiliq künlerning, aylarning) yillarning sanini we hésabini bilishinglar üchün, kündüzning alamitini yoruqluq qilduq, (diniy we dunyawi) ishlarning hemmisini tepsiliy bayan qilduq [12]. Her bir insanning emelini uning boynigha ésip qoyimiz (yeni insanning qilghan herqandaq emeli xuddi boyunchaq boyundin ayrilmighinidek uningdin hergiz ayrilmaydu, shuninggha yarisha jaza bérilidu), qiyamet küni uning name emalini körsitimiz, u uni ochuq .köridu [13]. (uninggha) «name emalingni oqughin! Bügün özüngge (yeni bu qilmishliringgha) özüng guwah bolushung .köridu» déyilidu [14]. Kimki hidayet tapidiken, hidayet tapqanliqining paydisi uning özi üchündur. Kimki azidiken, azghanliqning ziyini uning özi üchündur, bir adem yene bir ademning gunahini üstige almaydu. Peyghember ewetmey turup (héch ademni jazalighinimiz yoq [15]. Birer sheher (ahalisi) ni halak qilmaqchi bolsaq, uningdiki döletmen ademlerni (bizge ita’et qilishqa buyruymiz, ular ita’et qilmay, pisqi pasat qilidu de, ulargha azabimiz tégishlik bolidu, shuning bilen ularni qorqunchluq rewishte halak qilimiz [16]. Nuhtin kéyin (peyghemberlirini inkar qilghan) nurghun ümmetlerni halak qilduq, perwerdigaring bendilirining gunahlirini toluq bilip turushta, körüp turushta yéterliktur [17]. Biz dunyani közligenler ichidin xalighan ademge (uning xalighinini emes) bizning xalighinimizni bérimiz, andin uni (axirette) jehennem bilen jazalaymiz, jehennemge u xarlan’ghan, ( Allah ning rehmitidin) qoghlan’ghan halda kiridu [18]. Kimki axiretni közleydiken we mömin bolup axiretke layiq emellerni qilidiken, mundaq ademlerning qilghan emeli (Allah ning dergahida) qobul bolidu [19]. Bularning we ularning her ikkisige perwerdigaringning ata qilghinidin bérimiz. Perwerdigaringning ata qilghini (héch ademdin) men’i qilinmaydu [20]. Ularning bezisini bezisidin qandaq üstün qilghanliqimizgha qarighin, axiret derijiliridiki (perq) elwette téximu chongdur we üstünlük (jehettiki perq) ziyade chongdur [21]. ALLAH qa bashqa mebudni (shérik) qilmighin, (undaq qilsang Allah ning dergahida) eyiblen’gen, (Allah ning yardimidin) mehrum bolghan halda (dozaxta hemishe) qalisen [22]. Perwerdigaring peqet uning özigila ibadet qilishinglarni we ata ananglargha yaxshiliq qilishinglarni tewsiye qildi, ularning biri, ya ikkilisi séning qol astingda bolup yashinip qalsa, ulargha ohoy démigin (yeni malalliqni bildüridighan shunchilik söznimu qilmighin), ularni düshkelimigin , ulargha hörmet bilen yumshaq söz qilghin [23]. Ulargha kamaliy méhribanliqtin nahayiti kemter mu’amilide bolghin we: «i perwerdigarim! Ular méni kichiklikimde terbiyiliginidek ulargha merhemet qilghin» dégin [24]. Perwerdigaringlar dilinglardikini obdan bilgüchidur, eger siler yaxshi bolsanglar (yeni ata ananglarni qaxshatquchi bolmisanglar, Allah silerning xatalighinglarni kechüridu). ALLAH heqiqeten tewbe qilip turghuchilarni meghfiret qilghuchidur [25]. Tughqan’gha, miskin’ge, ibin sebilge (xeyri saxawettin) heqqini bergin, (pul mélingni natoghra yollargha) israp qilmighin [26]. Israp qilghuchilar heqiqeten sheytanlarning qérindashliridur, sheytan perwerdigarigha tolimu kufrani német qilghan idi [27]. Eger sen perwerdigaringdin kütüwatqan merhemet nazil bolghandin kéyin andin ulargha xeyri saxawet qilmaqchi bolsang (yeni qolungda ulargha béridighan bir nerse bolmisa), ulargha chirayliq gep qilghin [28]. Qolungni boynunggha baghliwalmighin (yeni béxilliq qilmighin) qolungni tolimu échipmu etmigin (yeni israp qilmighin), (undaq qilsang pulsiz qélip) malametke, pushayman’gha qalisen [29]. Shübhisizki, séning perwerdigaring xalighan ademning rizqini keng qilidu, xalighan ademning rizqini tar qilidu, Allah heqiqeten bendilirining (ehwalini, menpe’itini) bilip turghuchidur, körüp turghuchidur [30]. Kembeghelliktin qorqup baliliringlarni öltürmenglar . Ularning we silerning rizqinglarni biz bérimiz, ularni öltürüsh heqiqeten chong gunahtur [31]. Zinagha yéqinlashmanglar, chünki u qebih ishtur, yaman yoldur [32]. Naheq adem öltürmenglarki, Allah (naheq adem öltürüshni (haram qildi, kimki naheq öltürülidiken, (qatildin qisas élish, ya diyet élish, ya kechürüm qilish) hoquqini öltürülgüchining igisining qolida qilduq, igisi qisas élishta chektin chiqip ketmisun (qatildin gheyrini öltürüsh, ya uning ezalirini késish, bir adem üchün ikki ademni öltürüsh qatarliq ishlarni qilmisun), (naheq öltürülgüchining) igisige Allah heqiqeten medetkardur [33]. Yétimning mélini taki u balaghetke yetken’ge qeder (yétimge) eng paydiliq usulda teserrup qilinglar, ehdige wapa qilinglar, (qiyamet küni) ehde üstide (yeni ehdige wapa qilghan qilmighanliq üstide) elwette so’al soraq qilinisiler [34]. Siler (bashqilargha ashliq qatarliqlarni) ölchep bergende, toluq ölchenglar we tarazida tartip béringlar, bundaq qilish (silerge dunyada) yaxshidur, axiretlikinglar üchün téximu obdandur [35]. Bilmeydighan nersengge egeshme (yeni bilmigenni bildim, körmigenni kördüm, anglimighanni anglidim déme), (insan qiyamet küni) qulaq, köz, dil (yeni sezgü ezaliri) ning qilmishliri üstide heqiqeten so’al soraq qilinidu [36]. Sen zéminda meghrurane yürmigin, (hakawurluqtin ayighing bilen) yerni téshiwételmeysen, (herqanche gideygining bilen) égizlikte taghlargha tenglishelmeysen [37]. Yuqiriqi (ish) larning hemmisi qebih bolup, Allah ning dergahida yamandur [38]. Bular perwerdigaring sanga wehyi qilghan hékmetlerning bir qismidur, Allah qa bashqa mebudni shérik qilmighin, bolmisa malamet qilin’ghan, (Allah ning rehmitidin) qoghlan’ghan halda jehennemge tashlinisen [39]. Ejeba Allah silerge oghullarni xas qilip, perishtilerni özining qizliri qiliwalghanmu? Heqiqeten siler chong sözni qiliwatisiler [40]. Ularni ibret alsun dep (wez nesihetni) qur’anda türlük shekilde bayan qilduq, (buning bilen) ular (heqiqeten) téximu yiraqlashmaqta [41]. Mushriklar éytqandek, Allah bilen birge yene bashqa ilahlar bolghan teqdirde ersh igisi ( Allah üstidin) ghelibe qilish üchün elwette yol izdigen bolatti [42]. ALLAH paktur, ularning bohtan sözliridin yüksek derijide aliydur [43]. Yette asman zémin we ulardiki mexluqatlar Allah ni pak dep bilidu, (ka’inattiki) qandaqliki nerse bolmisun, Allah ni pak dep medhiyileydu (yeni Allah ning ulughluqini sözleydu), lékin siler (tilinglar oxshash bolmighanliqi üchün) ularning medhiyisini sezmeysiler, Allah heqiqeten (bendilirige) helimdur (yeni asiyliq qilghanlarni jazalashqa aldirap ketmeydu), (tewbe qilghuchilarni) meghpiret qilghuchidur [44]. (i muhemmed!) Sen axiretke ishenmeydighan (mushriklargha) qur’anni oqughan chéghingda ular bilen séning arangda yoshurun perde peyda qilduq [45]. Qur’anni chüshenmisun dep ularning dillirini perdiliduq, ularning qulaqlirini éghir qilduq, qur’anda yalghuz perwerdigaringni tilgha alsang, ular ürküp qéchip kétidu [46]. Tilawitingge ularning néme üchün (yeni mesxire üchün) qulaq salidighanliqini biz obdan bilimiz, ular qira’itingni tingshighan chaghlirida (séning toghrangda) pichirlishidu, eyni waqitta zalimlar (möminlerge): «siler peqet séhirlen’gen ademgila egishiwatisiler» deydu [47]. Ularning séning toghrangda (birdem séhriger, birdem sha’ir we birdem mejnun dégendek) nurghun misallarni keltürgenlikige qarighin, ular (mushundaq bohtanlarni chaplash bilen) azdi, ular (hidayetke) yol tapalmaydu [48]. Mushriklar: ‹‹biz quruq söngek we chirip topa bolup ketkendin kéyin choqum qayta tirilip yéngidin adem bolamduq?›› déyishidu [49]. Siler tash yaki tömür yaki hayatliqni tesewwur qilish téximu qiyin bolghan bir nerse bolup ketsenglarmu (Allah silerni tirildüridu) ular: ‹‹bizni kim tirildüridu?» dégin, ular sanga bashlirini lingshitip: ‹‹u qachan bolidu?›› déyishidu, (sen) ‹‹ümidki , u yéqinda bolidu›› dégin [5051]. Shu künde Allah silerni chaqiridu, siler uninggha hemdi éytip ijabet qilisiler we (dunyada) peqet azghina turghandek oylaysiler [52]. Bendilirimge éytqinki, ular yaxshi sözlerni qilsun, shübhisizki, sheytan ularning arisida pitne qozghaydu, sheytan insan’gha heqiqeten ashkara düshmendur [53]. ALLAH silerni obdan bilidu, Allah silerge rehim qilidu, xalisa silerni azablaydu , séni ular (yeni kapirlar) gha hamiy qilip ewetkinimiz yoq [54]. Perwerdigaring asmanlardiki, zémindiki bendilirining ehwalini hemmidin obdan bilidu, biz heqiqeten peyghemberlerning bezisini bezisidin üstün qilduq [55]. Dawutqa zeburni ata qilduq, siler Allah ni qoyup xuda dep oylighanliringlarni chaqiringlar. Ularning qolidin silerdin balani kötürüwétishmu we uni (bashqilargha) yötkep qoyushmu kelmeydu [56]. Ular (Allah ni qoyup ilah dep) ibadet qilidighanlarning (özliri ibadet arqiliq) perwerdigarigha yéqin bolushni tileydu, ularning arisida (perwerdigarigha) yéqinraq bolghini (hem ibadet arqiliq Allah qa yéqin bolushni tileydu), perwerdigarining rehmitini ümid qilip (uning) azabidin qorqidu, perwerdigarining azabi heqiqeten saqlinishqa tégishliktur [57]. (Allah qa asiyliq qilghan) herqandaq bir sheher bolmisun, uni biz qiyamet künidin burun halak qilimiz, yaki uni qattiq azablaymiz, bu lewhulmehpuzda pütülüp ketken (höküm) dur [58]. (qureysh mushrikliri telep qilghan) möjizilerni meydan’gha keltürmeslikimiz peqet burunqilar (yeni ilgiriki ümmetlerning) möjizilerni yalghan’gha chiqarghanliqi üchündur, biz semudqa chishi tögini roshen (möjize) qilip berduq, ular uni inkar qildi. Biz möjizilerni peqet (bendilerni) qorqutush üchünla ewetimiz [59]. Öz waqtida biz sanga perwerdigaringning heqiqeten kishilerning (ehwali) ni toluq bilidighanliqini éyttuq, biz sanga (miraj kéchisi asman zémindiki ajayiplardin) körsetken körünüshni, qur’andiki lenet qilin’ghan derexni (yeni qur’anda zikri qilin’ghan zeqqum derixini) peqet kishiler üchün sinaq qilduq, biz ularni (yeni mushriklarni) qorqutimiz. Bizning qorqutishimiz ularning yolsizliqini téximu kücheytidu [60]. Öz waqtida biz perishtilerge: «ademge sejde qilinglar!» déduq, iblistin bashqa hemmisi sejde qildi. Iblis: «sen laydin yaratqan’gha sejde qilamdimen?» dédi [61]. Iblis: «manga éytip bergine, sen mendin üstün qilghan adem mushumu? Eger manga qiyametkiche möhlet béridighan bolsang, uning ewladining azghinisidin bashqisini (azdurup) tüp yiltizidin qurutuwétimen (yeni ularni xalighanche yétileymen)» dédi [62]. ALLAH (iblisqa) éytti; «barghin (sanga möhlet berdim), ulardin (yeni adem baliliridin) kimki sanga egishidiken, (jehennem sanga we ulargha) bérilgen toluq jazadur [63]. Ularning ichidin qozghitalaydighanliki adimingni awazing bilen (yeni gunahqa chaqirishing bilen) qozghatqin, atliq we piyade qoshuning bilen ulargha hujum qilghin, ularning mallirigha we balilirigha shérik bolghin, ulargha (yalghan) wedilerni bergin sheytanning ulargha bergen wedisi peqet aldamchiliqtur [64]. Shübhisizki, méning (ixlasmen) bendilirim üstidin sen hökümranliq qilalmaysen. Perwerdigaring heqiqeten hamiy bolushqa yéterliktur» [65]. Perwerdigaringlar, silerni pezlini (yeni pezlidin bolghan rizqinglarni) telep qilsun dep, kémilerni siler üchün déngizda mangdurup béridu, ular heqiqeten silerge nahayiti méhribandur [66]. Siler déngizda birer apetke yoluqqan chéghinglarda, ésinglargha siler choqunuwatqan mebudlar kelmey, peqet Allah la kélidu (yeni insan mundaq chaghda Allah tin bashqigha iltija qilmaydu), Allah silerni (gherq bolushtin) qutquzup, (aman ésen) quruqluqqa chiqarghanda yüz örüysiler (yeni ixlasinglar tügep awwalqi halitinglargha qaytiwalisiler). Insan kufriliq qilghuchidur (yeni Allah ning németlirini inkar qilish insanning tebi’itidur) [67]. (déngizda gherq bolup kétishtin qutulghininglar bilen) Allah ning silerni yerge yutquzuwétishidin, yaki silerge asmandin tash yaghdurup halak qilishidin, andin silerni (Allah ning azabidin saqlaydighan) héch hamiy tapalmasliqinglardin qorqmamsiler? [68] yaki Allah ning silerni déngizda qayta qatnatquzup (déngizdiki chéghinglarda) qara boran chiqirip, küfriliq qilghanliqinglar tüpeylidin silerni gherq qiliwétishidin, andin silerge bizdin öch élip béridighan héch ehdi tapalmasliqinglardin qorqmamsiler? [69] shek shübhisizki, biz adem balilirini hörmetlik qilduq, ularni quruqluqta (ulughlargha) mindurduq, déngizda (kémilerge) chiqarduq, ularni shérin yémeklikler bilen riziqlandurduq, ularni mexluqatlirimizning nurghunidin üstün qilduq [70]. Biz hemme ademni ularning name emali bilen chaqiridighan künni (ésingda tutqin), name emali ong qolidin bérilgenler özlirining name emalini oquydu, ulargha qilche zorluq qilinmaydu [71]. Bu dunyada (dili) kör bolghan adem axirettimu kör we téximu gumrah bolidu [72]. Ular séni biz sanga wehiy qilghan qur’an’gha xilapliq qildurup, bizge qur’andin gheyrini iptira qildurushqa tas qaldi, (ularning könglidikidek qilghiningda) elwette ular séni (özlirige) dost qiliwalatti [73]. Séni biz (heqte turushta) mustehkem qilmighan bolsaq, ulargha mayil bolup ketkili heqiqeten tas qalghan iding [74]. Eger shundaq qilidighan bolsang, elwette sanga dunya we axirette hessilep azab bergen bolattuq, andin sen bizge qarshi yardem béridighan héch adem tapalmaytting [75]. (yehudiylar) séni (medine) zéminidin chiqiriwétish üchün, u yerdin séni xatirjem turghuzmasliqqa tas qaldi, shundaq bolghanda, sen chiqip ketkendin kéyin, ular azghina waqit turalaytti (yeni azghina waqittin kéyin halak bolatti) [76]. (bu) sendin ilgiri biz ewetken peyghemberlirimizning tutqan yolidur (yeni peyghemberlirini arisidin heydep chiqarghan herqandaq ümmetni halak qilish Allah ning peyghemberliri heqqide tutqan yolidur), tutqan yolimizda özgirish tapalmaysen [77]. (i muhemmed!) Kün qayrilghan waqittin tartip qarangghu chüshken waqitqa qeder namaz oqughin . Bamdat namizinimu oqughin, (kündüzning we kéchining perishtiliri) choqum bamdat namizida hazir bolidu [78]. Sanga neple (ibadet) bolushi üchün, kéchining bir qisimida (namaz oqushqa, qur’an oqushqa) oyghan’ghin, (i muhmmed!( perwerdigaringning séni medhiyilinidighan orun’gha (yeni büyük shapa’et maqamigha) turghuzushi heqiqettur [79]. «perwerdigarim! Méni (qebremge) ongushluq kirgüzgin, (qebremdin) ongushluq chiqarghin, manga dergahingdin heqqe yardem béridighan quwwet ata qilghin» dégin [80]. «heqiqet (yeni islam) keldi, batil (yeni küfri) yoqaldi. Batil heqiqeten ongay yoqilidu» dégin [81]. Biz möminlerge (yeni ularning dillirigha) shipa we rehmet bolidighan qur’an ayetlirini nazil qilimiz, qur’an kapirlargha ziyandin bashqini ziyade qilmaydu (yeni ular qur’anni testiq qilmighanliqtin, ularning kufri téximu ashidu) [82]. Insan’gha(türlük németlerni) bersek (perwerdigarining ibaditidin) yüz örüydu, (chongchiliq qilip) perwerdigaridin yiraqlishidu, uninggha birer köngülsizlik yetse, (Allah ning rehmitidin) meyüslinip kétidu [83]. Her adem (hidayet we gumrahliqta) öz yoli boyiche ish qilidu, perwerdigaringlar kimning toghra yolda ikenlikini obdan bilidu [84]. Ular sendin rohning mahiyiti heqqide sorishidu. ‹‹rohning mahiyitini perwerdigarim bilidu›› dégin, silerge peqet azghina ilim bérilgen [85]. Eger biz xalisaq sanga wehyi qilghan qur’anni elwette (dillardin we mus’heplerdin) kötürüwettuq, andin uni eslige keltürüshke bizge qarshi héchqandaq hamiy tapalmaytting [86]. Peqet perwerdigaring rehmet qilish yüzisidin uni kötürüwetmidi. ALLAH ning rehmiti sanga heqiqeten chong boldi [87]. Éytqinki, «eger insanlar, jinlar bu qur’anning oxshishini meydan’gha keltürelmeydu» [88]. Bu qur’anda insanlar üchün türlük mesillerni xilmu xil shekilde bayan qilduq, (roshen pakitlarning bolishigha qarimay) insanlarning tolisi peqet (heqiqetni) inkar qilidu [89]. Ular éytti: «taki sen bizge yer astidin bir bulaqni étildurup chiqarmighiche sanga hergiz ishenmeymiz [90]. Yaki séning xormiliq, talliq we otturisidin östengler éqip turidighan bir béghing bolsun [91]. Yaki sen éytqandek üstimizge asmanni parche parche qilip chüshürgin, yaki (peyghemberlikingge) guwahchi qilip Allah ni we perishtilerni aldimizgha keltürgin [92]. Yaki séning altundin öyüng bolsun, yaki sen (shota bilen) asman’gha chiqqin, taki (Allah teripidin séning uning bendisi we peyghemberliki ikenliking yézilghan) biz oquyalaydighan bir kitabni élip chüshmigiche séning asman’gha chiqqanliqinggha hergiz ishenmeymiz». (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «Allah paktur, men peqet bir peyghember insanmen (Allah ning izni bolmisa héch adem birer möjize keltürelmeydu)» [93]. Ular (yeni mushriklar) ning özlirige hidayet (yeni peyghember bilen qur’an) kelgen chaghda iman éytmasliqliri «Allah insanni peyghember qilip ewetemdu?» dégenlikliri üchündur [94]. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «mubada zéminda (yeni zémin ehlidek) méngip yürüydighan , olturaqlashqan perishtiler bolsa idi, elwette ulargha asmandin perishtini peyghember qilip chüshürettuq» [95]. (i muhemmed!( éytqinki, «Allah men bilen silerning aranglarda méning rastliqimgha guwah bolushqa yéterliktur. ALLAH heqiqeten bendilirining (ehwalini) bilip turghuchidur. Körüp turghuchidur» [96]. Kimki Allah hidayet qilghan iken u hidayet tapquchidur, Allah gumrah qilghan ademge Allah tin bashqa (azabtin qutulduridighan) héch yardemchilerni tapalmaysen, qiyamet küni ularni düm yatquzup (sörelgen) kör, gacha, gas halda yighimiz, ularning jayi jehennem bolidu, (jehennemning) oti peslep qalsa, ulargha (otni) téximu yalqunjitimiz [97]. Ularning ayetlirimizni inkar qilghanliqliri we «chirigen söngek we topigha aylan’ghinimizdin kéyin rastla qaytidin térilip yéngidin adem bolamduq?» dégenlikliri üchün, ulargha bérilgen jaza ene shudur [98]. Asmanlarni, zéminni yaratqat Allah ning ulargha oxshash insanlarni yaritalaydighanliqini ular bilmemdu? ALLAH ularning (ölüshi we tirilishi üchün) shek shübhisiz mu’eyyen waqit belgilidi, kapirlar peqet kufrighila unaydu [99]. «eger perwerdigarimning rehmet xeziniliri silerning qolunglarda bolsa, chiqimdin (yeni tügep kétishidin) qorqup, choqum béxilliq qilattinglar, insan béxil kélidu» dégin [100]. Biz musagha heqiqeten toqquz roshen möjize ata qilduq, musa pir’ewn’ge we uning qewmige kelgen chaghda biz musagha: «(ulardin) isra’il ewladini (qoyuwétishni) sörighin» (déduq). Pir’ewn uninggha: «i musa! Séni men choqum jadu qilin’ghan dep oylaymen» dédi [101]. Musa: «(i pir’ewn!) Bular (yeni toqquz möjize) ni peqet asmanlarning we zéminning perwerdigari (méning rastliqimni ispatlaydighan) delil qilip nazil qighanliqini sen (gerche télingda iqrar qilmisangmu dilingda elwette) obdan bilisen, men séni, i pir’ewn, heqiqeten, halak bolidu dep oylaymen» dédi [102]. Pir’ewn ularni (misir) zéminidin chiqiriwetmekchi boldi, biz pir’ewnni we uning bilen bille bolghanlarni hemmisini (déngiz) gha gherq qiliwettuq [103]. Pir’ewnni gherq qiliwetkendin kéyin, biz isra’il ewladigha: «(misir) zéminida turunglar, axiret wedisi (yeni qiyamet) kelgen chaghda silerni (qebrenglardin mehshergahqa) (kapirlar bilen möminlerni) arilash élip kélimiz» déduq [104]. Qur’anni heqiqet asasida nazil qilduq, qur’anmu heqiqetni öz ichige alghan halda nazil boldi, séni biz peqet xosh xewer bergüchi, agahlandurghuchi qilip ewettuq [105]. Qur’anni kishilerge dane dane oqup bérishing üchün uni bölüp bölüp nazil qilduq, uni tedrijiy nazil qilduq [106]. «qur’an’gha ishininglar yaki ishenmenglar (meyli, chünki ishinishinglar uninggha kamalet, ishenmeslikinglar uninggha nuqsan élip kelmeydu)» dégin. Shübhisizki, qur’an nazil bolushtin ilgiri kitab bérilgenler qur’anni anglighan chaghlirida (tesirlinip) derhal sejdige baridu [107]. Ular: «perwerdigarimiz paktur, perwerdigarimizning wedisi choqum orunlinidu» deydu [108]. Ular yighlighan halda sejde qilishqa yiqilidu (qur’anni anglash bilen ular Allah qa) téximu tezerru qilidu [109]. «Allah dep atisanglarmu bolidu, rehman dep atisanglarmu bolidu, qaysini atisanglar (hemmisi yaxshidur). Chünki Allah ning nurghun güzel isimliri bar» dégin, namizingda (qira’etni) (mushriklar anglap sanga eziyet yetküzmesligi üchün) yuqiri awaz bilenmu oqumighin, (möminler anglimay qalmasliqi üchün) pes awaz bilenmu oqumighin. Ularning arisida ottura yol tutqin [110]. Éytqinki, «jimi hemdusana balisi bolushtin pak bolghan, seltenitide shériki bolmighan, xarliqtin qutulush üchün dostqa mohtaj bolmighan (yeni xar bolmighan, yardemchige mohtaj bolmighan) Allah qa xastur! ALLAH ni mukemmel rewishte ulughlighin» [111].

18 süre kehf mekkide nazil bolghan, 110 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Jimi hemdusana Allah qa xasturki, (Allah insanlarni) öz teripidin bolghan qattiq azabtin agahlandurush, yaxshi emellerni qilghan möminlerge obdan mukapat (yeni jennet) béridighanliqi bilen xush xewer bérish üchün, bendisi (yeni peyghembiri muhemmed) ge toghra, héchqandaq qingghirliq (yeni ixtilap, ziddiyet) bolmighan qur’anni nazil qildi [1 2]. Ular (yeni yaxshi emellerni qilghan möminler) jennette menggü qalidu [3]. ALLAH ning balisi bar dégüchilerni agahlanduridu [4]. Ular we ularning ata bowiliri bu bohtanlirida héchqandaq melumatqa ige emes, ularning éghizliridin chiqqan söz némidégen chong! Ular peqet yalghannila éytidu [5]. Eger ular qur’an’gha iman éytmisa, epsuslinip, ularning (imandin) yüz örügenlikidin özüngni halak qiliwétishing mumkin [6]. Insanlarning qaysilirining emeli eng yaxshi ikenlikini sinash üchün, biz heqiqeten yer yüzidiki shey’ilerning hemmisini yer yüzining zinniti qilduq [7]. Biz choqum yer yüzidiki (del derex, tagh we bina qatarliq) nersilerning hemmisini yoq qilip, yer yüzini tüptüz bayawan’gha aylandurimiz [8]. Es’habulkehfni we reqim (yeni es’habulkehfning isimliri yézilghan taxta) ni (bizning qudritimizni körsitip béridighan) alametlirimiz ichidiki eng qiziqi dep qaridingmu? [9]. Öz waqtida bir qanche yigit gharni panah jay qiliwaldi, ular: «perwerdigarimiz! Bizge rehmet xeziniliringdin ata qilghin, bizning ishlirimizni tüzep, bizni hidayet tapquchilardin qilghin» dédi [10]. Ularni biz gharda uzun yillar uxlitip qoyduq [11]. Andin ikki guruh (yeni es’habulkehf ichidiki qanchilik uxlighanliqliri heqqide ixtilap qilishqan ikki guruh) tin qaysisining gharda qanchilik uzaq turushqanlirini inchike hésablaydighanliqini sinash üchün ularni oyghattuq [12]. Biz sanga ularning hékayisini rastliqi bilen éytip bérimiz, ular heqiqeten perwerdigarigha iman éytqan, biz hidayetni ziyade qilghan yigitlerdur [13]. Ularning dillirini (yeni iradisini) mustehkem qilduq, öz waqtida ular (imansiz zalim padishah aldida) des turup éytti: «bizning perwerdigarimiz asmanlarning we zémining perwerdigaridur, biz uni qoyup hergizmu bashqa ilahqa ibadet qilmaymiz, eger biz) Allah ning shériki bar) deydighan bolsaq, bu chaghda heqiqetenmu tolimu yiraqlashqan bolimiz [14]. Bizning qewmimiz Allah ni qoyup (butlarni) ilah qiliwaldi, ular özlirining ilahlargha ibadet qilishqa tégishlik ikenlikige némishqa éniq delil keltürmeydu, Allah qa yalghanni chaplighan ademdinmu zalim kim bar?» [15]. (i yigitler!) Siler ulardin we ularning Allah tin bashqa ibadet qilidighan butliridin ayrilghan ikensiler, gharni panah jay qilinglar, perwerdigaringlar silerge keng rehmet qilidu, Allah silerning ishliringlarni asanlashturup béridu [16]. Kün chiqqan chaghda ularning gharning ong teripige ötüp ketkenlikini, kün patqan chaghda ularning gharning shimal teripige ötüp ketkenlikini körüsen (yeni gharning ishki shimal terepte bolghanliqtin künning nuri gharning ikki teripige chüshüp turidu, Allah ularni hörmetligenliktin, kün chiqqandimu, patqandimu uning nuri ularning üstige chüshmeydu), ular bolsa gharning (otturisidiki) boshluqtur, bu Allah ning (qudritini körsitip béridighan) alametlerdindur, kimniki Allah hidayet qilidiken, u (heqiqiy) hidayet tapquchidur, kimniki (qilghan yaman emeli tüpeylidin) Allah azduridiken, uninggha yol körsetküchi dostni hergiz tapalmaysen [17]. (mubada ularni köridighan bolsang, közlirining ochuqluqi we örülüp turidighanliqtin) ularni oyghaq dep oylaysen, halbuki, ular uyqudidur, ularni biz ong we sol terepke örüp turimiz. Ularning iti (ghar) ning bosughisigha ikki putni sozup yatidu, eger ularni köridighan bolsang, elwette ulardin qattiq qorqup, yüz örüp choqum qachqan bolatting [18]. Ularni uxlatqinimizdek, (gharda qanchilik turghanliqlirini) öz ara sorashsun dep (ölümge oxshash uzaq oyqudin) ularni oyghattuq, ularning biri «(bu gharda) qanche uzun turdunglar?» dédi. Ular: «bir kün yaki bir kündinmu az turduq» déyishti. Ularning (bezisi) dédiki, «qanche uzaq turghanliqinglarni perwerdigaringlar obdan bilidu (buni sürüshtürüshning paydisi yoq, biz hazir ach), biringlarni buyrunglar, bu tenggilerni sheherge élip bérip, kimning tamiqi eng pakiz bolsa, uningdin silerge sétiwélip élip kelsun, u (sheherge kirishte we tamaq sétiwélishta) éhtiyat qilsun silerni héch kishige tuydurmisun [19]. Eger sheherdiki kishler silerni tutuwalsa, silerni chalma kések qilip öltüridu, yaki silerni özlirining dinigha kirishke mejburlaydu, mundaqta hergizmu meqsitinglargha érishelmeysiler» [20]. Ularni uxlitip oyghatqinimizdek, kishilerge Allah ning (qayta tirildürüsh toghrisidiki) wedisining heqliqini we qiyametning bolidighanliqida shek shübhe yoq ikenlikini bildürüsh üchün, kishilerni ularning ehwalidin xewerdar qilduq. Öz waqtida ular (es’habulkehf qebzi roh qilin’ghandin kéyin) es’habulkehfning ishi üstide detalash qilishti, bezi kishler: «(ularning yénigha héch kishining kirmesliki üchün) es’habulkehfning etrapigha (yeni gharning ishikige) bir tam étinglar» dédi, Allah es’habulkehfning ehwalini hemmidin obdan bilidu, gépi ötidighan bashliqlar (yeni padishah we sheher kattibashliri): «gharning etrapigha (yeni gharning ishki aldigha) elwette bir mesjid salayli» dédi [21]. Ular (yeni peyghember eleyhissalamning zamanidiki nasaralar): «ular (yeni es’habulkehf) üch bolup, tötinchisi ularning itidur» deydu, beziler: «ular besh bolup, altinchisi ularning itidur» deydu, bu pütünley asassiz, qarisigha (éytilghan sözdur), yene beziler: «ular yette bolup, sekkizinchisi ularning itidur» deydu, éyitqinki, «ularning sanini perwerdigarim obdan bilidu, undin bashqa azghina kishiler bilidu.» ular toghrisida (nasaralar bilen) peqet yüzegine munazirileshkin (yeni bu heqte munazirileshküchilerni testiqmu qilmaydighan, yalghan’ghimu chiqarmaydighan derijide munazirileshkin). Ularning héchbiridin es’habulkehf qissisini sorimighin [22]. Sen birer ishni qilmaqchi bolsang, «ete shu ishni choqum qilimen» démey [23], «xuda xalisa» dégen sözni qoshup dégin (yeni xuda xalisa qilimen dégin), (xuda xalisa dégen sözni untup qalsang, perwerdigaringni tilgha alghin (yeni «xuda xalisa» ni ésingge kelgende éytqin) hemde: «perwerdigarimning méni buningdinmu yéqin toghra yolgha bashlishini (yeni dinim, dunyayimda méni eng tüzük ishlargha muweppeq qilishini) ümid qilimen» dégin [24]. Ular öz gharida üchyüz toqquz yil turdi [25]. Éyitqinki, «ularning turghan waqtini Allah obdan bilidu, asmanlardiki, zémindiki gheybni (bilish) Allah qa xastur. ALLAH ning körüshi némidégen mukemmel! ALLAH ning anglishi némidégen mukemmel! Ulargha Allah tin bölek héchqandaq yardemchi bolmaydu, Allah öz hökmide héch kishini shérik qilmaydu» [26]. (i muhemmed!) Sen perwerdigaringning kitabidin sanga wehyi qilin’ghanni oqughin, Allah ning sözlirini héch kishi özgertelmeydu, sen hergizmu Allah tin bölek iltijagah tapalmaysen [27]. Sen perwerdigaringning raziliqini tilep, etigen axshamda uninggha ibadet qilidighanlar (yeni ajiz, kembeghel musulmanlar) bilen sewrchan bille bolghin, hayatiy dunyaning zibuzinnitini (yeni mushriklarning chonglirining söhbitini) dep, ularni közge ilmay qalmighin, biz dilini zikrimizdin gheplette qaldurghan, nepsi xahishigha egeshken, ishi heddidin ashqan ademning (sözi) ge egeshmigin [28]. (i muhemmed!) «(bu) heq (qur’an) perwerdigaringlar teripidin nazil bolidu, xalighan adem iman éytsun, xalighan adem kapir bolsun» dégin, biz heqiqeten kapirlar üchün tütün perdiliri ularni oriwalidighan otni teyyarliduq, ular (teshnaliqtin) su telep qilsa, ulargha meden éritmisige oxshash, yüzlerni köydürüwétidighan (nahayiti qiziq) su bérilidu, bu némidégen yaman sharab! Jehennem némidégen yaman jay! [29]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlargha kélidighan bolsaq, biz ularning qilghan yaxshi emellirining sawabini heqiqeten yoqqa chiqiriwetmeymiz [30]. Ene shular astidin östengler éqip turidighan, ular da’im turidighan jennetlerdin behrimen bolidu, jennette ular altun bileyzüklerni salidu, népiz we qélin yipektin ishlen’gen yéshil kiyimlerni kiyidu. (altun we ésil rextler bilen qaplan’ghan) textlerge yölinip olturidu. Bu némidégen yaxshi mukapat! Jennet némidégen güzel jay [31] ular (yeni kembeghellerni yéningdin qoghliwétishni telep qilghan kapirlar) gha mundaq (biri mömin, biri kapir bolghan) ikki ademni misal qilip keltürgin: ularning birige (yeni kapirgha) biz etrapi xormizarliq, (ikki baghning) otturisi ékinzarliq bolghan talliq ikki bagh ata qilduq [32]. Her ikkilisi kem kutisiz, toluq méwe béridighan baghlar bolup, ularning arisidin éqip turidighan östengni berpa qilduq [33]. U (yeni bagh igisi) nurghun mal mülükke ige idi, u buradirige pexirlinip: « men sendin bay, ademlirim (yeni xizmetchilirim, balilirim, yardemchilirim) séningdin köp» dédi [34]. U (mömin buradirini yétilep) béghigha kirip (kufriliq qilish bilen) özige zulum qilghan halda éytti: «bu bagh menggü yoqalmaydu dep oylaymen [35]. Shuningdek qiyamet bolmaydu dep oylaymen, eger men perwerdigarimgha qayturulghandimu (yeni qiyamet bolghandimu) elwette bu baghdin yaxshiraq jayni tapimen» [36]. Uninggha (mömin) buradiri munazirileshken halda éytti: «séni (eslide) tupraqtin, andin abimeniydin yaritip, andin séni rawurus insan qilghan zatni inkar qilamsen? [37] lékin men perwerdigarim bolghan u Allah ni (étirap qilimen), perwerdigarimgha héch ehedini shérik keltürmeymen [38]. Men béghinggha kirgen chéghingda: Allah ning yardimi bolmisa qolumdin héch ish kelmeydu. Désengchu! Séning qarishingche, méning mélim we ewladim séningdin az bolsimu [39], ümidki, perwerdigarim manga séning béghingdin yaxshiraq nerse ata qilghay. Béghinggha asmandin bir apet yüzlendürüsh bilen béghing tüptüz qaqas yerge aylinip qalghay [40], yaki uning süyi singip kétip uni izdesh (yeni eslige keltürüsh) séning qolungdin kelmeydu» [41]. Uning méwiliri (yeni béghi) weyran boldi, télining bidishliri yerge yiqildi, u baghqa serp qilghan chiqimlirigha (hesret chékip) ikki alqinini uwulighili turdi hemde u: «men perwerdigarimgha héch ehedini shérik keltürmisemchu» dédi [42]. Uninggha Allah tin bashqa yardem qilidighan (yeni uningdin bu balani dep’i qilidighan) héch jama’e bolmidi, özigimu özi yardem qilalmidi (yeni balani özidin dep’i qilalmidi) [43]. Bu yerde (yeni mundaq halette) medetkar bolush peqet berheq Allah qa xastur, Allah (özige iman éytquchilargha dunya we axirette) yaxshi mukapat bergüchidur, (uninggha yölen’gen we uni ümid qilghanlarning) aqiwitini yaxshi qilghuchidur [44]. (i muhemmed!) Ulargha (yeni kishilerge) dunya tirikchiliki heqqide mundaq misalni keltürgin: (u shuninggha) oxshayduki, biz asmandin yamghur yaghdurduq, shu su bilen zéminning ösümlükliri bir birige chirmiship boluq östi, kéyin u qurup töküldi, shamallar uni (terep terepke) uchurup ketti, Allah her nersige qadirdur [45]. Mallar we balilar dunya tirikchilikining zinnitidur, baqi qalidighan yaxshi emellerning sawabi perwerdigaringning neziride téximu yaxshidur. Ümid téximu chongdur [46]. U künde (yeni qiyamet künide) biz taghlarni yoq qilimiz, zéminni ochuq, tüptüz körisen (yeni uni tosup turidighan tagh, derex, binalar bolmaydu), ularni (yeni insanlarni) (mehshergahqa) yighimiz, ulardin bir kishinimu qaldurup qoymaymiz [47]. Ular (yeni jimi xalayiq) sep sep bolushup perwerdigaringgha toghrilinidu, (kapirlargha) «siler bizning aldimizgha silerni deslepte qandaq yaratqan bolsaq, shu halette (malsiz, balisiz, yalingach) keldinglar, belki siler, silerge wede qilin’ghan chaghni békitmeydu, dep oylighansiler (yeni ölgendin kéyin tirilish, hésap bérish, jazagha tartilish yoq dep oylighansiler)» deymiz [48]. Kishilerning name emali otturigha qoyulidu, gunahkarlarning uningdiki xatirilerdin qorqqanliqini körisen, ular: «way bizge! Bu name emalgha chong kichik gunahning hemmisi xatiriliniptighu? » deydu, ular qilghan etkenlirining hemmisining name emaligha xatirilen’genlikini köridu, perwerdigaring héch ademge zulum qilmaydu [49]. Öz waqtida biz perishtilerge: «ademge sejde qilinglar» déduq, iblistin bashqa hemmisi sejde qildi, iblis jinlardin idi. Shunga ü perwerdigarining ita’itidin chiqti. Méni qoyup iblisni we uning ewladini dost qiliwalamsiler? Halbuki, ular silerge düshmendur, iblis zalimlar üchün némidégen yaman bedel! (yeni Allah qa ibadet qilishning ornigha sheytan’gha choqunush némidégen yaman!) [50]. Ular (yeni sheytanlar) gha asmanlarning we zéminning yaritilishinimu, ularning özlirining yaritilishinimu körsetkinim yoq (yeni mezkurlarni xelq etken chéghimda ularni hazir qilghinim yoq), (kishilerni) azdurghuchilarni yardemchi qiliwalghinimmu yoq [51]. Shu künde Allah (ulargha) éytidu: «siler méning shériklirim dep oylighininglarni chaqiringlar». Ular chaqiridu, lékin ular (ning shérikliri) ijabet qilmaydu, biz ularning arisida (ular ötelmeydighan) halaketlik jayni peyda qilduq [52]. Gunahkarlar dozaxni körüp, uninggha kiridighanliqigha jezm qilidu, dozaxtin qachidighan jay tapalmaydu [53]. Bu qur’anda insanlargha türlük misallarni bayan qilduq. Insan köp detalash qilidu (yeni köp jédellishish insanning tebi’itidur) [54]. Insanlargha hidayet kelgen chaghda, ularning iman éytmasliqliri we perwerdigaridin meghpiret telep qilmasliqliri peqet (Allah ning) burunqilargha tutqan yolini (yeni halak qilishni kütidighanliqliri) yaki özlirige kélidighan azabni közliri bilen körüshni (kütidighanliqliri) üchündur [55]. Biz peyghemberlerni peqet (iman éytquchilargha) xosh xewer bergüchi, (asiyliq qilghuchilarni) agahlandurghuchi qilip ewetimiz. Kapirlar (peyghemberler élip kelgen) heqiqetni yoqqa chiqirish üchün bihude sözlerni qilip munazirilishidu, ular méning ayetlirimni we ulargha bérilgen agahlandurushlarni mesxire (yeni oyunchuq) qiliwaldi [56]. Perwerdigarining ayetliri bilen pend nesihet qilin’ghan, u ayetlerdin yüz örügen we özining qilghan gunahlirini untughan kishidinmu zalim kishi barmu? Shübhisizki, biz ularning dillirigha qur’anni chüshinishke tosqunluq qilidighan perdilerni tarttuq, qulaqlirini éghir qilduq, eger ularni hidayetke dewet qilsang, ular hergiz hidayet tapmaydu (yeni ularni iman’gha, qur’an’gha dewet qilsang, ular dewitingni hergiz qobul qilmaydu) [57]. Perwerdigaring nahayiti meghpiret qilghuchidur we rehim qilghuchidur. Eger Allah ularni qilmishigha qarap jazalaydighan bolsa, elwette ulargha qilinidighan azabni tézletken bolatti, lékin ulargha belgilen’gen bir waqit bar, (u waqit kelgende) ular Allah tin bölek héch panagah tapalmaydu [58]. Shu sheherlerning ahaliliri (yeni hud, salih, lut, shu’eyb peyghemberlerning qewmlirige oxshash ötkenki ümmetler) zulum qilghanliqliri üchün, ularni halak qilduq, ularning halak bolushigha mu’eyyen waqitni belgiliduq [59]. Öz waqtida musa yash xadimigha (yeni yushe’ ibin nun’gha): «ikki deryaning qoshulidighan jayigha yetmigiche méngishimni toxtatmaymen, (shu jaygha yetken’ge qeder) uzaqqiche méngiwérimen» dédi [60]. Ular ikki deryaning qoshulidighan jayigha yétip barghanda, béliqini untup qaldi, béliq deryagha yol élip ketti [61]. Ular (ikki deryaning qoshulidighan jayidin) ötkende musa yash xadimigha: «etigenlik tamiqimizni élip kelgin, bu sepirimizde heqiqeten charchap kettuq» dédi [62]. Yash xadim: «biz chong tash astida aram éliwatqanda (yüz bergen ishtin yeni pishurulghan béliqning tirilip, séwettin sekrep chiqip deryagha kirip ketkenlikidin ibaret qiziq ishtin) xewiring barmu? Men rastla béliqni untuptimen. Béliqning (ajayip weqesi) ni sanga éytishni peqet sheytan manga untulduruptu, béliq deryagha ajayip yol alghan idi» dédi [63]. Musa: «bizning izdeydighinimiz del mushu idi» dédi de, ikkisi kelgen izi boyiche keynige yénishti [64]. U ikkisi (béliqni untughan chong tashning yénida) bizning bendilirimizdin chong merhemitimizge érishken we bizning özimizge xas ilmimizni (yeni ilmiy gheybni) biz bildürgen bir bendini (yeni xizir eleyhissalamni) uchratti [65]. Musa uninggha: «Allah sanga bildürgen toghra ilimni manga ögitishing üchün sanga egisheymu? (yeni söhbitingde bolaymu?)» dédi [66]. U éytti: «sen men bilen bille bolushqa sewr taqet qilip turalmaysen [67]. Sen chongqur tonup yetmigen (yeni qarimaqqa yaman, emma mahiyitini sen chüshenmigen) ishqa qandaqmu sewr taqet qilip turalaysen?» [68]. Musa éytti: «Allah xalisa méni sewr qilghuchi körisen, séning buyruqunggha xilapliq qilmaymen» [69]. (xizir) éyitti: «eger sen manga egeshseng, (yoluqqan ish toghrisida) men uni sanga sözlep bergiche uningdin sorima (yeni özüm sözlep bermigiche qilghan ishlirimdin sorima)» [70]. Shuning bilen u ikkisi birlikte méngip kélip bir kémige chiqishti, (xizir) kémini téshiwetti (yeni kémining bir taxtisini sughuruwetti), musa (uninggha): «kémidikilerni gherq bolup ketsun dep kémini teshtingmu? Sen heqiqeten (qorqunchluq) chong bir ishni qilding» dédi [71]. (xizir) sen heqiqeten men bilen bille bolushta sewr taqet qilip turalmaysen démidimmu?» dédi [72]. Musa éytti: «ehdini untup qalghanliqimgha méni eyiblime, sen bilen bille bolushta méni qiyin halgha chüshürüp qoyma» [73]. U ikkisi yeni birlikte mangdi, ular bir balini uchratti, (xizir) uni öltürüp qoydi. Musa: «sen bir bigunah janni naheq öltürdüng, sen heqiqeten yawuz ishni qilding» [74]. (xizir) éytti: «sanga men heqiqeten men bilen bille bolushqa sewr taqet qilip turalmaysen démidimmu? » [75]. Musa éytti: «buningdin kéyin yene sendin birer ish toghruluq sorisam (yeni qilghan ishinggha étiraz bildürsem), méni özüngge hemrah qilmighin, (sanga bergen wedemge üch qétim xilapliq qilghanliqim üchün méning aldimda (manga hemrah bolmasliqta) mezursen» [76]. U ikkisi yene bille méngip bir sheherge yétip keldi, sheher ahalisidin tamaq soridi, sheher ahalisi ularni méhman qilishtin bash tartti, ular bu sheherde örülüp chüshey dep qalghan bir tamni uchratti, (uni xizir qoli bilen sinap) tüzlep qoydi. Musa éytti: «eger xalisang bu ish üchün elwette ish heqqi alghan bolatting» [77]. (xizir) éytti: «bu, sen bilen méning ayrilish (waqtimiz), sen sewr taqet qilip turalmighan (yuqiriqi üch ishning) heqiqitini sanga chüshendürüp bérey [78]. Kémige kelsek, u déngizda ishleydighan birqanche neper kembeghelning kémisi idi, men uni téship eybnak qilmaqchi boldum, (chünki) ularning aldida (yeni baridighan yollirida) herqandaq saq kémini igisidin (zorluq bilen) tartiwalidighan bir padishah bar idi [79]. (öltürülgen) baligha kelsek, uning ata anisi mömin idi. (u eslide kapir yaritilghanliqtin, chong bolghanda) uning gumrahliq bilen kufrini ata anisigha téngishidin qorqtuq [80]. Shuning üchün biz ularning perwerdigarining ulargha u baligha qarighanda pak we köyümlük perzent ata qilishini irade qilduq [81]. Tamgha kelsek, u sheherdiki ikki yétim balining idi, tam astida ularning (heqqi bolghan) xezinisi bar idi (tam örülüp ketse, xezinisi échilip qélip kishiler uni élip kétetti), ularning ata anisi yaxshi adem idi. Perwerdigaring ularning chong bolghanda tam astidiki xezinisini chiqiriwélishini irade qildi, bu perwerdigaringning (ulargha qilghan) rehmitidur, uni (yeni yuqiriqi üch ishni) men öz xahishim bilen qilghinim yoq (belki uni Allah ning emri we ilhami bilen qildim), sen sewr taqet qilip turalmighan nersilerning heqiqiti ene shu» [82]. Ular (yeni yehudiylar) sendin zulqerneyn toghruluq sorishidu. «silerge men uning qissisini (wehyi asasida) bayan qilimen» dégin [83]. Uninggha biz zéminda heqiqeten küch qudret ata qilduq, uninggha öz meqsitige yétishning pütün yollirini asanlashturup berduq [84]. Zulqerneyn (Allah uninggha asanlashturup bergen) yolgha mangdi [85]. U künpétish terepke yétip barghanda, künning qara layliq bulaqqa pétip kétiwatqanliqini hés qildi . U bulaqning yénida bir türlük qewmni uchratti. Biz: «i zulqerneyn! Sen ularni jazalighin yaki ulargha yaxshi mu’amilide bolghin» déduq [86]. Zulqerneyn éytti: «kimki zulum qilghan bolsa, biz uni jazalaymiz, andin u perwerdigaringning dergahigha qayturulidu, perwerdigari uni qattiq jazalaydu [87]. Kimki iman éytsa we yaxshi emel qilsa, uninggha eng yaxshi mukapat bérilidu, uni qolay ishqa buyruymiz» [88]. Andin zulqerneyn (Allah uninggha qolayliq qilip bergen) yolgha mangdi [89]. Zulqerneyn künchiqish terepke barghanda, künning shundaq bir qewmning üstige chüshüwatqanliqini kördiki, u qewmge biz (künning hararitidin) saqlinidighan (kiyim, imaret qatarliq) nersilerni ata qilmiduq [90]. Ehwal shundaq boldi (yeni zulqerneyn künchiqish tereptiki kishilergimu künpétish tereptiki kishilerge qilghan mu’amilini qildi). Biz uning qolidiki nersilerdin toluq xewerdar iduq [91]. Andin u (Allah uninggha qolayliq qilip bergen) yolgha mangdi [92]. Zulqerneyn ikki tagh arisigha yétip barghanda, ikki tagh aldida héchqandaq sözni chüshenmeydighan (yeni özining tilidin gheyri tilni bilmeydighan) bir qewmni uchratti [93]. Ular: «i zulqerneyn! Yejuj bilen mejuj yer yüzide heqiqeten buzghunchiliq qilghuchilardur, biz bilen ularning arisigha bir tosma sélip bérishing üchün, sanga bir qisim mélimizni (bajgha oxshash tölisek bolamdu?» dédi [94]. Zulqerneyn éytti: «Allah ning manga bergen nersiliri (yeni küch quwwet we padishahliq silerning manga béridighan mélinglardin) artuqtur, manga adem küchi yardem qilinglar, ular bilen silerning aranglargha mustehkem bir tosma sélip bérey [95]. Manga tömür parchilirini élip kélinglar, (tömür parchiliri döwilinip) ikki taghning arisi tekshi bolghanda, köyüklerni bésinglar». Tömür parchiliri (qizip) ottek bolghanda, u: «manga (éritilgen misni) béringlar, üstige tökey» dédi [96]. Ular (yeni yejuj mejuj) uning üstige chiqishqimu, uni téshishkimu qadir bolalmidi [97]. Zulqerneyn éytti: «bu (yeni tosmining berpa qilinishi) perwerdigarimning némitidur, perwerdigarimning wedisi ishqa ashqanda, u uni tüptüz qiliwétidu, perwerdigarimning wedisi heqtur» [98]. U künde (yeni qiyamet künide, qistangchiliqtin) kishilerni bir birige gireleshtürüwétimiz, sur chélinidu, ularni (hésab üchün) yéghimiz [99]. U künde kapirlargha jehennemni ashkara körsitimiz [100]. Ularning (bu dunyadiki chaghlirida dillirining) közliri méni yad qilishtin perdilen’gen idi, (ularning dillirini zulmet basqanliqi üchün kalamullani) anglashqa qadir emes idi [101]. Kapirlar méni qoyup bendilirimni mebud qiliwélishqa bolidu dep oylamdu? Biz jehennemni kapirlargha heqiqeten menzilgah qilip teyyarliduq [102]. Silerge emelliri jehettin eng ziyan tartquchilarni éytip béreylimu? [103]. Ular hayatiy dunyada qilghan emelliri yoqqa chiqqan emma özliri obdan ish qilduq dep oylighan ademlerdur [104]. Ene shular perwerdigarining ayetlirini we uninggha mulaqat bolushni inkar qilghan, netijide qilghan emelliri bikar bolup ketken kishilerdur, qiyamet küni ularni (yeni mundaq kishilerni) qilche étibargha almaymiz [105]. Kapir bolghanliqliri, méning ayetlirimni we peyghemberlirimni mesxire qilghanliqliri üchün, ularning jazasi jehennemdur [106]. Shübhisizki, iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarning menzilgahi firdews jennetliri bolidu [107]. Ular firdews jennetliride menggü qalidu, uningdin yötkilishni xalimaydu [108]. Éytqinki, «perwerdigarimning sözlirini yézish üchün, eger déngiz (süyi) siya bolup ketse, perwerdigarimning sözliri tügimey turup, déngiz (süyi) choqum tügep ketken bolatti, mubada yene shunchilik déngiz (süyini) keltürsekmu» [109]. (i muhemmed!( éytqinki, men silerge oxshash bir insanmen, manga wehiy qiliniduki, silerning ilahinglar yalghuz bir ilahtur, kimki, perwerdigarigha mulaqat bolushni ümid qilidiken (sawabini ümid qilip azabidin qorqidiken), yaxshi ish qilsun. Perwerdigarigha qilidighan ibadetke héchkimni shérik keltürmisun» [110].

19 süre meryem mekkide nazil bolghan, 98ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Kaf, ha, ya, عyn, صad [1]. Bu, perwerdigaringning bendisi zekeriyagha qilghan merhimitining bayanidur [2]. U öz waqtida perwerdigarigha pes awazda munajat qildi [3]. U éytti: «perwerdigarim! Men heqiqeten küch quwwitimdin kettim, chéchim aqardi. Perwerdigarim! Sanga du’a qilip ümidsiz bolup qalghinim yoq [4]. Men taghilirimning balilirining ornumni basalmasliqliridin (yeni dinni qoldin bérip qoyushliridin) heqiqeten ensireymen, méning ayalim tughmastur, (pezlingdin) manga bir (yaxshi) perzent ata qilghin [5]. U manga waris bolghay we ye’qub ewladigha waris bolghay, perwerdigarim! Uni séning raziliqinggha érishidighan qilghin» [6].(Allah éyttiki) «i zekeriya! Biz heqiqeten sanga (perishtiler arqiliq) yehya isimlik bir oghul bilen xush xewer bérimiz, ilgiri héch ademni uninggha isimdash qilmiduq» [7]. Zekeriya éytti: «ayalim tughmas tursa, men qérip mükchiyip ketken tursam, méning qandaqmu oghlum bolsun?» [8]. (nida qilghan perishte) éytti: «ish ene shundaqtur, perwerdigaring éytti: bu men üchün asandur, séni men yarattim, halbuki sen burun yoq iding (yeni séni yoqtin bar qilghandek, yehyani ikkinglardin töreldürüshke qadirmen)» [9]. Zekeriya éytti: «perwerdigarim! (ayalimning hamildar bolghanliqigha) manga bir alamet qilip berseng». ALLAH éytti: «séning alamiting (shuki) saq turup üch kéche kündüz kishilerge söz qilalmaysen» [10]. Zekeriya namazgahidin qewmining aldigha chiqip, ularni etigen axshamda tesbih éytishqa isharet qildi [11]. (yehya tughulup chong bolghanda uninggha) «i yehya! Kitabni (yeni tewratni) tiriship oqughin» (déduq). Uninggha baliliq chéghidila eqil paraset ata qilduq [12]. Biz uninggha merhemet qilish we uni (nachar xisletlerdin) pak qilish yüzisidin (shundaq qilduq), yehya teqwadar idi [13]. Uni ata anisigha köyümchan (qilduq), u mutekebbir (yeni ata anisini qaxshatquchi), (perwerdigarigha) asiyliq qilghuchi bolmidi [14]. U tughulghan künide, wapat bolghan künide, tirilip (qebridin) turghuzulghan künide (Allah ta’ala teripidin bolghan) amanliqqa érishidu [15]. (ulargha) qur’anda meryem (qissisi) ni bayan qilghin, eyni zamanda u a’ilisidin ayrilip sherq tereptiki bir jaygha bardi [16]. U perde tartip kishilerdin yushurundi, uninggha bizning rohimizni (yeni jibri’il eleyhissalamni) ewettuq, u meryemge béjirim adem süritide köründi [17]. Meryem éytti: «men heqiqeten merhemetlik Allah qa séghinip séning chéqilishingdin panah tileymen, eger sen teqwadar bolsang (manga chéqilmighin)» [18]. Jibri’il éytti: «men sanga bir pak oghul bérish üchün ewetilgen perwerdigaringning elchisimen» [19]. Meryem éytti: «manga kishi yéqinlashmighan tursa, men pahishe qilmighan tursam, qandaqmu méning oghul balam bolsun?» [20]. Jibri’il éytti: «emeliyet sen dégendektur, (lékin perwerdigaring éytti: u manga asandur. Uni kishilerge qudritimizni körsitidighan) delil we biz tereptin bolghan merhemet qilduq, bu teqdir qilinip bolghan ishtur» [21]. Meryem hamildar boldi, (a’ilisidin) yiraq bir jaygha ketti [22]. Tolghaqning qattiqliqi uni (yöliniwélish üchün) bir xorma derixining yénigha kéliwélishqa mejbur qildi. Meryem éytti: «kashki men buningdin ilgiri ölüp ketken bolsamchu! Kishiler teripidin untulup ketken (erzimes) nersige aylinip ketsemchu!» [23]. Jibri’il uninggha xorma derixining astidin nida qildi: «ghem qilmighin, perwerdigaring séning astingdin (éqip turidighan) bir ériqni peyda qildi [24]. Xorma derixini öz teripingge irghitqin, aldinggha pishqan yéngi xormilar tökülidu [25]. (bu shérin xormidin) yégin, (bu tatliq sudin ichkin we xursen bolghin, birer ademni körseng (u bala toghruluq sorisa): men heqiqeten merhemetlik Allah qa wede berdim, bügün héch ademge söz qilmaymen dégin» [26]. Meryem bowaqni (yeni isa eleyhissalamni) kötürüp qewmining aldigha keldi, ular éytti: «i meryem! Sen heqiqeten ghelite ish qilding [27]. I harunning hemshirisi! Séning atang yaman adem emes idi, anangmu yoldin chiqqan xotun emes idi» [28]. Meryem bowaqni körsetti, ular: «böshüktiki bowaqqa qandaq sözleymiz» dédi [29]. Bowaq éytti: «men heqiqeten Allah ning bendisimen, manga kitabni berdi (yeni injilni béridu) we méni peyghember qildi (yeni qilidu) [30]. Qeyerde bolay méni beriketlik qildi, hayatla bolidikenmen, manga namazni, zakatni ada qilishni tewsiye qildi [31]. Méni anamgha köyümchan qildi, méni mutekebbir, sheqi qilmidi [32]. Men tughulghan künümde, wapat bolghan künümde, tirilip qebremdin turghuzulghan künümde (Allah ta’ala teripidin bolghan) amanliqqa érishimen» [33]. Ene shu isa ibin meryemning (qissisidur). Isa ular detalash qiliwatqan özinng ishining (heqiqiti) üstide heq gepni qildi [34]. «Allah ning shenige balisi bolush layiq emes, Allah (balidin, shériktin) paktur, Allah birer ish qilishni irade qilsa, uninggha wujutqa kel deydu de u wujutqa kélidu [35]. ALLAH heqiqeten méning perwerdigarimdur, silerningmu perwerdigaringlardur, shuning üchün uninggha ibadet qilinglar, bu toghra yoldur» [36]. Isaning ishi toghrisida ular (yeni ehli kitab) arisidiki pirqiler ixtilap qilishti, büyük kün (yeni qiyamet küni) kelgen chaghda, kapirlargha way! [37] ular bizning dergahimizgha kelgen künde (yeni qiyamet künide) qulaqliri taza anglaydighan közliri taza köridighan bolidu, lékin zalimlar bügün (yeni bu dunyada) roshen gumrahliqtidur [38]. Ularni (yeni xalayiqni) hesret küni (yeni qiyamet künidin agahlandurghin, u chaghda hemme ish bir terep qilin’ghan bolidu. Halbuki, ular gheplettidur, (qiyametni) inkar qilmaqtidur [39]. Zémin’gha we zémin üstidiki barchige choqum biz warisliq qilimiz. Ular (hésab bérish üchün) bizning dergahimizgha qayturulidu [40]. (i muhemmed!) Kitabta (yeni qur’anda) ibrahim (qissisi) ni bayan qilghin, u heqiqeten tolimu rastchil peyghember idi [41]. Öz waqtida ibrahim atisigha éytti: «i ata némishqa anglimaydighan, körmeydighan we sanga héch nersige esqatmaydighan nersilerge choqunisen [42]. I ata! Manga sen bilmeydighan ilimler nazil boldi, manga egeshkin, séni toghra yolgha bashlaymen [43]. I ata! Sheytan’gha choqunmighin, sheytan merhemetlik Allah qa heqiqeten asiyliq qildi [44]. I ata! Séning merhemetlik Allah ning azabigha qélishingdin, sheytanning hemrahigha aylinip qélishingdin qorqimen» [45]. U (yeni azer éytti: «i ibrahim! Sen méning ilahlirimdin yüz örümekchimusen, eger sen (mundaq qilishtin) yanmisang, choqum séni tash kések qilip öltürimen, uzaq zaman mendin yiraq turghin» [46]. Ibrahim éytti: «sanga amanliq bolsun, perwerdigarimdin sanga meghpiret tileymen, Allah manga heqiqeten méhribandur [47]. Silerdin we siler Allah ni qoyup choqunuwatqan nersilerdin yiraq bolimen, perwerdigarimgha ibadet qilimen, perwerdigarimning ibaditidin mehrum bolup qalmasliqni ümid qilimen» [48]. U ulardin we ularning Allah ni qoyup choqunuwatqan nersiliridin yiraqlashti, uninggha biz is’haq we ye’qubni ata qilduq, u ikkisining her birsini peyghember qilduq [49]. Ulargha bizning rehmitimizni ata qilduq, ularning namini belen we yuqiri qilduq [50]. Kitabta (yeni qur’anda) musa (qisisi) ni bayan qilghin, shübhisizki, u Allah ibaditige xas qilghan hem resul (yeni elchi), hem peyghember idi [51]. Uninggha biz tur téghining ong teripidin nida qilduq, uni biz munajat üchün (dergahimizgha) yéqinlashturduq [52]. Uninggha biz merhemet qilip qérindishi harunni peyghember qilip berduq [53]. (i muhemmed!) Kitabta (yeni qur’anda) isma’il (ning qisisi) ni bayan qilghin, u heqiqeten wediside rastchil, hem resul, hem peyghember idi [54]. U a’ilisidikilerni namaz oqushqa buyruytti, perwerdigarining dergahida uning raziliqigha érishken idi [55]. Kitabta (yeni qur’anda) idris (qisisi) ni bayan qilghin, u heqiqeten rastchil peyghember idi [56]. Uni biz yuqiri orun’gha kötürduq [57]. ALLAH ning némitige érishken ene shu peyghemberler adem (eleyhissalam) ning neslidindur, biz nuh bilen bille kémige salghanlarning neslidindur, ibrahimning neslidindur, isra’il (yeni ye’qub eleyhissalam) ning neslidindur, biz (iman’gha) hidayet qilghan, (peyghemberlikke) tallighanlardindur, ulargha merhemetlik Allah ning ayetliri tilawet qilin’ghan chaghda sejde qilghan we yighlighan halda (zémin’gha) yiqilidu [58]. Ular ketkendin kéyin (ularning) ornini basqan orunbasarlar namazni terk etti, nepsi xahishlirigha egeshti, ular (qiyamette) gumrahliqning jazasini tartidu [59]. Tewbe qilghan, iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlar buningdin mustesna, ene shularla jennetke kiridu, ularning (emellirining sawabidin) héch nerse kémeytilmeydu [60]. U da’imiy turalghu bolghan, merhemetlik Allah bendilirige wede qilghan, ular körmey turup (ishen’gen) jennetlerdur, Allah ning (jennet bilen qilghan) wedisi choqum ishqa ashidu [61]. Ular jennette bihude söz anglimaydu, peqet (perishtilerning ulargha bergen) salaminila anglaydu, ular jennette etigen axshamda (köngli tartqan yimek ichmeklerdin) riziqqa ige bolup turidu [62]. Bendilirimiz ichidiki teqwadarlargha biz miras qilip béridighan jennet ene shu [63]. Biz (dunyagha) perwerdigaringning emri bilen chüshimiz, bizning aldimizdiki, arqimizdiki we aldi keynimiz arisidiki ishlarning hemmisi Allah ning ilkididur, perwerdigaring (bendilirining emelliridin héch nersini) untumaydu [64]. U asmanlarning, zémin we ularning arisidiki shey’ilerning perwerdigaridur, uninggha ibadet qilghin, Allah ning ibaditige chidamliq bolghin, sen uning shériki barliqini bilemsen? [65]. Insan (yeni ölgendin kéyin tirilishige étiqad qilmaydighan kapir): «men choqum tirilemdim?» deydu [66]. Insan biz uni ilgiri yoqtin bar qilghanliqimizni eslimemdu? [67]. Perwerdigaring bilen qesemki, ularni elwette (ularni azdurghan) sheytanlar bilen qoshup yighimiz, andin ularni jehennemning chöriside tizlandurup olturghuzghan halda elwette hazir qilimiz [68]. Andin herbir guruhning ichidin merhemetlik Allah qa eng asiy bolghanlirini tartip chiqirimiz [69]. Andin biz dozax azabigha eng layiq bolghanlarni elwette obdan bilimiz [70]. Silerning ichinglardin dozaxqa barmaydighan birer kishimu qalmaydu, bu perwerdigaringning özgermes hökmidur [71]. Andin eng teqwadarlarni (jehennemdin) qutquzimiz, zalimlarni jehennemde tizlinip olturghan halda qoyimiz [72]. Ulargha bizning roshen ayetlirimiz tilawet qilin’ghan chaghda, kapirlar möminlerge: «ikki guruhtin qaysining orni yaxshi, soruni güzel?» dédi [73]. Ulardin burun (bizning ayetlirimizni inkar qilghan) nurghun ümmetlerni halak qilduq, bular meyli mal mülük jehettin bolsun, meyli tashqi körünüsh jehettin bolsun, ulardin artuq idi [74]. (i muhemmed!) Éytqinki, «kimki gumrahliqta bolidiken, merhemetlik Allah uninggha möhlet biridu, taki ular azab we qiyamettin ibaret Allah ulargha wede qilghan nersilerni körgende andin kimning orni yaman we kimning leshkiri ajiz ikenlikini bilidu» [75]. ALLAH hidayet tapquchilarning hidayitini ziyade qilidu, baqi qalidighan yaxshi emeller sawab jehettin we aqiwet jehettin perwerdigaringning dergahida artuqtur [76]. Bizning ayetlirimizni inkar qilghan we manga (axirette) elwette mal mülük, ewlad bérilidu dégen ademni kördüngmu? [77]. U gheybni bilgenmu? Yaki merhemetlik Allah ning ehdige érishkenmu? [78]. Hergiz undaq bolghan emes, uning dégenlirini xatirilep qoyimiz, uninggha béridighan azabni kücheytimiz [79]. Uning dégenlirini (yeni mélini we ewladini) bashqilargha miras qilip qaldurimiz, u aldimizgha tenha kélidu [80]. Ular (yeni mushriklar) izzetke érishish üchün (yeni butlirining shapa’iti bilen Allah ning aldida izzetlik bolush üchün), Allah ni qoyup ilahlar (yeni butlar) gha choqundi [81]. Ish ularning guman qilghinidek emes (yeni butliri ularning Allah aldida izzet tépishlirining sewebi bolalmaydu), ularning (yeni mushriklarning) choqunushini inkar qilidu, ular (yeni mushriklar) ning düshminige aylinidu [82]. Bizning sheytanlarni kapirlargha ewetkenlikimizni (yeni musellet qilghanliqimizni) bilmemsen? Sheytanlar ularni (gunahlargha) qiziqturidu [83]. Ularning halak bolushigha aldirap ketmigin, (ularning küni az qalghan bolup) uni biz sanap turimiz [84]. Shu künde (yeni qiyamet künide) teqwadarlarni merhemetlik perwerdigarning dergahigha izzet ikram bilen yighimiz [85]. Gunahkarlarni ular changqighan halda jehennemge heydeymiz [86]. Merhemetlik Allah ning ehdige érishkenlerdin bashqilar shapa’et qilishqa qadir bolalmaydu [87]. Ular: «Allah ning balisi bar» déyishti [88]. Siler shek shübhisiz qebih bir sözni qildinglar [89]. Bu sözning (yamanliqidin) asmanlar parchilinip ketkili, yer yérilip ketkili, taghlar gumran bolup ketkili tas qaldi [90]. Bu shuning üchünki, ular Allah ning balisi bar dep dewa qildi [91]. Balisi bolush Allah qa layiq emestur [92]. Asmanlarda we zéminda Allah qa bende bolup boysunmaydighan héch mexluq yoqtur [93]. Shek shübhisizki, Allah ularni toluq igellidi we sanini mukemmel bildi [94]. Qiyamet küni ularning hemmisi Allah ning dergahigha tenha kélidu [95]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlar üchün Allah heqiqeten (ularning dillirida) muhebbet peyda qilidu [96]. (i muhemmed!) Teqwadarlargha xush xewer bérishing we serkesh qewmni agahlandurushung üchün, biz qur’anni séning tiling bilen chüshinishlik qilip nazil qilduq [97]. Ulardin ilgiri nurghun ümmetlerni halak qilduq, ulardin birer ehedini körelemsen? Yaki ulardin birer pes awaz angliyalamsen? (yeni ular shundaq teltöküs halak qilindiki, ulardin körgili we awazini anglighili héch ehedi qalmidi) [98].

20 süre taha mekkide nazil bolghan, 135 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

طaha (yeni i muhemmed!) [1]. Qur’anni sanga séni japagha sélish üchün emes [2], peqet (Allah tin) qorqidighanlargha wez nesihet qilish üchün nazil qilduq [3]. U zéminni we (keng) égiz asmanlarni yaratqan zat teripidin nazil qilin’ghan [4]. Merhemetlik Allah ersh üstide (özige layiq rewishte) qarar aldi [5]. Asmanlardiki, zémindiki, ularning arisidiki we yer astidiki shey’ilerning hemmisi Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, Allah ning mexluqatidur, Allah ning teserrupi astidur) [6]. Eger sen ashkara sözliseng (yaki yoshurun sözliseng, Allah ning neziride oxshashtur), chünki u sirni we uningdinmu mexpiyrek ishlarni bilip turidu [7]. ALLAH tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, Allah ning güzel isimliri bar [8]. Musaning qissisidin xewiring barmu? [9]. Öz waqtida musa (bir jayda) otning yoruqini kördi . U a’ilisidikilerge: «turup turunglar, men otning yoruqini kördüm, men bérip (uningdin) birer parche chogh élip kélishim yaki ot bar yerde birer yol bashlighuchini uchritishim mumkin» dédi [10]. Musa otning yénigha kelgende nida qilindiki, i musa! [11] men heqiqeten séning perwerdigaringdurmen, keshingni salghin, sen heqiqeten muqeddes wadi bolghan tuwada sen [12]. Men séni (peyghemberlikke) tallidim, sen wehyige qulaq salghin [13]. Men heqiqeten (ibadetke layiq) Allah durmen, mendin bashqa héch mebud (berheq) yoq, (yalghuz) manga ibadet qilghin, méni zikir qilish üchün namaz oqughin [14]. Qiyametning bolushi heqiqettur, her adem özining emelige yarisha mukapatlinishi üchün, uni (yeni uning qachan bolushini) mexpiy tuttum [15]. Qiyametke ishenmeydighan we nepsi xahishlirigha egeshken adem séni uningdin (yeni qiyametke teyyarliq qilishtin we uni testiq qilishtin) tosmisun, undaqta özüng halak bolisen (chünki axirettin ghapil bolush, halaketke élip baridu [16]. I musa! Ong qolungdiki néme u?» [17]. Musa éytti: «u méning hasam, uninggha tayinimen, uning bilen qoylirimgha ghazang qéqip bérimen, méning yene bashqa éhtiyajlirimmu bar» [18]. ALLAH: «i musa! Uni (yerge) tashlighin» dédi [19]. Musa uni tashliwidi, u nagahan méngiwatqan bir yilan’gha aylandi [20]. ALLAH éytti: « uni tutuwalghin, qorqmighin, uni deslepki (yeni hasiliq) halitige qayturimiz [21]. Qolungni qoltuqungning astigha salghin (andin chiqarghin), u héchqandaq eyib nuqsansiz halda ap’aq (nurluq bolup chiqidu, (bu) ikkinchi möjizidur [22]. Sanga chong möjizilirimizdin bezisini körsitimiz [23]. Pir’ewn’ge barghin, u heqiqeten heddidin ashti» [24]. Musa éytti: «perwerdigarim! Méning qelbimni keng qilghin, (yeni iman bilen we peyghemberlik bilen nurlandurghin) [25]. Méning ishimni asanlashturghin [26]. Tilimdin kékechlikni kötürüwetkin [27]. Ular méning sözumni chüshensun [28]. Manga a’ilemdin qérindishim harunni yardemchi qilip bergin [30 29]. Uning bilen méni téximu kücheytkin [31]. Méning ishimgha uni shérik qilghin [32]. Buning bilen biz sanga köp tesbih éytqaymiz [33]. Sanga köp zikri éytqaymiz [34]. Sen heqiqeten bizni körüp turghuchisen» [35]. ALLAH éytti: «i musa! Séning sorighan nersiliring sanga bérildi. [63] (buningdin bashqa) sanga yene bir qétim in’am qilghan iduq [73]. Öz waqtida anangning könglige peqet wehyi arqiliq bilinidighan nersilerni salduq» [83]. (éyttuqki) «uni (yeni balini) sanduqqa salghin, andin uni (sanduq bilen) deryagha tashlighin, derya uni qirghaqqa tashlisun, uni méning düshminim we uning düshmini bolghan (pir’ewn) élip (baqsun)». Méning qoghdishim astida terbiyilinishing üchün, sanga men tereptin bolghan muhebbetni saldim [39]. Öz waqtida séning hemshireng (pir ewinning a’ilisige) bérip: «silerge uni baqidighan bir kishini körsitip qoyaymu?» dédi. Biz séning anangni xush bolsun, qayghurmisun dep séni uninggha qayturup berduq, sen bir ademni öltürüp qoydung, séni biz ghemdin xalas qilduq, séni türlük balalar bilen siniduq, sen medyenlikler arisida köp yillar turdung, andin, i musa! Teqdir bilen (bu yerge) kelding [40]. Séni men méning muhebbitimge (yeni peyghember qilip wehyi nazil qilishimgha) tallidim [41]. (i musa!) Sen we séning qérindishing (harun) méning möjizilirimni élip béringlar, méning zikrimge susluq qilip qalmanglar [42]. Pir’ewnning yénigha béringlar, u heqiqeten heddidin ashti [43]. Uninggha yumshaq söz qilinglar, u wez nesihetni qobul qilishi, yaki (heddidin ashqanliqning aqiwitidin) qorqushi mumkin [44]. Ular: «perwerdigarimiz! Biz heqiqeten uning bizni aldirap jazalishidin yaki téximu heddidin éshishidin qorqimiz» déyishti [45]. ALLAH éytti: «siler qorqmanglar, men heqiqeten siler bilen bille (uning silerge bergen jawabini) anglap turimen, (uning silerge qilidighanlirini) körüp turimen [46]. Siler pir’ewnning yénigha bérip, biz ikkimiz perwerdigaringning elchisi bolimiz, isra’il ewladini qoyuwetkin, biz bilen ketsun, ularni qiynimighin. Sanga biz heqiqeten perwerdigaringning möjizisini élip kelduq, toghra yolgha egeshken adem (Allah ning azabidin) aman qalidu [47]. Bizge shek shübhisiz wehyi qilindiki, (Allah ning peyghemberlirini) inkar qilghan, (imandin) yüz örigen adem (qattiq) azabqa duchar bolidu denglar» [48]. (ular pir’ewn’ge kélip Allah ta’ala teripidin wehyi qilin’ghan nersilerni yetküzgendin kéyin) pir’ewn: «i musa, silerning perwerdigaringlar kim?» dédi [49]. Musa éytti: «perwerdigarimiz shundaq zatturki, hemme nersige (özige munasip) shekil ata qildi, (andin ulargha yashash yollirini, paydilinidighan nersilerni) körsetti» [50]. Pir’ewn éytti: «ötüp ketken ümmetlerni hali qandaq? (yeni qandaq bolghan?) » [51]. Musa éytti: «ular toghrisidiki melumat perwerdigarimning dergahida lewhulmehpuzda (xatirilekliktur), perwerdigarim hem xatalashmaydu hem untumaydu [52]. U zéminni silerge bisat qilip berdi, siler üchün nurghun yollarni échip berdi, buluttin yamghur yaghdurup berdi, uning bilen nurghun ösümlüklerni östürüp berdi» [53]. (ulardin) yenglar we mal charwiliringlarni béqinglar, uningda eqil igiliri üchün (Allah ning barliqi we birlikini körsitidighan) nurghun deliller bar [54]. Silerni zémindin xelq ettuq, (ölgününglardin kéyin) silerni yene zémin’gha qayturimiz (topigha aylinisiler), silerni (hésab élish üchün) yene bir qétim zémindin chiqirimiz [55]. Shek shübhisizki, uninggha bizning hemme möjizilirimizni körsettuq. U inkar qildi we (iman éytishtin) bash tartti [56]. Pir’ewn éytti: «i musa ! Séhring bilen bizni zéminimiz (misir) din chiqiriwétish üchün keldingmu? [57]. Sanga biz shuninggha oxshash séhir bilen taqabil turimiz, sen bizge öz ara yighilidighan waqitni mu’eyyen jayni belgilep bergin, senmu, bizmu uninggha xilapliq qilmayli» [58]. Musa éytti: «silerge wede qilin’ghan chagh bayram küni bolup, kishiler chashka waqtida yighilsun» [59]. Pir’ewn qaytip kétip hiyle mikrni (yeni séhirgerlerni) toplidi. Andin u (séhirgerlerni we séhride ishlinidighan nersilerni élip wedileshken waqitta) keldi [60]. Musa ular gha éytti: «silerge way! ALLAH qa yalghanni chaplimanglar (yeni séhringlar arqiliq Allah ning möjizilirige taqabil turushni dewa qilmanglar), Allah silerni qattiq azab bilen halak qilidu, Allah qa bohtan chaplighan adem meghlub bolidu» [61]. Ular öz ishi (yeni musa we harunning ishi) üstide detalash qilishti, qilghan detalashni yoshurushti [62]. Ular éytti: «bu ikkisi rastla séhriger bolup, séhir bilen silerni zémininglardin chiqiriwetmekchi we toghra dininglarni yoqatmaqchi bolidu [63]. Hiylenglarning hemmisini jemlenglar (yeni pütün chare tedbirliringlarni bir nuqtigha yighip bir yaqidin bash chiqiringlar), andin (qarighuchilargha heywetlik körünüsh üchün meydan’gha) sep tartip kélinglar, bügün üstünlük qazan’ghan adem rastla meqsitige érishidu» [64]. Ular éytti: «i musa! (hasangni) sen awwal tashlamsen? Yaki (arghamcha hasilirimizni) biz awwal tashlamduq?» [65]. Musa: «belki siler awwal tashlanglar!» dédi. (ular tashlighan idi) nagahan ularning aghamchiliri, hasiliri ularning séhiridin (yeni séhirning tesiridin) uninggha heriketlinip méngiwatqandek tuyuldi [66]. (buningdin) musa özide qorqunch hés qildi [67]. Biz (uninggha) éyttuqki, «qorqmighin sen choqum üstünlük qazinisen [68], qolungdikini tashlighin, u ularning körsetken séhirlirini dem tartip yutuwétidu, ularning körsetkenlikini séhirgerlerning hiylisidur, séhirgerler qeyerge barsa muweppeqiyet qazinalmaydu» [69]. (musa hasisini tashliwidi, ularning körsetken séhirlirini dem tartip yutuwetti) shuning bilen séhirgerler (sejde qilghan halda yiqilip): «harun bilen musaning perwerdigarigha iman éyttuq» déyishti [70]. Pir’ewn éytti: «siler men ruxset bérishtin burun uninggha iman éyttinglar, shübhisizki, u choqum silerge séhirni ögetken chongunglar iken, men choqum silerning qolliringlarni, putliringlarni ong chep qilip (yeni ong qol bilen sol putni, ong put bilen sol qolni) késip tashlaymen, silerni choqum xorma derexlirige asimen, siler qaysimizning (yeni méning yaki musaning perwerdigarining) azabining eng qattiq we eng uzun ikenlikini choqum bilisiler» [71]. Ular éytti: «séni (yeni sanga egishishni) ixtiyar qilip, bizge kelgen (musaning rastliqini körsitidighan) roshen delillerni we bizni xelq etken Allah ni hergiz tashlimaymiz. (bizning heqqimizde) némini höküm qilsang, shuni höküm qilghin, séning hökming peqet bu dunyadila ötidu [72]. Bizning xataliqimizni, séning mejburlishing arqisida bizning séhir körsetkenlikimizdin ibaret gunahimizni meghpiret qilsun dep biz heqiqeten perwerdigarimizgha iman éyttuq, Allah ning (sawabini séning mukapatingdin) artuqtur; Allah ning (azabi séning jazayingdin) da’imiydur» [73]. Kimki gunahkar halda Allah qa mulaqat bolidiken, u dozaxqa kiridu, dozaxta u ölmeydu we (obdan) yashimaydu [74]. Kimki mömin bolup, yaxshi emellerni qilghan halda Allah qa mulaqat bolidiken, u (Allah ning dergahida) yuqiri derijige érishidu [75]. U (derijiler) da’imiy turalghu bolghan jennetler bolup, ularning astidin östenglar éqip turidu, u yerlerde u menggü qalidu, ene shu (kufridin we gunahlardin) pak bolghan ademge bérilidighan mukapattur [76]. Biz shek shübhisiz musagha wehyi qilduqki, «sen méning bendilirimni kéchide (misirdin) élip chiqip ket, sen (hasangni) déngizgha urup ulargha bir quruq yol échip bergin, (pir’ewnning arqangdin qoghlap) yétiwélishidin qorqmighin, (déngizda gherq bolup kétishtinmu) qorqmighin» [77]. Pir’ewn leshkerliri bilen qoghlidi, ularni (yeni pir’ewn bilen uning leshkerlirini) déngizda dehshetlik halet oriwaldi (yeni ular déngizda gherq boldi) [78]. Pir ewn öz qewmini azdurdi, (ularni) toghra yolgha bashlimidi [79]. I isra’il ewladi! Silerni heqiqeten düshmininglardin qutquzduq, (munajat üchün we musagha tewratni nazil qilish üchün) silerge (tursina) ning ong teripini wede qilduq, silerge terenjibin bilen bödünini chüshürüp berduq [80]. (éyttuqki) «biz riziq qilip bergen pak halal nersilerdin yenglar, bu heqte chektin ashmanglar, (undaq qilsanglar) silerge ghezipim nazil bolidu, kimge méning ghezipim nazil bolidiken, u choqum halak bolidu [81]. Tewbe qilghan, iman éytqan, yaxshi emellerni qilghan, andin toghra yolda mangghan ademni men elwette nahayiti meghpiret qilghuchimen» [82]. «i musa! Aldirap (tursinagha) qewmingdin ilgiri kélishingning sewebi néme?» déduq [83]. Musa éytti: «ular izimni qoghliship kéliwatidu, perwerdigarim! Séni razi bolsun dep bu yerge aldirap keldim» [84]. ALLAH éytti: «sendin (yeni sen ketkendin) kéyin qewmingni heqiqeten siniduq, ularni samiri azdurdi» [85]. Musa qewmige ghezeplen’gen halda xapa qaytti, u éytti: «silerge perwerdigaringlar chirayliq wede qilmighanmidi? (siler ehdini untughudek) waqit shunche uzun bolup kettimu? Yaki siler özünglar perwerdigaringlarning ghezipi chüshüshini irade qildinglarmu? Shuning üchün silerning manga bergen wedenglargha xilapliq qildinglarmu?» [86]. Ular éytti: «sanga bergen wedige özlükimizdin xilapliq qilghinimiz yoq, lékin biz (pir’ewn) qewmining zinnetliridin nurghun élip chiqqan iduq, (samirining buyruqi boyiche) ularni (otqa) tashliduq, samirimu (özi élip chiqqan zibuzinnetlirini) tashlidi» [87]. Samiri (éritilgen zibuzinnetlerdin) ular üchün bir mozay heykel yasidi, uningdin mozayning awazigha oxshash awaz chiqatti, ular (yeni samiri we uning teweliri) éytti: «bu silerning ilahinglardur we musaning ilahidur, musa (ilahni bu yerde) untup qélip (uni izdep tursinagha ketti)» [88]. U mozayning ularning sözige jawab bérelmeydighanliqini, ulargha payda ziyan yetküzelmeydighanliqini ular uqmamdu? [89]. Shek shübhisizki, harun ulargha (musa qaytip kélishtin) burun: «i qewmim! Siler mozay bilen qaymuqturuldunglar, silerning perwerdigaringlar merhemetlik Allah dur, manga boy sununglar, (mozaygha choqunushni terk étish bilen) buyriqimgha ita’et qilinglar!» dédi [90]. Ular: «musa qaytip kelgen’ge qeder uninggha choquniwérimiz» déyishti [91]. Musa éytti: «i harun! Ularning azghanliqini körgen chéghingda (xudaliq üchün ghezeplinishte) manga egishishtin néme tosalghu boldi? Méning buyriqimgha xilapliq qildingmu?» [92 93]. Harun éytti: « i qérindishim! Méning saqilimni we chéchimni tartmighin, men heqiqeten séning, isra’il ewladini bölüwétipsen, sözümge diqqet qilmapsen, déyishingdin qorqtum» [94]. Musa éytti: «i samiri! Sen néme boldung? (yeni mundaq yaman ishni qilishingdin gherizing néme?)» [95]. Samiri éytti: «men ular körmigenni kördüm, elchi (yeni jibri’il) ning izidin bir changgal topini aldim de, uni (mozaygha) chachtim, shuning bilen uningdin mozayning awazigha oxshash awaz chiqti), shuningdek (buni) manga nepsim chirayliq körsetti» [96]. Musa (samirigha) éytti: «sen barghin! Sen ömürwayet (körgenla kishige) manga yéqinlashmanglar! Dégeysen (yeni séning kishige yéqinlashmasliqing, kishining sanga yéqinlashmasliqi bu dunyada sanga bérilgen jazadur), shübhisizki (axirette jazalinidighan) mu’eyyen bir waqting bar, Allah sanga qilghan bu wedisige xilapliq qilmaydu, sen haman choqunup kéliwatqan ilahinggha qarighin, biz uni choqum (otta) köydürimiz, andin uning (külini) déngizgha chéchiwétimiz» [97]. Silerning ilahinglar bir Allah dur, uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, u her nersini toluq bilgüchidur [98]. (i muhemmed!) Shuningdek, sanga ötkenkilerning bezi xewerlirini bayan qilimiz, sanga öz teripimizdin qur’anni ata qilduq [99]. Kimki qur’andin yüz örüydiken, uninggha qiyamet küni chong gunahtin éghir yük yüklinidu [100]. U gunahi üchün bérilgen azabni menggü tartidu) qiyamet küni ulargha yüklen’gen bu yük némidégen yaman! [101]. Bu sur chilinidighan kündur, bu künde (shekli özgergen) kök közlük (qara yüzlük) gunahkarlarni yighimiz [102]. (qiyametning dehshitini körüp dunyada turghan waqti qisqa bilin’genliktin) (ular) «(dunyada) peqet on künla turdunglar» déyiship pichirlishidu [103]. Ularning deydighanlirini biz obdan bilimiz, eyni zamanda ularning eng toghra sözleydighini: «siler peqet bir kün turdunglar» deydu [104]. Ular sendin taghlar toghruluq (yeni taghning aqiwitining qandaq bolidighanliqi toghruluq) soraydu, éytqinki, «perwerdigarim ularni küküm talqan qilip (andin shamalni ewetip uni soruydu) [105]. Ularni tüzlenglikke aylanduridu [106]. U yerlerde ne chungqurluqni, ne égizlikni körmeysen» [107]. Bu künde (kishiler Allah ning mehshergahqa) dewet qilghuchisigha egishidu, qingghir ketmeydu, merhemetlik Allah ning ulughluqi we heywitidin qorqup, barliq awazlar bésiqidu, pichirlashqandin bashqini anglimaysen [108]. Bu künde merhemetlik Allah izin bergen we sözidin Allah razi bolghan ademning shapa’itidin bashqa héchqandaq shapa’et payda bermeydu [109]. ALLAH ularning aldidikini we keynidikini bilidu, ular bolsa uni bilmeydu [110]. Gunahkarlar mexluqatni idare qilip turghuchi(menggü) hayat Allah qa égilidu, Allah qa shérik keltürgenler sheksiz ziyan tartidu [111]. Mömin turup yaxshi emellerni qilghanlar yamanliqlirining éship kétishidin we yaxshiliqlirining kémiyip kétishidin qorqmaydu [112]. Ularning teqwadar bolushliri üchün yaki ularni wez nesihetke ige qilish üchün, sanga erebche qur’anni nazil qilduq we uningda türlük agahlandurushlarni bayan qilduq [113]. ALLAH (zati, süpiti jehette peten mexluqattin) üstündur, heq padishahtur, (i muhemmed!) Sanga qur’anning wehyisi tamamlinishtin burun oqushqa aldirap ketmigin, (yeni jibri’il sanga qur’anni oqup bériwatqanda, bille oqushqa aldirap ketmey, u tilawitidin farigh bolghuche tingshap turghin). «i perwerdigarim! Ilmimni ziyade qilghin!» dégin [114]. Biz ilgiri ademge (derexning méwisini yémeslikni) tewsiye qilduq, u (bu tewsiyeni) yadidin chiqardi, uningda héchqandaq ching irade körmiduq [115]. Öz waqtida biz perishtilerge: «ademge (yeni adem eleyhissalamgha) sejde qilinglar» déduq, iblistin bashqisi sejde qildi, u (sejde qilishtin) bash tartti [116]. Biz déduq: «i adem! Bu heqiqeten séning düshminingdur, xotunungning düshminidur u siler ikkinglarning jennettin chiqip kétishinglargha sewebchi bolup qalmisun, (u chaghda) siler japa musheqqette qalisiler [117]. Jennette sen heqiqeten ach qalmaysen we yalingach qalmaysen [118]. Hemde uningda heqiqeten ussap ketmeysen, issip ketmeysen» [119]. Sheytan uninggha weswese qilip: «i adem! Sanga (men yégen adem) ölmeydighan derexni we zawal tapmas padishahliqni körsitip qoyaymu?» dédi [120]. Ular u derexning méwisini yédi, shuning bilen ularning ewretliri échilip qaldi, ular jennet (derexlirining) yopurmaqliri bilen setri ewret qilishqa kirishti, adem perwerdigarining (emrige) xilapliq qildi, shuning bilen u azdi [121]. Andin perwerdigari uni tallidi, uning tewbisini qobul qildi we uni hidayet qildi [122]. ALLAH (adem bilen hewwagha) éytti: «siler hemminglar jennettin bezinglar bezinglargha düshmen bolghan halda chüshünglar, eger silerge méning teripimdin hidayet kelse, kimki méning hidayitimge egeshse, u azmaydu we axirette sheqiy bolmaydu [123]. Kimki méning zikrimdin yüz örüydiken, uning hayati tar (yeni xatirjemsiz) bolidu, qiyamet küni uni biz kor qopurimiz» [124]. U: «i perwerdigarim! Némishqa méni kor qopurdung, wahalenki, (dunyadiki chaghda) méning közüm körettighu?» deydu [125]. ALLAH éytidu: «shuningdek sanga (roshen) ayetlirimiz keldi, sen ularni terk etting, sen bügün shuninggha oxshash terk étilisen» [126]. Heddidin ashqan we perwerdigarini ayetlirige iman éytmighanlargha shuninggha oxshash jaza bérimiz, axiretning azabi téximu qattiqtur, téximu baqiydur [127]. Ulardin ilgiri ötken (peyghemberlirini inkar qilghan) nurghun ümmetlerni halak qilghanliqimizni ular uqmamdu? Ular shu ümmetlerning makanlirida méngip yüridu, eqil igiliri üchün uningda heqiqeten nurghun ibretler bar [128]. Eger perwerdigaringning (azabni ulardin kéchiktürüshke) qiliwetken hökmi we aldin’ala belgilep qoyghan waqti bolmisa idi, u chaghda (ularning halak bolushi) choqum idi [129]. Ularning sözlirige sewri qilghin, memnun bolushung üchün, kün chiqishtin ilgiri, kün pétishtin burun, kéche waqitlirida we kündüzning deslepki we axirqi waqitlirida perwerdigaringgha tesbih éytqin (yeni namaz oqughin) we hemde éytqin [130]. Biz (kuffarlardin) türlük jama’eni behrimen qilghan dunyaning németliri we zibuzinnetlirige köz salmighin, buning bilen ularni sinaymiz, perwerdigaringning rizqi (yeni sawabi bu paniy némettin) yaxshidur we eng baqiydur [131]. (i muhemmed!) A’ilengdikilerni (we ümmitingni) namazgha buyrughin, özüngmu uni ada qilishqa chidamliq bolghin, sendin biz riziq telep qilmaymiz. Sanga biz riziq bérimiz, yaxshi aqiwet peqet teqwadarlargha xastur [132]. Ular (yeni mushriklar): «(muhemmed) perwerdigari teripidin bizge birer möjize keltürsichu!» deydu, ulargha burunqi ümmetlerning xewerlirini öz ichige alghan qur’an kelmidimu? [133]. Eger biz ularni uningdin (yeni muhemmed eleyhissalamni ewetishtin) ilgiri halak qilghan bolsaq, ular choqum: «némishqa bizge birer peyghember ewetmiding? Biz we reswa bolushtin ilgiri séning ayetliringge egeshtuq» deytti [134]. Éytqinki, hemme (silerning we bizning ishlirimizni aqiwitini) kütmekte. Silermu kütünglar, kimlerning toghra yol igiliri ikenlikini we kimlerning hidayet tapqanliqini (uzaqqa qalmay) bilisiler» [135].

21 süre enbiya mekkide nazil bolghan, 112 ayet

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Kishilerge ularning (emelliridin) hésab élinidighan waqit (yeni qiyamet) toghruluq oylinishtin) yüz örümektidur [1]. Ulargha perwerdigari teripidin (qur’anda) yéngi wez nesihet nazil bolsila, ular uninggha mesxire qilghan halda qulaq sélishidu [2]. Ularning dilliri (Allah ning kalamidin) gheplettidur, kapirlar öz ara: «bu (yeni muhemmed eleyhissalam) peqet silerge oxshash (addiy) bir insan, siler séhirni körüp turup uni qobul qilamsiler?» dep yoshurun sözlishidu [3]. (peyghember) éytti: «perwerdigarim asman, zéminda éytilghan sözlerni bilip turidur, Allah (sözliringlarni) anglap turghuchidur, (ehwalinglarni) bilip turghuchidur» [4]. (kapirlar qur’an séhridur depla qalmastin) belki u sha’irdur, ilgiriki peyghemberlerge oxshash bizge birer möjize keltürsun» déyishti [5]. Ulardin ilgiri, biz halak qilghan sheherlerdin (yeni ahalisidin) héchqaysisi iman éytmighan tursa, (möjizilerni körsetseng) ular iman éytamdu? [6]. (i muhemmed!) Sendin ilgiri (perishtilerni emes) peqet insanlarnila peyghember qilip ewettuq, eger (buni) bilmisenglar, ehli ilimdin (yeni tewrat, injillarni bilidighanlardin) soranglar [7]. Peyghemberlerni tamaq yémeydighan jeset qilghinimiz yoq (yeni ular barliq kishilerge oxshash yeydu, ichidu) hemde ular (dunyada ölmey) menggü qalidighan bolghini yoq (yeni ularmu barliq kishilerge oxshash wapat bolidu) [8]. Andin ulargha (ulargha yardem bérish, ularni inkar qilghanlarni halak qilishtin ibaret wedimizni rast qilip berduq, ularni we biz xalighanlarni qutquzduq, (kufrida we gumrahliqta) heddidin ashquchilarni halak qilduq [9]. Silerning shan sheripinglarni öz ichige alghan kitabni (yeni qur’anni) silerge heqiqeten nazil qilip berduq. (buni) chüshenmemsiler? [10]. Biz (ahalisi) kuffar bolghan nurghun sheherlerni halak qilduq. Ulardin kéyin (ornigha) bashqa qewmni peyda qilduq [11]. Ular bizning azabimizning (kelgenlikini) hés qilghan chaghda ushtumtut qachidu [12]. (perishtiler ulargha mesxire qilip éytti) qachmanglar, bayashat turmushunglargha, turalghu jayliringlargha qaytinglar, silerdin (muhim ishlarda meslihet) sorilishi mumkin» [13]. Ular: «way isit! Heqiqeten biz zalim boluptuq» déyishti [14]. Ularni orulghan zira’ettek halak qilip, janlirini alghinimizgha qeder, ular yuqiriqi peryadini tekrarlap turdi [15]. Biz asmanni, zéminni we ularning arisidiki nersilerni oynap yaratqinimiz yoq (yeni ularni bikar yaratmastin, qudritimizning alametliri süpitide yarattuq) [16]. Eger biz ich pushuqi qilmaqchi bolsaq, qéshimizdiki nersiler bilen qilattuq, eger (shuni) irade qilghan bolsaq (lékin bu ulugh zatimizgha muhal bolghanliqtin bundaq qilishni irade qilmiduq) [17]. Biz heq arqiliq batilgha hujum qilimiz, heq batilni yoqitidu, batil nagahan yoqilidu, (i kuffarlar jama’esi! ALLAH ni balisi bar, xotuni bar dep) süpetligen sözünglardin silerge way! [18]. Asmanlardiki we zémindikilerning hemmisi Allah ning ilkididur, Allah ning dergahidikiler (yeni perishtiler) Allah ning ibaditidin tekebburluq qilip bash tartmaydu we héripmu qalmaydu [19]. Ular kéche kündüz tesbih éytidu, boshashmaydu [20]. Ular (yeni mushriklar) zémindiki nersilerni ilah qiliwaldi, ular (yeni bu nersiler) ölüklerni tirildürelemdu? [21]. Eger asman zéminda Allah tin bashqa ilahlar bolsa idi, (ka’inatning tertipi) elwette buzulatti, ershning perwerdigari Allah ularning süpetligen nersiliridin paktur [22]. ALLAH ning qilghanliridin so’al soraq qilinmaydu, ulardin so’al soraq qilinidu [23]. Ular Allah ni qoyup, bashqa mebudlarni ilah qiliwaldimu? Éytqinki: «(buninggha) delilinglarni körsitinglar, mana bu men bilen bille bolghanlarning kitabi (yeni qur’an) dur we mendin ilgirikilerning (tewrat, injil qatarliq) kitabidur, ularning tolisi heqni uqmaydu, ular (tewhid) tin yüz örügüchilerdur» [24]. (i muhemmed!) Sendin ilgiri ewetilgen peyghemberlerning hemmisige: «mendin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, mangila ibadet qilinglar» dep wehyi qilduq [25]. Ular (yeni mushriklar): «Allah ning (perishtilerdin) balisi bar» déyishti, undaq emes. ALLAH (buningdin) paktur, (perishtiler Allah ning) hörmetlik bendiliridur [26]. Ular Allah qa aldi bilen söz qilishqa pétinilmaydu, ular Allah ning emri boyiche ish qilidu [27]. ALLAH ularning qilghanlirini we qilmaqchi bolghanlirini bilip turidu, ular Allah razi bolghanlarghila shapa’et qilidu, Allah ning heywisidin titrep turidu [28]. Ulardin kimki, men Allah tin bashqa ilahmen, deydiken, uni dozax bilen jazalaymiz, zalimlarni shundaq jazalaymiz [29]. Kapirlar bilemduki, asmanlar bilen zémin bir bérige tutash idi, ularni ayriwettuq, hemme janliq mewjudatni sudin yarattuq, ular (Allah ning qudritige) ishinemdu? [30]. Yer tewrep ularning xatirjemsiz bolmasliqi üchün, biz zéminda taghlarni yarattuq, ularni (seperde) közligen meqsetlerge yétiwalsun dep, taghlarda keng yollarni yarattuq [31]. Asmanni biz bixeter ögze qilduq, halbuki, ular (yeni mushriklar) asmandiki (kün, ay, yultuzlargha oxshash Allah ning barliqini we uning qudritini körsitidighan) alametlerdin gheplettidur [32]. ALLAH kéchini we kündüzni, künni we ayni yaratti. Ularning her biri (özige xas) pelekte seyr qilidu [33]. (i muhemmed!) Sendin ilgiri (insanlardin) héch kishini menggü yashatqinimiz yoq, sen ölseng, ular menggü yashamdu? (bundaq bolush hergizmu menggü yashatqinimiz yoq, sen ölsek, ular menggü yashamdu? (bundaq bolush hergizmu ulargha muyesser bolmaydu, ularning hemmisi ölidu) [34]. Her bir jan ölümning temini tétighuchidur. Silerni biz yamanliqqa muptila qilish, yaxshiliq bérish arqiliq sinaymiz siler bizning dergahimizgha qaytisiler (emelinglargha yarisha jazalaymiz) [35]. Kapirlar sini körgen chaghda: «silerning mebudliringlarni eyibleydighan adem mushumu? » (déyiship) séni mesxire qilishidu, halbuki, ular merhemetlik Allah teripidin nazil bolghan qur’anni inkar qilishidu [36]. Insan aldirangghu yaritilghan, silerge alametlirimni (yeni manga asiyliq qilghanlarni jazalaydighanliqimni) körsitimen. (uning waqti sa’itidin burun) méni aldiritip ketmenglar [37]. Ular: «(sözünglarda) rastchil bolsanglar, bu wede (yeni bizge qilin’ghan azabning yüz béridighan waqti) qachan? » déyishidu [38]. Eger kapirlar bu chaghda yüzliridin, dümbiliridin azabni dep’i qilalmaydighanliqlirini we héchqandaq yardemge érishelmeydighanliqlirini bilse idi (azabni baldur yüz bérishini telep qilmaytti) [39]. Lékin qiyamet ulargha tuyuqsiz kélidu de, ularni heyrette qalduridu, ular qiyametke qarshiliq körsitelmeydu, ulargha (tewbe qiliwélish we özre bayan qilish üchün) möhletmu bérilmeydu [40]. Sendin ilgiri heqiqeten nurghun peyghemberler mesxire qilindi, ularni mesxire qilghuchilargha mesxire qilghanning jazasi bolghan azab nazil boldi [41]. (i muhemmed! Mesxire qilghuchilargha) «silerni kéchide we kündüzde merhemetlik Allah ning azabidin kim saqlaydu?» dégin belki ular perwerdigarining kalamidin yüz örügüchilerdur [42]. Ulardin bizdin bashqa özlirini (qoghdaydighan) mebudliri barmu ularning (choqunuwatqan) mebudliri özlirini qoghdashqimu qadir bolalmaydu, bizning yardimimizgimu érishelmeydu [43]. Bularni (yeni mushriklarni) we ularning ejdatlirini (dunyaning mal mülkidin) behrimen qilduq, hetta (shu német ichide) ularning ömri uzun boldi. Ularning zéminning etrapini (musulmanlargha igellitish bilen) qedemmuqedem taraytip bériwatqanliqimizni ularmu bilemdu? (ehwal mushundaq iken) ular ghalib hésablinamdu? (meghlup hésablinamdu?) [44]. (i muhemmed!) «men silerni peqet wehyi arqiliq agahlandurimen» dégin. Gaslar agahlandurulghan chaghda dewetni anglimaydu (i mushriklar! Siler serkeshlikinglarning qattiqliqidin xuddi gasqa oxshash dewetni anglimaysiler, wez nesihetni qobul qilmaysiler) [45]. Eger ular perwerdigaringdin azghina azab yetsila, ular choqum: «way isit! (Allah ning peyghemberlirini inkar qilip) heqiqeten (özimizge) zulum qiliptuq» deydu [46]. Qiyamet küni biz (emeller tartilidighan) adalet tarazisini ornitimiz, héch ademge qilche uwal qilinmaydu (yeni yaxshi ademning yaxshiliqi kémeytiwétilmeydu, yaman ademning yamanliqi ashuruwétilmeydu) eger uning qicha chaghliq emeli bolsimu, uni hazir qilimiz, (bendilerning emelliridin) hésab élishqa biz yéterlikmiz [47]. Biz heqiqeten mosa bilen harun’gha furqanni (yeni heq bilen batilni, halal bilen haramni, hidayet bilen gumrahliqni ayrighuchi tewratni), nurni, teqwadarlargha (paydilinidighan) wez nesihetni berduq [48]. Teqwadarlar perwerdigarini körmey turup, uningdin qorqidu hemde ular qiyametning (dehshitidin) titrigüchilerdur [49]. Bu biz (silerning tilinglarda) nazil qilghan mubarek qur’andur. (i ereb jama’esi! U shunche roshen tursimu) siler uni inkar qilamsiler? [50]. (musa, harunlardin burun) biz ibrahimgha heqiqeten (dunya we axirette yaxshiliq yollirini körsitip béridighan) hidayet ata qilghan iduq, biz uning (peyghemberlikning ehli) ikenlikini bilettuq [51]. Öz waqtida ibrahim (kuffarlar choqunuwatqan butlarni mensitmey) atisigha we qewmige: siler choqunuwatqan bu butlar néme? (yeni néme üchün bu butlargha choqunisiler?)» dédi [52]. Ular: «ata bowilirimizning ulargha ibadet qilip kéliwatqanliqini bilimiz (yeni ulargha ata bowilirimizgha teqlid qilip choqunimiz)» dédi [53]. Ibrahim: «silermu, ata bowanglarmu (payda ziyan yetküzelmeydighan, anglimaydighan jansiz butlargha choqun’ghanliqinglar üchün) heqiqeten roshen gumrahliqta siler» dédi [54]. Ular: «sen rast dewatamsen? Yaki chaqchaq dewatamsen?» dédi [55]. Ibrahim éytti: «undaq emes, silerning (ibadet qilishinglargha layiq) perwerdigaringlar asmanlarning we zéminning perwerdigaridur, ularni u yaratqan, menmu uninggha (qet’iy deliller bilen) guwahliq qilghuchilardinmen [56]. ALLAH bilen qesemki, siler qaytip ketkendin kéyin choqum butliringlarni (chéqiwétishning) amalini qilimen» [57]. Ibrahim butlarni chéqip parche parche qiliwetti, ularning qaytip kélip (butlarni kimning chaqqanliqini sorishi üchün) peqet chong butni (chaqmay) qaldurdi [58]. (ular bayrimidin qaytip kélip butlirining chéqiwétilgenlikini körüp) «butlirimizni mundaq qilghan kim? U heqiqeten zalim iken» dédi [59]. (ularning bezisi) ibrahim atliq bir yigitning ularni eyibligenlikini anglighan iduq (yeni shu qilghan bolushi mumkin)» dédi [60]. Ular (yeni nemrud we uning qewmining chongliri): «ibrahimni kishilerning aldigha élip kélinglar, (ibrahimning butlarni eyibligenlikige) ular guwahliq bersun» dédi) [61]. Ular: «i ibrahim! Butlirimizni mushundaq qilghan senmu?» dédi. [62] (ibrahim: «(yaq) belki ularning munu chongi shundaq qildi, eger ular sözliyelise, (kimning chaqqanliqini) ularning özliridin sorap béqinglar!» dédi [63]. Ular bir birini eyiblep: «(siler butlargha choqunushta) heqiqeten zalimsiler» dédi [64]. Andin ular (xijaletchiliktin) bashlirini töwen sélip: «ularning gep qilalmaydighanliqini sen obdan bilisen’ghu?» dédi [65]. Ibrahim éytti: «siler Allah ni qoyup silerge héch payda yetküzelmeydighan we ziyan yetküzelmeydighan nersilerge choqunamsiler» [66]. Silerge we Allah ni qoyup siler choqunuwatqan butlargha tüfi! Siler chüshenmemsiler?» [67]. Ular éytti: «ibrahimni köydürünglar, ilahliringlargha yardem béringlar, eger ulargha heqiqiy yardem bermekchi bolsanglar» [68]. Biz otqa: «i ot! Ibrahimgha salqin we amanliq (bexsh étidighan) bolup bergin» déduq [69]. Ular ibrahimgha ziyankeshlik qilmaqchi boldi, biz ularni eng ziyan tartquchi qilduq [70]. Biz ibrahim bilen lutni qutquzduq, ularni biz ehli jahan üchün beriketlik zémin’gha köchürduq [71]biz uninggha (yeni ibrahimgha) is’haqni berduq, (u perwerdigaridin sorimisimu) ye’qubni oshuq berduq (yeni ye’qub eleyhissalamni newre qilip yaki ibrahi eleyhissalamning teliwidin ziyade qilip berduq), ularning hemmisining yaxshi ademler qilduq [72]. Ularni bizning emrimiz boyiche (kishilerni bizning dinimizgha) yétekleydighan péshwalar (yeni peyghemberler) qilduq, ulargha biz yaxshi ishlarni qilishni, namaz oqushni, zakat bérishni wehyi qilidu, ular bizge xalis ibadet qilatti [73]. Lutqa peyghemberlikni we ilimni ata qilduq (lut ibrahim eleyhissalamgha iman éytqan, egeshken we uning bilen hijret qilghan idi), uning (a’ilisi bechchiwazliq, qaraqchiliq qatarliq) yaman qiliqlarni qilidighan sheherdin qutquzduq, heqiqeten ular yaman pasiq qewm idi [74]. Biz uni rehmitimiz da’irisige kirgüzduq, u heqiqeten yaxshilardin idi [75]. Nuhning (qissisini bayan qilghin). Öz waqtida u (mezkur peyghemberlerdin) burun (qewmige, perwerdigarim yer yüzide kuffarlardin birnimu qoymighin, dep betdu’a qilghan idi), biz uning du’asini ijabet qilduq, uni we uning a’ilisidikilerni (we uning bilen bille bolghan möminlerni) büyük baladin (yeni topan balasida gherq bolushtin) qutquzduq (yeni nuhni qewmining sherridin qutquzup, ularni halak qilduq) [76]. Bizning ayetlirimizni inkar qilghan qewmge qarshi uninggha yardem berduq, ular heqiqeten yaman qewm idi. Ularning (birnimu qoymay) hemmisini gherq qilduq [77]. Dawut bilen sulaymanning (qissisini bayan qilghin). Öz waqtida bir qewmning qoyi kéchisi zira’etni yep (buzuwetkende), u ikkisi zira’et toghrisida höküm chiqarghan idi . Ularning hökmige biz shahit iduq [78]. Qandaq höküm qilishni biz sulayman’gha bildürduq, tesbih éytishqa musexxer qilduq, (shundaq qilishqa) biz qadir iduq [79]. Jenglerde silerni (yaridar bolushtin) saqlash meqsitide, dawudqa siler üchün sawut yasashni ögettuq, siler (buninggha) shükür qilamsiler? (yeni shükür qilinglar we németning qedrini bilinglar) [80]. Sulayman’gha qattiq chiqidighan shamalni musexxer qilip berduq, shamal sulaymanning emri boyiche, biz beriketlik qilghan zémin’gha (yeni shamgha) baratti, biz hemmini bilgüchimiz [81]. Sulayman’gha yene bir qisim sheytanlarni musexxer qilip berduq, ular déngizlarda chöküp uninggha ünche marjan (göherlerni süzüp chiqatti), ular yene (sheherlerni, égiz saraylarni sélishtek) bashqa ishlarnimu qilatti, biz ularni (sulaymanning ita’itidin chiqishtin) saqlayttuq [82]. (eyyubning qsssini bayan qilghin). Öz waqtida u perwerdigarigha: «heqiqeten méni bal (yeni qattiq késel) oriwaldi, sen eng merhemetliksen» dep du’a qildi [83]. Uning du’asini ijabet qilduq, uning béshigha kelgen balani kötürüwettuq, uninggha rehim qilghanliqimiz, ibadet qilghuchilargha ibret qilghanliqimiz üchün, uninggha a’ilisini we uninggha oxshash bir barawerni ziyade ata qilduq (yeni uning ölgen balilirining we yoqalghan mallirining ornigha bir hesse köp bala, bir hesse köp mal berduq) [84]. Isma’il, idris we zulkifllarning (qissisini bayaq qilghin). (ularning) hemmisi sewrlik idi (yeni Allah qa ibadet qilishta chidamliq idi we gunahlar aldida özlirini tutuwalatti) [85] ularni rehmitimiz da’irisige kirgüzduq, ular heqiqeten yaxshilardin idi [86]. Yunusning (qissini bayan qilghin) öz waqtida u (qewmning iman éytmighanliqidin) xapa bolup (shehiridin) chiqip ketken idi. U bizni (béliqning qarnida) özini qismaydu dep oylidi, u qarangghuluqta (yeni béliqni qarnida): «(perwerdigarim) sendin bölek héch mebud (berheq) yoqtur, sen (jimi kemchiliklerdin) paktursen, men heqiqeten (öz nepsimge) zulum qilghuchilardin boldum» dep nida qildi [87]. Uning du’asini ijabet qilduq, uni (béliq yutqan chaghdiki) ghemdin xalas qilduq, shuningdek möminlerni (éghirchiliqlardin) xalas tapquzimiz [88]. Zekeriyaning (qissini bayan qilghin). Öz waqtida u: «i perwerdigarim! Mini (balisiz, warissiz) yalghuz qoymisang, sen eng yaxshi waristursen (yeni hemme adem ölidu, senla baqiy qalisen)» dep nida qildi [89]. Biz uning du’asini ijabet qilduq, uninggha yehyani ata qilduq, uninggha xotunini özgertip berduq (yeni tughidighan qilip berduq). (yuqiriqi peyghemberlerning du’asini ijabet qilishimiz) shuning üchün idiki, ular yaxshi ishlarni qilishqa aldiraytti, (rehmitimizni) ümid qilip, (azabimizdin) qorqup bizge du’a qilatti, bizge kemterlik bilen ibadet qilatti [90]. Nomusni saqlighan ayalni (yeni meryemning qissini bayan qilghin) uninggha (yeni kiyimning ichige) bizning teripimizdin bolghan rohni püwliduq (püwlen’gen roh uning ichige kirip, u isagha hamildar boldi), uni we oghlini (yeni isa bilen meryemni) ehli jahan üchün (bizning qudritimizni körsitidighan) delil qilduq [91]. (i insanlar!) Silerning dininglar heqiqeten bir dindur. Men silerning perwerdigaringlardurmen, mangila ibadet qilinglar [92]. Ular (dinda ixtilap qiliship) pirqe pirqilerge bölünüp ketti, hemmisi bizning dergahimizgha qaytquchilardur [93]. Kimki mömin bolup yaxshi emellerni qilidiken, uning emelining (sawabi) zaya ketmeydu. Uning emelini (yeni name emalni) choqum xatirilep qoyimiz [94]. Biz halak qilghan sheher (ahalisi) ning dunyagha qaytishi mumkin emes [95]. Yejuj mejüj (tosmisi) échiwétilgende, ular zéminning her bir töpilikliridin aldirap chiqip kélidu [96]. Rast wede (yeni qiyametning waqti) yéqinlashti, u künde kapirlarning közliri chekchiyip qalidu, (ular) «way isit! Buningdin biz gheplette qéliptuq, belki biz özimizge zulum qiliptuq» (déyishidu) [97]. (i mushriklar!) Heqiqeten siler Allah ni qoyup ibadet qilghan nersenglar bilen dozaxqa yéqilghu bolisiler, siler dozaxqa kirisiler [98]. Eger siler ibadet qiliwatqan butlar ilahlar bolidighan bolsa, dozaxqa kirmigen bolatti (ibadet qilghuchi we ibadet qilin’ghuchilarning) hemmisi dozaxta menggü qalidu [99]. Ular dozaxta hemishe peryad chékidu, (azabning qattiqliqidin) ular dozaxta héch nersini anglimaydu [100]. Biz bir tereptin bérilgen bext sa’adetke tégishlik bolghanlar (yeni ta’et ibadetke tewpiq bérilip toghra yolda ibadet qilghan sa’adetmen bendiler) dozaxtin yiraq qilinidu [101]. Ular dozaxning shepisining anglimaydu, köngli tartqan nazunémetler ichide menggü qalidu [102]. Chong qorqunch (yeni qiyametning dehshiti) ularni qayghugha salmaydu, perishtiler: «Allah silerge wede qilghan kün mushu» (dep), ularni (jennetning derwaziliri aldida) qarshi alidu(103). Bu künde asmanni (pütükchi) nerse yézilghan qeghezni yögigendek yögeymiz. Mexluqatlarni deslepte qandaq yaratqan bolsaq, shu halitide eslige qayturimiz. (bu) biz üstimizge alghan wedidur, (uni) choqum ishqa ashurimiz [104]. Biz lewhulmehpuzda (ezelde) yazghandin kéyin, (dawudqa nazil qilin’ghan) zeburda zémin’gha (yeni jennet zémin’gha) heqiqeten méning yaxshi bendilirim warisliq qilidu dep yazduq [105]. Bu (qur’an) da Allah qa ibadet qilghuchi qewm üchün (xewerler, wez nesihetlerdin) elwette yéterlik bar [106]. (i muhemmed!) Séni biz pütün ehli jahan üchün peqet rehmet qilipla ewettuq [107]. (i muhemmed! Mushriklargha) «manga wehyi qilindiki, silerning ilahinglar bir ilahtur, siler boysunamsiler?» dégin [108]. Eger ular (islamdin) yüz örüse, éytqinki, men silerge (heqiqetni héch kishini ayrimastin) oxshash uqturdum, silerge wede qilin’ghan (azab) yéqinmu, yiraqmu? Uqmaymen [109]. ALLAH heqiqeten ashkara söznimu, silerning yoshurghanliringlarnimu bilip turidu [110]. Bilemsenki, u (yeni silerge bérilidighan jazaning kéchikishi) siler üchün sinaq we waqitliq paydilinish bolushi mumkin» [111]. (peyghember éytti) «perwerdigarim! (méning bilen mekke kuffarlirining arisida) adilliq bilen höküm chiqarghin, bizning perwerdigarimiz merhemetlik Allah dur, silerning bohtan sözliringlargha qarshi Allah tin yardem tileymen [112].

22 süre hej medinide nazil bolghan, 78 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

I insanlar! Perwerdigaringlardin (yeni azabidin) qorqunglar, qiyametning zilzilisi heqiqeten chong ishtur [1]. U künde her bir süt émitiwatqan ayal (qattiq qorqunchtin téngirqap qélish bilen) émiwatqan bowiqini untuydu, her bir hamilidar ayalning boyidin ajrap kétidu, insanlarni mest körüsen, halbuki, ular (heqiqette) mest emes (démek, qiyametning deshshiti ularni es hoshidin ketküzüwetken), lékin Allah ning azabi qattiqtur [2]. Bezi kishiler Allah (ning qudriti we süpetliri) üstide héchqandaq delilsiz munazirilishidu, her bir serkesh sheytan’gha (yeni heqti tosquchi kuffarlarning kattibashlirigha) egishidu [3]. ALLAH höküm qiliduki, kimki sheytan’gha egishidiken sheytan uni azduridu, we jehennemning azabigha söreydu [4]. I insanlar! Eger siler qayta tirilishtin sheklensenglar (gumaninglarning tügishi üchün eslidiki yaritilishinglargha qaranglar), biz silerge (Allah ning qudritini bayan qilish üchün atanglar adem eleyhissalamni) tupraqtin, uning ewladini (aldi bilen) abimeniydin, andin lexte qandin, andin shekilge kirgüzülgen we kirgüzülmigen parche göshtin yarattuq. Biz xalighan ademni bechchidandan mu’eyyen muddetkiche qaldurimiz, andin silerni (ananglarning qarnidin) bowaqliq halitinglarda chiqirimiz (andin silerni asta asta küch quwwetke toldurimiz), siler (kamalet yéshi) qiran waqtinglargha yétisiler, bezinglar yashliqinglarda wapat bolup kétisiler, bezinglar, (ilgiri) bilgendin kéyin héch nersini bilmes halitinglargha qayturulushinglar üchün, nahayiti qérip ketküche (hayat) qaldurulisiler, (Allah ta’alaning ölgenlerning qayta tirildürüshke qadir ikenlikini körsitidighan yene bir delil shuki) sen zéminni qaqas körüsen, uninggha biz yamghur yaghdursaq u janlinidu we köpüshidu, türlük chirayliq ösümlüklerni ündürüp béridu [5]. Bu (yeni Allah ta’alaning insanni we ösümlüklerni yuqiriqidek yaritishi), Allah ning heq ikenlikini, ölüklerni tirildüreleydighanliqini we her nersige qadir ikenlikini silerge bildürüsh üchündur [6]. Shundaqla qiyametning sheksiz bolidighanliqini, qebrilerdiki ölüklerni (ölük zéminni ösümlüklerni ündürüsh bilen tirildürgendek) Allah ning tirildüridighanliqini bildürüsh üchündur [7]. Beziler (toghra tonushqa élip baridighan) héch qandaq heqiqi ilimsiz, hidayetsiz we nurluq kitabsiz halda Allah toghrisida munazirilishidu, (uning munazirilishishi noqul nepsi xahishi we tersaliqidindur) [8]. U (kishilerni) Allah ning yolidin azdurush üchün meghrurane yüridu, u dunyada xarliqqa duchar bolidu, axirette uninggha köydürgüchi otning azabini tétitimiz [9]. (uninggha): «(xarliq bilen azab) séning qilmishliring yeni kufring bilen gumrahliqing) tüpeylidindur, Allah bendilirige hergiz zulum qilghuchi emestur» (déyilidu) [10]. Beziler Allah qa shek shübhe bilen (yeni turaqsiz halda) ibadet qilidu, eger uninggha yaxshiliq yetse dinida turidu (bundaq adem munapiq bolup, Allah qa dili bilen emes peqet tili bilen ibadet qilidu), eger uninggha bextsizlik yetse dinidin yéniwalidu, u dunya we axirette ziyan tartidu, bu roshen ziyandur [11]. U Allah ni qoyup payda ziyan yetküzelmeydighan butqa choqunidu, bu chongqur gumrahliqtur [12]. U (mushriklarning qarishi boyiche but qiyamet küni shapa’et qilidu dégendimu) elwette ziyini paydisidin yéqin bolghan nersige choqunidu, (u but) rasttinla yaman medetkardur, rasttinla yaman hemrahtur [13]. Shübhisizki, Allah iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarni astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kirgüzidu, Allah heqiqeten xalighinini qilidu (yeni xalighan ademge sawab béridu, xalighan ademge azab qilidu) [14]. Kimki Allah peyghemberge dunya we axirette hergiz yardem bermeydu dep guman qilidiken, u torusqa arghamcha sélip boghulup alsun, qarisunki, uning (bu) tedbiri ghezipini basalamdu? (yeni Allah peyghembiri muhemmed eleyhissalamgha yardem bermeydu dep oylaydiken u ésilip ölüwalsun, eger bu uning xapiliqini basalaydighan bolsa, chünki Allah peyghemberge choqum yardem béridu) [15]. Shuninggha oxshash (yeni ilgiriki kitablarni nazil qilghinimizgha oxshash). Qur’anni (muhemmed eleyhissalamgha) roshen ayetler qilip nazil qilduq, Allah xalighan ademni hidayet qilidu (yeni Allah tin bashqa héch hidayet qilghuchi yoq, Allah xalighan ademni toghra yolgha bashlaydu [16]. Möminler, yehudiylar, yultuzlargha choqun’ghuchilar, nasaralar, mejusiyler (yeni ateshperesler) we mushriklar üchün qiyamet küni Allah heqiqeten höküm chiqiridu, (yeni Allah ta’ala möminler bilen mezkur besh pirqe arisida toghra höküm chiqirip, möminlerni jennetke, kuffarlarni dozaxqa kirgüzidu), Allah heqiqeten hemme nersini körüp turghuchidur [17]. Bilmemsenki, asmandikiler (yeni perishtiler), zémindikiler (yeni insanlar, jinlar we zéminda yashaydighan barliq mexluqatlar), kün, ay, yultuzlar, taghlar, derexler, haywanatlar Allah qa boysunup, Allah ning teserrup qilishi boyiche heriket qilidu) we nurghun kishiler Allah qa sejde qilidu, nurghun kishiler (kufri seweblik) azabqa duchar boldi, Allah ning xarlishigha uchrighan ademge hörmetligüchi chiqmaydu, Allah heqiqeten xalighinini qilidu (yeni azab qilish, rehim qilish, eziz qilish, xar qilish, bay qilish, kembeghel qilish Allah ning xahishidiki ish bolup, Allah qa héch kishi te’erruz qilalmaydu) [18]. (möminler we kuffarlardin ibaret) bu ikki (pirqe) perwerdigari toghrisida munazirileshti (yeni möminler bilen kuffarlar Allah ning dini üstide bes munazire qiliship, möminler Allah ning dinigha yardem bermekchi boldi, kuffarlar Allah ning nurini öchürmekchi boldi), kapirlargha ottin kiyimler pichilidu, ularning bashliri üstidin yuqiri hararetlik qaynaqsu qoyulidu [19]. Uning bilen ularning ich –baghri we tériliri éritilidu [20]. Ular tömür toqmaqlar bilen urulidu [21]. Her qachan ular (yétiwatqan) ghem qayghuning qattiqliqidin dozaxtin chiqmaqchi bolsa, ular dozaxqa qayturulidu, (ulargha) köydürgüchi (dozax) azabini tétinglar (déyilidu) [22]. ALLAH heqiqeten möminlerni we yaxshi emellerni qilghanlarni astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kirgüzidu, ular jennetlerde altun bileyzüklerni we merwayitlarni zinnet buyumliri qilidu, ularning kiyimi yipektin bolidu [23]. Ular yaxshi sözge (yeni kelime tewhidke) hidayet qilindi. ALLAH ning yoligha hidayet qilindi [24]. Kapirlargha, (kishilerni) Allah ning yolidin tosquchilargha, u olturushluq bolsun yaki sirttin kelgen bolsun biz kishilerge ibadetgah qilghan mesjidi heremdin tosquchilargha (yeni hej perzni ada qilish üchün mesjidi heremgha kelgen möminlerni tosquchilargha) (qattiq azabni tétitimiz), kimki mesjidi heremda zulum bilen gunah qilmaqchi bolidiken, uninggha qattiq azabni tétitimiz [25]. Öz waqtida ibrahimgha beytullahning ornini teyinlep berduq, (uninggha éyttuqki) «manga héch nersini shérik keltürmigin, tawap qilghuchilargha, qiyam qilghuchilargha, ruku qilghuchilargha, sejde qilghuchilargha mining öyümni pak qilghin [26]. Kishilerning arisida (ularni) hejige chaqirip nida qilghin, ular piyade we uruq tögilerge minip kélidu, uruq tögiler yiraq yollarni bésip kélidu [27]. Kishiler özlirige tégishlik bolghan (dini we dunyawi) menpe’etlerni körsun, belgilen’gen künlerde (yeni qurbanliq künliride) Allah ulargha riziq qilip bergen charwa mallarni (yeni töge, qoy, öchkilerni Allah ning németlirige shükür qilish yüzisidin) Allah ning ismini éytip qurbanliq qilsun». Siler qurbanliqlarni göshidin yenglar, mohtajqa, péqirgha béringlar [28]. Andin ular kirlirini tazilisun (yeni éhramdin chiqqandin kéyin chachlirini, tirnaqlirini alsun), öz üstige alghan ibadetlirini ada qilsun, qedimiy beyt (yeni beytullahni) tawap qilsun [29]. (hej ibaditi) ene shudur, kimki Allah ning dinining ehkamlirini ulughlisa (yeni hej jeryanida Allah ning buyrughanlirini beja keltürüp, men’i qilghan ishliridin cheklense), bu, perwerdigarning dergahida uning (dunya we axiretliki) üchün yaxshidur, silerge chaharpaylardin qur’anda (haramliqi) bayan qilin’ghanliridin bashqiliri halal qilindi. Siler butlardin ibaret nijistin saqlininglar, yalghan guwahliq bérishtin saqlininglar [30]. ALLAH qa xalis ibadet qilinglar, uninggha shérik keltürmenglar, kimki Allah qa shérik keltüridiken, u goya asmandin tashlinip, qushlar uni élip qachqandek, yaki boran uni élip bérip yiraq jaygha tashliwetkendek bolup qalidu [31]. Ish mana shundaq, kimki diniy ishlarni (jümlidin hejning emellirini qurbanliqlarni) ulughlaydiken, bu, dillarning teqwadarliqidindur [32]. Mu’eyyen muddetkiche (yeni boghuzlaydighan waqitqiche qurbanliq malliridin (séghip, nesillendürüp, minip) paydilinisiler, andin uni boghuzlashqa tégishlik jay beytullahning yénidur (yeni (yeni heremdur) [33]. Her ümmet. ALLAH ulargha riziq qilip bergen charwilarni (shükür qilish yüzisidin qurbanliq qilghanlirida) Allah ning ismini éytsun dep, ulargha qurbanliqni belgiliduq, silerning ilahinglar bir ilahtur, uninggha boysununglar, ita’etmenlerge xush xewer bergin [34]. Ular shundaq kishilerki Allah yad étilse, ularning dilliri qorqup (titreydu), özlirige yetken eziyetlerge sewr qilidu, namaz öteydu, ulargha biz riziq qilip bergen nersilerdin (yaxshiliq yollirigha) béridu [35]. (kebige élip bérilidighan) tögini Allah ning (dinning) alametliridin (yeni hejning ehkamliridin) qilduq, ularda silerge nurghun payda bar, ular qatar qilip turghuzup (yeni ularning aldi sol putini baghlap, üch put bilen turghuzup boghuzlighininglarda) Allah ning ismini tilgha élinglar (yeni bismilla denglar), ular boghuzlinip jéni chiqqanda, ularni yenglar, qana’etchan mohtajlargha we sa’illargha béringlar, silerni shükür qilsun dep u tögilerni silerge boysundurup berduq [36]. ALLAH qa ularning göshliri we qanliri yétip barmaydu, Allah qa yétidighini peqet silerning teqwadarliqinglardur, Allah ning silerning özining ehkamlirigha yétekligenlikini ulughlishinglar üchün, Allah ularni silerge ashundaq boysundurup berdi. Yaxshi ish qilghuchilargha (axirette bextke érishidighanliqi bilen) xush xewer bergin [37]. ALLAH möminlerni choqum qoghdaydu, Allah her qandaq xiyanetchi, nashükür bendini dost tutmaydu [38]. Hujum qilin’ghuchilargha, zulumgha uchrighanliqliri üchün, (qarshiliq körsitishke) ruxset qilinidi, Allah ulargha yardem bérishke elwette qadir [39]. (ular) peqet perwerdigarimiz Allah dégenlikliri üchünla öz yurtliridin naheq heydep chiqirildi, eger Allah insanlarni bir birige qarshiliq körsetküzmigen bolsa, rahiblarning ibadetxaniliri, chérkawlar, yehudiylarning ibadetxaniliri we Allah ning nami köp yadlinidighan mesjidler elwette weyran qilinatti, kimki Allah ning dinigha yardem béridiken, elwette Allah uninggha yardem béridu, Allah elwette küchlüktur, ghalibtur [40]. ALLAH ning yardimige érishishke heqliq bolghanlar) shundaq kishilerdurki, eger ularni yer yüzide üstünlükke ige qilsaq, namazni ada qilidu, zakat béridu, yaxshi ishlargha buyruydu, yaman ishlardin tosidu, ishlarning aqiwiti Allah qa mensuptur (yeni hemme ishlar axirette Allah qa qaytidu) [41]. Eger (mekke mushrikliri) séni inkar qilsa (sen tunji inkar qilin’ghuchi peyghember emessen, sendin burunqi peyghemberler inkar qilinip sewr qilishqan), ulardin burun nuhning qewmi ad (xelqi), semud (xelqi, ibrahimning qewmi, lutni (qewmi, medyen ahalisi (peyghemberlirini) inkar qilghan, musamu inkar qilin’ghan, kapirlargha möhlet berdim, andin ularni jazalidim, méning (ulargha bergen) jazayim qandaq iken [42 44]. Nurghun sheher ahaliliri zalim bolghanliqliri üchün (sheherning öylirining) ögziliri örülüp, üstige tamliri yiqilghan nurghun tashlanduq quduqlar we égiz imaretler (ahalisiz) qalghan [45]. Ular zéminda seyr qilmidimu? Shuning bilen ular (yeni seyr qilip) chüshinidighan dillargha, yaki anglaydighan qulaqlargha ige bolmidimu? Heqiqeten közlerla kor bolmaydu, lékin kökreklerdiki qelbler kor bolidu (yeni heqiqiy korluq közning korluqi emes, dilning korluqidur, kor adem ibret almaydu we chüshenmeydu) [46]. (i muhemmed!) Ular (yeni mushriklar) (mesxire qilish yüzisidin sendin azabning téz nazil bolushni telep qilidu (azab choqum nazil bolidu, lékin uning nazil bolushning mu’eyyen waqti sa’iti bolidu), Allah wedisige hergiz xilapliq qilmaydu Allah bendilirini jazalashqa aldirap ketmeydu), heqiqeten perwerdigarining dergahidiki bir kün siler sanaydighan ming yilchiliktur [47]. Nurghun sheher ahaliliri zalim turuqluq, ulargha men möhlet berdim (ular bu möhletke meghrur bolup ketti), andin (yeni ulargha uzaq muddet möhlet berginimdin kéyin) ularni jazalidim, axir qaytidighan jay méning dergahimdur (yeni axir hemmisi manga kélidu [48]. (i muhemmed! ALLAH ning azabining téz nazil bolushini telep qilghuchilargha) éytqinki, «i insanlar! Silerge men heqiqeten ashkara agahlandurghuchimen» [49]. Iman éytqanlar we yaxshi emellerni qilghanlar meghpiretke we ésil riziqqa (yeni jennetke) érishidu [50]. Bizni ajiz bilip ayetlirimizni yoqqa chiqirish üchün tirishquchilar ene shular ehli dozaxtur [51]. Biz sendin ewetken qaysibir resul, qaysibir peyghember bolmisun, u (Allah nazil qilghan ayetlerni) oqughan chaghda, sheytan haman uning qira’itige (shübhe) salidu. ALLAH sheytanning salghan shübhisini berbat qilghandin kéyin özining ayetlirini mustehkem qilidu. ALLAH hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [52]. (Allah ta’alaning mundaq qilishi) dillirida (munapiqliq) illiti barlarni, dilliri qesawetliship ketkenlerni (yeni ebujehl, nezr, ötbege oxshash Allah ning zikrige dili érimes kuffarlarni) sheytanning salghan shübhisi bilen sinash üchündur, zalimlar (yeni yuqiridiki munapiqlar, mushriklar) heqiqeten (Allah qa we uning peyghembirige) qattiq adawettidur [53]. (Allah ta’alaning mundaq qilishi) ilim ehlilirining qur’anning perwerdigaring teripidin kelgen heqiqet ikenlikini bilishliri, shuning üchündur. ALLAH möminlerni heqiqeten toghra yolgha bashlighuchidur [54]. Kapirlar taki ulargha qiyamet ushtumtut kelgüche yaki ulargha qiyamet künining azabi yetküche qur’andin haman sheklinidu [55]. Bu künde padishahliq (yalghuz) Allah qa xastur, Allah bendiler arisida (adil) höküm chiqiridu, iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlar (türlük) nazunémetler bar jennetlerde bolidu [56]. Kapirlar we bizning ayetlirimizni inkar qilghanlar (dozaxta) xar qilghuchi azabqa duchar bolidu [57]. ALLAH ning yolida hijret qilghanlargha, andin (jihad qilip) öltürülgenlerge yaki (késel bilen) ölgenlerge Allah choqum yaxshi riziq (yeni jennetning menggülük németlirini) ata qilidu. Riziq bergüchilerning eng yaxshisi heqiqeten yalghuz Allah dur [58]. ALLAH ularni elwette ular memnun bolidighan jaygha (yeni jennetke) kirgüzidu, Allah heqiqeten (ularni memnun qilidighan nersilerni) bilgüchidur, helimdur (yeni ularning düshmenlirini jazalashqa aldirap ketmeydu) [59]. Ish mana shundaq, kimki qanchilik zulumgha uchrap shunchilik intiqamini alghan bolsa, andin yene zulumgha uchrisa, Allah uninggha choqum yardem béridu, Allah heqiqeten nahayiti epu qilghuchidur, nahayiti meghpiret qilghuchidur [60]. (shu nerse Allah ning qudritining alametliridindurki) Allah kéchini kündüzge, kündüzni kéchige kirgüzidu (shuning bilen kéche kündüzning uzun qisqa bolushi pesiller boyiche nöwetliship turidu), Allah (bendilirining sözlirini) anglap turghuchidur, (ehwalini) körüp turghuchidur [61]. Bu (bu) (qudret) shuning buning üchündurki, Allah heqtur, (mushriklarning) Allah ni qoyup ibadet qilidighan nersiliri (yeni butliri) batildur, Allah (hemme nersidin) üstündur, büyüktur [62]. ALLAH ning buluttin yamghur yaghdurup béridighanliqini, shuning bilen zéminni yéshilzarliqqa aylanduridighanliqini körmidingmu? ALLAH heqiqeten nahayiti méhribandur, hemmidin xewerdardur [63]. Asmanlardiki we zémindiki shey’ilerning hemmisi Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, Allah ning mexluqatidur, Allah ning teserrupi astididur), Allah heqiqeten hemmidin bihajettur, hemdusanagha layiqtur [64]. ALLAH ning yer yüzidiki nersilerni, özining emri boyiche déngizda yürüwatqan kémilerni silerge toyundurup bergenlikini körmidingmu? (asmanning zémin’gha chüshüp ketmesliki üchün, Allah asmanni toxtitip turidu, peqet Allah ning izni bilen (asmanning qiyamet bolghan chaghda) chüshüp kétishi buningdin mustesna. ALLAH insanlargha heqiqeten nahayiti shepqetliktur, nahayiti méhribandur [65]. ALLAH silerge hayatliq béridu, andin silerning jéninglarni alidu, andin silerni tirildüridu, insan heqiqeten (Allah ning németlirige) nashükürlük qilghuchidur [66]. Her ümmet üchün bir sheri’et békittuq, ular shu sheri’etke emel qilidu, (mushriklar) sheri’et ishida sen bilen jédelleshmisun, kishilerni perwerdigaringning (ibaditige) dewet qilghin, sen heqiqeten sheksiz toghra yoldidursen [67]. Eger ular sen bilen jédelleshse, éytqinki, éytqinki «Allah silerning qilmishinglarni obdan bilidu [68]. ALLAH qiyamet küni siler ixtilap qilishqan nersiler üstide höküm chiqiridu» [69]. Bilmemsenki, Allah asman, zémindiki shey’ilerni bilip turidu, bu heqiqeten lewhulmehpuzda (yézilghan), bu (yeni bilish) heqiqeten Allah qa asan [70]. Ular (yeni qureysh kuffarliri) Allah ni qoyup, (ibadet qilishning durusluqigha) Allah héchqandaq delil chüshürmigen nersilerge we özliri bilmeydighan nersilerge (yeni botlargha) choqunidu, zalimlargha héchqandaq medetkar yoq [71]. Kapirlargha bizning roshen ayetlirimiz oqup bérilse, ularning chéhriliride (qoshumisi türülgenliktin) inkar qilghanliqini körüsen, ularning bizning ayetlirimizni oqup bergüchilerge hujum qilghili tas qilghanliqini körüsen, éytqinki, «silerge men buningdinmu yamanraqini éytip béreymu? U dozaxtur. ALLAH uning kapirlargha wede qildi, ular qaytip baridighan jay némidégen yaman!» [72]. I insanlar! (yeni mushriklar jama’esi!) Bir misal keltürülidu, uninggha qulaq sélinglar, shübhisizki, siler Allah ni qoyup choqunuwatqan butlarning hemmisi yighilghan teqdirdimu bir chiwinni yaritalmaydu (eqli bar adem qandaqmu mushundaq butlarni mebud qiliwélip ulargha choqunidu!), chiwin ularning bedinidin bir nersini (yeni butqa sürkep qoyulghan xush puraq bir nersini) élip qachsa, uni chiwindin tartip alalmaydu, butmu we (uninggha) choqun’ghuchimu ajizdur [73]. Ular (erzimes butlarni Allah qa shérik qiliwélip) Allah ni tégishlik rewishte ulughlashmidi, shübhisizki, Allah heqiqeten küchlüktur, ghalibtur [74]. ALLAH perishtilerdinmu (peyghemberlirige wehyi yetküzüsh üchün), elchilerni tallaydu, Allah heqiqeten (bendilirining sözlirini) anglap turghuchidur, (qilmishlirini) körüp turghuchidur [75]. ALLAH ularning aldidiki nersilerni (yeni ularning hazirqi ehwalini we kelgüsidiki ishlirini) bilidu. (bendilerning) ishlirining hemmisi Allah qa qayturulidu (Allah ulargha ya mukapat, ya jaza béridu) [76]. I möminler! Bextke érishishinglar üchün ruku qilinglar, sejde qilinglar (yeni tezerru bilen namaz oqunglar), (yalghuz) perwerdigaringlargha ibadet qilinglar, yaxshi ishlarni (yeni xish eqribalargha siler rehim qilish, yétim yésirlerning béshini silash, kéchisi tehejjud namizi ötesh qatarliq ishlarni) qilinglar [77]. ALLAH ning yolida (pul mélinglar bilen, jéninglar bilen) taqitinglarning yétishiche jihad qilinglar, Allah (din’gha peyghemberni silerge xas qildi). Silerge dinda héchqandaq müshküllükni qilmidi (silerni siler taqet qilalaydighan ishlarni qilishqa teklip qilmidi). (bu) atanglar ibrahimning dinidur (bu toghra din bolghanliqi üchün, uni mehkem uchlanglar), Allah silerni ilgiri (yeni qur’andin ilgiriki kitablarda) musulman dep atidu. Qur’andimu shundaq atidu. (Allah) peyghemberni silerge guwah bolushqa we silerni kishilerge guwah bolushqa (tallidi), namaz oqunglar, zakat béringlar, Allah qa yépishinglar, Allah silerning igenglardur, Allah némidégen yaxshi ige! Némidégen yaxshi medetkar! [78].

23 süre mö’minun mekkide nazil bolghan, 118 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Möminler heqiqeten bextke érishti [1]. (shundaq möminlerki) ular namazlirida (Allah ning ulughluqidin sür bésip ketkenliktin) eyminip turghuchilardur [2]. Ular bihude söz, bihude ishtin yiraq bolghuchilardur [3]. Ular zakat bergüchilerdur [4]. Ular ewretlirini (haramdin) saqlighuchilardur [5]. (yeni ewretlirini) peqet xotunliridin, chöriliridin bashqilardin saqlighuchilardur (bular bilen yéqinchiliq qilghuchilar malamet qilinmaydu) [6]. Buning sirtidin (jinsiy telepni qandurushni) telep qilghuchilar heddidin ashquchilardur [7]. Ular (yeni möminler) özlirige tapshurulghan amanetlerge we bergen ehdige ri’aye qilghuchilardur [8]. Ular namazlirini (waqtida te’dil erkan bilen) ada qilghuchilardur [9]. Ene shular (yeni yuqiri süpetlerge ige möminler nazunémetlik jennetning) warisliridur [10]. Ular (yuqiri derijilik jennet) firdewske warisliq qilidu, firdewste menggü qalidu [11]. Biz insanni heqiqeten layning jewhiridin yarattuq [12]. Andin uni bir puxta qarargah (yeni bechchidan) da (jaylashqan) abimeniy qilduq [13]. Andin abimeniyni lexte qan’gha aylandurduq, andin lexte qanni parche göshke aylandurduq, andin parche göshni söngekke aylandurduq, andin söngekke gösh qondurduq, andin uni (jan kirgüzüp) bashqa mexluqqa aylandurduq, ang mahir yaratquchi Allah (hékmet we qudret jehettin) ulughdur [14]. Andin siler choqum ölüsiler [15]. Andin siler heqiqeten qiyamet küni (qebrenglardin) turghuzulisiler [16]. Biz heqiqeten silerning üstünglarda yette qewet asmanni yarattuq, biz mexluqattin ghapil emesmiz [17]. Biz buluttin hajetke qarap yamghur yaghdurduq, uni zéminda toxtattuq, uni qurutuwétishqa elwette qadirmiz [18]. Shu yamghur bilen silerge xorma baghchiliri we üzüm baghchilirini yétishtürüp berduq, siler üchün u baghlarda nurghun méwiler bar, ulardin yeysiler [19]. Shu yamghur bilen tursinadin chiqidighan (zeytun) derixini (östürüp berduq), uningdin may chiqidu, yégüchiler (nanlirini shu may bilen) maylaydu [20]. Charwilarda heqiqeten silerge ibret bar, ularning qorsiqidiki nersiler (yeni sütler) bilen silerni sughirimiz, ularda siler üchün nurghun menpe’etler bar, ularning göshini yeysiler [21]. Ular (yeni töge we öküzler) bilen (quruqluqta), kéme bilen (déngizda) yük toshuysiler [22]. Biz heqiqeten nuhni qewmige peyghember qilip ewettuq, nuh éytti: «i qewmim! (yalghuz Allah qa ibadet qilinglar, silerge uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoq, Allah ning azabidin) qorqmamsiler?» [23] uning qewmidiki imansiz kattilar éytti: «bu peqet silerge oxshash bir insandur, u silerdin üstün boluwalmaqchi, eger Allah (peyghember ewetishni) xalisa idi, elwette, perishtilerni ewetti, bundaq sözni burunqi ata bowilirimizdin anglighan emesmiz [24]. U peqet bir mejnundur, siler uni bir mezgil kütünglar» [25]. Nuh (ularning iman éytishidin ümidini üzgendin kéyin): «perwerdigarim! Ular méni yalghan’gha chiqarghanliqliri üchün manga yardem bergin» dédi [26]. Biz nuhqa: «bizning köz aldimizda wehyimiz boyiche kéme yasighin, bizning buyruqimiz yétip kelgen we tonurdin su étilip chiqqan chaghda, haywanlardin (erkek chishi bolup) bir jüptin éliwalghin, a’ilengdikilernimu éliwalghin, ularning ichidiki halak bolushqa höküm qilin’ghanlar buningdin mustesna. (özlirige) zulum qilghanlar toghrisida manga söz achmighin (yeni ulargha shapa’et qilmighin), ular choqum (topan balasida) gherq qilinidu» dep wehyi qilduq [27]. Sen bilen bille bolghan möminler bilen kémige chiqqan chéghingda: «jimi hemdusana bizni zalim qewmdin qutquzghan Allah qa xastur» dégin [28]. Hemde: «i perwerdigarim! Méni mubarek menzilge chüshürgin, sen (dostliringni) eng yaxshi orunlashturghuchisen» dégin [29]. Heqiqeten buningda (yeni nuhning ümmitining ishlirida eqil igiliri üchün) nurghun ibretler bar, biz bendilerni (peyghemberlerni ewetish bilen) elwette sinaymiz [30]. Ularni halak qilghandin kéyin bashqa bir qewm peyda qilduq [31]. Biz ulargha özlirining ichidin bir peyghemberni (yeni hudni) ewettuq. (u éytti) Allah ghila ibadet qilinglar, silerge uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur allaning (azabidin) qorqmamsiler? [32]. Uning qewmining kapir bolghan, axiret mukapatini yalghan chiqarghan we bu dunyada biz tereptin bayashat turmushqa ige qilin’ghan kattiliri éytti: «bu peqet silerge oxshash bir insandur, u siler yégenni yeydu, siler ichkenni ichidu. [33]. Eger siler özünglargha oxshash bir insan’gha ita’et qilsanglar, shübhisizki, u chaghda siler choqum ziyan tartquchilarsiler [34]. U silerni siler ölüp topigha we quruq ustixan’gha aylan’ghandin kéyin tirilisiler dep agahlanduramdu? [35]. Silerge agahlandurulghan ish tolimu yiraqtur [36]. Bizning mushu dunyadiki hayatimizdin bashqa hayat yoqtur, biz ölimiz we tirilimiz (yeni bir tereptin ölüp turimiz we bir tereptin tughulup turimiz), biz qayta tirilmeymiz [37]. U peqet Allah namidin yalghanni toqughan ademlerdur, biz uninggha ishenmeymiz» [38]. Hud éytti: «perwerdigarim! Ular méni yalghan’gha chiqarghanliqliri üchün manga yardem bergin» [39]. ALLAH éytti: «ular uzun’gha qalmay (kapir bolghanliqlirigha) nadamet chékidu» [40]. Ular heqliq rewishte qattiq awaz bilen halak boldi. Ularni biz löje qiliwettuq, zalim qewm Allah ning rehmitidin) yiraq bolsun [41]. Ularni halak qilghandin kéyin, bashqa bir qewmlerni peyda qilduq [42]. Her qandaq ümmet halak bolush waqti kelmey turup halak bolmaydu, halak bolush waqtidin ötüpmu ketmeydu [43]. Andin bizning peyghemberlirimizni arqimu arqa ewettuq, her ümmetke uning peyghembiri kelgen chaghda, ular uni inkar qilghanliqtin, ularni arqimu arqa halak qilduq, ularni (kishilerge) hékaye qilip qaldurduq, iman éytmaydighan qewm Allah ning rehmitidin) yiraq bolsun [44]. Andin musa we uning qérindishi harunni bizning ayetlirimiz bilen we roshen pakit bilen pir’ewn’ge we uning qewmining chonglirigha (peyghember qilip) ewettuq, ular hakawurluq qilip (imandin) bash tartti, ularmu tekebbur qewm idi [4546]. Ular: «bizge oxshash ikki addi insan’gha iman éytamduq, halbuki, ularning qewmi bizning (qulgha oxshash) xizmetchilirimizdur» déyishti [47]. Ular bu ikkisini (yeni musa bilen harunni) inkar qilishti. Shuning bilen ular halak boldi [48]. Ular (yeni beni isra’il) ni hidayet tapsun dep, biz heqiqeten musagha kitab (yeni tewratni) ata qilduq [49]. Biz meryemning oghlini (yeni isani) we uning anisini (yeni meryemni) (kamal qudritimizning) delili qilduq, ularni tüptüz, éqin suluq bir égiz jaygha orunlashturduq [50]. I peyghemberler! Halal nersilerni yenglar, yaxshi emellerni qilinglar, men heqiqeten silerning qilghan emelliringlarni obdan bilimen [51]. (i peyghemberler jama’esi!) Silerning dininglar heqiqeten bir dindur, men silerning perwerdigaringlardurmen, (méning azabimdin) qorqunglar [52]. Ular (yeni ümmetler) diniy jehette nurghun pirqilerge bölündi, her pirqe öz dini bilen xushaldur [53]. Ularni ölgenlirige qeder gumrahliqta terk etkin [54]. (ular) bizning ulargha mal mülük we ewladlarni bergenlikimizni özlirige téz yaxshiliq qilghanliq dep oylamdu? Hergiz undaq emes, ular uqmaydu [5556]. Heqiqeten perwerdigarining heywisidin qorqquchi kishiler [57], perwerdigarining ayetlirige ishen’güchi kishiler [58], perwerdigarigha shérik keltürmeydighan kishiler [59], sediqe béridighan emma perwerdigarining dergahigha (hésab bérish üchün) qaytip baridighanliqidin dilliri qorqup turidighan kishiler [60] ene shular yaxshi ishlarni (bashqilarning) aldida qilishqa tirishquchilardur [61]. Biz insanni peqet taqiti yétidighan (ish) qila teklip qilimiz, bizning dergahimizda heqni sözleydighan kitab (yeni bendilerning yaxshi yaman ishliri xatirilen’gen name emal bar, ulargha (sawabini kémeytiwétish yaki azabni ashuruwétish bilen) qilche zulum qilinmaydu [62]. Ular (yeni gunahkar kuffarlar) ning dilliri buningdin (yeni qur’andin) gheplettidur, uningdin yeni kufridin) bashqa ular kélechekte nurghun (yaman) ishlarni qilidu [63]. Ularning baylirini azab bilen jazalighan waqtimizda nagah ular peryad qilidu [64]. (ulargha éytilidu) «bügün peryad qilmanglar, heqiqeten siler bizning yardimimizge érishelmeysiler» [65]. Méning ayetlirim silerge oqup bériletti, (uni anglashtin yüz örüp) arqanglargha chékiniwalattinglar [66]. Ular herem ehli bolghanliqi bilen pexirlinip imandin yüz örüydu, kechlik paranglirida yaman sözlerni qilidu, (yeni qur’an’gha tene qilidu, peyghember eleyhissalamni sökidu) [67]. Ular (heq) kalam (yeni ulugh qur’an) üstide chongqur pikir qilmidimu? Yaki ulargha (Allah teripidin) ata bowilirigha kelmigen (yéngi) nerse keldimu? [68]. Yaki ular özlirige kelgen elchini tonumay uni inkar qiliwatamdu [69]. Yaki ular uni mejnun déyishemdu? Hergiz undaq emes, ulargha u heqiqetni élip keldi. Ularning tolisi heqiqetni yaman köridu [70]. Eger heqiqet (yeni qur’an) ularning nepsi xahishlirigha boysunidighan bolsa, elwette asmanlar, zémin we ulardiki mexluqatlar xarab bolghan bolatti, undaq bolghini yoq, ulargha (wez nesihetni öz ichige alghan) qur’anni ata qilduq, ular özlirige (wez nesihet bolghan) qur’andin yüz örüydu [71]. Yaki sen ulardin (elchilikni yetküzgenlikingge) heq telep qilamsen? (yeni ular shundaq guman qilamdu?) Perwerdigaringning (sanga bergen) ejri yaxshidur, Allah riziq bergüchilerning yaxshisidur [72]. Sen elwette ularni toghra yolgha dewet qilisen [73]. Axiretke ishenmeydighanlar heqiqeten toghra yoldin chetnigüchilerdur [74]. Eger ular (yeni mushriklar) gha rehim qilsaq, ulargha kelgen külpetni kötürüwetsek, choqum gumrahliqlirida dawamliq téngirqap yürüshetti [75]. Ularni biz heqiqeten azab (yeni qehetchilik) bilen jazaliduq, ular perwerdigarigha boysunmidi, iltija qilip du’amu qilmidi [76]. Taki ulargha qattiq azabning derwazisini achqan chéghimizda nagahan ular ümidsizlinip kétidu [77]. ALLAH siler üchün qulaqlarni, közlerni we dillarni yaratti, siler nahayiti az shükür qilisiler [78]. ALLAH silerni zéminda (nesillendürüsh yoli bilen) yaratti, (hésab bérish üchün) uning dergahigha yighilisiler [79]. ALLAH (ölükni) tirildüridu, (tirikning) jénini alidu, kéche kündüzning özgirip turushi Allah ning bashqurushididur, chüshenmemsiler? [80]. (ular Allah ning qudritini oylap körmidi) belki ular burunqilar némidégen bolsa shuni dédi [81]. Ular éytti: «biz ölüp topigha we (uwulup ketken) söngekke aylan’ghandin kéyin, choqum qayta tirilemduq? [82]. Heqiqeten biz we bizning ata bowilirimiz ilgiri mushundaq agahlandurulghan iduq, bu peqet qedimkilerdin qalghan epsanilardur» [83]. Éyitqinki, «zémin we uningdiki mexluqatlar kimning? Eger siler bilsenglar (manga buni éytip béringlar)» [84]. Ular: «Allah ning» deydu. (buningdin) pend nesihet almamsiler? [85] éyitqinki, «yette asmanning we ulugh ershning perwerdigari kim?» [86] ular «Allah» deydu. Éyitqinki, «uning (azabidin) qorqmamsiler?» [87] éyitqinki, «hemme shey’ining padishahliqi kimning qolida? (iltija qilghanlargha) panah bolalaydighan we uninggha qarshi héch nerse panah bolalmaydighan kim? Eger siler bilsenglar (manga buni éytip béringlar)» [88]. Ular: «Allah» deydu. Éyitqinki, «siler qandaqmu qaymuqturulisiler?» [89]. Undaq emes, ulargha biz heq sözni élip kelduq, ular choqum yalghanchilardur [90]. ALLAH ning balisi yoq, uninggha barawer bashqa bir ilahmu yoq, eger bundaq bolsa idi, u chaghda her ilah özi yaratqan mexluqni yalghuz igileytti, bezisi bezisidin ghalib kéletti, Allah ularning Allah qa nisbet bergen nersiliridin paktur [91]. ALLAH gheybni we ashkarini bilgüchidur, mushriklarning shérik keltürgen nersiliridin üstündur [92]. Éytqinki, «perwerdigarim! Eger manga ulargha (dunyada) wede qilghan azabni körsitidighan bolsang [93]. Éytqinki: «perwerdigarim! Méni zalim qewmler ichide qilmighin» [94]. Biz ulargha wede qilghan azabni sanga körsitishke elwette qadirmiz [95]. (ularning qilghan) yamanliqigha (epu qilish bilen) yaxshiliq qilghin, ularning (séni) süpetleshlirini (yeni ularning sanga qilghan mesxirisini) biz obdan bilimiz [96]. Éytqinki, «perwerdigarim! Sanga séghinip sheytanlarning weswesiliridin panah tileymen [97]. Perwerdigarim! Sanga séghinip sheytanlarning manga hemrah bolushidin panah tileymen» [98]. Ularning (yeni kapirlarning) birige ölüm kelse éytidurki, «perwerdigarim! Méni (dunyagha) qayturghin [99]. Men qoyup kelgen mal mülküm bilen yaxshiliq qilishim mumkin». (uning dunyagha qaytishi) mumkin emes, u choqum shu sözni qilghuchidur, ular qebriliridin turghuzulghan kün’ge qeder ularning aldida (ularni dunyagha qaytishtin tosidighan) bir tosma bolidu [100]. Sur chélin’ghan künde ularning arisidiki tughqanchiliq mewjut bolmay qalidu. Bir birining (ehwalinimu) sorashmaydu [101]. Tarazisi éghir kelgenler (yeni yaxshiliqliri yamanliqlirini bésip ketkenler) bextke érishküchilerdur [102]. Tarazisi yénik kelgenler (yeni yamanliqliri yaxshiliqlirini bésip ketkenler) ziyan tartquchilardur, jehennemde menggü qalghuchilardur [103]. Ularning yüzlirini ot köydüridu, kalpukliri qorulup, chishliri échilip (bet chiray) bolup qalidu [104]. (ulargha) «silerge (dunyada) méning ayetlirim oqup bérilgen, siler uni (shunche roshen turuqluq) inkar qilghan emesmidinglar» déyilidu [105]. Ular éytidu: «perwerdigarimiz! Betbextlikimiz üstimizdin ghalib kélip gumrah qewm bolup qalghan iduq [106]. Perwerdigarimiz! Bizni dozaxtin chiqarghin (andin dunyagha qayturghin), eger biz (shuningdin kéyin) yene gunah qilsaq, biz heqiqeten zalim bolup qalimiz» [107]. ALLAH éytidu: «jehennemde xar halda qilinglar, (üstünglardin azabning kötürülüp kétishi heqqide) manga söz achmanglar» [108]. Shübhisizki, bendilirimdin bir türküm kishiler : «perwerdigarimiz! Biz iman éyttuq, bizge meghpiret qilghin, bizge rehim qilghin, sen bolsang eng rehim qilghuchisen» deytti [109]. Ularni mesxire qildinglar, hetta ular silerge méning zikrimni untuldurdi (yeni ularni mesxire qilish bilen bolup kétip manga ita’et qilishni untudunglar), siler ulardin külettinglar [110]. (silerdin yetken erziyetlerge) sewr qilghanliqliri üchün, men ularni bügün mukapatlidim, ular heqiqeten meqsetke érishkuchilerdur [111]. ALLAH (ulargha): «zéminda qanchilik turdunglar?» deydu [112]. Ular: «bir kün yaki bir kündinmu az turduq, (ay künlerni) hésablighuchi (perishte) din sorighin» deydu (ular dozaxta chékiwatqan azab tüpeylidin, zéminda qanchilik turghanliqini untuydu) [113]. ALLAH: «eger siler bilsenglar (dunyada) peqet azghina turdunglar» deydu [114]. I insanlar! Bizni siler özünglarni bikar yaratti (yeni siler bizni haywanatlarni yaratqinimizdek héchqandaq sawabmu bermeydighan, jazamu bermeydighan qilip yaratti). Özünglarni bizning dergahimizgha qayturulmaydu dep oylamsiler? [115]. Heq padishah Allah üstündur, uningdin bashqa héch ilah yoqtur, Allah ulugh ershning perwerdigaridur [116]. Kimki héchqandaq delili bolmighan halda Allah qa qoshup yene bir mebudqa ibadet qilidiken, perwerdigarining dergahida hésab béridu, kapirlar heqiqeten nijat tapmaydu [117]. «perwerdigarim ! Meghpiret qilghin, rehim qilghin, sen rehim qilghuchilarning yaxshisisen» dégin [118].

24 süre nur medinide nazil bolghan 64 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

(i muhemmed!) Bu bir süridurki, uni biz (sanga) nazil qilduq, uningdiki (ehkamlarni) perz qilip békittuq, (i möminler!) Silerning wez nesihet élishinglar üchün, uningda (silerni emel qilsun dep sheri’et ehkamlirini öz ichige alghan) roshen ayetlerni nazil qilduq [1]. Zina qilghuchi ayal we zina qilghuchi erning her birini yüz derridin urunglar, eger siler Allah qa we axiret künige iman éytidighan bolsanglar, Allah ning dinining (ehkamini ijra qilishta) ulargha rehim qilmanglar, ularni jazalighan chaghda möminlerdin bir türküm kishi hazir bolsun [2]. Zina qilghuchi er peqet zina qilghuchi ayalni yaki mushrik ayalnila alidu, zina qilghuchi ayal peqet zina qilghuchi erge yaki mushrikkila tégidu, u (yeni zina) möminlerge haram qilindi [3]. Ippetlik ayallarni zina bilen qarilighan, (buning rastliqigha adil) töt guwahchini keltürelmigen kishilerni 80 derre urunglar (yeni birawgha zina bilen töhmet chaplighan herbir ademni qamcha we shuninggha oxshash nersiler bilen 80 ni urunglar, chünki ular efife ayallargha yalghandin töhmet chaplighan we kishilerning abruyini tökken ademlerdur), ularning guwahliqini (ular yalghanchiliq we töhmet chaplash meydanida ching turidighanla bolsa) hergiz qobul qilmanglar, ular pasiqlardur (yeni ular bohtan chaplashtin ibaret chong gunahni ishligenlikliri üchün, Allah ning ita’itidin chiqquchilardur) [4]. Kéyin tewbe qilghan we (emellirini) tüzetkenler (yeni efife ayallargha qayta töhmet chaplimighanlar) buningdin mustesna (ularni kechürünglar, guwahliqini qobul qilinglar), chünki Allah meghpiret qilghuchidur (yeni bende tewbe qilip özini tüzetse, uni Allah meghpiret qilidu), tolimu méhribandur [5]. Xotunlirini zina bilen qarilighan we özliridin bashqa guwahchisi bolmighanlar guwahliq sözining rast ikenlikini delillesh üchün, Allah ning nami bilen töt qétim qesem qilsun [6]. Beshinchi qétimida: «eger yalghanchi bolsam manga Allah ning leniti bolsun» désun [7]. Xotun kishi érining yalghanchi ikenlikige Allah ning nami bilen töt qétim qesem ichse, jazagha tartilishtin saqlap qélinidu [8]. Beshinchi qétimida, u eger rastchillardin bolsa (yeni érimning gépi rast bolidighan bolsa) manga Allah ning ghezipi bolsun dep qesem qilidu [9]. Eger silerge Allah ning pezli we rehmiti bolmisa idi (choqum reswa bolattinglar), Allah tewbini bekmu qobul qilghuchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [10]. Shübhisizki, silerdin bir guruh adem (a’ishege) bohtan chaplidi. Bu siler üchün yaman emestur, (sewr qilghanliqinglar bilen sawabqa érishidighanliqinglar üchün we a’ishe, sefwanlarning pakliqi ashkara bolidighanliqi üchün) belki yaxshidur, bohtan chaplighuchilardin kimning qanchilik gunahi bolsa, uninggha shunchilik jaza bérilidu, bohtanning chong qismini tarqatqan adem (yeni abdullah ibn ubey) qattiq azabqa duchar bolidu [11]. Bohtanni anglighan chaghliringlarda er ayal möminler némishqa özlirini yaxshi dep qarap, bu éniq bohtan démidi? [12]. Ular némishqa töt neper guwahchini keltürmidi? Guwahchilarni keltürelmigen iken, ular Allah ning neziride yalghanchi hésablinidu [13]. Silerge dunya we axirette Allah ning pezli we merhemiti bolmisa idi, bohtan chaplighininglar üchün elwette chong azabqa duchar bolattinglar [14]. Öz waqtida bohtanni tilinglar bilen tarqattinglar, bilmeydighan nersenglarni éghizinglargha aldinglar, uni sel chaghlidinglar, halbuki, Allah ning neziride, u chong gunahtur [15]. Uni anglighan chéghinglarda, némishqa mundaq sözlerni qilish bizge munasip emes, (i Allah!) Sen paktursenki, bu chong bohtandur démidinglar [16]. ALLAH silerge nesihet qiliduki, eger mömin bolsanglar, hergiz qayta mundaq sözlerni qilmanglar [17]. ALLAH silerge (sheri’et ehkamlirini we güzel edeb exlaqlarni körsitip béridighan) ayetlerni bayan qilidu, Allah (bendilerge paydiliq ishlarni) obdan bilgüchidur, (tedbir qollinishta we sheri’itini berpa qilishta) hékmet bilen ish qilghuchidur [18]. Möminler üstide yaman sözlerning tarilishini yaqturidighan ademler, shübhisizki, dunya we axirette qattiq azabqa qalidu, Allah (sirlarni we niyetlerni) bilip turidu, siler bilmeysiler [19]. ALLAH ning silerge pezli we merhemiti bolmisa idi (silerni qattiq jazalaytti), Allah shepqetliktur, nahayiti méhribandur [20]. I möminler! Sheytanning keynige kirmenglar, kimki sheytanning keynige kiridiken, sheytan uni qebih (söz heriketler) ge, yaman ishlargha buyruydu, Allah ning silerge pezli we merhemiti bolmisa idi, silerdin héch adem ebediy pak bolmas idi we lékin Allah xalighan bendisini pak qilidu, Allah silerning (sözliringlarni) anglap turghuchidur, (niyetliringlarni) bilip turghuchidur [21]. Aranglarda ehli kerem we döletmen bolghanlar xish eqribalargha, miskinlerge we din yolida hijret qilghanlargha (bir nerse) bermeslikke qesem qilmisun, (ularning gunahini) epu qilsun, kechürsun, Allah ning silerge meghpiret qilishini yaqturmamsiler? ALLAH nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [22]. Yaman ishtin bixewer ippetlik mömin ayallargha qara chaplaydighanlar dunya we axirette choqum lenetke uchraydu (yeni Allah ning rehmitidin yiraq qilinidu), ular qattiq azabqa duchar bolidu [23]. Shu künde (yeni qiyamet künide) ularning tilliri, qolliri we putliri ularning qilmishliridin ularning ziyinigha guwahliq béridu [24]. Shu künde Allah ulargha toluq tégishlik jazasini béridu, ular Allah ning ashkara heq ikenlikini bilidu [25]. Yaman ayallar yaman erlerge layiqtur, yaman erler yaman ayallargha layiqtur, yaxshi ayallar yaxshi erlerge layiqtur, yaxshi erler yaxshi ayallargha layiqtur, ene shular ularning chaplighan bohtanliridin paktur, ular meghpirettin, (nazunémetlik jennetlerdiki) ésil riziqtin behrimen bolidu [26]. I möminler! Bashqilarning öylirige (kirishke) ijazet sorimighiche we öy igisige salam bermigiche kirmenglar, wez nesihet élishinglar (yeni bu güzel exlaq edebke emel qilishinglar) üchün bu (yeni ijazet sorap we salam bérip kirish ushtumtut kirishtin) silerge yaxshidur [27]. Eger bashqilarning öyliride héch adem bolmisa silerge ijazet bérilmigiche kirmenglar, eger silerge qaytinglar déyilse qaytip kétinglar, qaytip kétish siler üchün eng yaxshidur, Allah silerning qilidighan emelliringlarni bilip turghuchidur [28]. Shexsiy turalghu bolmighan (yeni dukan saraylargha oxshash) öylerge hajitinglar chüshüp kirsenglar, silerge héch gunah yoqtur Allah silerning ashkarilighininglarnimu, yoshurghininglarnimu bilip turidu [29]. Mömin erlerge éytqinki, (na mehremlerge) tikilip qarimisun, ewretlirini (zinadin) saqlisun, mundaq qilish ular üchün eng yaxshidur, Allah heqiqeten ularning qilmishliridin toluq xewerdar [30]. Möminlerge éytqinki, na mehremlerge tikilip qarimisun, ewretlirini yapsun, tashqi zinnetliridin bashqa zinnetlirini ashkarilimisun, léchekliri bilen kökreklirini yapsun, (tashqi zinnetliridin bashqa) zinnetlirini erliridin, atiliridin, ya qéyin atiliridin, ya oghulliridin, ya erlirining oghulliridin, ya öz qérindashliridin, ya qérindashlirining oghulliridin, ya hemshirilirining oghulliridin, ya dindash ayallardin, ya qol astidiki chörilerdin, ya xotunlargha éhtiyaji yoq xizmetchiler (yeni qéri, deldüsh bolghanliqtin jinsiy shehwiti yoqlar) din, ya ayallarning uyatliq jaylirini uqmaydighan (yeni balaghetke yetmigen) balilardin bashqa kishilerge körsetmisun, zinnetlirini kishilerge bildürüsh üchün ayaghlirini yerge urmisun, i möminler! Bextke érishishinglar üchün hemminglar Allah qa tewbe qilinglar [31]. Aranglardiki boytaq er, ayallarning we yaxshi qul we yaxshi chöriliringlarning béshini onglap qoyunglar; eger ular yoqsuz bolidighan bolsa (ularning yoqsuzluqi silerning ularning béshini onglap qoyushunglargha tosuq bolmisun), Allah ularni öz kerimi bilen bay qilidu, Allah ning (kerimi) kengdur, Allah bendilerning menpe’itini bilgüchidur [32]. Öylinelmeydighanlar Allah ularni öz kerimi bilen bay qilghuche, özlirini ippetlik tutsun, qulliringlardin toxtam tüzüshni tileydighanlar (yeni xojisigha mu’eyyen pul mal tölesh sherti bilen özining azad qilinishini tileydighanlar) bilen, eger ularning sadaqitini bayqisanglar, toxtam tüzünglar, silerge Allah ata qilghan mal mülükning bir qismini (özlirini azad qilishqa yardem teriqiside) ulargha béringlar, eger silerning chöriliringlar ippetlik bolushni xalisa, bu dunyaning azghina mélini dep ularni pahishigha mejburlimanglar, kimki ularni pahishigha mejburlaydiken, mejburlan’ghandin kéyin Allah ularni meghpiret qilghuchidur, (ulargha)rehim qilghuchidur(yeni pahishigha mejburlan’ghanliqi üchün, Allah ularni jawabkarliqqa tartmaydu, mejburlighuchilarni qattiq jazalaydu) [33]. (i möminler!)Biz silerge roshen ayetlerni, silerdin ilgiri ötken ümmetlerdin misallarni we teqwadarlar üchün wez – nesihetlerni shek – shübhisiz nazil qilduq [34]. ALLAH asmanlarning we zéminning nuridur, Allah ning (mömin bendisining qelbidiki)nuri xuddi (chiraq qoyidighan) tekchige oxshaydu, uningda chiraq bardur, chiraq shishining ichididur, shishe goya nurluq yultuzdur, chiraq mubarek zeytun derixining (yéghi) bilen yorutulghan, u (yeni zeytun derixi) sherq tereptimu emes, gherb tereptimu emes (sehrada ochuqchiliqta bolup, kün boyi uninggha kün nuri chüshüp turidu, shuning bilen uning méwisi piship yétilgen bolidu), yéghi (eng süzük bolidu, süzüklükidin) ot tegmisimu yorup kéteyla dep qalidu, (ot bilen yorutulsa) nur üstige nur qoshulidu, Allah xalighan kishini uning nurigha (yeni qur’an’gha) (egishishke) muweppeq qilidu, Allah (ibret alsun dep) kishilerge misallarni (ularning pemige yéqinlashturup) bayan qilidu, Allah hemme nersini bilgüchidur [35]. ALLAH ning ulughlinishi we ismining yad étilishi buyrulghan mesjidlerde (möminler) etigen – axshamda tesbih éytip turidu [36]. Ular shundaq erlerki, soda sétiq ularni Allah ni zikir qilishtin, namaz öteshtin, zakat bérishtin gheplette qaldurmaydu, ular dillar we közler qalaymiqanliship kétidighan kün (yeni qiyamet küni) din qorqidu [37]. ALLAH ni özlirining qilghan yaxshi emellirige mukapat bersun we özining pezlidin ashurup bersun dep (ular shundaq ibadetlerni qilidu) Allah xalighan ademge hésabsiz riziq béridu [38]. Kapirlarning (yaxshi emel dep oylighan) emelliri bayawandiki serabqa oxshaydu, teshna adem uni su dep guman qilidu, uning yénigha kelse héch nerse körünmeydu (yeni su körmeydu), u Allah ning öz (emelining) yénida (közitip turghuchi) ikenlikini bayqaydu, Allah uning qilmishigha tégishlik jaza béridu, Allah téz hésab alghuchidur [39]. Yaki ularning (yaxshi dep guman qilghan) emelliri chongqur déngizdiki qarangghuluqqa oxshaydu, uni (yeni déngizni) qatmuqat dolqunlar we dolqunlarning üstidiki qara bulutlar qaplap turidu. (mana bu) qatmuqat qarangghuluqlardur, (bu qarangghuluqqa giriptar bolghuchi) qolini uzatsa barmaqlirini körelmeydu, Allah nur ata qilmisa, kim bolmisun, nurni körelmeydu (yeni Allah hidayet qilmighan adem hergiz hidayet tapmaydu) [40]. ALLAH qa asmanlardiki we zémindikilerning we qanatlirini kergen halda (uchup kétiwatqan) qushlarning tesbih éytidighanliqini sen bilmemsen? ALLAH her(mexluq) ning du’asini we tesbihini bilidu, Allah ularning qilidighan ishlirini toluq bilgüchidur [41]. Asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur, (xalayiqning) axir qaytidighan jayi Allah ning dergahidur [42]. Körmemsenki, Allah bulutlarni heydeydu, andin ularni bir – birige qoshidu, andin ularni toplaydu, shuning bilen bulutning arisidin yamghur yaghqanliqini körisen, Allah asmandiki taghdek bulutlardin möldür yaghduridu, uni Allah xalighan ademge yetküzidu (yeni uning bilen xalighan ademning zira’iti, méwisi we charwilirigha ziyan yetküzidu) we uning (ziyinidin) xalighan ademni saqlaydu, chaqmaqning yoruqi (qarighuchilarni) közliridin ayriwetkili tas qalidu [43]. ALLAH kéche bilen kündüzni almashturup turidu, buningda eqil igiliri üchün elwette ibret bar [44]. ALLAH her bir jandarni sudin yaratti, ularning bezisi qorsiqi bilen mangidu, bezisi ikki put bilen mangidu, bezisi töt put bilen mangidu, Allah xalighan mexluqatlarni yaritidu, Allah heqiqeten her nersige qadirdur [45]. Shübhisizki, biz roshen ayetlerni nazil qilduq, Allah özi xalighan kishilerni toghra yolgha bashlaydu [46]. (munapiqlar) «Allah qa we peyghemberge iman éyttuq we ita’et qilduq» déyishidu, andin ulardin bir jama’e shuningdin (yeni imanni dewa qilghandin) kéyin, (sheri’et hökmidin) yüz örüydu, ular (heqiqette) mömin emes [47]. Ularning arisida (peyghember) höküm chiqirish üchün, ular Allah ning we peyghemberning (hökmige) chaqirilsa, ulardin bir jama’e (peyghemberning aldigha hazir bolushtin) bash tartidu [48]. Eger heqiqet ularning teripide bolidighan bolsa (peyghember eleyhissalamning heq höküm chiqiridighanliqni bilidighanliqliri üchün), peyghemberge boysun’ghan halda kélishidu [49]. Ularning dillirida (munapiqliq) illiti barmu? Ya) muhemmed eleyhissalamning peyghemberlikidin) gumanlinamdu? Ya Allah ning we uning peyghembirining ulargha adil bolmasliqidin qorqamdu? Yaq, ular (resulullahning hökmidin bash tartqanliqliri üchün) zalimdur [50]. (peyghember) möminlerning arisida höküm chiqirish üchün, ular Allah qa we uning peyghembirige chaqirilghan chaghda ular: «angliduq we ita’et qilduq déyishliri kérek, mana shundaq kishiler meqsetke érishküchilerdur [51]. ALLAH qa we uning peyghembirige ita’et qilghan Allah tin qorqqan we uninggha teqwadarliq qilghan kishiler bextke érishküchilerdur [52]. (munapiqlar) eger sen ularni (jihadqa) chiqishqa emr qilsang, choqum chiqidighanliqigha Allah bilen küchlük qesem qilidu. Éytqinki, «qesem qilmanglar, (qesiminglar yalghan, silerdin telep qilinidighini) sadaqetlik bilen ita’et qilishtur, Allah silerning qilmishliringlardin heqiqeten xewerdardur» [53]. Éytqinki: «Allah qa ita’et qilinglar, peyghemberge ita’et qilinglar, eger ular (Allah qa ita’et qilishtin) bash tartsa, peyghemberning elchilikni yetküzüsh mes’uliyiti bar, silerning ita’et qilish mes’uliyitinglar bar, eger peyghemberning (emrige) ita’et qilsanglar, hidayet tapisiler, peyghemberning peqet chüshinishlik qilip tebligh qilish mes’uliyiti bar» [54]. ALLAH ichinglardiki iman éytqan we yaxshi emellerni qilghan kishilerge, ulardin burun ötkenlerni zéminda hökümran qilghandek, ularnimu choqum hökümran qilishini, ular üchün tallighan dinini choqum mustehkem qilip bérishni we ularning qorqunchisini amanliqqa aylandurup bérishni wede qildi, ular manga ibadet qilidu, manga héch nersini shérik keltürmeydu, shu wedidin kéyin kapir bolghanlar Allah ning ita’itidin chiqquchilardur [55]. ALLAH ning rehmitige érishishinglar üchün namaz oqunglar, zakat béringlar, peyghemberge ita’et qilinglar [56]. Kapirlarni zéminida Allah ning azabidin qéchip qutulalaydu dep oylimighin, ularning jayi dozax bolidu, dozax némidégen yaman jay! [57]. I möminler! Silerning qulliringlar, chöriliringlar we ichinglardiki balaghetke yetmigen balilar namaz bamdattin burun, chüshte (uxlash üchün) kiyiminglarni salghan chéghinglarda we xuptendin kéyin (mushundaq) üch waqitta (yéninglargha kirse) silerdin ijazet sorisun, (bu) üch waqit silerning ewritinglar (échilip qalidighan waqittur), bu üch waqittin bashqa waqitlarda (ular silerge kirse) silergimu, ularghimu héch gunah bolmaydu, siler bir biringlar bilen bérish kélish qilip turisiler, Allah silerge ayetlerni (yeni sheri’et ehkamlirini) ene shundaq bayan qilidu, Allah hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [58]. Kichik baliliringlar balaghetke yetkende, ular ilgirikiler (yeni chonglar kirishte) ijazet sorighandek, (öyge kirishte hemme waqit) ijazet sorisun, Allah ayetlirini (dinning ishlirini) silerge shundaq bayan qilidu, Allah hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [59]. Yatliq bolushni xalimaydighan yashan’ghan ayallar zinnetlirini ashkarilimighan halda (rida, nimchigha oxshash) tashqi kiyimlirini séliwetse (erlerning aldida adettiki kiyimliri bilen yürse), héch gunah yoqtur, tashqi kiyimlirini séliwétishtin saqlansa ular üchün yaxshidur Allah hemmini anglap turghuchidur, bilip turghuchidur [60]. (jihadqa chiqalmisa) emagha gunah yoqtur, tokurgha gunah yoqtur, késelge gunah yoqtur. (i insanlar!) Siler öz öyliringlarda (yeni erliringlarning, ayalliringlarning öyliride) atiliringlarning öyliride, aniliringlarning öyliride, qérindashliringlarning öyliride, hemshirenglarning öyliride, ya atanglarning qérindaishlirining öyliride, atanglarning hemshirilirining öyliride, ya ananglarning qérindashlirining öyliride, ya ananglarning hemshirilirining öyliride, ya siler achquchlirini bashquridighanlarning öyliride (yeni öy igisi sirtqa chiqip kétip, öy bilen achquchni silerge tapshurghanlarning öyliride), ya dostliringlarning öyliride (ijazetsiz) birer néme yésenglar gunah yoqtur, siler topliship yésenglarmu, ya yekke yésenglarmu gunah yoqtur, siler öylerge kirgen chéghinglarda özünglargha (yeni öydiki kishilerge) Allah belgiligen mubarek, pak salamni béringlar, (yeni essalamu eleykum denglar) Allah silerni chüshensun dep ayetlerni mushundaq bayan qilidu [61]. ALLAH qa we uning peyghembirige iman éytqan kishiler kamil möminlerdur, ular (musulmanlargha paydiliq) bir ish üstide (meslihetlishish üchün) peyghember bilen jem bolghan chaghlirida, peyghemberdin ijazet sorimighiche kétip qalmaydu, sendin ijazet soraydighanlar Allah qa we uning peyghembirige iman éytidighan kishilerdur, bezi shexsiy ish üchün ular sendin ijazet sorisa, ularning ichidin sen xalighan ademlerge ijazet bergin, ulargha sen Allah tin meghpiret tiligin, Allah heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidu, nahayiti méhribandur [62]. (i möminler!) Peyghemberni siler bir biringlarni chaqirghandek chaqirmanglar, silerdin (peyghemberning söhbitidin) asta sughurulup ghippide chiqip ketkenlerni Allah elwette bilidu, peyghemberning emrige xilapliq qilghuchilar (dunyada chong bir) pitnige yoluqushtin, ya (axirette) qattiq bir azabqa duchar bolushtin qorqsun [63]. Bilinglarki, asmanlardiki we zémindiki nersilerning hemmisi Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, Allah ning mexluqatidur, Allah ning teserrupi astididur), Allah silerning emeliy ehwalinglarni bilip turidu, bendiler Allah ning dergahigha qayturulidighan künde (yeni qiyamet künide) Allah ularning qilghan ishlirini ulargha éytip béridu, Allah hemme nersini bilgüchidur [64].

25 süre furqan mekkide nazil bolghan, 77 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Pütün jahan ehlini (Allah ning azabidin) agahlandurghuchi bolushi üchün, bendisige (yeni muhemmed eleyhissalamgha) heq bilen batilni ayrighuchi qur’anni nazil qilghan Allah ning berikiti büyüktur [1]. Asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur, Allah ning balisi yoqtur, padishahliqta shérikimu yoqtur, Allah hemme nersini yaratti, andin (özining xahishi boyiche) uninggha munasip ölchemni belgilidi [2]. Mushriklar Allah ni qoyup héch nersini yaritalmaydighan we özliri yaritilghan ilahlar (yeni butlar) gha ibadet qildi. Ular (yeni butlar) özliridin birer ziyanni dep’i qilalmaydu. Özlirige birer paydini keltürelmeydu, (bashqilarning) jénini élishqa, (bashqilargha) hayat béghishlashqa yaki (ölüklerni) tirildürüshke qadir bolalmaydu [3]. Kapirlar: «bu (yeni qur’an) peqet u (yeni muhemmed) özi toqughan yalghandur, uninggha uni toqushqa bashqa bir qewm (yeni ehli kitab) yardem bergen» deydu, ular (peyghember eleyhissalamgha bohtan chaplash bilen uninggha) zulum qildi we yalghanni chaplidi [4]. Ular éytti: «(bu) burunqilarning epsaniliridurki, ularni u yazduruwalghan, (hipzi qiliwélish üchün) uninggha etigen – axshamda oqup bériliwatidu» [5]. Éytqinki, «uni asmanlardiki we zémindiki sirni bilip turidighan Allah nazil qildi, Allah heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidur, (bendilerge) nahayiti méhribandur» [6]. Mushriklar (muhemmed eleyhissalamni mesxire qilip) éytti: «bazarlarda (biz tamaq yégendek) tamaq yeydighan, (biz mangghandek) méngip yüridighan bu qandaq peyghember? Uning bilen bille agahlandurghuchi bolush üchün Allah uninggha némishqa bir perishte ewetmidi [7]. Ya uninggha bir xezine bérilmidi, ya uninggha méwilirini yeydighan bir bagh bérilmidi?» zalimlar (yeni kapirlar): «siler peqet séhirlen’gen bir ademge egishiwatisiler» dédi [8]. Mushriklarning séning üchün nurghun misallarni keltürgenlikige qarighin, ular azdi, toghra yol tapalmaydu [9]. ALLAH ning berikiti büyükturki, eger u xalisa sanga ularning éytqanliridinmu yaxshi, astidin östenglar éqip turidighan baghlarni we chong saraylarni ata qilatti [10]. Yaq, ular qiyametni inkar qildi, qiyametni inkar qilghanlargha biz dozaxni teyyarliduq [11]. Dozax ularni yiraqtin körgen chaghda, ular dozaxning ghezeptin qaynighan we (éshektek) hangrighan awazni anglaydu [12]. Ular zenjir bilen baghlan’ghan halda dozaxning tar yérige tashlan’ghan chaghda, bu yerde ular (özlirining) ölümini tileydu [13]. (ulargha) bügün siler bir ölümni emes, talay ölümlerni tilenglar (déyilidu) [14]. Ulargha éytqinki, «shu (dozax) yaxshimu ya teqwadarlargha wede qilin’ghan, (kirgen kishi) menggü qalidighan jennette yaxshimu?» jennet teqwadarlargha bérilgen mukapattur we ularning axiri baridighan jayidur [15]. Ular jennette xalighan németlerdin behrimen bolidu, jennette menggü qalidu, bu perwerdigaringdin ishqa ashurush tilinidighan wedidur [16]. Shu künde Allah ulargha qoshup, ular Allah ni qoyup, choqun’ghan nersilirini yighidu. Andin Allah (ulargha): «méning bu bendilirimni siler azdurdunglarmu? Ya (toghra) yoldin ular özliri azdimu?» deydu [17]. (ibadet qilin’ghuchilar) étidu: «i Allah ! Sen paktursen, séni qoyup bashqilarni dost tutush (yeni sendin bashqigha choqunush) bizge (we séning mexluqatingdin héch ehedige) layiq emes, lékin sen ularni we ularning ata – bowilirini shu qeder németke chümdürdungki, ular séni yad étishini untudi. Ular halak bolghuchi qewm boldi» [18]. Shübhisizki, ibadet qilin’ghuchilar silerning (ularni mebud dégen) sözünglarni inkar qildi, (i kuffarlar!) Siler (özünglardin azabni) dep’i qilishqimu we (bu baladin özünglarni qutuldurushqa) yardem bérishkimu qadir bolalmaysiler, silerdin kimki (Allah qa shérik keltürüsh bilen özige) zulum qilidiken, uninggha biz (axirette) qattiq azabni tétitimiz [19]. Biz sendin ilgiri ewetken peyghemberlerning hemmisila elwette tamaq yeytti, bazarlarda méngip yüretti, bezinglarni bezinglar bilen siniduq, sewr qilamsiler? (yeni sewr qilinglar) perwerdigaring (sewr qilghuchilar bilen sewr qilmighuchilarni) körup turghuchidur [20]. Bizge mulaqat bolushni ümid qilmaydighanlar (yeni mushriklar): «némishqa bizge perishtiler chüshürülmeydu, yaki (biz némishqa) perwerdigarimizni körmeymiz» déyishti. Shübhisizki ular özlirini chong tutti we tolimu heddidin ashti [21]. Ular (yeni mushriklar) (özlirining jénini élish üchün chüshken) perishtilerni körgen küni gunahkarlargha xush xewer bolmaydu, perishtiler ulargha: «(silerge jennet) haramdur» deydu [22]. Biz ularning qilghan yaxshi emellirini bir terep qilip, uni uchup yürgen tozandek qiliwétimiz, (yeni ular imansiiz bolghanliqtin, qilghan yaxshi emellirini yoqqa chiqirimiz) [23]. Ehli jennet bu künde eng yaxshi jayda we eng yaxshi aramgahta bolidu [24]. Shu künde asman bulut bilen birlikte yérilidu, perishtiler (bendilerning name emalini élip) arqimu’arqa chüshidu [25]. Padishahliq bu künde merhemetlik Allah qa xastur, bu kün kapirlargha qéyindur [26]. Shu küni zalim (yeni kapir) ikki qolini chishlep: «isit! Peyghember bilen (nijatliq) yolini tutsamchu, isit! Palanini dost tutmighan bolsamchu? Qur’an manga yetkendin kéyin, u (yeni palani) méni qur’andin, shek shübhisizki, azdurdi» deydu, sheytan insanni (azdurup bolup) tashliwétidu [2729]. Peyghember éytti: «i perwerdigarim! Shübhisizki, méning qewmim bu qur’anni tashlanduq qilip qoydi» [30]. Shuningdek (yeni sanga qewmingning mushrikliridin düshmenlerni qilghandek) herbir peyghemberge bir qisim gunahkarlarni uning düshmini qilduq, perwerdigaring yol körsetküchi we yardemchi bolushqa sanga yéterliktur [31]. Kapirlar: «qur’an némishqa uninggha (yeni muhemmed eleyhissalamgha) bir qétimdila nazil qilinmidi?» dédi. Séning dilingni mustehkem qilish üchün, uni parche parche nazil qilduq, uni ayrim – ayrim nazil qilduq [32]. Ular (yeni mushriklar) qandaq bir so’alni tashlimisun, (uninggha qarita) biz sanga heq jawabni we hemmidin güzel chüshendurushni nazil qilduq [33]. Ular jehennemge yüzliri bilen sürülidu, ularning jayi eng yaman, yoli eng azghundur [34]. Shübhisizki, biz musagha kitab (yeni tewratni) ata qilduq hemde uning qérindishi harunni uninggha yardemchi qilduq [35]. Ulargha: «bizning ayetlirimizni inkar qilghan qewmge béringlar» déduq, (u qewm kufrida ching turghanliqtin) ularni dehshetlik türde halak qilduq [36]. Nuhning qewmi peyghemberlerni inkar qilghan chaghda ularni gherq qilduq hemde ularni kishilerge ibret qilduq, zalimlargha (axirette) qattiq azab teyyarliduq [37]. Ad qewmini, semud qewmini, res ahalisini we ularning arisidiki nurghun ümmetlerni hem (halak qilduq) [38]. Herbir qewmge nurghun misallarni bayan qilduq, (wez nesihet ünüm bermigenliktin) herbir qewmni halak qilduq [39]. Ular heqiqeten (shamgha bérip kélishte) yaman yamghur (yeni tash) yaghdurulghan sheherdin ötidu, ejeba ular uni körüp (ibret almamdu?) Yaq (yeni ibret almaydu), ular (qiyamet küni) qayta tirilishni ümid qilmaydu [40]. Ular séni körse peqet mesxire qiliwélip: «Allah peyghemberqilip ewetken mushumu? Eger dinimizda ching turmisaq (muhemmed) bizni ilahlirimizndin azduruwetkili tas qalatti» (dédi). Kimning yolining eng xata ikenlikini ular (axirette) azabni körgen chaghda bilidu [41 42]. Éytip baqsangchu? Nepsi xahishini ilah qiliwalghan ademge (nepsi xahishigha egishishtin uni saqlash üchün) hamiy bolalamsen [43]. Ularning tolisini (gépingni) anglaydighan yaki chüshinidighan ademler dep guman qilamsen? Ular (chüshenmeslikte) peqet chaharpaylargha oxshashtur, belki ulardinmu better gumrahtur [44]. Perwerdigaringning sayini qandaq sozghanliqini körmidingmu? Eger xalisa uni elwette muqim qilatti, andin quyashni sayige delil qilduq (yeni künning chiqqanliqini sayining barliqigha delil qilduq) [45]. Andin uni asta – asta yoqattuq [46]. ALLAH silerge kéchini libas, uyquni (bedininglar üchün) rahet qildi, kündüzni (tirikchilik üchün zéminda) yéyilidighan waqit qildi [47]. ALLAH rehmitini (yeni yamghurni) yaghdurush aldida shamalni xush xewer qilip ewetti, yamghur bilen ölük zéminni tirildürüsh we biz yaratqan haywanlarni, nurghun insanlarni su bilen teminlesh üchün, buluttin pak suni chüshürüp berduq [48 49]. Ularni wez nesihet alsun dep, yamghurni ularning arisida teqsim qilduq (yeni gah u yerge, gah bu yerge yaghdurduq), insanlarning tolisi (Allah qa) kufriliq qilidu [50]. Eger xalisaq elwette her sheherge bir agahlandurghuchi (yeni peyghember) ewetettuq [51]. Shuning üchün kapirlargha ita’et qilmighin, qur’an arqiliq ulargha qarshi (pakitlarni otturigha qoyup) barliq küchüng bilen küresh qilghin [52]. ALLAH (qudriti bilen) biri tatliq bolghan deryani, biri tuzluq bolghan déngizni (ular bir birige tutishangghu bolghan halda (qoyuwetti) arliship ketmesliki üchün (ularning arisida perde, tosma berpa qildi [53]. ALLAH insanni abimenidin yaratti, uni balilar nisbet bérilidighan er we quda bajiliq peyda qilidighan ayal (din ibaret ikki xil qilip) yaratti, perwerdigaring hemmige qadirdur [54]. Ular (yeni mushriklar) Allah ni qoyup ulargha paydimu yetküzelmeydighan, ziyanmu yetküzelmeydighan nersilerge choqunidu, kapir perwerdigarigha asiyliq qilish bilen (sheytan’gha) yardem bergüchidur [55]. Séni peqet (jennet bilen) xush xewer bergüchi, (dozaxtin) agahlandurghuchi qilip ewettuq [56]. Éytqinki, «men (Allah ning emrini) tebligh qilghanliqimgha silerdin héch heq telep qilmaymen, peqet (méning tileydighinim shuki, méning dinimgha egishish bilen (perwerdigari terepke yol élishni xalaydighanlar) yol alsun)» [57]. (hemme ishingda) ölmeydighan menggü hayat Allah qa yölen’gin, uninggha hemd éytish bilen Allah ni pak dep étiqad qilghin, u bendilerning gunahlirini toluq bilishte yéterliktur [ 58]. ALLAH asmanlarni zéminni we ularning arisidiki nersilerni alte künde yaratti, andin ersh üstide (özige layiq rewishte) qarar aldi, Allah nahayiti merhemetliktur, buni (yeni Allah ning büyüklükini) bilidighan ademdin sorighin (sanga Allah ning süpetlirini éytip béridu) [59]. Ulargha (yeni mushriklargha): «rehman’gha (yeni merhemetlik Allah qa) sejde qilinglar!» déyilse, ular: «rehman dégen néme? Sen bizni buyrughan nersige sejde qilamduq?» deydu. Bu söz ularni (imandin) téximu yiraqlashturidu [60]. Asmanda burujlerni, yénip turidighan chiraqni (yeni künni) we nurluq ayni yaratqan Allah ning berikiti büyüktur [61]. ALLAH (özining qudritini) eslimekchi bolghanlar yaki (özining némitige) shükür qilmaqchi bolghanlar üchün kéche bilen kündüzni almiship turidighan qilip berdi [62]. Merhemetlik Allah ning (yaxshi köridighan) bendiliri zéminda özlirini töwen tutup temkinlik bilen mangidu, nadanlar ulargha (yaqturmaydighan) söz qilsa, ular: «silerge amanliq tileymiz» deydu (yeni gunah bolmaydighan sözlerni qilidu) [63]. Ular kéchilerni perwerdigarigha sejde qilish we qiyamda turush bilen)yeni namaz oqush bilen) ötküzidu [64]. Ular (yeni Allah yaxshi köridighan bendiler) éytidu: «perwerdigarimiz! Bizdin jehennem azabini dep’i qilghin, jehennemning azabi heqiqeten (séning düshmenliringdin) ayrilmaydu [65]. Jehennem heqiqeten yaman qarargahtur, yaman jaydur» [66]. Ular (yeni Allah yaxshi köridighan bendiler) xirajet qilghanda, israpchiliqmu qilmaydu, béxilliqmu qilmaydu, otturahal xirajet qilidu [67]. Ular Allah qa ikkinchi bir mebudni shérik qilmaydu, Allah haram qilghan naheq adem öltürüsh ishini qilmaydu, zina qilmaydu, kimki bu (gunahlar) ni qilidiken, (axirette) u jazagha uchraydu [68]. Qiyamet küni uninggha hessilep azab qilinidu, u menggü azab ichide xarlan’ghan halda qalidu [69]. Peqet (ularning ichidin) (bu dunyadiki chéghida) tewbe qilghan, iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarla bu halda qalmaydu, Allah ularning gunahlirini yaxshiliqqa almashturidu, Allah tolimu meghpiret qilghuchidur we merhemet qilghuchidur [70]. Kimki (gunahlirigha) tewbe qilidiken we emelini tüzeydiken, u Allah qa yüzlen’gen bolidu (yeni Allah u ning tewbisini qobul qilip, uningdin razi bolidu) [71]. Ular (yeni Allah yaxshi köridighan bendiler) yalghan guwahliq bermeydu, yaman sözni anglap qalghan chaghda aliyjanabliq bilen ötüp kétidu [72]. Ulargha perwerdigarining ayetliri bilen wez nesihet qilinsa, gas, kor boluwalmaydu (yeni uni bérilip ixlas bilen anglaydu) [73]. Ular: «i perwerdigarimiz! Bizge ayallirimiz we ewlatlirimiz arqiliq shadliq béghishlishingni (yeni bizge sanga ita’etmen perzent ata qilishingni) tileymiz, bizni teqwadarlarning péshiwasi (yeni teqwadarlarning nemunisi, yaxshiliqqa dewet qilghuchi) qilghin» deydu [74]. Ene shular sewrlik bolghanliqi üchün jennet bilen mukapatlinidu, ular jennette (perishtiler teripidin qilin’ghan) du’a we salam bilen qarshi élinidu [75]. Ular jennette menggü qalidu, jennet némidégen güzel qarargah! Némidégen güzel jay! [76]. Éytqinki, «eger silerning du’ayinglar bolmisa, perwerdigarim silerge perwa qilmaydu, (i kapirlar! Peyghemberni) inkar qildinglar, (axirette) siler qutulalmaydighan azabqa duchar bolusiler» [77].

26 süre shu’era mekkide nazil bolghan, 227 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

طa, sim, mim [1]. Bu, roshen kitab (yeni qur’an) ayetliridur [2]. (i muhemmed!) Ularning iman éytmighanliqidin özüngni halak qiliwétishing mumkin [3]. Eger biz ularning (iman éytishini) xalaydighan bolsaq, ulargha asmandin (ularni iman’gha mejburlaydighan) bir ayetni (alametni) nazil qilattuqte, uninggha ular bash egken bolatti [4]. Ulargha merhemetlik Allah teripidin qur’andin yéngidin birnerse nazil bolsila, ular uningdin yüz örüydu [5]. Ular rastla (qur’anni) inkar qildi, mesxire qilghan nersining xewerliri (yeni aqiwiti) ulargha kélidu [6]. Ular zéminni (yeni zéminning ajayibatlirini) küzetmidimu? Zéminda türlük paydiliq ösümlüklerni östürduq [7]. Buningda elwette (Allah ning qudritini körsitidighan) alamet bar, ularning tolisi iman éytquchi bolmidi [8]. Séning perwerdigaring heqiqeten ghalibtur, nahayiti méhribandur [9]. Öz waqtida perwerdigaring musagha nida qildi: «sen zalim qewmge barghin [10]. (ular) pir’ewnning qewmidur, ular (Allah ning jazalishidin) qorqmamdu?» [11]. Musa éytti: «perwerdigarim! Men heqiqeten ularning méni inkar qilishidin qorqimen [12]. (ularning méni inkar qilishidin) yürikim siqilidu, tilim kékech, shunga (manga yardemde bolush üchün) harunni (peyghember) qilip ewetkin [13]. (ularning dewasiche) ularning aldida méning gunahim bar, ularning méni öltürüshidin qorqimen» [14]. ALLAH éytti: «hergiz undaq emes (yeni séni ular hergiz öltürelmeydu), siler méning möjizilirimni élip béringlar, biz heqiqeten siler bilen bille (munazirenglarni) anglap turimiz [15]. Siler pir’ewn’ge bérip: biz heqiqeten alemlerning perwerdigarining elchisimiz [16]. Isra’il ewladini (qulluqungdin) boshatqin, ular biz bilen (shamgha) ketsun denglar» [17]. (ular pir’ewn’ge kélip elchilikni yetküzdi) pir’ewn (musagha) éytti: «séni biz öyimizde kichikingdin terbiylep chong qilmiduqmu? Arimizda köp yillar turmidingmu? [18]. Sen héliqi qilghan ishingni qilmidingmu? (yeni qibtini öltürmidingmu?) Sen tuzkorlardinsen» [19]. Musa éytti: «men u ishni qilghan chéghimda nadanlardin idim [20]. Silerdin qorqup, silerdin qachtim, perwerdigarim manga hékmet ata qildi, méni peyghember qildi [21]. Sen isra’il ewladini qul qilding, séning manga minnet qilghan némiting ene shudur» [22]. Pir’ewn éytti: «alemlerning perwerdigari dégen néme?» [23]. Musa éytti: «u asmanlarning, zéminning we ularning arisidiki pütün mexluqatlarning perwerdigaridur. Eger siler heqiqiy ishinidighan bolsanglar» [24]. Pir’ewn chörisidikilerge: «(uning jawabini) anglawatamsiler?» dédi [25]. Musa ytti: «(u) silerning perwerdigaringlardur we silerning ata bowanglarning perwerdigaridur» [26]. Pir’ewn éytti: «silerge ewetilgen(bu)elchi elwette mejnundur» [27]. Musa éytti: «(u) meshriqning, meghribning we ularning arisidiki mexluqatning perwerdigaridur. Eger siler chüshinidighan bolsanglar» [28]. Pir’ewn éytti: «eger mendin gheyrini ilah qiliwalidighan bolsang, séni choqum zindan’gha tashlaymen» [29]. Musa éytti: «(méning rast peyghember ikenlikimni ispatlaydighan) roshen delil keltürsemmu (zindan’gha tashlamsen?)» [30]. Pir’ewn éytti: «eger sözüng rast bolsa roshen delilingni keltürgin» [31]. Musa hasisini tashliwidi, nagahan op’ochuq ejdihagha aylandi [32]. Musa (qoynidin) qolini chiqiriwidi, nagahan u qarighuchilargha (nur chaqnap turidighan) ap’aq bolup köründi [33]. Pir’ewn chörisidiki (qewmning) chonglirigha éytti: «bu heqiqeten usta séhirger iken, u séhir arqiliq silerni zémininglardin heydep chiqarmaqchi, (bu heqte) néme meslihet bérisiler?» [3435] ular éytti: «(ularning ishini) texir qilghin, sheherlerge (séhirgerlerni) yiqquchi kishilerni ewetkin [36]. Ular séning hozurunggha nahayiti usta séhirgerlerning hemmisini élip kelsun» [37]. Mu’eyyen kündiki belgilen’gen waqitta séhirgerler toplandi [38]. Kishilerge: «siler yighilip boldunglarmu? Eger séhirgerler ghalib chiqsa ulargha boysunushimiz mumkin» déyildi [39 40]. Séhirgerler pir’ewnning qéshigha yétip kelgende, ular pir’ewn’ge: «eger ghelibe qilsaq bizge choqum mukapat bérilemdu?» dédi [41]. Pir’ewn: « he’e, u chaghda (silerge mukapat bérilidu, uning üstige) siler choqum méning yéqin ademlirimdin bolup qalisiler» dédi [42]. Musa ulargha: «tashlaydighan nersenglarni tashlanglar!» dédi [43]. Ular arghamchilirini, hassilirini tashlidi. Ular: «pir’ewnning kattiliqi bilen qesemki, biz shek shübhisiz ghelibe qilimiz» dédi [44]. Musa hasisini tashlidi, (u ejdihagha ayliinip) ularning oydurma nersilirini yütüwetti [45]. Sihirgerler sejdige bardi [46]. Ular: «alemlerning perwerdigarigha musa we harunning perwerdigarigha iman éyttuq» dédi [4748]. Pir’ewn: «men ruxset qilmay turup siler musagha iman éyttinglar, u choqum silerge séhirni ügetken bashliqinglar iken, (silerni qandaq jazalaydighanliqimni) uzun’gha qalmay bilisiler, qolunglarni, putunglarni choqum ong chep qilip (yeni ong qolunglar bilen sol putunglarni yaki sol qolunglar bilen ong putunglarni) késimen, hemminglarni choqum dargha asimen» dédi [49]. Séhirgerler: «(buningdimu bizge) héch ziyan yoq, biz elwette perwerdigarimizning dergahigha qaytquchilarmiz, biz musagha hemmidin burun iman éytquchilar bolghanliqimiz üchün, perwerdigarimizning xataliqlirimizni meghpiret qilishini elwette ümid qilimiz» dédi [50 51]. Biz musagha: «kéchide bendilirimni (yeni beni isra’ilni) élip atlan’ghin. Siler elwette qoghlinisiler, (yeni pir’ewn öz qewmi bilen silerni qoghlap chiqidu)» dep wehyi qilduq [52]. Pir’ewn sheherlerge (esker) toplighuchilarni ewetti [53]. (pir’ewn éyttiki) «bu kishiler heqiqeten bir ochum ademlerdur [54]. Ular heqiqeten bizning achchiqimizni keltürüp qoydi [55]. Biz heqiqeten éhtiyatchan jama’emiz» [56]. Biz olarni (yeni pir’ewn bilen uning qewmini) baghlardin, bulaqlardin, xezinilerdin we ésil turalghudin ayriwettuq [5758]. Shundaq qilip ularni beni isra’ilgha miras qilip berduq [59]. Ular (yeni pir’ewn bilen uning qoshuni) ularni kün chiqqan chaghda qoghlap chiqti [60]. Ikki top (yeni pir’ewn topi bilen musa eleyhissalamning topi) bir birini körüp turushqan chaghda, musaning ademliri: «ular: (yeni pir’ewn bilen qoshuni)bizge choqum yétishiwalidighan boldi» dédi [61]. Musa éytti: «undaq bolmaydu (yeni hergiz yétishelmeydu) perwerdigarim heqiqeten men bilen bille, méni (qutulush yoligha) bashlaydu» [62]. Biz musagha: «hasang bilen deryagha urghin» dep wehyi qilduq, (musa hasisi bilen uruwédi) derya yérildi, (her bir yérilghan) qismi chong taghdek bolup qaldi [63]. Ikkinchi bir guruhni bu yerge yéqinlashturduq (yeni pir’ewn bilen qoshunini beni isra’ilning arqisidin deryagha kirgüzduq) [64]. Musa bilen uning hemrahlirini pütünley qutquzduq [65]. Andin ikkinchi guruhni (yeni pir’ewn bilen qewmini) gherq qilduq [66]. Buningda (yeni pir’ewn bilen uning qewmining gherq bolushida) elwette (chong) ibret bar, ularning tolisi iman éytquchi bolmidi [67]. Séning perwerdigaring heqiqeten ghalibtur, nahayiti méhribandur [68]. Ulargha ibrahimning qissisini oqup bergin [69]. Öz waqtida u atisigha we qewmige: «némige ibadet qilisiler?» dédi(70]. Ular: «butlargha ibadet qilimiz, bu ibadetni dawalashturimiz» déyishti [71]. Ibrahim éytti: «du’a qilghan chéghinglarda ular (du’ayinglarni anglamdu?) [72]. Ya silerge payda yetküzelemdu? Ya ziyan yetküzelemdu?» [73]. Ular éytti: «undaq emes, ata bowilirimizning shundaq qilghanliqini bayqiduq» [74]. Ibrahim éytti: «éytip béqinglarchu! Silerning ibadet qilghininglar néme? [75] silerning eng qedimki ejdadliringlarning ibadet qilghini néme? [76]ular (yeni butlar) méning düshminimdur, peqet alemlerning perwerdigari (méning perwerdigarimdur) [77]. U méni yaratqan, u méni hidayet qilidu [78]. U méni tamaq bilen teminleydu, ussuluq bilen teminleydu [79]. Aghrip qalsam u méni saqaytidu [80]. U méni qebzi roh qilidu, kéyin yene tirildüridu [81]. Qiyamet küni uning méning xataliqlirimni meghpiret qilishini ümid qilimen [82]. Perwerdigarim! Manga ilim hékmet ata qilghin, méni yaxshilargha qoshqin [83]. Kéyinkiler arisida yaxshi namimni qaldurghin [84]. Méni nazunémetlik jennetning warisliridin qilghin [85]. Atamgha meghpiret qilghin, u heqiqeten gumrahlardin boldi [86]. Ular (yeni xalayiqlar) (hésab bérish üchün) tirildürilidighan künde méni reswa qilmighin [87]. U küni (héch kishige) mal we oghullar payda yetküzelmeydu [88]. Peqet (Allah ning dergahi) gha pak qelb bilen kelgen ademgila payda yetküzülidu» [89]. Jennet teqwadarlargha yéqinlashturilidu [90]. Dozax gumrahlargha ochuq körsitilidu [91]. Ulargha: « siler ilgiri Allah ni qoyup choqun’ghan nersenglar qeyerde? Ular silerge yardem bérelemdu? Ya özlirige yardem bérelemdu?» déyilidu [9293]. Butlar, gumrahlar we iblisning qoshunlirining hemmisi dozaxqa üsti üstilep tashlinidu [9495]. Ular dozaxta jédelliship éytidu: «Allah bilen qesemki, biz op’ochuq gumrahliqta iduq [9697]. Öz waqtida biz silerni (ibadette) alemlerning perwerdigari bilen oxshash orunda qoyattuq [98]. Bizni peqet gunahkarlarla azdurdi [99]. Shuning üchün bizge shapa’et qilghuchilar yoq [100]. We yéqin dostimu yoq [101]. Eger bizge (dunyagha) qaytishqa bolsa idi, biz möminlerdin bolattuq» [102]. Shübhisizki, buningda (yeni ibrahim we uning qewmining qissiside) (eqil igiliri üchün) elwette (chong) ibret bar, ularning tolisi iman éytquchi bolmidi [103]. Séning perwerdigaring heqiqeten nahayiti ghalibtur, nahayiti méhribandur [104]. Nuhning qewmi peyghemberlerni inkar qildi [105]. Öz waqtida ulargha qérindishi nuh éytti: «siler (Allah tin) qorqmamsiler? [106]. Men heqiqeten silerge sadiq bir peyghembermen [107]. Siler Allah tin qorqunglar, manga ita’et qilinglar [108]. Tebligh qilghanliqimgha silerdin héchqandaq heq telep qilmaymen, uni peqet alemlerning perwerdigaridin tileymen [109]. ALLAH tin qorqunglar, manga ita’et qilinglar » [110]. Ular: «(i nuh!) Sanga töwen tebiqidiki ademler egeshken tursa, sanga biz iman éytamduq?» dédi [111]. Nuh éytti: «men ularning néme qilghanliqini uqmaymen [112]. Eger bilsenglar ulardin hésab élishni peqet perwerdigarim üstige alghan [113]. Men möminlerni qoghliwetmeymen [114]. Men peqet ochuq ashkara agahlandurghuchimen» [115]. Ular éytti: «i nuh! Eger sen (peyghemberlik dewetingdin) yanmisang, sen choqum tash kések qilinip öltürülgüchilerdin bolisen» [116]. Nuh éytti: «perwerdigarim! Qewmim méni heqiqeten inkar qildi [117]. Men bilen ularning arisida höküm chiqarghin, méni we men bilen bille bolghan möminlerni qutquzghin» [118]. Biz uni we (ademler, haywanlar bilen) liq tolghan kémide uning bilen bille bolghanlarni qutquzduq [119]. (ularni qutquzghandin) kéyin andin qalghanlarni gherq qilduq [120]. Buningda (tepekkur qilghuchilar üchün) elwette (chong) ibret bar, ular (yeni kishiler) ning tolisi iman éytquchi bolmidi [121]. Séning perwerdigaring heqiqeten nahayiti ghalibtur, nahayiti méhribandur [122]. Ad (xelqi) peyghemberlerni inkar qildi [123]. Öz waqtida ulargha qérindishi hud éytti: «siler (Allah tin) qorqmamsiler? [124]. Men heqiqeten silerge sadiq peyghembermen [125]. Siler Allah tin qorqunglar, manga ita’et qilinglar [126]. Tebligh qilghanliqimgha silerdin héchqandaq heq telep qilmaymen, uni peqet alemlerning perwerdigaridin tileymen [127]. Siler her bir égiz jaygha oyun külke üchün bir alamet (yeni égiz bina) salamsiler [128]. (goya siler ölmeydighandek) dunyada menggü qélishni ümid qilip puxta saraylarni salamsiler [129]. Eger (birawni) jazalisanglar, zalimlardek jazalaysiler [130]. Siler Allah tin qorqunglar, manga ita’et qilinglar [131]. Silerge siler bilidighan németlerni ata qilghan Allah tin qorqunglar [132]. U silerge charwilarni, oghullarni, baghlarni, bulaqlarni ata qildi [133134]. Men heqiqeten silerning büyük künning azabigha qélishinglardin qorqimen» [135]. Ular éytti: «nesihet qilamsen, qilmamsen, beribir bizge oxshash [136]. Bu (yeni butlargha choqunush) peqet burunqilardin qalghan adet [137]. Biz hergiz jazalanmaymiz» [138]. Ular uni (yeni hudni) inkar qildi, ularni biz halak qilduq, buningda elwette (chong) ibret bar, ularning tolisi iman éytquchi bolmidi [139]. Séning perwerdigaring heqiqeten nahayiti ghalibtur, nahayiti méhribandur [140]. Semud (xelqi) peyghemberlerni inkar qildi [141]. Öz waqtida ulargha qérindishi salih éytti: «(Allah tin) qorqmamsiler? [142]. Men heqiqeten silerge sadiq peyghembermen [143]. Siler Allah tin qorqunglar, manga ita’et qilinglar [144]. Tebligh qilghanliqimgha silerdin héchqandaq heq telep qilmaymen, uni peqet alemlerning perwerdigaridin tileymen [145]. Siler bu yerlerde, baghchilardin, bulaqlardin, zira’etlerdin, yumshaq pishqan xormilardin behrimen bolup xatirjem halda dawamliq qalimiz (dep oylamsiler) [146148]. Xushal halda taghlarni téship öy yasamsiler [149]. ALLAH tin qorqunglar, manga ita’et qilinglar [150]. Zéminda buzghunchiliq qilidighan, islah qilmaydighan heddidin ashquchilarning emrige ita’et qilmanglar» [151152]. Ular éytti: «sen heqiqeten séhir qilin’ghanlardinsen [153]. Sen peqet bizge oxshash bir insansen, eger sen rastchillardin bolsang, birer möjize keltürüp baqqin» [154]. Salih éytti: «bu chishi töge (süyünglardin bir kün) ichidu, silermu mu’eyyen bir kün ichisiler [155]. Uninggha yamanliq qilmanglar, bolmisa siler büyük künning azabigha duchar bolusiler» [156]. Ular chishi tögini boghuzlidi, shuning bilen ular nadametke qaldi [157]. Ulargha azab chüshti, buningda elwette (chong) ibret bar, ularning tolisi iman éytquchi bolmidi [158]. Séning perwerdigaring heqiqeten nahayiti ghalibtur, nahayiti méhribandur [159]. Lutning qewmi peyghemberlerni inkar qildi [160]. Öz waqtida ulargha qérindishi lut éytti: «siler (Allah tin) qorqmamsiler? [161] men heqiqeten silerge sadiq peyghembermen [162]. Siler Allah tin qorqunglar, manga ita’et qilinglar [163]. Tebligh qilghanliqimgha silerdin héchqandaq heq telep qilmaymen, uni peqet alemlerning perwerdigaridin tileymen [164]. Siler ehli jahan ichidin liwate qilip, perwerdigaringlar siler üchün yaratqan ayalliringlarni tashlap qoyamsiler? Siler heqiqeten (buzuqchiliqta) heddidin ashquchi qewmsiler» [165166]. Ular éytti: «i lut! Eger (dewitingdin) qaytmisang, choqum sürgün qilinisen» [167]. Lut éytti: «men silerning qiliqinglardin qattiq yirginimen [168]. Perwerdigarim! Qilmishliri tüpeylidin (ulargha kélidighan azabtin) méni we tewelirimni qutquzghin» [169]. Uni we uning tewelirining hemmisini qutquzduq [170]. Peqet momayni (yeni lutning ayalini qaldurup qoyup) halak qilduq [171]. Andin qalghanlarni halak qilduq [172]. Ularning üstige biz yamghur (yeni tash) yaghdurduq, agahlandurulghuchilargha yaghdurulghan yamghur némidégen yaman! [173]. Buningda elwette (chong) bir ibret bar, ularning tolisi iman éytquchi bolmidi [174]. Séning perwerdigaring heqiqeten nahayiti ghalibtur, nahayiti méhribandur [175]. Eykiliqlar peyghemberlirini inkar qildi [176]. Öz waqtida shu’eyb ulargha éytti: «siler (Allah tin) qorqmamsiler? [177]. Men heqiqeten silerge sadiq peyghembermen [178]. ALLAH tin qorqunglar, manga ita’et qilinglar [179]. Tebligh qilghanliqimgha silerdin héchqandaq heq telep qilmaymen, uni peqet alemlerning perwerdigaridin tileymen [180]. Ölchemni toldurup béringlar, kem bergüchilerdin bolmanglar [181]. (nersilerni) toghra tarazida tartinglar [182]. Kishilerge nersilirini (yeni qaysi yol bilen bolmisun, kishilerning heqlirini) kem bermenglar, yer yüzide buzghunchiliq qilip pitne pasat térimanglar [183]. Silerni we ilgiriki ümmetlerni yaratqan Allah tin qorqunglar» [184]. Ular éytti: «sen séhir qilin’ghuchilardinsen [185]. Sen peqet bizge oxshash (addi) ademsen, séni biz heqiqeten yalghanchi dep guman qilimiz [186]. Eger (sözüngde) rastchillardin bolsang, bizge asmandin azab chüshürgin» [187]. Shu’eyb éytti: «perwerdigarim! Silerning qilmishinglarni obdan bilidu» [188]. Ular shu’eybni inkar qildi, ularni saye künining azabi halak qildi. U heqiqeten büyük künning azabi idi [189]. Buningda elwette (chong) ibret bar, ularning tolisi iman éytquchilardin bolmidi [190]. Séning perwerdigaring heqiqeten nahayiti ghalibtur, nahayiti méhribandur [191]. Shübhisizki, qur’an alemlerning perwerdigari teripidin nazil qilin’ghandur [192]. Agahlandurghuchilardin bolushung üchün, ishenchlik jibri’il uni séning qelbingge élip chüshti [193194]. (qur’an) ochuq erebi tilida (nazil boldi) [195]. Heqiqeten qur’an ilgiriki (peyghemberlerning) kitablirida tilgha élin’ghan [196]. (abdulla ibn salam we uning iman éytqan hemrahlirigha oxshash) beni isra’il ölimalirining qur’anni bilishi mushriklargha (qur’anning toghriliqini körsitidighan) delil bolmamdu? [197]. Eger biz qur’anni ereb tilida bolmighan bir ademge nazil qilghan bolsaq, u qur’anni ulargha oqup berse, ular uninggha ishenmeytti [198199]. Shuningdek gunahkarlarning dillirigha qur’anni salduq (ular qur’anni chüshinip, uning pasahet balaghitini we möjize ikenlikini bilip turup iman éytmidi [200]. Ular (Allah ning) qattiq azabini körmigiche qur’an’gha ishenmeydu [201]. U azab ulargha ushtumtut kélidu, ular uning (kelgenlikini) tuymay qalidu [202]. (ulargha tuyuqsiz azab kelgende) ular: «bizge (iman éytiwélish üchün) möhlet bérilemdu?» deydu [203]. Ular bizning azabimizning burunraq kélishini tilemdu? [204]. Éytip baqqina! Eger ularni (nurghun) yillar (németlirimizdin) behrimen qilsaq, andin ulargha agahlandurulghan azab kelse, ularning behrimen bolghan németliri (ulardin azabni dep’i qilishta) héch nersige esqatmaydu [205207]. Qandaqliki sheher bolmisun, wez nesihet qilish üchün peyghemberlerni ewetmigiche, uni halak qilmiduq, (ularni jazalashta) biz zalim bolmiduq [208209]. Qur’anni sheytanlar élip chüshkini yoq [210]. Bu ulargha layiq emes. Ularmu (uninggha) qadir bolalmaydu [211]. Shübhisizki, ular (yeni sheytanlar) (oghriliqche) tingshashtin men’i qilin’ghandur [212]. ALLAH tin bashqa héch ilahqa ibadet qilmighin, undaq qilsang, azab qilin’ghuchilardin bolup qalisen [213]. Yéqin xish – eqribaliringni agahlandughin [214]. Sanga egeshken möminlerge mulayim bolghin [215]. Eger xish eqribaliring sanga asiyliq qilsa: «men silerning qilmishliringlardin heqiqeten ada juda men» dégin [216]. Nahayiti ghalib, méhriban Allah qa yölen’gin [217]. ALLAH séni (namazgha) qopqiningda körüp turidu [218]. Namaz oqughuchilar arisidiki (sejdige barghanliq, rukugha turghanliq we qiyamda turghanliq) herikitingni körüp turidu [219]. Shübhisizki, Allah hemmini anglap turghuchidur, hemmini bilip turghuchidur [220]. (i muhemmed! Mekke kuffarlirigha éytqinki) silerge men sheytanlarning kimge chüshidighanliqini éytip béreymu? [221]. Ular herbir ighwa toqughuchi, gunahkargha chüshidu [222]. Ular (perishtilerning sözlirini oghriliqche) anglaydu, ular (yeni sheytanlar) ning tolisi yalghanchilardur [223]. Sha’irlargha gumrahlar egishidu [224]. Ularning (söz) wadilirida téngirqap yürgenlikini körmemsen? [225]. Ular qilmaydighan nersilirini qilduq dep sözleydu [226]. Peqet iman éytqan we yaxshi emellerni qilghan, Allah ni köp zikri qilghan, zulumgha uchrighandin kéyin özini qoghdighan sha’irlar buningdin mustesna, zulum qilghuchilar uzaqqa qalmay qaysi jaygha qaytidighanliqini bilidu [227].

27 süre neml mekkide nazil bolghan, 93 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

طa, sin. Bu, qur’anning we roshen kitabning ayetliridur [1]. Möminler üchün hidayettur we xush xewerdur [2]. (shundaq möminlerki) ular namazni ada qilidu, zakat béridu we axiretke jezmen ishinidu [3]. Axiretke ishenmeydighanlargha ularning emellirini heqiqeten chirayliq körsettuq, ular (gumrahliqlirida) téngirqap yürüshidu [4]. Ular (dunyada) qattiq azabqa duchar bolidu. Axirette ular eng ziyan tartquchilardur [5]. Sanga qur’an elwette hékmet bilen ish qilghuchi, hemmini bilgüchi Allah teripidin bérilidu [6]. Öz waqtida musa ehliyisige: «men heqiqeten ot kördüm, men otning yénigha bérip (yol toghruluq) birer xewer uqup kéley, yaki silerning issinishinglar üchün ottin bir chogh élip kéley» dédi [7]. Musa otning yénigha kelgende (mundaq) nida anglandi: «Allah otning yénidiki kishini we otning etrapidikilerni mubarek qildi. Alemlerning perwerdigari Allah paktur [8]. I musa! Shübhisizki, men ghalib, hékmet bilen ish qilghuchi Allah durmen [9]. Hasangni tashlighin!» musa hasisining goya ejdihadek téz heriketliniwatqanliqini körgende, arqisigha burulup chékindi, keynige (yeni qorqqinidin ejdihagha) qariyalmidi. (Allah éytti) «i musa! Qorqmighin, méning huzurumda peyghemberler elwette qorqmaydu [10]. Lékin kimki (özige) zulum qilsa, andin yaman emellirini yaxshi emelge özgertse, men (uninggha) nahayiti meghpiret qilghuchidurmen, nahayiti méhribandur [11]. Qolungni qoynunggha salghin, u héchqandaq illetsiz ap’aq bolup chiqidu, (bu) méning pir’ewn we uning qewmige élip bérishing üchün bergen toqquz möjizemning ichididur, ular heqiqeten pasiq qewm idi » [12]. Ulargha bizning nurghun roshen ayetlirimiz nazil bolghan chaghda, ular: «bu roshen séhirdur» dédi [13]. Ular u ayetlerni ichide étirap qildi, lékin ular uni zulum we tekebburluq qilish yüzisidin inkar qildi. Buzghunchilarning aqiwitining qandaq bolidighanliqigha qarighin [14]. Biz heqiqeten dawudqa, sulayman’gha (dunya we din ilimliridin keng) ilim ata qilduq, ular éytti: «jimi hemdusana bizni nurghun bendiliridin artuq qilghan Allah qa xastur!» [15]. Sulayman (peyghemberlikte, ilimde, padishahliqta atisi) dawudqa warisliq qildi. U: «i insanlar! Bizge qushlarning tili telim bérildi. (dunyaning németliridin) hemme nerse ata qilindi, bu elwette (Allah ning) roshen éhsanidur» dédi [16]. Sulaymanning jinlardin, insanlardin we qushlardin bolghan qoshunliri toplandi (sulayman eleyhissalam ularning aldida debdebe bilen mangatti). Ular tertiplik orunlashturulghan idi [17]. Ular (shamdiki bir) chümüliler wadisigha yétip kelgende, bir chümüle éytti: «i chümüliler! Uwiliringlargha kirip kétinglar, sulayman we uning qoshuni uqmastin silerni yenchiwetmisun» [18]. Sulayman chümülining sözidin tebessum qilip küldi we éytti: «perwerdigarim! Sen méni manga we ata anamgha bergen némitingge shükür qilishqa, sen razi bolidighan yaxshi emelni qilishqa muweppeq qilghin, rehmiting bilen méni yaxshi bendiliring qatarigha kirgüzgin» [19]. U qushlarni közdin kechürgendin kéyin éytti: «manga néme boldi? Höpöpni körmeymen’ghu! Ya u yoqap kettimu [20]. Uni choqum qattiq jazalaymen, ya uni choqum boghuzlaymen, ya choqum (yoqap ketkenlikini aqlaydighan) bir roshen delil keltüridu» [121]. Uzaq ötmey höpöp keldi, u éytti: «men sen bilmigen ishni bilip (keldim), sanga men sebedin (yeni yemendiki sebe shehiridin) bir muhim xewer élip keldim [22]. Men heqiqeten ulargha (yeni sebe ahalisige) bir ayalning (yeni bilqisning) padishahliq qiliwatqanliqini kördüm, uninggha (özige we seltenetige kéreklik) hemme nerse bérilgen iken, u chong ershke ige iken [23]. Uning we qewmining Allah ni qoyup quyashqa choqunidighanliqini bayqidim, sheytan ulargha qilmishlirini (yeni Allah ni qoyup, quyashqa choqun’ghanliqlirini) chirayliq körsetti, ularni toghra yoldin tosti, ular hidayet tapmaydu [24]. Ular asmanlardiki we zémindiki sirlerni ashkarilighuchi, silerning yoshurun we ashkara ishinglarni bilip turghuchi Allah qa sejde qilmaydu [25]. ALLAH tin bashqa héch ilah yoqtur, u büyük ershning perwerdigaridur» [26]. Sulayman éytti: «sen rast dewatamsen, ya yalghanmu? Qaraymiz [27]. Bu xétimni élip bérip ulargha tashlighin, andin ulardin nériraq (jayda yoshurunup) tur, ularning qandaq jawap qayturidighanliqigha qarighin» [28]. U (yeni bilqis) éytti: «i ulughlar! Manga heqiqeten sulaymandin bir parche qimmetlik xet keldi. (uning mezmuni shuki) nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen [2930]. Siler manga hakawurluq qilmanglar, méning aldimgha musulman bolghan halda kélinglar» [31]. U (yeni bilqis) éytti: «i ulughlar! Méning (bu) ishimda meslihet béringlar, silerni üstide qoymay turup héch ishni békitkinim yoq» [32]. Ular éytti: «biz küchlük we jenggiwarmiz, ish séning ixtiyaringdidur, (bizni) némige buyruydighanliqingni (oylap) körgin» [33]. U (yeni bilqis) éytti: «shübhisizki, padishahlar birer sheherge hujum qilip kirse, uni xarab qilidu, sheherning mötiwer ademlirini (öltürüsh, esirge élish we sürgün qilish bilen) xar qilidu, ularmu shundaq qilidu [34]. Men choqum ulargha sowgha ewetimen, elchilerning néme xewer élip kélidighanliqigha qaraymen» [35]. Elchi sulaymanning aldigha yétip kelgende, sulayman éytti: «siler manga mal bilen yardem qilmaqchimu? ALLAH ning manga bergenliri silerning bergenliringlardin yaxshidur, belki siler soghanglar bilen körenglep kétisiler [36]. Sen qaytip ketkin, ularning üstige ular taqabil turalmaydighan bir qoshun bilen choqum barimiz, ularni yurtidin xar, kemsitilgen halda choqum chiqiriwétimiz» [37]. Sulayman éytti: «i ulughlar! Ular méning qéshimgha musulman bolup kélishtin burun, (silerdin) kim uning textini élip kélidu» [38]. Jindin bolghan ifrit éytti: «men uni ornungdin turushtin burun sanga élip kélimen, men uni élip kélishke elwette qadirmen, ishenchlikmen» [39]. (nazil bolghan) kitabni chongqur bilidighan zat (yeni asef ibn burxiya): «uni men sanga közüngni yumup achquche élip kélimen» dédi (u du’a qiliwédi, text derhal aldida hazir boldi). Sulayman textning yénida turghanliqini körgende: «bu perwerdigarimning (manga qilghan) éhsanidur, u shükür qilamdim, ya tuz korluq qilamdim, buning bilen méni sinidi, kimki shükür qilidiken, u özining paydisi üchün shükür qilidu, kimki tuzkorluq qilidiken, (bilish kérekki) heqiqeten perwerdigarim (uning shükür qilishidin bihajettur), (Allah ning) kerimi kengdur» dédi [40]. Sulayman (bilqisning yétip kélishi yéqinlashqan waqitta uning eqlini sinash yüzisidin) éytti: «uning (yeni bilqisning) textining (sheklini) özgertinglar, u textini tonumdu, tonimamdu, qaraymiz» [41]. Bilqis kelgende (uninggha): «séning texting mushundaqmu?» déyildi. U: «shudek turidu» dédi. (sulayman Allah ning némitini sözlesh yüzisidin éytti) uningdin (yeni bilqistin) burun bizge (Allah ni we Allah ning qudritini bildüridighan) ilim bérildi, biz musulman bolduq [42]. Uni Allah ni qoyup choqun’ghan nersiliri (Allah qa ibadet qilishtin) tosti. Chünki u kapir qewmdin idi [43]. Uninggha (yeni bilqisqa): «saraygha kirgin» déyildi, u (yeni bilqis) sarayni chong su dep gumanlinip (kiyimini kötürüp) ikki pachiqini achti, sulayman éytti: «shübhisizki, u eynektin yasalghan saraydur». U (yeni bilqis) éytti: «perwerdigarim, men heqiqeten (Allah qa shérik keltürüp, quyashqa choqunush bilen) özümge zulum qildim, sulayman bilen bille alemlerning perwerdigari Allah qa boysundum (yeni sulaymanning dinigha egiship islamgha kirdim)» [44]. Biz heqiqeten semudqa (yeni semud qebilisige neseb jehettin) qérindishi salihni (peyghember qilip) ewettuq, (salih) «Allah qa ibadet qilinglar» (dédi), nagahan ular jédellishidighan (yeni din barisida jidellishidighan möminler we kapirlardin ibaret) ikki guruhqa bölünüp ketti [45]. Salih éytti: «i qewmim, siler némishqa rehmettin burun azabning kélishini tileysiler? Siler rehmetke érishishinglar üchün némishqa Allah tin meghpiret telep qilmaysiler?» [46]. Ular éytti: «(bizge kelgen qehetchilik) séning we sen bilen bolghan kishilerning shumluqidin keldi». Salih éytti: «silerge kélidighan yaxshi yamanliq Allah teripidin kélidu, belki silerni Allah sinaydu» [47]. Sheherde (yeni hijride) yer yüzide buzghunchiliq qilidighan, islah qilmaydighan toqquz neper kishi bar idi [48]. Ular: «öz ara Allah bilen qesem qilinglar» dédi. Ular éytti: «bir kéchide salihni we uning tewelirini choqum öltüreyli, andin choqum uning (yeni ularning) igisige, u öltürülgen chaghda biz üstide emes iduq, biz heqiqeten rastchilmiz, deyli» [49]. Ular (salihqa qarshi) suyiqest pilanlidi. Ularni (ularning halak bolushini tézlitish üchün)suyiqesti üchün tuyuqsiz jazaliduq [50]. Ularning suyiqestining aqiwitining qandaq bolghanliqigha qarighinki, ularni we ularning qewmini pütünley halak qilduq [51]. Ular zulum qilghanliqliri üchün, ene ularning öyliri (ademzattin) xali bolup qaldi. ALLAH ning (qudritini) bilidighan qewm üchün buningda (chong) ibret bar [52]. (salih bilen) iman éytqan we teqwadarliq qilghanlarni (azabtin) qutquzduq [53]. (lutning qissisini bayan qilghin) eyni zamanda lut özining qewmige éytti: «siler bilip turup qebih ishlarni qilamsiler [54]. Siler ayallarni qoyup, jinsiy teliwinglarni erler bilen qanduramsiler? Belki siler nadan qewmsiler» [55]. Ularning birdin bir jawabi: «lutning tewelirini shehiringlardin heydep chiqiringlar, ular pak kishilerdur» déyishtin ibaret boldi [56]. Biz uni we xotunidin bashqa tewelirini qutquzduq, teqdirimiz bilen uni (yeni xotunini azabqa) qalghuchilardin qilduq [57]. Ularning üstige biz yamghur (yeni tash) yaghdurduq. Agahlandurulghuchilargha yaghdurulghan yamghur némidégen yaman! [58]. «jimi hemdusana Allah qa xastur! Uning (peyghemberlikke) tallighan bendilirige amanliq tileymen!» dégin. ALLAH yaxshimu? Yaki ularning shérik keltürgen butliri yaxshimu? [59]. Asmanlarni we zéminni yaratqan, silerge buluttin yamghur yaghdurup bergen, uning bilen güzel baghlarni yétishtürüp bergen kim? U baghlarning derexlirini östürüsh silerning qolunglardin kelmeydu, Allah tin bashqa ilah barmu? Bashqa ilah yoqtur, ular (heqiqettin) burulup ketken qewmdur [60]. Zéminni)insanlargha we haywanlargha) turalghu qilghan, uning türlük terepliride deryalarni aqquzghan, uning üstide (tewrep ketmesliki üchün)taghlarni ornatqan, ikki déngiz arisida (yeni tatliq su bilen shorluq su arisida ariliship ketmesliki üchün)tosaqlarni qilghan kim? ALLAH tin bashqa ilah barmu? (bashqa ilah yoq) ular (yeni mushriklar) ning tolisi bilmeydu [61]. Béshigha kün chüshken adem du’a qilsa (uning du’asini) ijabet qilidighan, uning béshigha kelgen éghirchiliqni kötürüwétidighan we silerni zéminning orunbasarliri qilghan kim? ALLAH tin bashqa ilah barmu? Siler azghina wez nesihet alisiler [62]. Quruqluqning we déngizning qarangghuluqlirida silerge yol körsitip béridighan, rehmitidin (yeni yamghur yaghdurup bérishtin) ilgiri shamallarni bésharet qilip ewetidighan kim? ALLAH tin bashqa ilah barmu? (héch ilah yoqtur) Allah ularning shérik keltürgen nersiliridin paktur [63]. (insanni) deslepte xelq etken, andin uni tirildüridighan kim? Silerge asmandin we zémindin riziq béridighan kim? ALLAH tin bashqa ilah barmu? (héch ilah yoqtur) éytqinki, «)eger dewayinglarda) rastchil bolidighan bolsanglar, deliliringlarni keltürünglar» [64]. ALLAH tin bölek asmanlardiki we zémindikiler gheybni bilmeydu, ular(yeni xalayiq) qachan tirilidighanliqlirini bilmeydu [65]. Ularning axiret toghrisidiki ilmi piship yétildimu? Undaq emes, ular axiret toghruluq gumandidur, ular axiret toghruluq kordur [66]. Kapirlar (yeni qayta tirilishini inkar qilghuchi mekke mushrikliri)éytti: «biz we bizning ata bowilirimiz topa bolup ketkendin kéyin (qebrimizdin tirilip) choqum chiqirilamduq [67]. Heqiqeten bizge we ata bowilirimizgha ilgiri (qayta tirilish) wede qilin’ghan idi. Bu peqet burunqilarning qissiliridur» [68]. Sen (bu kuffarlargha) éytqin: «zéminda seyr qilinglar, gunahkarlar (yeni peyghemberlerni inkar qilghuchilar)ning aqiwitining qandaq bolghanliqigha qaranglar»)ularni Allah halak qilmidimu? Ilgiriki kuffarlarning béshigha kelgen kün kéyinki kuffarlarning béshighimu kélidu) [69]. (i muhemmmed!) Sen ularning (iman éytmighanliqidin) qayghurmighin, ularning hiyle mikridin iching pushmisun (Allah séni ularning sherridin saqlaydu) [70]. Ular: «eger (sözünglarda)rastchil bolsanglar, (siler bizge wede qilghan)azab qachan chüshidu» déyishidu [71]. «siler aldirap ketken azabning bir qismi silerge yéqinlashqan bolushi mumkin» dégin (bu bedri soqushida ularning öltürülüshi we esirge élinishidur) [72]. Perwerdigaring insanlargha heqiqeten merhemetliktur, lékin ularning tolisi (perwerdigarigha)shükür qilmaydu [73]. Perwerdigaring ularning dillirida yoshurghanlirini we ashkara qilghanlirini (yeni ularning peyghember eleyhissalamgha qarita adawitini we süyiqestini)shek shübhisiz bilidu [74]. Asman zéminda lewhulmehpuzgha yézilmighan héchbir sir yoq [75]. (peyghemberlernng tügenchisi muhemmed eleyhissalamgha nazil bolghan) bu qur’an heqiqeten isra’il ewladigha ularning ixtilap qilghan nersilirining köpini bayan qilip béridu [76]. Qur’an möminler üchün heqiqeten hidayettur we rehmettur [77]. Shübhisizki, perwerdigaring ular (yeni beni isra’il ewladi) ning arisida (qiyamet küni) adil höküm chiqiridu, Allah ghalibtur, (bendilirining ishlirini) bilgüchidur [78]. ALLAH qa tewekkül qilghin (yeni ishingni Allah qa tapshurghin, hemme ishingda Allah qa yölen’gin, Allah sanga medetkardur), (i muhemmed) shübhisizki, sen roshen heq (din)disen [79]. Sen ölüklerge we yüz örügen gaslargha (yeni dillirining ölüklikide ölüklerge we heqni anglimasliqta gaslargha oxshaydighan kuffarlargha)dewetni anglitalmaysen [80]. Sen (dili) korlarni gumrahliqtin ayrip, hidayet qilalmaysen, sen (dewitingni)peqet bizning ayetlirimizge iman éytip musulman bolghanlarghila anglitalaysen [81]. Ular (yeni kuffarlar) gha aldin’ala éytilghan söz ishqa ashqanda (yeni azap we qiyamet yéqinlashqanda), ulargha zémindin bir türlük haywanni chiqirimizki, u ulargha insanlarning bizning ayetlirimizge ishenmigenlikini sözleydu [82]. U künde her ümmetning ichidin bizning ayetlirimizni inkar qilghanlardin bir top ademni)hésab élish we jazalash üchün) yighimiz (aldi keyni yighilghuche) ular toxtitip turulidu [83]. Ular)Allah ning dergahigha) kelgen chaghlirida, Allah ulargha: «siler toluq bilmey turup méning ayetlirimni inkar qildinglarmu? Siler (emri qilin’ghan nersilerdin) zadi némilerni qildinglar? » deydu [84]. Ular)özlirige)zulum qilghanliqliri üchün, ulargha azab heqliq boldi. Ular (özriliri bolmighanliqi üchün) söz qilalmaydu [85]. Ulargha kéchini aram alidighan (waqit) qilghanliqimizni, kündüzni (hayatliq yolida heriketlinish üchün) yoruq qilghanliqimizni ular uqmamdu? Buningda iman éytidighan qewm üchün (Allah ning qudritini körsitidighan)nurghun alametler bar [86]. U künde sur chilinidu, Allah xalighanlardin (yeni perishtiler, peyghemberler we shéhitlardin) bashqa asmanlardiki we zémindiki hemmini qorqunch basidu, hemme Allah qa boysun’ghan halda kélidu [87]. Taghlarni turghun halette guman qilisen, halbuki, ular buluttek chögilep turidu, (bu) hemme nersini puxta yaratqan Allah ning hüniridur, Allah heqiqeten silerning qilmishliringlardin toluq xewerdardur [88]. Yaxshi ish qilghanlar qilghan yaxshiliqidin obdanraq mukapatqa érishidu, ular bu künde qorqunjidin emin bolidu [89]. Yaman ish qilghanlar dozaxqa yüzi bilen tashlinidu, siler peqet qilmishinglargha yarisha jazalinisiler [90]. (i muhemmed! Éytqinki)«men peqet Allah hürmetlik qilghan bu sheher (yeni mekke mukerreme) ning perwerdigarigha ibadet qilishqa buyruldum, hemme nerse Allah ning mülkidur, men musulmanlardin bolushqa, qur’an oqushqa buyruldum». Kimki hidayet tapidiken, u özining paydisi üchündur, kimki azidiken (uning wabali özige bolidu) sen (uninggha)éytqinki, «men peqet agahlandurghuchilardinmen» [91 92]. (i muhemmed!) Éytqinki, « jimi hemdusana Allah qa xastur, Allah silerge (qudritini körsitip béridighan) alametlirini körsitidu, siler ularni (tonush payda bermeydighan chaghda) tonuysiler, perwerdigaring silerning qilghan emelliringlardin ghapil emestur [93].

28 süre qeses mekkide nazil bolghan, 88 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

طasn, mim [1]. Bu, roshen kitab (yeni qur’an) ayetliridur [2]. Iman éytqan qewm üchün sanga musa we pir’ewn qissisini heqliq asasta oqup bérimiz [3]. Shübhisizki, pir’ewn (misir) zéminida (zomigerlikte) heddidin ashti, ahalisini böleklerge bölüp, ulardin bir ta’ipe (yeni beni isra’il) ni bozek qildi. Ulardin oghullirini öltürüp, qizlirini)xizmetke sélish üchün) tirik qaldurdi, pir’ewn heqiqeten buzghunchilardin idi [4]. Biz (misir) zéminida bozek qilin’ghanlargha merhemet qilishni irade qilimiz, ularni yolbashchilardin qilishni, ularni pir’ewn we uning qewmining (mülkige) waris qilishni irade qilimiz [5]. Ularni misir zéminid aküch quwwetke ige qilmaqchimiz, biz pir’ewn’ge, (weziri) haman’gha we ularning qoshunigha ular (yeni bozek qilin’ghanlar) din qorqidighan nersini (yeni beni isra’ilni misirgha hökümran qilishni) körsitimiz [6]. Musaning anisigha ilham bilen bildürduqki: «musani émitkin, uning ziyankeshlikke uchrishidin qorqsang, uni(sanduqqa sélip) deryagha (yeni nil deryasigha) tashlighin, uni(halak bolarmikin dep) qorqmighin, (uning piraqidin) qayghurmighin, uni sanga choqum qayturimiz we uni peyghemberlerdin qilimiz» [7]. Pir’ewn ning a’ilisidikiler musani aqiwet özlirige düshmen, we xapiliq (ning menbesi) qilish üchün (nil deryasidin)süzüwaldi. Shübhisizki, pir’ewn, haman we ularning qoshunliri xatalashqan idi [8]. Pir’ewn ning ayali: «(bu bala) manga we sanga köznuri, (yeni xushalliq) bolsun, uni öltürmenglar, belki u bizge payda yetküzer yaki uni oghul qiliwalarmiz» dédi. Halbuki, ular (pir’ewn ning we uning yardemchilirining halakitining musaning qolida bolidighanliqini) uqmaytti [9]. Musaning anisi (musaning pir’ewtnning qoligha chüshüp qalghanliqini anglap) es hoshini yoqatti, (uning Allah ning balini qayturush wedisige) ishen’güchilerdin bolushi üchün, uning könglini xatirjem qilmighan bolsaq, u balini ashkarilap qoyghili tas qalghan idi [10]. Anisi musaning hemshirisige: «(xewerni uqush üchün) musagha egeshkin» dédi. Hemshirisi musani yiraqtin körüp turdi. Halbuki, ular (uni) tonumaytti [11]. (öz anisi kélishtin) ilgiri musani süt emgüzgüchi ayallarning émitishidin tostuq, musaning hemshirisi: «silerge musani baqidighan obdan bir a’ilini körsitip qoyaymu? Ular musani ixlas bilen baqidu» dédi [12]. Anisining xushal bolushi, qayghurmasliqi we Allah ning wedisining heq ikenlikini bilishi üchün biz musani uninggha qayturduq, lékin insalarning tolisi (Allah ning wedisining heq ikenlikini) bilmeydu [13]. Musa ösüp yétilgende, eqli toshqanda uninggha peyghemberlikni we ilimni ata qilduq, biz yaxshilargha mushundaq mukapat bérimiz [14]. Musa sheher ahalisidin héch kishini körgili bolmaydighan bir waqitta (yeni chüshlük uyqidiki chaghda) sheherge kirdi, u sheherde ikki kishining urushuwatqanliqini kördi. (urushuwatqanlardin) biri öz qewmidin bolsa, yene biri uning düshmini idi. Öz qewmidin bolghan adem düshminige qarshi uningdin yardem tilidi. Musa uni musht bilen birni urup öltürüp qoydi. Musa éytti: «bu sheytanning ishidur, shübhisizki, sheytan azdurghuchi ashkara düshmendur» [15]. Musa éytti: «perwerdigarim! Men heqiqeten özümge zulum qildim. Manga meghpiret qilghin». ALLAH uninggha meghpiret qildi, Allah heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [16]. Musa éytti: «perwerdigarim! (manga meghpiret qilghanliq) némiting sewebi bilen men hergiz gunahkarlargha yardemchi bolmaymen» [17]. Musa etisi etigende qorqunch ichide’etrapigha qarap sheher arilap yüretti, nagahan tünügün uningdin yardem tiligen adem (bir qibti bilen urushup turghan halda) musadin yene yardem tilidi, musa uninggha: «sen heqiqeten ashkara gumrah ikensen» dédi [18]. Musa ikkisining (ortaq) düshmini bolghan adem (yeni qibti) ge qol uzatmaqchi bolghanda, yardem tiligen adem: «i musa! Sen tünügün bir ademni öltürgendek méni öltürmekchimusen, sen zéminda tüzigüchilerdin bolushni xalimay, peqet zomiger bolushnila xalaysen» dédi [19]. Bir adem sheherning yiraq yéridin aldirap kélip: «i musa! Shübhisizki, kattilar séni öltürüshke meslihet qilishiwatidu, (sheherdin derhal) chiqip ketkin, men elwette sanga sadiq kishilerdinmen» dédi [20]. Musa qorqunch ichide etrapqa baqqan halda sheherdin chiqti, u: «i perwerdigarim! Méni zalim qewmdin qutquzghin» dédi [21]. U medyen terepke yüzlen’gen chaghda: «perwerdigarim méni toghra yolgha yéteklishi mumkin» dédi [22]. Musa medyendiki bir bulaqning yénigha kelgende (mallirini) sughiriwatqan bir top kishilerni kördi. Ulardin bashqa yene (qoylirini sudin) tosup turghan ikki ayalni kördi. Musa ulargha: «silerge néme boldi? (yeni qoyliringlarni sudin tosup turup turupsilerghu?)» dédi, ular: «padichilar qoylirini sughurup bolghandin kéyin, andin biz sughirimiz, atimiz bolsa yashinip qalghan bowaydur» dédi [23]. Musa ularning qoylirini sughurup berdi, andin arqisigha burulup (bir derexning) sayisige bérip (olturup): «perwerdigarim! Manga riziqtin néminila berseng, men heqiqeten uninggha mohtaj» dédi [24]. Ularning (yeni u ikki ayalning) biri musaning yénigha uyatchanliq bilen méngip kélip: «(qoylirimizni) sughirip bergenlikingning heqqini bérish üchün atam séni rastla chaqiridu» dédi. Musa uning (yeni shu’eybning) qéshigha kélip ehwalni hékaye qilip berdi, shu’eyb: « qorqmighin, zalim qewmdin qutuldung» dédi [25]. Ularning (yeni ayallarning) biri éytti: «i ata, uni sen ishletkin, bu sen ishletkenlerning eng yaxshisidur, küchlük, ishenchliktur» [26]. U (yeni shu’eyb) éytti: «manga sekkiz yil ishlep bérishing bedilige sanga bu ikki qizimning birini bérishni xalaymen, eger on yilni toshquzuwetseng (umu) ixtiyaring, (on yilni shert qilip) séni musheqqetke sélip qoyushni xalimaymen, xuda xalisa, méning yaxshi adem ikenlikimni bayqaysen» [27]. Musa éytti: «bu ikkimizning arimizdiki toxtamdur, ikki muddet (yeni sekkiz yil bilen on yil) ning qaysisini toshquzsam toshquzay, manga artuqche telep qoyushqa bolmaydu, Allah bizning sözimizge guwahtur» [28]. Musa (öz ara kélishken) muddetni (yeni kélishken muddetning toluqraqi bolghan on yilni) toshquzghandin kéyin ayalini élip (misirgha qarap) yolgha chiqti, u tur téghi teripide ot kördi , u ayaligha: «shübhisizki, men (yiraqtin) ot kördüm, u yerdin men silerge bir xewer élip kéley, ya silerning issinishinglar üchün ottin bir parche chogh élip kéley» dédi (musa eleyhissalam otning yénigha kélip, uning ot emes nur ikenlikini bildi) [29]. Musa otning yénigha kelgende wadining ong teripining girwikige toghra kélidighan mubarek jaydiki derex tereptin (mundaq) nida anglandi: «i musa, (sanga söz qiliwatqan) men, heqiqeten, alemlerning perwerdigari Allah durmen [30]. Sen hasangni tashlighin». Musa hasisining goya ejdihadek téz heriketliniwatqanliqini körgende arqisigha burulup qachti, keynige qarimidi, (nida qilindiki) «i musa! Aldinggha mangghin, qorqmighin, sen heqiqeten (qurqunchtin) emin bolghuchilardinsen [31]. Qolungni qoynunggha salghin, u héchqandaq illetsiz (bir parche aydek parlap) ap’aq bolup chiqidu, qorqunchni dep’i qilish üchün, qolungni yighiwalghin (yeni qoynunggha séliwalghin), bu ikkisi pir’ewn’ge (we uning qewmining) chonglirigha perwerdigaring teripidin kelgen pakittur, ular heqiqeten (bizning ita’itimizdin chiqquchi) pasiq qewm idi» [32]. Musa éytti: «perwerdigarim! Men heqiqeten ulardin bir ademni öltürüp qoydum, shuning üchün ularning méni öltürüshidin qorqimen [33]. Qérindishim harunning tili méningdin rawandur, uni men bilen (peyghemberlikimni) testiqlaydighan yardemchi qilip ewetkin, men heqiqeten ularning méni inkar qilishidin qorqimen» [34]. ALLAH éytti: «qérindishing arqiliq séni kücheytimiz, ikkinglarni ghalib qilimiz, shuning üchün ular ikkinglargha ziyankeshlik qilalmaydu, siler ikkinglarwe ikkinglargha egeshkenler bizning ayetlirimiz arqiliq ghelibe qilisiler» [35]. Musa ulargha bizning roshen möjizilirimizni élip kelgende, ular: «bu oydurup chiqirilghan séhirdur, bizning ata bowilirimizning (zamanida) bundaq nersilerning barliqini anglimighan iduq» dédi [36]. Musa éytti: « perwerdigarim! Özining dergahidin kimning hidayet élip kelgenlikini, axiretning yaxshi aqiwitige kimning ige bolidighanliqini obdan bilidu, zalimlar (yeni Allah qa yalghanni chaplighuchi fajirlar) choqum muweppeqiyet qazinalmaydu» [37]. Pir’ewn éytti: «i kattilar! Men özümdin bashqa yene bir ilahning barliqini bilmeymen. I haman, méning üchün pishshiq xish pishurup égiz bir bina salghin, men musaning ilahini körüshüm mumkin, men heqiqeten uni (asmanda bir perwerdigar bar dégen dewasida) yalghanchilardin guman qilimen» [38]. Pir’ewn we uning qoshuni (misir) zéminida zulum qilip)iman éytishqa) boyuntawliq qildi. Ular özlirini bizterepke qayturulmaymiz)yeni qiyamet we qayta tirilish yoq, hésab élinishmu, jazagha tartilishmuyoq) dep guman qildi [39]. Biz pir’ewnni we uning qoshunlirini jazaliduq, ularni déngizgha tashliwettuq (yeni ularni déngizda gherq qiliwettuq, ulardin bir ademmu saq qalghini yoq), (i muhemmed!) Zalimlarning aqiwitining qandaq bolghanliqigha (ibret közi bilen) qarighin [40]. Ularni. Biz dozaxqa ündeydighan péshwalar qilduq (yeni ularni biz dunyada gumrahlar egishidighan kufrining bashliqliri qilduq), qiyamet küni ular yardemge érishelmeydu (yeni qiyamet küni ulardin azabni dep’i qilidighan medetkar bolmaydu) [41]. Ulargha bu dunyada lenetni egeshtürduq (yeni ulargha bu dunyada Allah, perishtiler we möminler lenet oquydu), qiyamet küni ular Allah ning rehmitidin yiraq qilin’ghuchilardur [42]. Shübhisizki, biz (nuhning qewmi ad, semud we lutning qewmi qatarliq) ilgiriki ümmetlerni halak qilghandin kéyin, kishiler (yeni beni isra’il) ning dillirigha (heqiqetni köridighan) nur bérip, ulargha hidayet we rehmet qilduq, ular wez nesihet alsun dep, musagha kitabni (yeni tewratni) berduq [43]. (i muhemmed!) Biz gherbiy taghning bir teripide musagha wehyi nazil qilghinimizda sen yoq iding, (buni) öz közüng bilenmu körmigen iding [44]. Lékin biz nurghun ümmetlerni yarattuq, ularning ömri uzun boldi, sen medyen ahalisining ichide ulargha bizning ayetlirimizni tilawet qilip turghuchi bolghining yoq, lékin biz (séni ulardin bashqa bir qewmge peyghember qilip) ewettuq [45]. Biz tur téghining bir teripide (musagha) söz qilghinimizda sen yoq iding, lékin bu sendin ilgiri héchbir agahlandurghuchi kelmigen qewmni agahlandurushung üchün, ularning wez nesihet élishi üchün, perwerdigaring teripidin nazil qilin’ghan rehmettur [46]. Ularning qilghan ishliri (yeni kufri we gunahliri) tüpeylidin, ulargha birer azab kelse, «perwerdigarimiz ! Bizge birer peyghember ewetken bolsang iding, séning ayetliringge egishettuq we möminlerdin bolattuq» démeslikliri üchün (séni ulargha peyghember qilip ewettuq) [47]. Ulargha biz wehi qilghan heqiqet nazil bolghan chaghda, ular: «uninggha (yeni muhemmed eleyhissalamgha) némishqa musagha bérilgen möjize bérilmidi» dédi. Ular ilgiri musagha bérilgen möjizini inkar qilmidimu? Ular: «(tewrat bilen qur’an) bir birini testiq qilidighan séhirdur» dédi. Ular: «biz heqiqeten (ikki kitabning)herbirini inkar qilghuchimiz» dédi [48]. Éytqinki, «eger (u ikki kitab séhirdur dégen sözünglarda) rastchil bolidighan bolsanglar, u ikki kitabqa qarighanda, Allah teripidin nazil bolghan téximu toghra bir kitab keltürüp béqinglar, men uninggha egishey» [49]. Eger ular sanga jawap bermise, bilginki, ular peqet özlirining nepsi xahishighila egishidu, Allah wehiy qilghan toghra yolni qoyup nepsi xahishigha egeshken kishidinmu azghun adem barmu? ALLAH heqiqeten zalim qewmni hidayet qilmaydu [50]. Wez nesihet alsun dep, shübhisizki, ulargha qur’anni üzüldürmey chüshürduq [51]. Qur’andin ilgiri biz kitab (yeni injil, tewrat) nazil qilghanlar (yeni nasara we yehudiylarning möminliri) qur’an’gha ishinidu [52]. Ulargha qur’an tilawet qilin’ghan chaghda, ular: «biz qur’an’gha ishenduq. Shübhisizki, u perwerdigarimiz teripidin nazil bolghan heqiqettur. Biz heqiqeten buningdin burun musulman iduq» deydu [53]. Ularning qilghan sewr taqiti üchün ulargha qosh sawab bérilidu, ular yaxshiliq arqiliq yamanliqni dep’i qilidu, biz ulargha riziq qilip bergen nersilerdin yaxshiliq yollirigha serp qilidu [54]. Ular bihude sözlerni anglighanda uningdin yüz örüp (yeni qulaq salmay): «bizning emellirimiz özimiz üchün, silerning emelliringlarmu özünglar üchün, silerge amanliq bolsun, biz nadanlardin dostluq tilimeymiz» deydu [55]. Shübhisizki, sen xalighan ademingni hidayet qilalmaysen, lékin Allah özi xalighan ademni hidayet qilidu, Allah hidayet tapquchilarni obdan bilidu [56]. Ular: «eger biz sen bilen toghra yolgha egishidighan bolsaq, zéminimizdin heydep chiqirilimiz» dédi. Ularni biz téch heremge yerleshtürmiduqmu? Heremge türlük méwilerning hemmisi keltürülidu, (bu) bizning dergahimizdin chüshürülgen riziqtur, lékin ularning tolisi bilmeydu [57]. Biz nurghun sheherni halak qilduq, ularning ahalisi keyip sapaliq turmush köchüretti, bu ularning turalghu jayliridur, ular halak bolghandin kéyin (u jaylarda) azghina waqittin tashqiri adem turghan emes, ular (ning mal mülki we yurtigha) biz warisliq qilduq [58]. Perwerdigaring sheherlerning merkizige, ularning ahalisige bizning ayetlirimizni oqup béridighan bir peyghember ewetmigiche sheherlerni halak qilghuchi bolmiduq, sheherlerning ahalisi zalim bolmighiche sheherlerni halak qilghuchimu bolmiduq [59]. Silerge qandaq nerse bérilmisun, (u) dunya tirikchilikidiki paydilinidighan nersidur we dunya tirikchilikining zinnitidur, Allah ning dergahidiki sawab eng yaxshidur, eng baqiydur, chüshenmemsiler? [60]. Biz yaxshi wedini qilghan (yeni jennetni wede qilghan) adem uni tapidu, (u) dunya tirikchilikidiki paydilinidighan nersiler bilen biz paydilandurghan, andin qiyamet küni azabqa duchar bolghan adem bilen oxshashmu [61]. Shu küni Allah ulargha: «siler guman qilghan méning shériklirim qeyerde? » dep nida qilidu [62]. Özlirige azab tégishlik bolghanlar (yeni mushriklarning chongliri): « perwerdigarimiz! Biz (séning yolungdin) azdurghanlarni (yeni egeshküchilirimizni) özimiz azghandek azdurduq, (perwerdigarimiz!) Ulardin yiraqliship sanga yéqinlashtuq, ular bizge ibadet qilmaytti (peqet nepsi xahishlirigha ibadet qilatti)» déyishidu [63]. Ulargha: «shérik keltürgen mebudliringlarni chaqiringlar» déyilgen haman, ular shérik keltürgen mebudlirini chaqiridu, ulardin jawab kelmeydu, ular azabni körgen chaghda, (kapir bolghanliqlirigha nadamet qilip) (dunyadiki waqtida) hidayet tapqan bolushlirini arzu qilidu [64]. U künde Allah ulargha nida qilip éytidu: «peyghemberlergenéme bilen jawap berdinglar?» [65]. U künde ulargha barliq xewerler qarangghu bolidu, ular öz ara sorashmaydu [66]. Tewbe qilghan, iman éytqan we yaxshi emel qilghan ademge kelsek, uning meqsetke érishküchilerdin bolushi ümidliktur [67]. ALLAH (mexluqatidin) xalighinini yaritidu, xalighan ademni (peyghemberlikke) tallaydu, tallash hoqoqi ularda emes, Allah paktur, ularning shérik keltürgenliridin üstündur [68]. Perwerdigaring ularning dillirida yoshurun tutqanlirini we (éghizlirida) dégenlirini bilip turidu [69]. U Allah dur, uningdin bölek héch mebud (berheq) yoqtur, dunya we axirette jimi hemdusana Allah qa mensuptur, höküm chiqirish Allah qa mensuptur, siler Allah ning dergahigha qayturulisiler [70]. «éytip béqinglarchu! Eger Allah kéchini siler üchün qiyamet künigiche uzun sozidighan bolsa, Allah tin bölek qaysi ilah silerge yoruqluq élip kéleleydu, siler anglimamsiler? » dégin [71]. «éytip béqinglarchu? Eger Allah kündüzni siler üchün qiyamet künigiche sozidighan bolsa, Allah tin bölek qaysi ilah silerge aram élishinglar üchün kéchini élip kéleleydu? Siler körmemsiler?» dégin [72]. Silerni kéchide aram alsun, kündüzde (hayatliq yolida heriketlinip) Allah ning pezlini telep qilsun we (Allah ning németlirige) shükür qilsun dep, siler üchün kéche bilen kündüzni yaritishi Allah ning rehmitidindur [73]. U künde Allah ulargha nida qilip: «siler guman qilghan méning shériklirim qeyerde?» deydu [74]. Biz her ümmettin) ularning emellirige guwahliq béridighan) bir guwahchi (yeni peyghember) ni chiqirimiz, pakitinglarni keltürünglar deymiz, ular heqiqetning Allah qa mensup ikenlikini andin bilidu, ularning oydurup chiqqan nersiliri (yeni mebudliri) özlirini ulardin chetke alidu [75]. Qarun heqiqeten musaning qewmidin idi. Qarun ulargha yoghanliq qildi, qarun’gha xezinilerdin shu qeder bergen iduqki, ularning achquchlirini (kötürüsh) küchlük bir jama’egimu heqiqeten éghirliq qilatti, eyni waqitta qarun’gha qewmi éytti: «körenglep ketme, Allah heqiqeten körenglep ketküchilerni dost tutmaydu [76]. ALLAH sanga bergen bayliq bilen axiret yurtini tiligin, dunyadiki nésiwengnimu untumighin, Allah sanga yaxshiliq qilghandek, sen (Allah ning bendilirigimu) yaxshiliq qilghin, yer yüzide buzghunchiliqni tilimigin, Allah heqiqeten buzghunchiliq qilghuchilarni dost tutmaydu» [77]. Qarun: «méning alahide bilimim bolghanliqtin bu bayliqqa érishtim» dédi. Qarundin ilgiri ötken ümmetlerdin uninggha qarighanda téximu küchlük, toplighan (méli) téximu köp bolghan kishilerni Allah ning halak qilghanliqini u bilmidimu? Gunahkarlarning gunahlirining sorilishi (Allah buni bilgenliki üchün) hajetsizdur [78]. Qarun öz qewmining aldigha barliq zinniti bilen heshemetlik halda chiqti. Dunya tirikchilikini közleydighanlar: «kashki bizge qarun’gha bérilgen bayliq bérilsichu, u heqiqeten (dunyaliqtin) chong nésiwige ige iken» dédi [79]. Ilimlik kishiler: «way silerge! Iman éytqan we yaxshi emelni qilghan kishige Allah ning sawabi yaxshidur. U sawab peqet sewr qilghuchilarghila bérilidu» dédi [80]. Qarunni uning öyi bilen qoshup yerge yutquzduq, uningdin Allah ning azabini dep’i qilidighan bir jama’e bolmidi. Qarun özini qoghdiyalmidi [81]. Tünügün téxi qarunning derijisini arzu qilghanlar déyishtiki, «pah kördüngmu? ALLAH bendiliridin xalighan ademning rizqini keng qilidiken, (xalighan ademning rizqini) tar qilidiken, Allah bizge merhemet qilmighan (yeni azu qilghinimizni bergen) bolsa idi, bizni elwette yer yutatti, way kördüngmu? Kapirlar nijat tapmaydu» [82]. Ene shu axiret yurtini yer yüzide chongchiliq qilishni we buzghunchiliq qilishni közlimeydighanlargha xas qilduq, (yaxshi) aqiwet teqwadarlargha mensuptur [83]. Kimki yaxshi ish qilghan iken, u qilghan ishliridinmu yaxshi mukapatqa (yeni qilghan yaxshiliqidin nechche hesse artuq sawabqa) érishidu, kimki yaman ish qilidiken, yaman ish qilghanlargha peqet qilghan ishlirigha yarisha jaza bérilidu [84]. Sanga qur’anni (yeni uni tebligh qilishni we uning ehkamigha emel qilishni) perz qilghan zat séni elwette qaytidighan yerge (yeni mekkige) qayturidu, éytqinki, «kimning hidayet élip kelgenlikini, kimning op’ochuq gumrahliqta ikenlikini perwerdigarim hemmidin obdan bilidu» [85]. Sen (peyghember bolushtin ilgiri) qur’anning sanga nazil qilinishini ümid qilmighan iding, peqet perwerdigaring rehmet qilip (sanga uni nazil qildi), kapirlargha yardemchi bolmighin [86]. Sanga Allah ning ayetliri nazil qilin’ghandin kéyin, u ayetlerge (emel qilish) tin kapirlar séni tosmisun, perwerdigaringgha (yeni uni birdep bilishke we uninggha ibadet qilishqa) dewet qilghin, hergizmu mushriklardin bolmighin (yeni ularning nepsi xahishlirigha maslashmighin) [87]. ALLAH qa qoshup bashqa bir ilahqa ibadet qilma, Allah tin bashqa héch ilah yoqtur, Allah ning zatidin bashqa barliq nerse yoqilidu, (mexluqatta ijra bolidighan) höküm peqet Allah qa xastur, siler Allah ning dergahigha qayturulisiler [88].

29 süre enkebut mekkide nazil bolghan, 69 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, mim [1]. Insanlar «iman éyttuq» dep qoyush bilenla sinalmay terk étilimiz, dep oylamdu? [2]. Ulardin burun ötkenlerni biz heqiqeten siniduq, Allah (imanida) rastchillarni choqum bilidu, (imanida) yalghanchilarnimu choqum bilidu [3]. Yaman ish qilidighanlar bizdin (yeni azabimizdin) qéchip qutulalaymiz dep oylaydu. Ularning chiqarghan hökmi némidégen yaman! [4]. Kimki Allah qa mulaqat bolushni ümid qilidiken, (bilsunki) Allah ning (buninggha belgiligen) waqti choqum yétip kélidu, Allah (bendilirining sözlirini) anglap turghuchidur, (bendilirining tashqi we ichki ehwalini) bilip turghuchidur [5]. Kimki jihad qilidiken, uning qilghan jihadi özining paydisi üchündur, Allah heqiqeten tamami ehli jahandin bihajettur [6]. Shübhisizki, iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarning gunahlirini yoqqa chiqirimiz, ularni elwette qilghan emellirining eng yaxshisi biilen mukapatlaymiz [7]. Insanni ata anisigha yaxshiliq qilishqa buyruduq, eger ata anang séni sen bilmeydighan nersini manga shérik keltürüshke zorlisa, ulargha ita’et qilmighin, siler méning dergahimgha qaytip barisiler, silerge qimishliringlarni xewer qilimen [8]. Iman éytqan we yaxshi emel qilghanlarni choqum yaxshilar qatarigha kirgüzimiz [9]. Bezi kishiler: «Allah qa iman éyttuq» deydu, Allah ning yolida birer eziyet tartsa, kishiler teripidin yetken külpetni Allah ning azabi bilen oxshash bilidu, eger perwerdigaringdin medet kelse: «biz heqiqeten siler bilen bille iduq» deydu. ALLAH jahan ehlining dilliridikini hemmidin obdan bilmemdu? [10]. ALLAH möminlerni choqum bilidu, munapiqlarnimu choqum bilidu [11]. Kapirlar möminlerge: «bizning yolimiz (yeni dinimiz) gha egishinglar, silerning gunahinglarni biz üstimizge alimiz» dédi. Kapirlar möminlerning gunahliridin azraqmu üstige alalmaydu, ular heqiqeten yalghanchilardur [12]. Ular özlirining yüklirini we uninggha qoshup bashqa yüklerni (yeni özlirining gunahlirini we azdurghanlirining gunahlirini) üstige alidu, qiyamet küni ular özliri oydurup chiqqan yalghan sözliri üchün soraqqa tartilidu [13]. Biz heqiqeten nuhni qewmige (peyghember qilip) ewettuq, nuh (qewmini tewhidke dewet qilip) ularning ichide 50 yil kem 1000 yil turdi (nuh eleyhissalamning qewmi butperes bolup, uning peyghemberlikige chinpütmidi). Ular zalim bolghanliqliri (yeni kufrida we gumrahliqta ching turup özlirige zulum qilghanliqliri)üchün, Allah ularni topan (balasi) bilen halak qildi [14]. Biz nuhni we kémidikilerni (gherq bolup kétishtin) qutquzduq, topanni pütün ehli jahan üchün ibret qilduq [15]. Ibrahimnimu (qewmige peyghember qilip ewettuq), öz waqtida u qewmige éytti: «bir Allah qa ibadet qilinglarwe uningdin qorqunglar, eger bilsenglar mundaq qilish siler üchün yaxshidur [16]. Siler Allah ni qoyup butlarghila ibadet qilisiler (butlarni öz qolunglar bilen yasiwalghansiler, butlarning qolidin payda ziyan kelmeydu) we yalghannila oydurisiler, silerning Allah ni qoyup choqunuwatqininglar (yeni butlar) silerge riziq bérishke qadir emes, riziqni Allah ning dergahidin telep qilinglar (riziq bérishke peqet Allah ning özi qadirdur), Allah qa ibadet qilinglar we uninggha shükür qilinglar, Allah ning dergahigha qayturulisiler [17] siler (méni) inkar qilsanglar (inkar qilghanliqinglar bilen manga qilcheziyan yetküzelmeysiler, peqet özünglargha ziyan yetküzisiler), silerdin ilgiriki nurghun ümmetlermu) peyghemberlirini (inkar qilghan) shuning bilen ulargha Allah azabi nazil bolghan, silergimu shundaq azab nazil bolidu), peyghemberning mes’uliyiti peqet (Allah ning emrlirini) chüshinishlik qilip yetküzüshtur» [18]. Ular (yeni inkar qilghuchilar) Allah ning mexluqatini deslepte yoqtin qandaq barliqqa keltürgenlikini, andin uni (ölgendin kéyin) tirildüridighanliqini körmidimu? Bu Allah qa heqiqeten asandur (ular buni qandaqmu inkar qilidu, deslepte yaritishqa qadir bolghan zat qayta eslige keltürüshke elwette qadirdur) [19]. Éytqinki, «zéminda seyr qilinglar, Allah ning mexluqatini qandaq qilip (yoqtin) bar qilghanliqigha qaranglar, andin Allah ularni (qiyamette) qayta peyda qilidu, Allah heqiqeten hemme nersige qadirdur [20]. ALLAH xalighan ademni jazalaydu, xalighan ademge rehmet qilidu, (qiyamette) Allah ning dergahigha qayturulisiler [21]. Siler meyli zéminda bolsun, meyli asmanda bolsun,Allah (ning azabi) din qéchip qutulalmaysiler, silerge Allah tin bölek dostmu yoq, medetkarmu yoq» [22]. ALLAH ning ayetlirini we uninggha mulaqat bolushni (yeni axiretni) inkar qilghanlar ene shular méning rehmitimdin na’ümid boldi. Ene shular qattiq azabqa duchar bolidu [23]. Ibrahimning qewmining jawabi: «ibrahimni öltürünglar yaki köydürünglar!» déyishtin ibaret boldi. ALLAH uni ottin qutuldurdi (ular ibrahim eleyhissalamni otqa tashlighanda, Allah uninggha otni sorun we aman jay qilip berdi). Heqiqeten buningda iman éytqan qewm üchün (Allah ning qudritini körsitidighan) nurghun deliller bar [24]. Ibrahim éytti: «bu dunyada (butlargha choqunush meqsitide yighilishinglarning) aranglardiki dostluqqa seweb bolushi üchün, Allah ni qoyup butlarni mebud qiliwaldinglar, andin qiyamet küni bezinglarni bezinglar inkar qilisiler, bezinglargha bezinglar lenet oquysiler (yeni qiyamet küni mezkur dostluq düshmenlikke aylinidu, egeshtürgüchiler egeshküchilerdin ada juda bolidu, egeshküchiler egeshtürgüchilerge lenet oquydu, chünki ularning dunyadiki dostluqi Allah üchün bolghan emes), silerning jayinglar dozax bolidu, silerni (dozaxtin qutulduridighan) héchqandaq yardemchi bolmaydu» [25]. Lut ibrahimgha iman éytti . Ibrahim éytti: «men choqum perwerdigarim teripige hijret qilimen (yeni Allah ning raziliqini izdesh yüzisidin wetinimni terk étip, Allah emr qilghan jaygha hijret qilip barimen). ALLAH heqiqeten ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur» [26]. Ibrahimgha is’haqni, ye’qubni ata qilduq (yeni ibrahim eleyhissalam xudaliq üchün qewmidin ayrilghandin kéyin, yaxshi perzent is’haqni berduq we is’haqning oghli bolghan newrisi ye’qubni berduq), (uningdin kéyin) peyghemberlikni, kitabni (yeni samawi kitablarni) uning ewladigha xas qilduq, dunyadiki mukapatni uninggha ata qilduq (yeni jem’i dinlarda uni yaxshi namgha ige qilduq), u heqiqeten axirette yaxshi bendilerdindur [27]. Lutni (qewmige peyghember qilip ewettuq), eyni waqitta u qewmige éytti: «siler heqiqeten qebih ish qiliwatisiler, silerdin ilgiri jahan ehlidin birimu mundaq qebih ishni qilghan emes [28]. Siler heqiqeten liwate qilamsiler? Yollarni tosup bulangchiliq qilamsiler? Sorunliringlarda op’ochuq yaman ishlarni qiliwéremsiler? » uning qewmining jawabi: «eger sen rastchillardin bolsang, bizge Allah ning azabini keltürgin» déyishtinla ibaret boldi [29]. Lut: «perwerdigarim! Buzghunchi qewmge qarshi manga yardem bergin (yeni ularni halak qilip manga yardem bergin, ular buzghunchi exmeqler bolup, ularning tüzilishi ümid qilinmaydu, ular gumrahliqqa, buzuqchiliqqa chömüp ketken)» dédi [30]. Elchilirimiz (yeni perishtiler) ibrahimgha (perzent bérilishtin ibaret)xush xewer élip kelgen chaghda, ular: «biz bu sheher ahalisini choqum halak qilimiz, uning ahalisi heqiqeten zalim idi» dédi [31]. Ibrahim: «u sheherde lut barghu (yeni lutqa oxshash bir yaxshi peyghember turuwatqan sheher ahalisini qandaqmu halak qiilisiler?)» dédi. Perishtiler éytti: «bu sheherde bar kishilerni biz (yeni lutni we uninggha egeshken möminlerni) obdan bilimiz, uni we uning ayalidin bashqa kishilirini elwette qutuldurimiz, peqet ayali (kufrida qewmige hemnepes bolghanliqi üchün) qélip halak bolghuchilardin bolidu» [32]. Bizning elchilirimiz lutqa kelgen chaghda, lut ularni qoghdap qalalmaydighanliqidin ensirep qayghurdi we yüriki siqildi, ular éytti: «sen qorqmighin we qayghurmighin, biz choqum séni we ayalingdin bölek kishiliringni choqum qutuldurimiz, peqet u qélip halak bolghuchilardin bolidu» [33]. Bu sheherning ahalisi Allah ning ita’itidin chiqqanliqliri üchün, ulargha biz choqum asmandin azab chüshürimiz [34]. Chüshünidighan qewm üchün (ibret qilip) uningdin (yeni sheher xarabisining izliridin) roshen nishanni heqiqeten qaldurduq [35]. Medyen (ahalisige) ularning qérindishi shu’eybni (peyghember qilip ewettuq), shu’eyb: «i qewmim! Bir Allah qa ibadet qilinglar, axiret künidin qorqunglar, yer yüzide buzghunchiliq qilip pitne pasat térimanglar» dédi [36]. Ular shu’eybni inkar qildi, shuning bilen ulargha qattiq zilzile yüzlendi de, ular öyliride olturghan péti qétip qélishti [37]. Adni we semudni (halak qilduq), (i ehli mekke!) Silerge heqiqeten ularning (hijazdiki, yemendiki) turalghu jayliridin ularning halak bolghanliqi melum boldi, sheytan ulargha (kuqridin we gunahlardin ibaret) emellirini chirayliq körsetti, ularni toghra yoldin tosti, ular eqil igiliri idi)lékin ular tekebburluq yüzisidin eqlini jayida ishletmidi) [38]. (dunya depnisi nurghun) qarunni, pir’ewnni we (uning zulumda yardemchi bolghan weziri) hamanni (halak qilduq), shübhisizki, musa ulargha roshen möjizilerni élip keldi, ular zéminda chongchiliq qildi (yeni Allah qa ibadet qilishtin, peyghemberge ita’et qilishtin boyuntawliq qildi), ular (azabimizdin) qéchip kételmidi [39]. (bu gunahkarlarning) herbirini gunahi tüpeylidin jazaliduq, ularning bezisige tash yaghdurduq, ularning bezisini qattiq tawush halak qildi, ularning bezisini (mal mülki bilen qoshup) yerge yutquzduq, ularning bezisini (suda) gherq qilduq, Allah ulargha zulum qilmidi, lékin ular özlirige özliri zulum qildi [40]. ALLAH ni qoyup butlarni mebud qiliwalghanlarning misali öy yasighan ömüchükning misaligha oxshaydu (yeni ömüchükning öyi uni issiq soghuqtin qoghdiyalmighandek, ularning choqunuwatqan butlirimu ulargha héchqandaq payda ziyan yetküzelmeydu), öylerning eng ajizi ömüchükning öyidur. Eger ular (bu heqiqetni) bilse idi (butlargha choqunmaytti) [41]. ALLAH ular Allah ni tashlap ibadet qiliwatqan nersini obdan bilidu, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [42]. Biz insanlargha (qur’anda ularning zéhnigha yéqinlashturush üchün) bayan qilghan bu temsillerni peqet alimlarla chüshineleydu [43]. ALLAH asmanlarni we zéminni heq yaratti, heqiqeten buningda möminler üchün (Allah ning birlikini körsitidighan) delil bar [44]. (i muhemmed!) Sanga wehiy qilin’ghan kitabni (yeni qur’anni) tilawet qilghin, namazni (te’dil erkan bilen) oqughin, namaz heqiqeten qebih ishlardin we gunahlardin tosidu, Allah ni yad étish hemmidin (yeni uningdin bashqa hemme ibadettin) ulughdur, Allah qiliwatqan (hemme) ishinglarni bilip turidu [45]. Ehli kitab bilen peqet eng chirayliq rewishte munazirilishinglar, ularning ichidiki zulum qilghuchilar (yeni silerge qarshi urush qilghuchilar we fidiye bérishtin bash tartquchilar) buningdin mustesna, éytinglarki, «bizge nazil qilin’ghan kitabqa we silerge nazil qilin’ghan kitabqa iman éyttuq, silerning ilahinglar we bizning ilahimiz birdur, biz Allah qa boysun’ghuchilarmiz» [46]. (i muhemmed!) Shuningdek (yeni sendin ilgirikilerge kitab nazil qilghandek) sangimu kitab (yeni qur’an) nazil qilduq, biz kitab bergenler (yeni yehudiylar nasaralar) din qur’an’gha ishinidighanlar bar, bulardin (yeni mekke ahalisidin) mu qur’an’gha ishinidighanlar bar, bizning ayetlirimizni peqet kapirlarla inkar qilidu [47]. Ilgiri sen kitab oqushni bilmeytting, xet yézishnimu bilmeytting, (mubada sen kitab oqughan, xet yazidighan bolsang) u chaghda heqqe qarshi turghuchilar choqum gumanlinatti [48]. Undaq emes (yeni ish zalimlar guman qilghandek emes), qur’an ilim bérilgenlerning köngülliride saqlan’ghan roshen ayetlerdur, bizning ayetlirimizni peqet zalimlarla inkar qilidu [49]. Ular: «némishqa uninggha perwerdigaridin möjiziler nazil qilinmaydu» dédi. Éytqinki, «möjiziler heqiqeten Allah ning dergahididur (méning qolumda emestur), men peqet bir ashkara agahlandurghuchimen» [50]. Bizning sanga ulargha tilawet qilinip turidighan kitabni nazil qilghanliqimiz ulargha (möjize bolushqa) kupaye qilmidimu? Bu kitabta iman éytqan qewm üchün shek shübhisiz rehmet we wez nesihet bar [51]. Éytqinki, «men bilen silerning aranglarda (méning rast peyghember ikenlikimge) guwah bolushqa Allah kupayidur, Allah asmanlardiki we zémindiki hemmini bilip turidu, butqa ishen’gen, Allah ni inkar qilghan ademler ziyan tartquchilardur» [52]. Ular sendin azabning chapsan kélishini telep qilidu, Allah (ularning halak bolushining) mu’eyyen waqtini belgilimigen bolsa idi, ulargha azab elwette (ular telep qilghan waqittila) kéletti, ulargha azab choqum ular xewersiz halette turghanda ushtumtut kélidu [53]. Ular sendin azabning téz kélishini telep qilidu, shek shübhisizki, jehennem (qiyamet küni) kapirlarni qorshap turghuchidur [54]. U künde azab ularni üstiliridin, ayaghlirining astidin oriwalidu. ALLAH ulargha: «(dunyada qilghan emelliringlarning) jazasini tétinglar» deydu [55]. I mömin bendilirim! Méning zéminim heqiqeten kengdur, mangila ibadet qilinglar [56]. Herbir jandar ölümning temini tétighuchidur, andin bizning dergahimizgha qayturulisiler [57]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghan kishilerni jennetning astidin östenglar éqip turidighan aliy jaylirigha orunlashturimiz, u yerlerde ular menggü qalidu, yaxshi emellerni qilghuchilargha bérilgen mukapat némidégen yaxshi! [58]. Ular (hijret qilishning japa musheqqetlirige, Allah ning yolida yetken eziyetlerge) sewr qilidu, (hemme ishlirida) perwerdigarigha yölinidu [59]. Nurghun haywanlar öz rizqini üstige alalmaydu (yeni öz rizqini tépip yéyishtin ajizdur), ularni we silerni Allah riziqlanduridu, Allah (sözünglarni) anglap turghuchidur, (ehwalinglarni) bilip turghuchidur [60]. Eger sen ulardin: «asmanlarni we zéminni kim yaratti, künni we ayni kim (bendilerning menpe’iti üchün) boysundurdi?» dep sorisang, ular choqum: «Allah» dep jawab béridu, ular qandaqmu (Allah ning ibaditidin) bash tartidu! [61]. ALLAH bendiliridin qaysi ademning rizqini keng qilmaqchi bolidiken, uni keng qilidu, (qaysi bendisining rizqini tar qilmaqchi bolidiken) uni tar qilidu, Allah heqiqeten hemme nersini bilip turghuchidur [62]. Eger sen ulardin: «buluttin yamghur süyini chüshürüp uning bilen ölgen zéminni térildürgen kim?» dep sorisang, ular choqum «Allah» dep jawap béridu. Éytqinki, «(silerge qarshi pakitlar bar bolghanliqtin) jimi hemdusana Allah qa xastur», belki ularning tolisi (bu sözliridiki ziddiyetni) chüshenmeydu [63]. Dunya tirikchiliki peqet oyun külke we gheplettin ibarettur, shübhisizki, axiret yurti heqiyqi hayat (yurtidur), eger ular bilse idi (bu dunyani u dunyadin artuq körmeytti) [64]. Ular kémige chiqip (gherq bolushtin qorqqan) chaghlirida, Allah qa kamali ixlas bilen iltija qilidu, Allah ularni aman ésen quruqluqqa chiqarghan chaghda (bala qazadin qutuldurghan Allah ni untup), nagahan (Allah qa) shérik keltüridu [65]. Ular bergen némitimiz (yeni déngizdin qutuldurghanliqimizgha nashükürlük qilip baqsun, qalghan ömürliridin) behrimen bolsun, bular (ishning aqiwitini) kelgüside bilidu [66]. Ular (yeni mushriklar) körmemduki, biz heremni aman (jay) qilduq, halbuki, ularning etrapidiki kishiler esir éliniwatidu we öltürülüwatidu, ular batilgha ishinip, Allah ning némitini inkar qilamdu? [67]. ALLAH qa yalghanni chaplighan yaki heq kelgende uni inkar qilghan ademdinmu zalim adem barmu? Jehennemde kapirlargha jay yoqmidu? (elwette bar) [68]. Biz üchün küresh qilghanlarni elwette yolimizgha yétekleymiz, Allah heqiqeten yaxshi ish qilghuchilar bilen billidur [69].

30 süre rum mekkide nazil bolghan, 60 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, mim [1]. Rumluqlar yéqin bir jayda yéngildi, ular yéngilgendin kéyin bir qanche yil ichide yéngidu, ilgiri we kéyin hemme ish Allah ning bashqurushididur, bu künde möminler Allah ning bergen yardimi bilen xushal bolidu, Allah xalighan kishige yardem béridu, Allah ghalibtur, (möminlerge) nahayiti méhribandur [25]. ALLAH (ularni ghalib qilidighanliqini) wede qildi. ALLAH wedisige xilapliq qilmaydu) chünki Allah ning wedisi heqtur, sözi rasttur), lékin kishilerning tolisi (buni) bilmeydu [6]. Ular hayatiy dunyaning tashqi körünüshinila bilidu, ular axirettin (yeni axiret ishida oylinishtin we axiret üchün ishleshtin) gheplettidur [7]. Ular (aqiwitining qandaq bolidighanliqini bilishliri üchün) özliri üstide pikir yürgüzmemdu? ALLAH asmanlarni, zéminni we ularning arisidiki (yultuz qatarliq) nersilerni peqet heq we mu’eyyen waqitliq qilip yaratti, shek – shübhisizki, nurghun kishiler perwerdigarigha mulaqat bolushni (qayta tirilidighanliqini, qilghan emelige yarisha mukapatlinidighanliqini yaki jazalinidighanliqini) inkar qilghuchidur [8]. Ular yer yüzide kézip özliridin ilgiri ötkenlerning aqiwitining qandaq bolghanliqini közetmidimu? Ular (yeni ötkenler) quwwette bulardin küchlük idi. Ular zira’et térishta, imaret sélishta bular (yeni qureyshler) din üstün idi. Ulargha peyghemberliri möjizilerni élip keldi (ular möjizilerni inkar qildi). ALLAH ulargha zulum qilmidi (yeni Allah ularni gunahsiz halak qilghini yoq), lékin ular özliri (kufri üchün we peyghemberlerning möjizilirini inkar qilghanliqliri üchün) özlirige zulum qildi (shuning bilen ular halak bolushqa tégishlik boldi) [9]. Andin yaman ish qilghanlarning aqiwiti eng yaman bolidu, chünki ular Allah ning ayetlirini inkar qilghan we mesxire qilghan kishilerdur [10]. ALLAH mexluqatni deslepte (yoqtin) bar qilidu. Andin uni (ölgendin kéyin) tirildüridu, andin Allah ning dergahigha (hésab üchün) qayturulisiler [11]. Qiyamet qayim bolghan künde gunahkarlar ümidsizlinip kétidu [12]. Ulargha shérik keltürgen butliridin shapa’et qilghuchilar bolmaydu, ular shérik keltürgen butliridin tanidu [13]. Qiyamet qayim bolghan künde (möminler bilen kapirlar) bir biridin ayrilidu [14]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlar baghchida (yeni jennetning baghchilirida) yayritilidu [15]. Bizning ayetlirimizni we axirettiki mulaqatni inkar qilghan we yalghan’gha chiqarghanlargha kelsek, ular dawamliq azabta qalidu [16]. Siler axshamda we etigende Allah qa tesbih éytinglar [17]. Asmanlardiki, zémindiki hemdusana, kech we péshin waqitliridiki hemdusananing hemmisi Allah qa xastur [18]. ALLAH jansiz nersilerdin janliq nersilerni chiqiridu, janliq nersilerdin jansiz nersilerni chiqiridu, ölgen zéminni tirildüridu (yeni qurghaq zéminni ösümlükler bilen kökertidu), silermu mushundaq tirildürülisiler [19]. ALLAH ning silerni tupraqtin yaratqanliqi, andin silerning insan bolup zéminda tarilip yürüshünglar Allah ning (kamali qudritini körsitidighan) alametliridindur [20]. Ayallar bilen unsi – ülpet élishinglar üchün (Allah ning) ularni silerning öz tipinglardin yaratqanliqi, aranglarda (yeni er – xotun arisida) méhr muhebbet ornatqanliqi Allah ning (kamali qudritini körsitidighan) alametliridindur, pikir yürgüzidighan qewm üchün, shek shübhisizki, buningda nurghun ibretler bar [21]. ALLAH ning asmanlarni, zéminni yaratqanliqi, tilliringlarning, renggiliringlarning xilmuxil bolushi Allah ning (kamali qudritini körsitidighan) alametliridindur, buningda bilimlik kishiler üchün heqiqeten nurghun alametler bar [22]. Silerning kéchisi we kündüzi uxlishinglar, (kündüzi) Allah ning merhemitidin (riziq) telep qilip (heriketlinishinglar) Allah ning (kamali qudritini körsitidighan) alametliridindur, shek shübhisizki, buningda anglaydighan qewm üchün nurghun ibretler bar [23]. ALLAH ning silerge chaqmaqni qorqunch we ümid qilip körsitishi, buluttin yamghur yaghdurup uning bilen ölgen zéminni tirildürüshi Allah ning (kamali qudritini körsitidighan) alametliridindur, chüshineleydighan qewm üchün buningda, shek shübhisizki, nurghun ibretler bar [24]. ALLAH ning asman zéminni öz emri bilen (mu’elleq) turghuzushi Allah ning (kamali qudritini körsitidighan) alametliridindur, andin Allah (qebrilerde kömülüp yatqan) silerni yer astidin chaqirsa, derhal chiqisiler [25]. Asmanlardiki we zémindiki hemme Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, Allah ning mexluqatidur we Allah ning teserrupi astididur), hemme Allah qa boysun’ghuchidur [26]. Mexluqatni deslepte (yoqtin) bar qilidighan, andin uni (ölgendin kéyin) tirilidüridighan Allah ene shudur, u (yeni mexluqatni tirildürüsh) Allah qa (uni deslepte yoqtin bar qilghan’gha qarighanda) ongaydur, asmanlarda we zéminda eng aliy süpet Allah qa xastur, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [27]. ALLAH silerge özünglardin bir misal keltüridu, biz silerge riziq qilip bergen mal – mülükke qulliringlarning shérik bolushigha, u barida ularning siler bilen barawer bolushigha, ulardin özliringlar (yeni azad kishiler) din qorqqandek qorqushqa razimusiler? (buninggha razi bolmighan ikensiler, mexluqatning Allah qa shérik bolushigha qandaq razi boldunglar?) Chüshinidighan qewm üchün ayetlerni mushundaq tepsiliy bayan qilimiz [28]. Undaq emes (yeni Allah qa shérik keltürüshte ularning héchqandaq özrisi yoq), (özlirige) zulum qilghanlar bilimsizliktin nepsi xahishigha egeshti. ALLAH gumrah qilghan ademni kim hidayet qilalaydu, ulargha hergiz yardem qilghuchi bolmaydu [29]. Batil dinlardin burulup islam dinigha yüzlen’gin, Allah ning dinigha (egeshkinki) Allah insanlarni shu din bilen yaratqan, Allah ning yaratqinida özgirish bolmaydu, bu toghra dindur, lékin insanlarning tolisi bilmeydu [30]. ALLAH qa tewbe bilen qaytinglar, Allah tin qorqunglar, namazni ada qilinglar, mushriklardin bolmanglar [31]. Siler dinda ixtilap qiliship, pirqe pirqe bolup, herpirqe öz dini bilen xoshallinidighanlardin (bolmanglar) [32]. Insanlargha birer ziyan zexmet yetken chaghda, ular perwerdigarigha ixlas bilen iltija qilidu, andin Allah ulargha rehmitini tétitqan chaghda, ulardin bir pirqe derhal perwerdigarigha shérik keltüridu [33]. Ular bizning bergen németlirimizge na shükürlük qilip baqsun, (i mushriklar!) (dunya tirikchilikide silerge bergen németlirimizdin) behrimen bolunglar, siler (paniy dunyaning némitidin behrimen bolghanliqinglarning aqiwitini) kelgüside bilisiler [34]. Yaki ulargha ularning butlargha choqunishining toghriliqini sözleydighan birer kitab nazil qilduqmu? (mundaq bolghini yoq) [35]. Insanlargha rehmetni tétitsaq, ular buningdin xushallinip kétidu, eger ulargha qilmishliri tüpeylidin birer köngülsizlik yetse, derhal ümidsizlinip kétidu [36]. Ular bilmemduki, Allah xalighan ademning rizqini keng qilidu, (xalighan ademning rizqini) tar qilidu, heqiqeten buningda (riziq bergen Allah ning hékmitige) ishinidighan qewm üchün (Allah ning qudritini körsitidighan) nurghun alametler bar [37]. Xish eqribalargha, miskinlerge, ibn sebillerge (sile rehim we yaxshiliqtin tégishlik) heqqini bergin, Allah ning raziliqini közleydighanlar üchün mundaq qilish yaxshidur, ene shular meqsetke érishküchilerdur [38]. Siler kishilerning pul méli ichide östürüsh üchün birer pul mal bersenglar, Allah ning dergahida u ösmeydu (yeni kishiler berginimdin jiqraq qaytursun dégen niyet bilen bérilgen soghining Allah ning dergahida sawabi bolmaydu), Allah ning raziliqini közlep bergen sediqenglar (yaki éhsaninglar) gha hessilep sawab bérilidu [39]. ALLAH silerni xelq etti, andin silerge riziq berdi. Andin silerni qebzi roh qilidu, andin silerni tirildüridu, shérik keltürgenliringlardin qaysisi bu ishlarning qaysibirini qilalaydu, Allah paktur, ularning shérik keltürgen nersiliridin aliydur [40]. Insanlarning qilghan gunahliri tüpeylidin, quruqluqta we déngizda apet yüzberdi, Allah ularni tewbe qilsun dep qilmishlirining bir qismining (jazasini) ulargha tétitti [41]. (i muhemmed! Mushriklargha) éytqinki, yer yüzide seyr qilinglar, ötkenkilerning aqiwitining qandaq bolghanliqigha qaranglar (özlirige zulum qilghanlarning jaylirigha qaranglarki, ularning peyghemberlerni inkar qilghanliqlirining aqiwiti qandaq bolghan, Allah ta’ala ularning diyarlirini xarap qilip, ularni ibret alghuchilar üchün ibret qildi), ularning tolisi mushrik idi [42]. ALLAH teripidin kélidighan, qarshi turghili bolmaydighan kün (yeni qiyamet) kélishtin ilgiri toghra din’gha yüzlen’gin, bu künde ular (ning bir pirqisi jennetke, bir pirqisi jehennemge) ayrilidu [43]. Kimki kapir bolsa (dozaxta ebediy qélip) kufrining jazasini özi tartidu, kimlerki yaxshi emel qilsa, özliri üchün (axirette) jay rastlaydu [44]. ALLAH iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarni merhemitidin mukapatlaydu, Allah heqiqeten kapirlarni dost tutmaydu [45]. ALLAH ning silerge özining rehmitini tétitish üchün, emri boyiche kémilerni déngizlarda mangdurush üchün, özining merhemitidin tilishinglar üchün, shükür qilishinglar üchün, shamallarni yamghur bilen xush xewer bergüchi qilip ewetishi Allah ning (kamali qudritini körsitidighan) alametliridindur [46]. (i muhemmed!) Shübhisizki, sendin ilgiri nurghun peyghemberlerni qewmige (peyghember qilp) ewettuq, u peyghemberler ulargha (özlirining rast peyghemberliklirini ispatlaydighan) nurghun roshen möjizilerni élip keldi (ular möjizilerni inkar qilip asiyliq qildi), asiyliq qilghanlarni jazaliduq, möminlerge yardem qilish bizge tégishlik boldi [47]. ALLAH shamallarni ewetip bulutni qozghaydu, andin uni asmanda xalighini boyiche tarqitidu, (gahi) uni tarqaq parchilargha bölidu, shuning bilen yamghurning bulutning arisidin chüshüwatqanliqini körisen, Allah yamghurni xalighan bendilirining üstige yaghdurghan chaghda, ular derhal xushal bolup kétidu [48]. Halbuki, ular yamghur yéghishtin burun heqiqeten ümidsizlinip ketken idi [49]. ALLAH ning rehmitining netijilirige qarighinki, u zéminni ölgendin kéyin qandaq tirildüridu, shübhisizki, Allah heqiqeten ölüklerni tirildürgüchidur, Allah hemme nersige qadirdur [50]. Eger biz (zira’etke ziyanliq) shamalni ewetsek, ular (shamalning tesiridin) zira’etning sarghiyip ketkenlikini körse, shuningdin kéyin ular (Allah ning ilgiriki németlirige) kufriliq qilidu [51]. Shübhisizki, sen ölüklerge (sözüngni) anglitalmaysen, arqisigha qarap yüz örügen gaslarghimu chaqiriqingni anglitalmaysen [52]. Korlarnimu gumrahliqtin qutquzup toghra yolgha salalmaysen, sen peqet bizning ayetlirimizge ishinidighanlarghila (sözüngni) anglitalaysen, ular musulmanlardur [53]. ALLAH silerni ajiz yaratti, andin silerni ajizliqtin küchlük qildi, andin (silerni) küchlüklüktin ajiz qildi we (silerge) qériliqni yetküzdi, Allah némini xalisa shuni yaritidu, u hemmini bilgüchidur, hemmige qadirdur [54]. Qiyamet qayim bolghan künde mushriklar (dunyada) peqet azghina waqit turghanliqigha qesem qilidu, ular dunyadiki chaghliridimu mushundaq yalghanchiliq qilatti [55]. Ilmi bar, imani bar ademler éytti: «siler Allah ning teqdiri boyiche (dunyada we qebrilerde) qiyamet künigiche qaldinglar, mana bu qiyamet künidur, lékin siler bilmeyttinglar (yeni qiyametning heqliqigha ishenmeyttinglar)» [56]. Bu künde zalimlarning (éytqan) özrisining paydisi bolmaydu, ulardin ularning (tewbe qilishi ya ita’et qilishi bilen) Allah ni razi qilishmu telep qilinmaydu [57]. Shek shübhisizki, bu qur’anda kishilerge türlük misallarni bayan qilduq, eger sen ulargha (qur’an ayetliridin) birer ayetni keltürseng, kapirlar (dilliri qesawetliship ketkenliktin) choqum éytiduki, «siler peqet yalghanchilar siler» [58]. (Allah ning birlikini) bilmeydighan (kuffar) larning dillirini mushundaq péchetleymiz [59]. (i muhemmed!) (mushriklarning eziyetlirige) sewr qilghin, Allah ning (sanga nusret ata qilish we diningni üstünlükke ige qilish) wedisi heqiqeten heqtur, (axiretke) ishenmeydighanlar séni diqqet qilip qoymisun [60].

31 süre loqman mekkide nazil bolghan, 34 ayet

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, mim [1]. Bu, hékmetlik kitabning ayetliridur [2]. (u) (te’dil erkan bilen) namaz oquydighan, (Allah ning rezasini tilesh yüzisidin köngül azadiliki bilen) zakat béridighan we axiretke jezmen ishinidighan yaxshi ish qilghuchi kishilerge hidayettur we rehmettur [34]. Ashular (yeni yuqiriqi süpetlerge ige kishiler) perwerdigarining toghra yolida bolghuchilardur, ene shular meqsetke érishküchilerdur [5]. Bezi kishiler bilimsizliktin, (kishilerni) Allah ning yolidin azdurush üchün bihude geplerni sétiwalidu we Allah ning yolini mesxire qilidu, ene shular xor qilghuchi azabqa duchar bolidu [6]. Eger uninggha bizning ayetlirimiz (yeni qur’an ayetliri) oqup bérilse, goya uni anglimighandek, ikki quliqi éghirliship qalghandek (Allah ning ayetlirige qulaq sélishtin) tekebburluq bilen yüz örüydu, (i muhemmed!) Uninggha qattiq azab bilen xush xewer bergin [7]. Shübhisizki, iman éytqanlar we yaxshi emellerni qilghanlar nazunémetlik jennetlerge kiridu [8]. U jennetlerde ular menggü qalidu. Bu Allah ning rast wedisidur (Allah wedisige xilapliq qilmaydu), Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [9]. ALLAH asmanlarni tüwrüksiz yarattiki, siler uni körüp turuwatisiler, yer tewrep silerni xatirjemsiz qilmisun dep, yerde taghlarni ornatti, zéminda türlük jandarlarni taratti, buluttin yamghur süyini chüshürüp, uning bilen zéminda türlük paydiliq ösümlüklerni östürduq [10]. Mana bular Allah ning (yaratqan) mexluqatliridur, manga körsitip béringlarki, Allah tin bashqa mebudliringlar zadi némilerni yaratti? Belki zalimlar op’ochuq gumrahliqtidur [11]. Biz loqman’gha heqiqeten hékmet ata qilduq, (uninggha éyttuqki) «Allah qa shükür qilghin, kimki shükür qilidiken, özi üchün qilghan bolidu, kimki kufriliq qilidiken, shübhisizki, Allah (bendilerdin) bihajettur, medhiyige layiqtur» [12]. Öz waqtida loqman (hekim) oghligha nesihet qilip: «i oghulchiqim, Allah qa shérik keltürmigin, shérik keltürüsh heqiqeten zor gunahtur» dédi [13]. Insanni ata anisigha yaxshiliq qilishqa buyruduq. Anisi uni (qorsiqida) üsti üstige ajizliq bilen kötürdi. Ikki yilda uni emchektin ayridi. (i insan!) Manga we ata ananggha shükür qilghin, axir qaytidighan jay méning dergahimdur [14]. Eger ata anang séni sen bilmeydighan nersini manga shérik keltürüshke zorlisa, ulargha ita’et qilmighin, ulargha dunyada yaxshi mu’amilide bolghin (yeni dininggha ziyan yetmeydighan asasta yaxshiliq qilghin), manga ta’et bilen qaytqan ademning yoligha egeshkin, andin méning dergahimgha qaytisiler, silerge qilmishinglarni éytip bérimen [15]. (loqman éytti) «i oghulchiqim! Qilmishing qicha chaghliq nerse bolup, u uyul tashning ichide (yeni eng mexpiy jayda) ya asmanlarning qétida yaki zéminning astida bolsimu, Allah uni hazir qilidu (uning hésabini alidu). ALLAH heqiqeten inchike küzetküchidur, hemmidin xewerdardur [16]. I oghulchiqim! Namazni (waqtida te’dil erkan bilen) oqughin, (kishilerni) yaxshiliqqa buyrughin, yamanliqtin tosqin, sanga yetken külpetlerge sewr qilghin (chünki heqiqetke dewet qilghuchi eziyetlerge uchraydu), bu heqiqeten qilishqa irade tikleshke tégishlik ishlardindur [17]. Kishilerdin mensitmeslik bilen yüz örümigin, zéminda ghadiyip mangmighin, Allah heqiqeten hakawur, özini chong tutquchilarni dost tutmaydu [18]. Otturahal mangghin, awazingni pesletkin, awazlarning eng zérikerliki heqiqeten ésheklerning awazidur» [19]. Bilmemsilerki, Allah asmanlardiki we zémindiki hemmini silerge boysundurup berdi (yeni silerning paydilinishinglargha muwapiqlashturup berdi). Silerge ashkara we yoshurun (yeni maddiy we meniwi) németlerni kamaletke yetküzüp berdi. Bezi kishiler héchqandaq ilimsiz, hidayetsiz we nurluq kitabsiz halda Allah barisida jédellishidu [20]. Eger ulargha: «Allah nazil qilghan nerse (yeni qur’an) gha egishinglar» déyilse, ular: «yaq, biz ata bowilirimizning dinigha egishimiz» deydu, sheytan ularni dozax azabigha chaqirghan tursa (ular yenila ata bowilirining dinigha egishemdu?) [21]. Yaxshi ish qilghuchi bolghan halda ixlas bilen Allah qa boysun’ghan adem mehkem tutqigha ésilghan bolidu, ishlarning aqiwiti Allah qa mensuptur [22]. Kimki kapir bolidiken, uning kufri séni qayghugha salmisun, ular bizning dergahimizgha qaytidu, ulargha (dunyadiki) qilmishlirini éytip bérimiz, Allah heqiqeten ularning dilliridikini bilip turghuchidur [23]. Ularni (dunyadin) azghina (muddet) behrimen qilimiz, andin ularni qattiq azabni (tétishqa) mejburlaymiz [24]. Eger sen ulardin: «asmanlarni we zéminni kim xelq etti?» dep sorisang, ular choqum «Allah» dep jawap béridu, éytqinki, «jimi hemdusana Allah qa xastur!» belki ularning tolisi uqmaydu [25]. Asmanlardiki we zémindiki nersiler Allah ning mülkidur, Allah heqiqeten (mexluqatidin we ularning ibaditidin) bihajettur, medhiyige layiqtur [26]. Eger yer yüzidiki derexlerning hemmisi qelem bolghan, déngiz (siya) bolghan, uninggha yene yette déngiz (ning siyasi) qoshulghan teqdirdimu Allah ning sözlirini (yézip) tügetkili bolmaydu, Allah heqiqeten ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [27]. (i insanlar!) Silerning (deslepte) yaritilishinglar, (ölgendin kéyin) tirildürülüshinglar peqet bir ademning yaritilishi, bir ademning tirildürülüshige oxshashtur. ALLAH heqiqeten (bendilirining sözlirini) anglap turghuchidur, (emellirini) körüp turghuchidur [28]. ALLAH ning kéchini kündüzge we kündüzni kéchige kirgüzilidighanliqini, kün bilen ayni boysunduridighanliqini körmemsen? (kün bilen ayning) her biri mu’eyyen muddet (yeni qiyamet) kiche (öz pelikide) seyr qilidu. ALLAH silerning qilmishinglardin toluq xewerdardur [29]. Bu shuning üchünki, Allah heq (ilah) dur, ularning Allah ni qoyup ibadet qilghanliri (yeni butliri) batildur, Allah aliydur, büyüktur [30]. Körmemsenki, kémilerning Allah ning merhemiti bilen déngizda yürüshi Allah ning silerge (öz qudritining) bir qisim delillirini körsitishi üchündur. Buningda her bir sewr qilghuchi, shükür qilghuchi (bende üchün heqiqeten) (chong) ibret bar [31]. (déngizda) ularni taghlardek dolqunlar oriwalghan chaghda, ular kamali ixlas bilen Allah qa iltija qilidu, Allah ularni (déngiz xeterliridin) qutuldurup quruqluqqa chiqarghan chaghda, ularning bezisi toghra yolda bolidu. Bizning ayetlirimizni peqet xiyanetkar (Allah ning németliridin tan’ghan) ademla inkar qilidu [32]. I insanlar! Perwerdigaringlargha (buyruqlirini orunlash, men’i qilghan ishlardin cheklinish bilen) teqwadarliq qilinglar, shundaq bir kündin qorqunglarki, (u künde) ata balisigha esqatmaydu, balimu atisigha esqatmaydu, Allah ning wedisi heqiqeten heqtur, silerni hergiz dunya tirikchiliki meghrur qilmisun, sheytanning silerni Allah ning epusining kengliki bilen meghrur qilishigha yol qoymanglar [33]. Qiyamet (ning bolidighan waqti) toghrisidiki bilim heqiqeten Allah ning dergahididur. ALLAH yamghurni (özi belgiligen waqitta we özi belgiligen jaygha) yaghduridu, bechchidandikilerning néme ikenlikini (yeni oghulmu, qizmu, béjirimmu, kemtükmu, bextlikmu, bextsizmu) Allah bilidu, héch adem ete némilerni qilidighanliqini (yeni uninggha néme ish bolidighanliqini, yaxshi yaman ishlardin némilerni qilidighanliqini) bilmeydu, héch adem özining qeyerde ölidighanliqini bilmeydu, Allah heqiqeten (pütün ishlarni) bilip turghuchidur, (shey’ilerning ichki we tashqi terepliridin) toluq xewerdardur [34].

32 süre sejde mekkide nazil bolghan, 30 ayet

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Elif, lam, mim [1]. (bu) kitab (yeni qur’an) ning alemlerning perwerdigari teripidin nazil qilin’ghanliqida héch shek yoqtur [2]. Mushriklar: «muhemmed uni özi toqudi» deydu. Hergiz undaq emes, belki u sendin ilgiri héchqandaq bir peyghember kelmigen bir qewmni hidayet tapsun dep, ularni agahlandurushung üchün, perwerdigaring teripidin kelgen heqiqettur [3]. ALLAH asmanlarni, zéminni we ularning arisidiki nersilerni alte künde yaratti, andin ersh üstide (özige layiq rewishte) qarar aldi. Silerge Allah tin bashqa héchqandaq ige yoq, shapa’et qilghuchimu yoq (buni) pikir qilip (iman éytmamsiler?) [4]. ALLAH asmandin zémin’ghiche bolghan (mexluqatining) ishlirini idare qilip turidu, andin u ishlar uzunluqi siler sanawatqan ming yildek kélidighan bir künde Allah ning dergahigha örleydu [5]. U (Allah) yoshurunni we ashkarini bilgüchidur, ghalibtur. (bendilirige) nahayiti méhribandur [6]. U hemme nersini chirayliq (yeni hékmitige muwapiq, jayida) yaratti. Deslepte insanni (yeni insanlarning atisi adem eleyhissalamni) laydin yaratti [7]. Andin uning neslini erzimes suning jewhiri (yeni meniy) din yaratti [8]. Andin uni rawurus yaritip, uninggha özige mensup rohni kirgüzdi (yeni janni kirgüzdi). Yene siler üchün qulaqlarni, közlerni we yüreklerni yaratti, siler az shükür qilisiler [9]. Ular: «yer astida yoqalghandin kéyin (yeni görde topigha aylinip ketkendin kéyin) rastla qayta yaritilamduq?» deydu, belki ular perwerdigarigha mulaqat bolushni inkar qilghuchilardur [10]. Éytqinki, «silerning (jéninglarni élishqa) mu’ekkel qilin’ghan perishte silerning jéninglarni alidu, andin perwerdigaringlarning dergahigha qayturulisiler» [11]. Eger sen gunahkarlarning perwerdigarining dergahida bashlirini sanggilitip turghanliqini köridighan bolsang (elwette qorqunchluq haletni körgen bolatting), ular éytidu: «perwerdigarimiz! (ishning heqiqitini) körduq, angliduq. Bizni yaxshi emel qilish üchün (dunyagha) qayturghin, biz (emdi) heqiqeten (séning wedengning heq ikenlikige) ishen’güchilermiz» [12]. Eger biz xalisaq, her bir kishige elwette hidayet bérettuq, lékin méning (gunahkarlarni azab qilishtin ibaret) hökmim békip ketti. Men choqum jinlar we insanlar (yeni ularning gunahkarliri) hemmisi bilen jehennemni toldurimen [13]. (ehli dozaxqa éytilidu) «mushu kündiki uchrishishinglarni untup qalghanliqinglar üchün (bu xorlighuchi azabni) tétinglar, biz heqiqeten silerni untuduq, qilmishinglar tüpeylidin menggülük azabni tétinglar» [14]. Bizning ayetlirimizge heqiqeten shundaq kishiler iman éytiduki, ulargha shu ayetler bilen wez nesihet qilinsa (Allah ning ayetlirini ulughlash yüzisidin Allah qa) sejde qilghan halda yiqilidu, perwerdigarigha tesbih éytidu, hemdu éytidu. Ular (perwerdigarining ta’et ibaditidin) chongchiliq qilip bash tartmaydu [15]. Ularning yanliri orun körpidin yiraq bolidu (yeni ular kéchisi ibadet qilip az uxlaydu), ular perwerdigarining (azabidin) qorqup, (rehmitini) ümid qilip uninggha du’a qilidu, ulargha biz riziq qilip bergen nersilerdin (yaxshiliq yollirigha) serp qilidu [16]. Ularning qilghan emellirige mukapat yüzisidin Allah ning huzurida saqlan’ghan we ularni xushal qilidighan katta németni héchkim bilmeydu [17]. Mömin adem pasiq ademge oxshamdu? Ular (axiretlik sawabta) barawer emes [18]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlargha kelsek, ularning qarargahi jennet bolidu, (u) ularning qilghan emellirini mukapatlash yüzisidin ula r’üchün teyyarlan’ghan jaydur [19]. ALLAH ning ita’itidin chiqqanlargha kelsek, ularning jayi dozax bolidu, her qachan ular dozaxtin chiqmaqchi bolsa, ular dozaxqa qayturulidu. Ulargha: «siler inkar qilghan dozaxning azabini tétinglar» déyilidu [20]. Ularning tewbe qilishi üchün biz ulargha choqum eng chong azabtin (yeni axiret azabidin) ilgiri eng yéqinqi azab (yeni dunya azabi) ni tétitimiz [21]. Perwerdigarining ayetliri bilen wez nesihet qilin’ghan, andin uningdin yüz örügen ademdinmu zalim adem barmu? Biz gunahkarlarni choqum jazalaymiz [22]. Shek shübhisizki, biz musagha kitab (yeni tewratni) ata qilduq. (i muhemmed!) Sen (miraj kéchiside, ya qiyamet künide) musagha mulaqat bolushtin sheklenmigin, biz tewratni isra’il ewladigha yétekchi qilduq [23]. Ular (külpetlerge) sewr qilghan, bizning ayetlirimizge jezmen ishen’gen chaghda, ulardin bir qisim kishilerni bizning emrimiz bilen toghra yol körsitidighan péshwalar qilduq [24]. Séning perwerdigaring qiyamet küni ularning arisida ular ixtilap qilishqan (diniy) ishlar üstide elwette höküm chiqiridu [25]. Ulardin ilgiri ötken qanchilighan ümmetlerni halak qilghanliqimizni ular bilmemdu? Ular (yeni mekkilikler) ular (yeni halak bolghanlar) ning yurtidin ötüp turidu, buningda (bizning qudritimizning chongluqini körsitidighan) nurghun deliller bar, ular anglimamdu? [26]. Ular körmemduki, biz giyahsiz zémin’gha yamghur süyini sürüp élip barimiz, uning bilen ularning haywanatliri we özliri yeydighan zira’etlerni ündürüp chiqirimiz, ular (buni) körmemdu? [27]. Ular (yeni mekke kuffarliri mesxire qilish yüzisidin): «(biz bilen silerning aranglarda chiqirilidighan) bu höküm qachan emelge ashidu? Eger siler (dewayinglarda) rastchil bolsanglar (éytip béringlar)» deydu [28]. Éytqinki, «höküm chiqirilidighan künde kapirlarning éytqan imanining paydisi bolmaydu, ulargha möhletmu bérilmeydu» [29]. Sen ulardin yüz örügin (yeni sözlirige perwa qilip ketmigin). Sen (Allah ning ulargha chüshidighan azabini) kütkin, ularmu heqiqeten (silerge chüshidighan nersilerni) kütküchilerdur [30].

33 süre ehzab mekkide nazil bolghan, 73 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

I peyghember! ALLAH qa teqwadarliq qilishni (dawamlashturghin), kapirlargha we munapiqlargha ita’et qilmighin, Allah heqiqeten (bendilerning emellirini) bilip turghuchidur, (ularning ishlirini) hékmet bilen bashqurghuchidur [1]. Sanga perwerdigaring teripidin wehyi qilin’ghan nersige (yeni qur’an’gha) egeshkin. ALLAH heqiqeten qilghan emelinglardin toluq xewerdardur [2]. (hemme ishingda) Allah qa yölen’gin, Allah (sanga) hamiy bolushqa yéterliktur [3]. ALLAH héch ademning ichide ikki yürek yaratqini yoq, siler zihar qilghan ayalliringlarni Allah silerge ana qilghini yoq, siler bala qiliwalghanlarnimu Allah (hemme hökümde öz pushtunglardin bolghan) baliliringlarning hökmide qilmidi, bu (yeni öz pushtunglardin bolmighanlarni bala déyish) peqet aghzinglarda éytilghan sözdur, Allah heq (söz) ni éytidu, toghra yolgha bashlaydu [4]. Ularni atilirining isimliri bilen chaqiringlar, bu Allah ning dergahida toghridur, eger ularning atilirini bilmisenglar, u chaghda ular silerning diniy qérindashliringlardur, dostliringlardur, siler sewenliktin qilip salghan ishlarda silerge héch gunah bolmaydu, lékin qesten qilghan ishinglarda (silerge gunah bolidu), Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [5]. Peyghember möminlerge ularning öz nepsiliridinmu charidur, peyghemberning ayalliri ularning aniliridur, kitabullahta uruq tughqanlarning bezisi bezisige (miras élishta) möminlerdin we muhajirlardin yéqindur, lékin(möminlerdin we muhajirlardin bolghan) dostliringlargha wesiyet qilsanglar durus bolidu, bu (yeni tughqanlarning öz ara mirasqa warisliq qilishi) kitabta (yeni Allah ning kitabida) yézilghandur [6]. Öz waqtida biz peyghemberlerdin ehde alduq, sendin, nuhtin, ibrahimdin, musadin, meryem oghli isadin mehkem ehde alduq [7]. ALLAH (qiyamet küni) rastchillardin rastchilliqi toghruluq soraydu (yeni peyghemberlerdin peyghemberlikini yetküzgenlikini soraydu), Allah kapirlargha qattiq azab teyyarlidi [8]. I möminler! ALLAH ning silerge bergen némitini eslenglar, öz waqtida üstünglargha (kuffarlardin uyushqan urushquchi) qoshun kelgen idi. Biz ulargha qarshi boran we silerge körünmeydighan qoshun (yeni perishtilerni) ewettuq, Allah silerning qilghan ishinglarni körüp turghuchidur [9]. Eyni waqitta ular yuqiri teripinglardinmu, töwen teripinglardinmu (hujum qilip) kelgen idi. Bu chaghda közünglar chekchiyip qalghan, yürikinglar aghzinglargha qapliship qalghan, Allah heqqide türlük gumanlarda bolghan idinglar [10]. Bu yerde möminler sinalghan we (béshigha kelgen künning qattiqliqidin goya ularni yer silkigendek) qattiq tewrinishke uchrighan idi [11]. Eyni waqitta munapiqlar we dillirida (munapiqliq) késili barlar: «Allah we uning peyghembiri bizlerge quruq wedilerni qiliptiken» déyishetti [12]. Eyni waqitta ulardin bir guruh adem: «i yesriblikler! Bu yerde turmay qaytinglar!» déyishetti, ulardin yene bir guruh adem: «bizning öylirimiz heqiqeten ochuqchiliqta» déyiship, peyghemberdin ruxset sorishatti, bularning öyliri ochuqchiliqta emes, ular peqet qéchishnila oylaydu [13]. Eger sheherge töt tereptin hujum qilip kirilse, andin ulardin imanidin qaytish, musulmanlargha qarshi urush qilish telep qilinsa, ular bu telepni üzlüksiz rewishte az waqit ichidila qobul qilatti [14]. Ular (yeni munapiqlar) ilgiri Allah qa (jengde) chékinmeslikke wede bergen idi. ALLAH qa bergen wedisi sorilidu [15]. Éytqinki, «eger siler ölümdin ya öltürülüshtin qachsanglar, qéchishning silerge héchqandaq paydisi yoq, qachqandimu siler (dunyadin) azghina (waqit) behrimen bolalaysiler» [16]. Éytqinki: «eger Allah silerge birer yamanliqni irade qilsa, kim Allah qa qarshi turup silerni qoghdiyalaydu, eger Allah silerge rehmet qilishni irade qilsa (kim uninggha arilishalaydu?)» ular özliri üchün Allah tin bashqa héch ige we héch yardemchi tapalmaydu [17]. ALLAH ichinglardiki bashqilarni (jihadtin) tosquchilarni we qérindashlirigha (muhemmedni we sahabilirini terk étip) bizning qéshimizgha kélinglar dégüchilerni obdan bilidu, ular jengge (riya qilip) anda sanda qatnishidu [18]. Ular silerge (yardemde bolushqa) béxildur, eger (ulargha düshmen tereptin) xewp kélidighan bolsa, ularning sanga sekratqa chüshüp qalghan ademdek (qorqunchtin) közlirini pildir litip qarawatqanliqini körisen. Qorqunch ketkende, ular pul malgha achköz bolghan halda silerni keskin tillar bilen renjitidu. Ular(chin dilliri bilen) iman éytqan emes. (ularning kufri seweblik) emellirini Allah bikar qildi, bu Allah üchün asandur [19]. Ular (yeni munapiqlar) (qattiq qorqqanliqtin) ittipaqdash qoshunni chékinmidi dep oylaydu, eger ittipaqdash qoshun qayta kelse, ular (qirda) e’rabilarning (yeni qir ereblirining) yénida turup silerning xewerliringlarni uqqach (tinch yétishini) arzu qilidu, ular (urush waqtida) aranglarda bolghan teqdirdimu, (qorqqanliqtin) jengge (riya qilip) anda sanda qatnashqan bolatti [20]. Silerge Allah ni, axiret künini ümid qilghan we Allah ni köp yad etkenlerge resulullah elwette yaxshi ülgidur [21]. Möminler ittipaqdash qoshunni körgen chaghda: «bu (yeni qéyin ehwalda qalghanda düshmen üstidin ghelibe qilish) Allah we uning peyghembiri bizge wede qilghan ishtur. ALLAH we uning peyghembiri rast éytti» déyishti. (bu ish) ularning (Allah qa bolghan) imanini we (Allah ning buyruqlirigha bolghan) boysunushini téximu kücheytti [22]. Möminlerning ichide (resulullah bilen ghazatqa chiqqanda sabatliq bolup, shéhit bolghan’gha qeder dadilliq bilen jeng qilish toghruluq) Allah qa bergen ehdini ishqa ashurghan nurghun kishiler bar. Ularning bezisi (ehdige wapa qilip) shéhit boldi, bezisi (shéhit bolushni) kütkmekte, ular (perwerdigarigha bergen ehdisini) hergiz özgertkini yoq [23]. ALLAH rastchillargha rastchilliqi üchün (axirette eng yaxshi) mukapat béridu, munapiqlarni (ehdini buzghuchi munapiqlarni munapiq péti bu dunyadin ketküzüp) eger xalisa azablaydu, ya ularni tewbige muweppeq qilidu, Allah heqiqeten (bendilirige) nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [24]. ALLAH kapirlar (yeni medinige hujum qilghan ittipaqdash qoshun) ni xapa qayturdi, ular meqsitige yételmidi, Allah (düshmen’ge boran we perishtilerni apiride qilip) möminlerni urushsiz ghelibige érishtürdi, Allah küchlüktur, ghalibtur [25]. ALLAH ehli kitabtin mushriklargha yardem bergenlerni (yeni resulullah bilen qilghan ehdini buzghan beni qureyze yehudiylirini) qurghanliridin chüshürdi, ularning dillirigha qorqunch saldi. (ularning) bir bölükini öltürdunglar we bir bölükini esir aldinglar [26]. ALLAH silerge ularning zéminini, qoro jaylirini, mal mülüklirini we (téxi) silerning qediminglar dessep baqmighan zéminni miras qilip berdi, Allah her nersige qadirdur [27]. I peyghember! (artuq xirajet sorap séni renjitken) ayalliringgha éytqinki, «eger siler dunya térikchilikini (yeni parawan turmushni) we dunyaning zibu zinnitini közlisenglar, kélinglar, silerge bir az nerse bérey, silerni chirayliqche qoyup bérey [28]. Eger siler Allah ni we Allah ning peyghembirini, axiret yurtini ixtiyar qilsanglar, Allah heqiqeten ichinglardiki yaxshi ish qilghuchilargha chong sawabni (yeni köz körmigen, qulaq anglimighan we insanning könglige kelmigen nazunémetler bar jennetni) teyyar qildi» [29]. I peyghemberning ayalliri! Ichinglardin kimki ashkara qebih ishni qilidiken, uninggha hessilep azab qilinidu, bu Allah qa asandur [30]. Silerdin kimki Allah qa we uning peyghembirige ita’et qilsa we yaxshi emel qilsa, uninggha sawabni ikki qatlap bérimiz, uninggha (jennette) ésil riziq teyyarliduq [31]. I peyghemberning ayalliri! Siler bashqa ayallarning héchbirige oxshimaysiler, siler (yat erlerge söz qilghanda) nazaket bilen söz qilmanglar, (nazaket bilen söz qilsanglar) dilida nifaq bar adem (silerge qarita) temede bolup qalidu, (gumandin xali) yaxshi sözni sözlenglar [32]. Öyliringlarda olturunglar, ilgiriki jahiliyet dewridiki ayallarning yasinip chiqqinidek yasinip chiqmanglar, namaz oqunglar, zakat béringlar, Allah qa we uning peyghembirige ita’et qilinglar, i peyghemberning a’ilisidikiler! ALLAH silerdin gunahni saqit qilishni we silerni tamamen pak qilishni xalaydu [33]. Öyliringlarda Allah ning ayetliridin we hékmet (yeni peyghember eleyhissalamning hedisliri) tin oquluwatqan nersilerni yad étinglar, Allah heqiqeten sirlerni bilgüchidur, hemmidin xewerdardur [34]. Musulman erler we musulman ayallargha, mömin erler we mömin ayallargha, ta’et ibadet qilghuchi erler we ta’et ibadet qilghuchi ayallargha, rastchil erler we rastchil ayallargha, sewr qilghuchi erler we sewr qilghuchi ayallargha, xudadin qorqquchi erler we xudadin qorqquchi ayallargha, sediqe bergüchi erler we sediqe bergüchi ayallargha, roza tutquchi erler we roza tutquchi ayallargha, nepsilirini haramdin saqlighuchi erler we nepsilirini haramdin saqlighuchi ayallargha, Allah ni köp zikri qilghuchi erler we Allah ni köp zikri qilghuchi ayallargha Allah meghpiret we katta sawab teyyarlidi [35]. ALLAH we uning peyghembiri birer ishta höküm chiqarghan chaghda, er ayal möminlerning öz ishida ixtiyarliqi bolmaydu (yeni Allah we Allah ning peyghembiri birer ishta höküm chiqarghan iken, héch ademning uninggha muxalipetchilik qilishigha bolmaydu), kimki Allah qa we uning peyghembirige asiyliq qilsa, heqiqeten u op’ochuq azghan bolidu [36]. Öz waqtida sen Allah német bergen, senmu in’am qilghan kishige: «xotunungni nikahingda tutqin, Allah tin qorqqin!» déding, Allah ashkarilimaqchi bolghan nersini könglüngde yoshurdung, kishilerning tene qilishidin qorqtung, Allah tin qurqushung eng heqliq idi. Möminlerge ularning bala qiliwalghan oghullirining qoyup bergen xotunlirini nikahlap alsa gunah bolmasliqi üchün, zeynebni zeyd qoyuwetkendin kéyin sanga nikahlap berduq, Allah ning (séning zeynebni élishing toghrisidiki) emri choqum orunlinidu [37]. ALLAH peyghemberge halal qilghan ishqa héch gunah bolmaydu. (bu) Allah ning ötkenki (peyghemberlerge) tutqan yolidur. ALLAH ning emri ezeldinla békip ketken (özgermes) hökümdur [38]. Ular (yeni peyghemberler) Allah ning emr permanlirini yetküzidu, Allah tin qorqidu, Allah tin bashqa héch kishidin qorqmaydu (i muhemmed! Senmu Allah tin gheyriydin qorqmasliqta shu peyghemberlerge egeshkin), Allah (hemme ishlardin) hésab élishqa yéterliktur [39]. Muhemmed aranglardiki erlerdin héchbirining atisi emes, lékin (u) Allah ning peyghembir i we peyghemberlerning axirqisidur (Allah uning bilen peyghemberlikni axirlashturghan, uningdin kéyin héchqandaq peyghember kelmeydu), Allah hemme nersini bilgüchidur (silerning söz herikitinglardin héch nerse Allah qa mexpiy emes) [40]. I möminler! ALLAH ni köp yad qilinglar [41]. Uninggha etigen axshamda tesbih éytinglar (chünki bu ikki waqitta perishtiler chüshüp turghanliqtin, u waqitlarning ewzili hésablinidu) [42]. ALLAH silerni qarangghuluqtin nurgha (yeni gumrahliqtin hidayetke) chiqirish üchün, silerge rehmet qilip turidu, uning perishtiliri silerge meghpiret telep qilip turidu, Allah möminlerge nahayiti méhribandur [43]. Ular Allah qa mulaqat bolghan künde ulargha Allah teripidin yollinidighan salam (silerge) amanliq bolsun (dégen sözdin ibaret), Allah ulargha ésil mukapat teyyarlidi [44]. I peyghember! Séni biz heqiqeten guwahchi, bésharetchi, agahlandurghuchi, Allah ning izni bilen uning (bir likige, ta’et ibaditige) dewet qilghuchi we nurluq chiraq qilip ewettuq [4546]. Möminlerge ularning Allah ning büyük éhsanigha érishidighanliqidin xush xewer bergin [47]. Kapirlargha we munapiqlargha ita’et qilmighin, ularning (sanga qilghan) azar külpetlirige perwa qilmighin (Allah qa tewekkül qilghin), Allah (uninggha) tewekkül qilghanlargha yéterliktur [48]. I möminler! Siler mömin ayallarni alsanglar, andin ulargha yéqinchiliq qilishtin burun ularni qoyuwetsenglar, bu chaghda ular siler üchün iddet tütmasliqi kérek, ulargha az tola nerse béringlar, ularni chirayliqche qoyup béringlar [49]. I peyghember! Sanga biz sen mehrilirini bergen ayalliringni, Allah sanga ghenimet qilip bergen, esir chüshken ayallardin özüng malik bolghanlarni halal qilduq, atangning er qérindishi we hemshire qérindishining qizlirini, anangning er qérindishi we hemshire qérindishining qizlirini (sanga halal qilduq). Bular sen bilen birlikte hijret qildi. Eger bir mömin xotun özini peyghemberge bexsh qilsa, peyghember uni (mehrisiz) élishini xalisa, buni möminlerge emes, yalghuz sangila (halal qilduq), ularning ayalliri we chöriliri toghruluq bizning chiqarghan belgilimilirimiz bizge melumdur, sanga herej bolup qalmasliqi üchün (séni alahidiliklerge ige qilduq), Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [50]. Ayalliringdin xalighiningning nöwitini arqigha sürseng, xalighining bilen (nöwitidin bashqa waqitta) bir yerde bolsang boliwéridu, (waqitliq) ayrilip turghan ayalliringdin biri bilen hemtöshek bolmaqchi bolsang, sanga héch gunah yoqtur, (mana) bu ularning xushal bolushigha, qayghurmasliqigha, bergenliringge ularning hemmisining razi bolushigha eng yéqindur, Allah dilinglardikini bilip turidu, Allah hemmini bilgüchidur, helimdur (yeni jazalashqa aldirap ketmeydu) [51]. (i peyghember! Ilkingdiki ayalliringdin bashqa) yene xotun alsang, sanga halal bolmaydu, bashqa ayallarning jamali séni ejeblendürgen teqdirdimu, ularni yenggüshlesh (sanga halal bolmaydu). Peqet séning ilkingdiki chöriler buningdin mustesna, Allah hemme nersini közitip turghuchidur [52]. I möminler! Peyghemberning öylirige kirmenglar, peqet tamaqqa chaqirilghan waqtinglardila kiringlar, (bashqa waqitta ruxset bilen kirgende) tamaqning pishishini kütüp olturmanglar, lékin chaqirilghanda kiringlar yu, tamaq yep bolghandin kéyin tarqap kétinglar, tamaqtin kéyin) parang séliship olturmanglar, bu (yeni tamaqtin kéyin parang séliship olturush) peyghemberni renjitidu, peyghember (buni éytishqa) silerdin xijil bolidu, Allah heq (ni éytish) tin xijil bolmaydu, siler peyghemberning ayalliridin bir nerse sorap (almaqchi) bolsanglar, perde arqisidin sorap élinglar, mundaq qilish silerning dilliringlarnimu, ularning dillirinimu eng pak tutidu, silerning resulullahni renjitip qoyushunglar durus emes, resulullahtin kéyin uning ayallirini élishinglarmu menggü durus emes, bundaq qilish (yeni resulullahni renjitish we uning ayallirini élish) heqiqeten Allah ning dergahida chong gunahtur [53]. Birer nersini ashkarilisanglarmu, ya (dilinglarda) yoshursanglarmu (Allah haman bilidu), chünki Allah heqiqeten hemme nersini bilgüchidur [54]. Ulargha (yeni peyghember eleyhissalamning ayallirigha) atiliri bilen, oghulliri bilen, qérindashliri bilen, qérindashlirining oghulliri bilen, hemshirilirining oghulliri bilen, mömin ayallar bilen, qul, chöriliri bilen körüshüsh héch gunah emes, (i peyghemberning ayalliri!) ALLAH tin qorqunglar, Allah heqiqeten hemme nersini közitip turghuchidur [55]. ALLAH heqiqeten peyghemberge rehmet yollaydu (yeni peyghember eleyhissalamgha rehmet qilidu, shenini ulugh qilidu, derijisini üstün qilidu), perishtilermu heqiqeten (peyghemberge) meghpiret telep qilidu, i möminler! Siler peyghemberge durud éytinglar we amanliq tilenglar (chünki resulullahning silerning üstünglardiki heqqi chongdur, u silerni gumrahliqtin hidayetke, zulmettin yoruqluqqa chiqarghuchidur) [56]. ALLAH ni we uning peyghembirini renjitidighanlar (yeni Allah we resulullah yaman köridighan ishlarni qilidighanlar) ni Allah dunya we axirette rehmitidin yiraq qilidu we ulargha xar qilghuchi azabni teyyar laydu [57]. Möminler we möminelerge qilmighan ishlarni (chaplap) ularni renjitidighanlar (shu) buhtanni we roshen gunahni üstige artiwalghan bolidu [58]. I peyghember! Ayalliringgha ,qizliringgha we möminlerning ayallirigha éytqinki, pürkenji bilen bedinini oriwalsun, bundaq qilghanda ularning (hür ayallar ikenliki) eng ongay tonulidu de, bashqilar ulargha chéqilmaydu. ALLAH (bendilirige) nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [59]. Eger munapiqlar, (nifaqtin) dillirida késel barlar, medinide yalghan xewer tarqatquchilar (qilmishliridin) yanmisa, (i muhemmed) elwette biz séni ulargha musellet qilimiz, andin ular medinide lenetke uchrighan halda sen bilen azghina waqit turalaydu (yeni ular medinidin sürgün qilinip heydep chiqirilidu, chiqip kétishke teyyarliq qiliwélish üchün medinide peqet azghina waqit turalaydu). Ular qeyerde bayqalsa, shu yerde tutulidu we öltürülidu [6061]. Bu (yeni munapiqlargha Allah ning tutqan yoli) Allah ning ötkenki ümmetlerge tutqan yolidur, Allah ning tutqan yolida héchqandaq özgirish tapalmaysen [62]. Kishiler sendin qiyametning waqtini soraydu. «uni (men bilmeymen) peqet Allah bilidu» dégin. Sen néme bilisen, qiyamet yéqin bolushi mumkin [63]. ALLAH heqiqeten kapirlarni rehmitidin yiraq qildi we ulargha dozaxni teyyarlidi [64]. Ular dozaxta menggü qalidu, ular héchqandaq (ularni qoghdaydighan) dost we (ulardin azabni dep’i qilidighan) yardemchi tapalmaydu [65]. Dozaxta ularning yüzliri türülüp kétidighan künde, ular: «kashki biz Allah qa ita’et qilghan bolsaqchu! Peyghemberge ita’et qilghan bolsaqchu!» deydu [66]. Ular: «perwerdigarimiz! Biz heqiqeten bashliqlirimizgha, kattilirimizgha ita’et qilduq, ular bizni toghra yoldin azdurdi, perwerdigarimiz! Ulargha azabni ikki hesse bergin we ulargha qattiq lenet qilghin» deydu [67 68]. I möminler! Siler musagha azar qilghan kishiler (yeni beni isra’il) dek bolmanglar, Allah musani ularning éytqanliridin (yeni töhmetliridin) aqlidi, musa Allah ning dergahida abruyluq idi [69]. I möminler! ALLAH tin qorqunglar, toghra sözni qilinglar [70]. ALLAH silerning emelliringlarni tüzeydu (yeni silerni yaxshi emellerge muweppeq qilidu), gunahliringlarni meghpiret qilidu, kimki Allah qa we uning peyghembirige ita’et qilsa zor muweppeqiyet qazan’ghan bolidu [71]. Shübhisizki, biz amanetni (yeni perzlerni we sheri’et tekliplirini) asmanlargha, zémin’gha we taghlargha tengliduq, ular uni üstige almidi, uning (éghirliqi) din qorqti, uni insan üstige aldi, insan heqiqeten (özige) zulum qilghuchidur, heqiqeten nadandur [72]. (mezkur amanetke xiyanet qilghanliqliri üchün) munapiq erlerni, munapiq ayallarni, mushrik erlerni, mushrik ayallarni Allah azablaydu, (mezkur amanetke ri’aye qilghanliqliri üchün) mömin erler we mömin ayallarni Allah epu qilidu, (Allah möminlerge) nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [73].

34 süre sebe’ mekkide nazil bolghan, 54 ayet

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Jimi hemdusana Allah qa xastur, asmanlardiki we zémindiki hemme nerse Allah ning mülkidur, axirettiki hemdusanamu Allah qa xastur, Allah hékmet bilen ish qilghuchidur, hemmidin xewerdardur [1]. ALLAH zéminning qoynigha kirip kétidighan (yeni yamghur, kan we ölüklerge oxshash) nersilerni, zémindin chiqidighan (ösümlük, bulaq we quduqlarning suliri qatarliq) nersilerni, asmandin chüshidighan (perishte, yamghur, ejel, riziq qatarliq) nersilerni, asman’gha örleydighan (yaxshi emeller, meqbul du’alar qatarliq) nersilerni bilip turidu, Allah bendilirige nahayiti méhribandur, (tewbe qilghuchilarni) nahayiti meghpiret qilghuchidur [2]. Kapirlar: «bizge qiyamet kelmeydu» deydu, éytqinki, «undaq emes, perwerdigarim bilen qesemki, qiyamet silerge choqum kélidu, Allah gheyibni bilgüchidur, asmanlardiki we zémindiki zerre chaghliq nerse Allah tin yiraq emestur, uning (yeni zerre) din kichikrek nerse bolsun, chongraq nerse bolsun, lewhulmehpuzda xatirilenmigini yoq» [3]. (ularning lewhulmehpuzda xatirilinishi) iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarni mukapatlash üchündur, ene shular meghpiretke we ésil riziqqa érishidu [4]. Bizning ayetlirimizge küchining bériche qarshi turghanlar qattiq azabqa duchar bolidu [5]. Ilim bérilgenler (yeni sahabiler we kéyinki emel qilghuchi ölimalar) sanga perwerdigaring teripidin nazil qilin’ghan qur’anning shübhisiz heq ikenlikini, (insanlarni) ghalib, hemdusanagha layiq Allah ning yoligha bashlaydighanliqini bilidu [6]. Kapirlar (bir birige) éytidu: «silerge siler (qebrilerde chirip) titma talang bolup ketkendin kéyin choqum yéngidin yaritilisiler dep xewer béridighan bir ademni körsitip qoyaylimu? [7]. U Allah qa yalghanni toqudimu? Ya u éliship qaldimu?» hergiz undaq emes, axiretke iman keltürmeydighanlar azabta we chongqur gumrahliqtidur [8]. Ular aldidiki we arqisidiki (ularni orap turghan) asman bilen zémin’gha qarimamdu? Eger xalisaq ularni yerge yutquzimiz, yaki asmanni ularning üstige parche parche qilip chüshürimiz. Buningda Allah qa qaytquchi her bende üchün elwette (Allah ning qudritini körsitidighan) delil bar [9]. Biz dawudqa dergahimizdin heqiqeten pezl (yeni peyghemberlik, zebur, taghlarning we qushlarning boysunushi, tömürning yumshaq bolup bérishi, sawut yasashni bildürüshler) ata qilduq. «i taghlar! I qushlar! Dawut bilen birlikte tesbih éytinglar» (déduq). Tömürni dawudqa yumshaq qilip berduq [10]. (biz uninggha éyttuq) «mukemmel sawutlarni yasighin, sawutlarni yasashta (halqilirini bir birige) tekshi qilghin, (i dawud a’ilisidikiler!) Yaxshi ish qilinglar, men heqiqeten silerning emelliringlarni körüp turghuchimen» [11]. Suleyman’gha shamalni (boysundurup berduq), shamal chüshtin ilgiri bir ayliq musapini, chüshtin kéyin bir ayliq musapini basatti, uninggha mis (chiqidighan) bulaqni aqquzup berduq, bezi jinlar perwerdigarining emri boyiche suleymanning aldida ishleytti, ulardin kimki bizning emrimizge xilapliq qilidiken, uninggha biz dozax azabini tétitimiz [12]. Ular suleyman’gha u xalighan katta saraylarni, (mistin eynektin ajayip) heykellerni, köldek chong légenlerni, (chongluqtin) midirlimaydighan qazanlarni yasaytti, (éyttuqki) «i dawud a’ilisidikiler! (Allah ning bu chong németlirige) shükür qilinglar», méning bendilirimdin (Allah ning németlirige) shükür qilghuchi bek az [13]. Suleymanning wapatini höküm qilghinimizda (yeni uni wapat qildurghinimizda) suleymanning ölgenlikidin jinlarni peqet uning hasisini yégen qurutlar xewerdar qildi. Suleyman (hasisini qurut yep) yiqilghan chaghda jinlargha éniq boldiki, eger ular gheybni bilidighan bolsa idi, xar qilghuchi azabta (yeni shunche uzaq waqit éghir emgekte) qalmighan bolatti [14]. Shübhisizki, sebe’ qewmige ularning turidighan jayida (Allah ning qudritini körsitidighan büyük) delil bar idi, uning ong teripide bir türküm baghlar, sol teripide bir türküm baghlar bar idi. (ulargha éyttuqki) «perwerdigaringlar bergen riziqtin yenglar we uninggha shükür qilinglar, (silerning jayinglar) belen jaydur, (silerge riziq bergen perwerdigaringlar shükür qilghuchini) meghpiret qilghuchi perwerdigardur [15]. Ular (shükürdin) bash tartti, shuning bilen ulargha qattiq selni ewettuq. Ularning baghlirini achchiq méwilik, yulghunluq, az tola sidriliq (yeni yawa chilanliq) baghlargha aylandurduq [16]. Ular kufriliq qilghanliqliri üchün mushundaq jazaliduq, biz peqet kufriliq qilghuchilarnila jazalaymiz [17]. Ular bilen biz beriketlik qilghan qishlaqlar arisida, körünüp turidighan (tutiship ketken) nurghun qishlaqlarni berpa qilduq, ular arsidiki méngishni ölchemlik qilduq (yeni seperde yémek ichmek éliwalmisimu bolidighan, etigen chiqqan yoluchi chüshte bir ötengge yétip barsa, kechte bir ötengge yétip baridighan qilduq), (ulargha éyttuqki) «ularning arisida kéchilerde we kündüzlerde tinch aman ménginglar!» [18]. Ular: «perwerdigarimiz! Seperlirimiz arisini (yeni ötenglar arisidiki musapini) yiraq qilghin» dédi. Ular özlirige zulum qildi. Ularni biz (kéyinki kishilerge) chöchek qilip qaldurduq. Ularni tiripisin qiliwettuq, buninggha her bir (balagha) sewr qilghuchi, (németke) shükür qilghuchi üchün nurghun ibretler bar [19]. Iblis ularni (azdurushtin ibaret) gumanini heqiqeten ishqa ashurdi. Chünki bir türküm möminlerdin bashqa ularning hemmisi iblisqa egeshti [20]. Iblisning ular (yeni egeshküchiler) üstidin (weswese qilish bilen) hökümranliq qilish peqet bizning axiretke iman éytquchilar bilen uninggha shek keltürgüchilerni biliwélishimiz üchündur, perwerdigaring hemme nersini közetküchidur [21]. Éytqinki, «siler Allah ni qoyup mebud dep qarighininglarni chaqiringlar, ular asmanlarda we zéminda zerre chaghliq nersige ige bolalmaydu, ularning asman zéminning (yaritilishi we bashqurulushida Allah qa) héch shérikchiligi yoq, ularning ichide Allah qa (asman zéminni idare qilishta yardemlishidighan) héch yardemchimu yoq» [22]. ALLAH izni bergen ademdin bashqigha Allah ning dergahida shapa’et payda bermeydu. Shapa’et qilghuchilarning dilliridin qorqunch kötürülgende, ular andin (bezisi bezisige): «perwerdigaringlar (shapa’et toghroluq) néme dédi?» deydu. Ular (jawaben): «heqni (dédi) (yeni möminlerge shapa’et qilishqa ruxset qildi)» deydu. ALLAH yüksektur, kattidur [23]. Éytqinki, «silerge asmanlardin we zémindin kim riziq bérip turidu?» éytqinki, «Allah (riziq bérip turidu), shübhisizki, biz yaki siler choqum hidayettidurmiz, ya roshen gumrahliqtidurmiz» [24]. Éytqinki, «bizning qilghan gunahimiz üchün siler soraqqa tartilmaysiler, silerning qilmishinglar üchün biz soraqqa tartilmaymiz» [25]. Éytqinki, «perwerdigarimiz bizni (qiyamet küni) yighidu. Andin bizning arimizda heqliq bilen höküm chiqiridu, Allah adil höküm qilghuchidur, (xalayiqning ehwalini) bilgüchidur» [26]. Éytqinki, «manga éytip béqinglarchu, silerning Allah ning shériki dep atiwalghininglar hergizmu undaq emes, belki u Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur» [27]. Séni biz peqet pütün insanlar üchün (möminlerge jennet bilen) xush xewer bergüchi we (kapirlarni azab bilen) agahlandurghuchi qilip ewettuq. We lékin insanlarning tolisi (buni) bilmeydu [28]. Ular: «eger siler rastchil bolsanglar, bu wede (yeni siler bizni qorqutuwatqan azab) qachan ishqa ashidu?» deydu [29]. Éytqinki, «silerge (azab üchün) wede qilin’ghan bir kün barki, uningdin birdemmu ilgiri kéyin bolmaysiler» [30]. Kapirlar: «bu qur’an’gha we uningdin ilgiriki kitablargha hergiz ishenmeymiz» deydu. Eger zalimlarni perwerdigaringning dergahida toxtitip qoyulghan chaghda bezisi bezisi bilen jédellishiwatqanda körseng iding (elwette qorqunchluq halni köretting), bozek qilin’ghanlar chongchiliq qilghanlargha: «eger siler bolmisanglar biz choqum iman éytattuq» deydu [31]. Chongchiliq qilghanlar bozek qilin’ghanlargha: «silerge hidayet kelgendin kéyin biz silerni uningdin tostuqmu? Hergiz tosmiduq, siler özünglar gunah qilghuchi boldunglar» deydu [32]. Bozek qilin’ghanlar chongchiliq qilghanlargha: «hergiz undaq emes, (silerning bizge) kéche kündüz qilghan hiyle mikringlar (bizni imandin tosti), öz waqtida siler bizni Allah ni inkar qilishqa we uninggha shérik keltürüshke buyruyttunglar» deydu. Azabni körgen chaghda, ular (her ikki guruh iman éytmighanliqlirigha) ichide pushayman qilidu, kapirlarning boyunlirigha taqaqlarni salimiz, ulargha peqet qilmishlirining jazasi bérilidu [33]. Qaysi sheherge bolmisun, birer agahlandurghuchi ewetsekla uning döletmen ademliri: «shübhisizki, biz silerning peyghemberlikinglarni inkar qilimiz» dédi [34]. Ular yene: «bizning mallirimiz we balilirimiz eng köp, biz azablanmaymiz» dédi [35]. Éytqinki, «heqiqeten, perwerdigarim kimning rizqini keng qilishni xalisa uni keng qilidu, (kimning rizqini tar qilishni xalisa uni) tar qilidu, lékin kishilerning tolisi (buni) uqmaydu» [36]. Malliringlar we baliliringlar silerni bizge yéqinlashturalmaydu, peqet iman éytqan we yaxshi emel qilghanlargha qilghan emelliri üchün hessilep sawab bérilidu, ular (jennetning) ésil öyliride (her qandaq köngülsizliktin) emin bolghan halda turidu [37]. Bizning ayetlirimizge küchining bériche qarshi turghanlar azabqa duchar qilin’ghuchilardur [38]. Éytqinki, «heqiqeten, perwerdigarim qaysi bendisining rizqini keng qilishni xalisa uni keng qilidu, (qaysi bendisining rizqini tar qilishni xalisa uni) tar qilidu, (Allah ning yolida) bergen nersenglarning ornini Allah toldurup béridu, u riziq bergüchilerning yaxshisidur» [39]. U künde Allah ular (yeni mushriklar) ning hemmisini (hésab élish üchün) yighidu, andin perishtilerge: «bu kishiler silerge choqun’ghanmidi?» deydu [40]. Ular éytidu: «sen paktursen, bizning dostimiz ular emes, sen. (ular bizge choqunmaytti) belki jin’gha choqunatti. Ularning tolisi jin’gha iman keltüretti» [41]. Bügün siler bir biringlargha payda ziyan yetküzelmeysiler, biz (Allah tin gheyriyge choqun’ghuchi) zalimlargha: «siler chinpütmigen dozax azabini tétinglar» deymiz [42]. Ulargha bizning roshen ayetlirimiz oqup bérilgende, ular: «bu peqet silerni ata bowanglar choqun’ghan butlargha choqunushtin tosmaqchi bolghan ademdur» deydu hemde ular: «bu peqet toqulghan yalghan sözdur» deydu. Kapirlargha heqiqet yétip kelgende, ular: «bu peqet op’ochuq séhirdur» dédi [43]. Ulargha oquydighan héchqandaq kitablarni ata qilghinimiz yoq. Sendin ilgiri ulargha héchqandaq peyghembermu ewetkinimiz yoq [44]. Ulardin ilgiri ötkenler (heqni) inkar qilghan, ular (yeni mekke kuffarliri) ular (yeni ilgirikiler) érishken küch quwwetning ondin birigimu érishmigen, ular méning peyghemberlirimni inkar qildi. Ulargha méning jazayim qandaq boldi? [45] éytqinki, «men silerge bir ishni tewsiye qilimen: siler xudaliq üchün ikkidin, ya birdin turunglar (yeni Allah ning raziliqi üchün yighilip yaki yekke halda heqni tilenglar), andin pikir yürgüzünglar». Hemrahinglarda (yeni muhemmedte) héch mejnunluq yoq, peqet u qattiq azab nazil bolushtin ilgiri silerge ewetilgen bir agahlandurghuchidur [46]. Éytqinki, «silerdin héchqandaq heq telep qilghinim yoq, u silerge bolsun; ejrimni peqet Allah tin tileymen. ALLAH hemme nersini közitip turghuchidur» [47]. Éytqinki, «perwerdigarim, heqiqeten heq arqiliq (batilni) atidu (yeni pakitni roshen bayan qilidu), Allah gheybni tamamen bilgüchidur» [48]. Éytqinki, «heq (yeni islam) keldi (batil yoqaldi), batil (birer mexluqni) peyda qilalmaydu, (yoqalghan birer mexluqni) eslige keltürelmeydu» [49]. Éytqinki, «eger azsam azghanliqimning ziyini özümgidur, eger hidayet tapsam (bu) perwerdigarimning manga wehyi qilghan qur’anining sewebidindur, Allah heqiqeten anglap turghuchidur, yéqindur» [50]. Eger sen eyni waqitta ularning qorqup qachidighan yer tapalmaywatqanliqini, dozaxqa (élip bérilish üchün mehshergahqa) yéqin jayda tutuluwatqanliqini körseng (elwette qorqunchluq halini köretting) [51]. Ular (azabni körgende): «iman éyttuq» deydu, ular qandaqmu yiraq jaydin imanni qolgha keltüreleydu [52]. Ular ilgiri uni (yeni peyghemberni) inkar qilghan idi. Ular gheyb (ishliri) üstide yiraq jaydin qarisigha sözleydu [53]. Ular bilen ularning arzu qilghan nersiliri (yeni iman éytish we jennetke kirish) arisida tosalghu peyda qilindi. Ulargha ilgiri ulargha oxshashlargha qilin’ghandek qilindi. Chünki ular hazir iman keltürgen nersiliri üstide (dunyadiki chaghlirida) chongqur shekte idi [54].

35 süre fatir mekkide nazil bolghan, 45 ayet

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Jimi hemdusana asmanlarni we zéminni örneksiz yaratquchi, perishtilerni ikki qanatliq, üch qanatliq, töt qanatliq elchiler qilghuchi Allah qa xastur! ALLAH yaritishta xalighinini ziyade qilidu, Allah heqiqeten her nersige qadirdur [1]. ALLAH rehmitidin kishilerge achqan nersini hergizmu tosup qalalighuchi bolmaydu, Allah rehmitidin tosqan nersini, Allah tosqandin kéyin, uni héch qoyup bergüchi bolmaydu, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [2]. I insanlar! ALLAH ning silerge bergen némitini yad étinglar, Allah tin bashqa silerge asmandin we zémindin riziq bérip turidighan yaratquchi barmu? ALLAH tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, (Allah ning ibaditidin) qandaqmu bash tartisiler? [3]. (i muhemmed!) Eger ular séni inkar qilsa (qayghurup ketme), heqiqeten sendin ilgiriki peyghemberlermu inkar qilin’ghan, hemme ish Allah ning dergahigha qayturulidu [4]. I insanlar! ALLAH ning wedisi heqiqeten heqtur, silerni hergiz dunya tirikchiliki meghrur qilmisun, sheytanning silerni Allah ning epusining kengliki bilen meghrur qilishigha yol qoymanglar [5]. Sheytan heqiqeten silerge düshmendur, uni düshmen tutunglar, sheytan özining tewelirini ehli dozaxtin bolushqa chaqiridu [6]. Kapirlar qattiq azabqa duchar bolidu, iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlar meghpiretke we katta sawabqa érishidu [7]. Özining yaman emeli chirayliq körsitilgen, shuning bilen uni chirayliq hésablighan kishi (hidayet tapqan kishi bilen oxshashmu?) ALLAH heqiqeten xalighan kishini gumrah qilidu (xalighan kishini hidayet qilidu). Shunga sen ular üchün (yeni iman éytmighanliqliri üchün) qayghurup özüngni halak qiliwalmighin, Allah heqiqeten ularning qilmishlirini bilip turghuchidur [8]. ALLAH shamallarni ewetip (uning bilen) bulutni qozghaydu, biz bulutlarni ölük (yeni qaghjiraq) bir yerge heydeymiz (buluttin yamghur yaghdurimiz), shu yamghur bilen ölgen zéminni tirildürimiz. Ölüklerning tirildürülüshi ene shundaqtur [9]. Kimki (dunyada) sherep izdeydiken, sherepning hemmisi Allah qa mensup (uni Allah tin tilisun). Yaxshi söz Allah ning dergahigha örleydu, yaxshi emel uni kötüridu, (peyghemberge qarshi) hiyle mikirlerni tüzidighanlar qattiq azabqa duchar bolidu, ularning hiyle mikri ishqa ashmaydu [10]. ALLAH silerni (yeni eslinglar adem eleyhissalamni) tupraqtin yaratti. Andin abimeniydin peyda qildi. Andin silerni (er ayaldin ibaret) bir jüp qildi, her qandaq ayalning hamildar bolushi we tughushi Allah ning ilmining sirtida emes, herqandaq ademning ömrining uzun yaki qisqa bolushi lewhulmehpuzda yézilghan, bu heqiqeten Allah qa asan [11]. Ikki déngiz (yeni déngiz bilen derya) oxshash emes. Buning (yeni deryaning) süyi tatliq, temlik bolup (galdin) siliq ötidu, bu (yeni déngiz) nahayiti achchiq, tuzluq, ularning her ikkisidin yéngi göshlerni (yeni béliqlarni) yeysiler, (déngizdin) siler taqaydighan zinnet buyumliri (yeni ünche marjanlar) ni chiqirisiler, Allah ning némitini telep qilishnglar üchün, shükür qilishinglar üchün (Allah ning emri bilen yük taq, yémek ichmekler qachilan’ghan) kémilerning déngizda dolqun yérip kétiwatqanliqini körisen [12]. ALLAH kéchini kündüzge kirgüzidu, kündüzni kéchige kirgüzidu (shuning bilen kéche kündüzning uzun qisqa bolushi jaylar, pesiller boyiche nöwetliship turidu), Allah kün bilen ayni (bendilirining menpe’itige) boysundurup berdi. Her ikkilisi mu’eyyen muddetkiche (yeni qiyametkiche öz oqida) seyr qilidu, ene shu Allah silerning perwerdigaringlardur, padishahliq uninggha xastur, Allah ni qoyup choqunuwatqan butliringlar qilchilik nersige ige emes [13]. Eger ularni chaqirsanglar, silerning chaqirghininglarni anglimaydu, anglighan teqdirdimu silerge jawap qayturalmaydu, qiyamet küni ular (Allah qa ularni) shérik qilghanliqinglarni inkar qilidu, (mushriklarning we ularning butlirining qiyamet künidiki ehwalini héch ehedi) sanga hemmidin xewerdar zattek (yeni Allah dek) éytip bérelmeydu [14]. I insanlar! Siler Allah qa mohtajsiler, Allah (hemmidin) bihajettur, medhiyige layiqtur [15]. Eger Allah xalisa, silerni halak qilip (ornunglargha) yéngi bir xelqni peyda qilidu [16]. Bu Allah qa qiyin emes [17]. Héchbir gunahkar adem birawning gunahini üstige alalmaydu, gunahi éghir bir adem bashqa birawni öz gunahini üstige éliwélishqa chaqirsa, u yéqin tughqini bolghan teqdirdimu, uning gunahidin azraq nersini üstige éliwalalmaydu, sen peqet perwerdigarini körmey turup uningdin qorqidighanlarni, namazni ada qilidighanlarni agahlandurisen, kimki (gunahlardin) paklinidiken, u özi üchün paklan’ghan bolidu. Axir qaytidighan jay Allah ning dergahidur [18]. Kor adem bilen közi saq adem (yeni kapir bilen mömin) barawer bolmaydu [19]. Zulmet bilen nur (yeni batil bilen heq) barawer bolmaydu [20]. Saye bilen issiq (yeni jennet bilen dozax) barawer bolmaydu [21]. Tirikler bilen ölükler (yeni möminler bilen kapirlar) barawer bolmaydu, shübhisizki, Allah (heq dewetni) xalighan kishilerge anglitidu. Sen qebrilerdikilerge (yeni kapirlargha) anglitalmaysen [22]. Sen peqet bir agahlandurghuchisen [23]. Heqiqeten biz séni heq (din) bilen (möminlerge) xush xewer bergüchi, (kapirlargha) agahlandurghuchi qilip ewettuq, qandaqla bir ümmet bolmisun, uninggha peyghember kelgen [24]. Ular séni inkar qilsa, ulardin burun ötken ümmetlermu (özlirining peyghemberlirini) inkar qilghan, peyghemberliri ulargha roshen möjizilerni, (ibrahim eleyhissalamgha nazil qilin’ghan sehipilerge oxshash) sehipilerni, (tewrat, injildek) nurluq kitablarni élip keldi [25]. Andin kapirlarni jazalidim, (ulargha bergen) azabim qandaq iken? (yeni ulargha qandaq qattiq azab qildim?) [26] körmemsenki, Allah buluttin yamghur yaghdurdi. Uning bilen türlük, renggareng méwilerni chiqardi, (shuningdek Allah taghlarni yaratti) taghlarning aq, qizilliri, her xil rengdiki yolluqliri we qapqarilirimu bar [27]. Shuningdek insanlarni, haywanlarni, chaharpaylarnimu xilmuxil renglik qilip yaratti, Allah ning bendiliri ichide Allah tin peqet alimlarla qorqidu, Allah heqiqeten ghalibtur, (bendiliri ichide tewbe qilghanlarni) meghpiret qilghuchidur [28]. Shübhisizki, Allah ning kitabini tilawet qilip turidighanlar, namazni ada qilidighanlar kasat bolmaydighan tijaretni ümid qilidu, biz riziq qilip bergen nersilerni (Allah ning raziliqi üchün) yoshurun we ashkara serp qilidighan kishilerge [29] Allah ejirlirini toluq béridu we merhemitidin ulargha ashurup béridu, Allah heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidur, az yaxshiliqqa köp sawab bergüchidur [30]. Sanga biz wehyi qilghan kitab (yeni qur’an) heqtur. Ilgiriki kitablarning (rastliqini) ispatlighuchidur, Allah heqiqeten bendilirini toluq bilgüchidur, körüp turghuchidur [31]. Andin biz kitab (yeni qur’an) ni bendilirimizdin biz tallighan kishilerge miras qilip berduq. Ularning bezisi özige zulum qilghuchidur (yeni qur’anni tilawet qilghan bilen emel qilmaydu), bezisi otturahaldur (yeni köp chaghlarda qur’an’gha emel qilip, qismen chaghlarda emel qilmaydu) we bezisi Allah ning izni boyiche yaxshi ishlarni qilishqa aldirighuchidur. Ene shu katta merhemettur [32]. Ular hemishe turidighan jennetlerge kiridu. Ular jennetlerde altun bileyzüklerni, merwayitlarni taqaydu, ularning kiyimi yipektin bolidu [33]. Ular éytti: «jimi hemdusana bizdin ghem qayghuni ketküzüwetken Allah qa mensuptur! Bizning perwerdigarimiz heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidur, az yaxshiliqqa köp sawab bergüchidur [34]. ALLAH merhemitidin bizni jennette turghuzdi. Jennette biz hergiz japa tartmaymiz, hergiz charchimaymiz» [35]. Kapirlar dozax azabigha duchar bolidu, ularning ölüp (aram tépip qalmasliqi üchün) janliri élinmaydu, ulardin azabmu yéniklitilmeydu, kufrida heddidin ashqan her insanni ene shundaq jazalaymiz [36]. Ular dozaxta: «perwerdigarimiz! Bizni chiqiriwetseng (dunyadiki waqitta) qilghan emellirimizdin bashqa emellerni qilsaq» dep yalwurup towlaydu. (Allah éytidu) «silerge ömrünglarni uzun qilip, wez nesihet alidighan adem wez nesihet alalighudek waqit bermidimmu? Silerge agahlandurghuchi (yeni peyghember) keldighu, emdi azabni tétinglar, zalimlargha héchqandaq yardem bergüchi yoq» [37]. ALLAH heqiqeten asmanlardiki we zémindiki gheybni bilgüchidur. ALLAH heqiqeten dillardiki sirlarni bilgüchidur [38]. ALLAH silerni zéminda orunbasarlar qildi, kimki kapir bolidiken, uning kufrining ziyini özige bolidu, kapirlarning kufri perwerdigarining dergahida peqet ghezepnila ziyade qilidu (yeni ularning kufri ularni Allah ning rehmitidin téximu yiraqlashturidu), kapirlarning kufri ulargha peqet halaketnila ziyade qilidu [39]. Éytqinki, «éytip béqinglarchu? Siler Allah ni qoyup choqunuwatqan butliringlar (néme bilen choqunushqa layiq boldi?) Manga éytip béringlarki, ular zémindin némilerni yaratti? Ya ular asmanlarni Allah bilen birlikte yarattimu? Ya ulargha biz bir kitab bergen bolup, ular shu kitabtiki roshen delillerge asaslinamdu?» hergiz undaq emes, zalimlar bir birige peqet yalghannila wede qilishidu [40]. ALLAH heqiqeten asmanlarni we zéminni (qudriti we güzel hékmiti bilen) chüshüp kétishtin toxtitip turidu. Eger ular chüshüp ketse, ularni héch ehedi toxtitip turalmaydu. ALLAH heqiqeten helimdur (yeni kuffarlar azabqa tégishlik bolsimu, ularni jazalashqa aldirap ketmeydu), nahayiti meghpiret qilghuchidur [41]. Ular özlirige agahlandurghuchi (yeni peyghember) kelse, her qandaq ümmetke qarighanda eng hidayet tapquchi bolidighanliqliri bilen qattiq qesem ichishti. Ulargha agahlandurghuchi kelgen chaghda (hidayettin) téximu yiraq bolushti [42]. (bundaq bolushi) ularning zéminda tekebburluq qilghanliqliri we hiyle mikir ishletkenlikliridindur. Hiyle mikirning wabali peqet hiyle mikir ishletken ademning özige bolidu, ular peqet ilgiriki ümmetlerge qollinilghan (Allah ning ularni halak qilish we jazalashtin ibaret) yolinila kütidu, Allah ning (mexluqatlar üstide qollan’ghan) yolida hergizmu héchqandaq özgirishni körmeysen, Allah yolida hergiz yötkilishnimu (yeni azabning azabqa tégishlik bolghanlar üstidin bashqilarning üstige yötkilishini) körmeysen [43]. Ular zéminda seyr qilip, ulardin ilgirikiler (yeni halak bolghan ümmetler)ning aqiwitining qandaq bolghanliqini körmidimu? Ular (yeni ötkenki ümmetler) bulardin téximu küchlük idi. Asmanlardiki we zémindiki héch nerse Allah ni ilajsiz qalduralmaydu. ALLAH heqiqeten hemmini bilgüchidur, hemmige qadirdur [44]. Eger Allah insanlarni ularning qilmishliri tüpeylidin jazalaydighan bolsa, yer yüzide héchbir jan igisini qoymighan bolatti we lékin Allah ular (din hésab élish) ni mu’eyyen waqitqiche texir qilidu, ular (din hésab élish) ning waqti yétip kelgende (ularning emellirige qarap jaza béridu), Allah heqiqeten bendilirini körüp turghuchidur [45].

36 süre yasin mekkide nazil bolghan, 83 ayet

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Yasin [1]. Hékmetlik qur’an bilen qesemki, (i muhemmed!) Shek shübhisizki, sen peyghemberlerdinsen [2 3]. Toghra yoldisen [4]. Qur’an ata bowiliri agahlandurulmighan (yeni ulargha peyghember kelmigen), ghapil qalghan bir qewmni agahlandurushung üchün, ghalib, nahayiti méhriban Allah teripidin nazil qilin’ghandur [5 6]. Ularning köpchilikige (azab toghrisidiki) höküm heqiqeten tégishlik boldi. Shuning üchün ular iman éytmaydu [7]. Biz heqiqeten ularning boyunlirigha éngeklirigiche taqaqlarni taqiduq, shuning üchün ular bashlirini igelmeydu (yeni ular iman’gha boysunmaydu we iman’gha bash egmeydu) [8]. Ularning aldida bir tosuq, keynide bir tosuq qilduq, ularning közlirini perdiliduq, shuning üchün ular (imanning yolliri tosulup ketkenliki üchün) héch nersini körelmeydu [9]. Ularni agahlanduramsen, agahlandurmamsen, ulargha beribir oxshash, iman éytmaydu [10]. Sen peqet qur’an’gha egeshken, merhemetlik Allah ni körmey turup qorqqan kishini agahlanduralaysen (yeni agahlandurushungning paydisi bolidu), uninggha (Allah ning uning gunahlirini) meghpiret qilidighanliqi we ésil sawab (yeni jennet ata qilidighanliqi) bilen xush xewer bergin [11]. Biz, shübhisizki, ölüklerni tirildürimiz, ularning (dunyada) qilghan (yaxshi yaman) emellirini we ishlirini xatirilep qoyimiz, hemme shey’ini roshen depterde (yeni lewhulmehpuzda) toluq xatirilep qoyghanmiz [12]. Ulargha (yeni kuffarlargha) sheher (yeni entakiye) ahalisini misal qilip keltürgin, öz waqtida ulargha peyghemberler kelgen idi [13]. Eyni zamanda ulargha ikki peyghember ewettuq. Ular u ikki peyghemberni inkar qildi. Üchinchi peyghemberni ewetish bilen (ulargha) yardem qilduq, peyghemberler (ulargha): «biz heqiqeten (Allah ning) silerge (yeni silerni hidayet qilishqa) ewetilgen elchilirimiz» dédi [14]. Ular: «siler peqet bizge oxshash insan, méhriban Allah héch nerse nazil qilghini yoq, siler peqet yalghanchisiler» dédi [15]. Elchiler: «perwerdigarimiz biliduki, biz shek shübhisiz silerge ewetilgen elchilermiz [16]. Bizning mes’uliyitimiz peqet (roshen deliller bilen) chüshinishlik qilip tebligh qilishtur» dédi [17]. Ular (elchilerge): «biz silerdin shum pal alduq. Eger siler (dewitinglarni) toxtatmisanglar, silerni choqum tash kések qilip öltürimiz we bizning qattiq jazayimizgha uchraysiler» dédi [18]. Elchiler: «(kufringlar sewebidin) shumluqunglar özünglar bilen billidur, silerge wez nesihet qilinsa (shum pal alamsiler?) Hergiz undaq emes (yeni ish siler guman qilghandek emes), siler (Allah qa shérik keltürüsh bilen) heddidin ashquchi qewmsiler» dédi [19]. Sheherning yiraq jayidin bir kishi (yeni hebib nejar) yügürüp kélip éytti: «i qewmim! Peyghemberlerge egishinglar [20]. Toghra yolda bolghan, (iman’gha dewet qilghanliqigha) silerdin heq sorimaydighan kishilerge egishinglar [21]. Men némishqa méni yaratqan we siler (ölgendin kéyin) dergahigha qaytidighan Allah qa ibadet qilmay? [22]. Men Allah tin gheyriyni ilah qiliwalidighan bolsam, eger méhriban Allah manga birer ziyan zexmet yetküzmekchi bolsa, ularning shapa’iti mendin héch nersini dep’i qilalmaydu hemde méni qutquzalmaydu [23]. Eger undaq bolsa (yeni alladin gheyriyni ilah qiliwalidighan bolsam), men heqiqeten op’ochuq gumrahliqta bolimen [24]. Men heqiqeten (silerni yaratqan) perwerdigaringlargha iman éyttim (imanimgha) qulaq sélinglar (we uninggha guwah bolunglar)» [25]. (qewmi uni öltürüwetkendin kéyin, uninggha) «jennetke kirgin» déyildi, u: «kashki qewmim perwerdigarimning manga meghpiret qilghanliqni we méni hürmetliklerdin qilghanliqini bilse idi» dédi [26 27]. Uningdin kéyin uning qewmini (jazalash üchün) asmandin qoshun (yeni perishtiler) chüshürmiduq (her qewmni halak qilish üchün perishtilerni) chüshürüwergüchi bolmiduq [28]. Peqet bir awaz bilenla nagahan ular qétip qaldi [29]. (Allah ning ayetlirini inkar qilghuchi) bendilerge epsuski, ulargha birer peyghember kelsila uni mesxire qilishti [30]. Ular (yeni mekke ahalisi) ulardin ilgiri ötken nurghun ümmetlerni halak qilghanliqimizni bilmemdu? Ular bularning yénigha (yeni dunyagha ebediy) qaytmaydu [31]. Ularning hemmisi (qiyamet küni hésab bérish üchün) huzurimizgha hazir qilinidu [32]. Ölük (yeni qurghaq) zéminni (yamghur bilen) tirildürüp, uningdin ular yeydighan ashliqni östürgenlikimiz ulargha (Allah ning qudriti kamilesini körsitidighan) alamettur [33]. Biz zéminda nurghunlighan xorma baghlirini, üzüm baghlirini berpa qilduq, shu zéminda bulaqlarni éqittuq [34]. Ular uning (yeni baghlarning) méwisini yésun, (bu méwilerni) ularning qolliri yaratqan emes, ular (Allah ning németlirige) shükür qilmamdu? [35]. ALLAH (pütün eyib nuqsanlardin) paktur, u pütün shey’ilerni jüp yaratti. Zémindin ünüp chiqidighan nersilerning, ularning özlirining we ular bilmeydighan nersiler (yeni ajayip mexluqatlar)ning hemmisining jüpti bar [36]. Ulargha (Allah ning qudritini körsitidighan) bir alamet kéchidin ibaretki, uningdin kündüzni ayriwétimiz de (yeni kündüzning nurini yoq qiliwétimiz de), ular nagahan qarangghuda qalidu [37]. Kün belgilen’gen jayigha qarap seyr qilidu, bu, ghalib, hemmini bilgüchi Allah ning aldin’ala belgiligen ishidur [38]. Aygha seyr qilidighan menzillerni belgiliduq, u (axirqi menzilge yétip barghanda) xormining qurup qalghan shéxigha oxshash bolup qalidu [39]. Künning aygha yétiwélishi (yeni ikkisining jem bolup qélishi), kéchining kündüzdin éship kétishi (yeni waqti kelmestin kündüzning ornini élishi) mumkin emes, her biri pelekte üzüp turidu [40]. Ulargha (bizning kamali qudritimizni körsitidighan) alamet shuki, biz ularning ata bowilirini (nuh eleyhissalamning nerse kérek we haywanatlar bilen) toshquzulghan kémisige chüshürduq [41]. Biz ular üchün shu kémige oxshash ular chüshidighan nersilerni yarattuq [42]. Eger biz xalisaq ularni gherq qiliwétimiz, ulargha yardem bergüchimu bolmaydu we ularni qutuldurghuchimu bolmaydu [43]. Peqet biz rehim qilghanliqimiz we ularni mu’eyyen muddetkiche (hayattin) behrimen qilidighanliqimiz üchün (ular qutuldurulidu) [44]. Ulargha: «rehmetke érishishinglar üchün aldinglardikidin (yeni dunya azabidin) we arqanglardikidin (yeni axiret azabidin) qorqunglar» déyilse (ular buningdin yüz örüydu) [45]. Perwerdigarining (peyghemberning rastliqini ispatlaydighan) ayetliridin bir ayet kelsila, ular buningdin yüz örüydu [46]. Eger ulargha: «Allah silerge riziq qilip bergen nersilerdin (péqirlargha) sediqe qilip béringlar» déyilse, kapirlar möminlerge (mesxire qilish yüzisidin): «eger Allah xalisa teminleydighan ademni biz teminlemduq? Siler peqet roshen gumrahliqtasiler» deydu [47]. Ular: «eger rastchil bolsanglar, bu wede qachan ishqa ashidu?» deydu [48]. Ular peqet bir awaznila (yeni israpil eleyhissalamning birinchi qétimliq chalghan surinila) kütidu, ular (dunyada soda sétiq we shuninggha oxshash ishlar üstide) jangjalliship turghan haletliride, u awaz ularni halak qilidu [49]. Ular bir birige wesiyet qaldurushqimu, a’ilisige qaytishqimu qadir bolalmaydu [50]. Sur chélin’ghan haman ular qebriliridin chiqip perwerdigari terepke yügüridu [51]. Ular: «way isit! Bizni uxlawatqan yérimizdin (yeni qebrimizdin) kim oyghatti?» deydu (chünki ular ikki sur arisida uyquda bolup azabtin xali bolidu), (perishtiler ya möminler uninggha jawaben) «méhriban Allah ning wede qilghini mushu (kün), peyghemberler rast éytqan» deydu [52]. Peqet bir awaz bilenla ularning hemmisi huzurimizgha hazir qilinidu [53]. U künde héchbir insan’gha qilche zulum qilinmaydu, silerge peqet qilmishinglargha yarisha jaza bérilidu [54]. Shübhisizki, u künde jennet ehliliri német ichididur [55]. Ular we ularning jüptiliri (jennetlerning) sayiliri astida textlerge yölen’gen halda turidu [56]. Ular üchün jennette (türlük) méwiler bar, ular üchün jennette (ularning) köngli tartqan nersiler bolidu [57]. Méhriban perwerdigari teripidin (ulargha) salam déyilidu [58]. (gunahkarlargha) «i gunahkarlar! Bügün (bir terepke) ayrilinglar» (déyilidu) [59]. Silerge (peyghemberlirim arqiliq): «i adem baliliri! Sheytan’gha choqunmanglar, u heqiqeten silerge ashkara düshmendur, mangila ibadet qilinglar, bu toghra yoldur» dep tewsiye qilmidimmu? [6061] shübhisizki, sheytan silerdin nurghun kishilerni azdurdi, (buni) chüshenmemsiler? [62] silerge wede qilin’ghan jehennem mana shu [63]. Siler (dunyadiki chéghinglarda) kapir bolghanliqinglar üchün jehennemge kiringlar [64]. Shu künde ularning éghizlirini péchetliwétimiz, ularning qilmishlirini qolliri bizge sözlep béridu, putliri guwahliq béridu (yeni her eza uningdin sadir bolghan ishni sözlep béridu) [65]. Eger biz xalisaq, ularning közlirini elwette yoq qiliwétettuq, andin ular yol méngishqa aldiraytti, lékin ular qandaqmu körelisun? [66]. Eger biz xalisaq, ularni öyliridila süritini mubeddel (yeni maymun, choshqa yaki tash) qiliwétettuq, shuning bilen ular aldighimu mangalmaytti, arqighimu qaytalmaytti [67]. Biz ömrini uzun qilghan ademning ténini ajizlitiwétimiz (yeni yashliq, qiranliq waqtidikidin ajizlaydu, qériydu), ular (buni) chüshenmemdu? [68]. Uninggha (yeni peyghemberge) biz shé’ir telim bermiduq, uninggha shé’ir munasipmu emes. U peqet tiriklerni agahlandurush, kapirlargha azabning tégishlik ikenlikini (bildürüsh üchün nazil bolghan) wez nesihettur we roshen qur’andur [6970]. Ular bilmemduki, ular üchün haywanlarni (qudret) qolimiz bilen xelq ettuq, ular haywanlarni bashqurup turghuchilardur [71]. Haywanlarni ulargha boysundurup berduq, ular u haywanlarning bezisini minidu, bezisini yeydu [72]. Ular shu haywanlardin paydilinidu we sütlirini ichidu, ular (perwerdigarining bu németlirige) shükür qilmamdu? [73]. Ular yardemge érishishni ümid qilip, Allah ni qoyup bashqa mebudlarni ilah qiliwaldi [74]. U mebudlar ulargha yardem bérelmeydu. Bular shu mebudlar üchün (yeni ularning xizmiti üchün) hazirlan’ghan qoshundur [75]. (i, muhemmed!) Ular (yeni mushriklar) ning sözi (yeni séni inkar qilghanliqi) séni ghemkin qilmisun. Biz heqiqeten ularning dilliridikini we ashkara qilghan (söz we heriketliri) ni bilip turimiz [76]. Insan bilmemduki, biz heqiqeten uni abimeniydin yarattuq. Emdi u (perwerdigarigha) ashkara xusumetchi bolup qaldi [77]. U bizge (insanning qayta tirilishini yiraq sanap, chirigen söngeklerni) misal qilip körsetti. Özining yaritilghanliqini bolsa untudi, u: «chirip ketken söngeklerni kim tirildüreleydu?» dédi [78]. Éytqinki, «uni eng deslepte yaratqan zat tirildüridu, u her bir mexluqni bilgüchidur» [79]. ALLAH siler üchün yéshil derextin ot peyda qildi. Siler uning bilen ot yaqisiler [80]. Asmanlarni we zéminni yaratqan zat ularning oxshishini yaritishqa qadir emesmu? U buninggha qadir, Allah mahir yaratquchidur, hemmini bilgüchidur [81]. ALLAH birer shey’ini (yaritishni) irade qilsa, uninggha «wujutqa kel» deydu de, u wujutqa kélidu [82]. ALLAH pakturki, her bir nersining igilik hoqoqi uning qolididur, (ölgendin kéyin) uning dergahigha qayturulisiler [83].

37 süre saffat mekkide nazil bolghan, 182 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Sep sep bolup turghan, düshmenlerge qarshi at sélip turghan, (Allah tin medet tilep) kalamuAllah ni tilawet qilip turghan (ghazat qilghuchi) qoshun bilen qesemki [1 3]. Silerning ilahinglar shek shübhisiz bir ilahtur [4]. (u) asmanlarning, zéminning, ularning arisidiki nersilerning we meshriqlerning perwerdigaridur [5]. Biz heqiqeten yéqin asmanni yultuzlar (nuri) bilen zinnetliduq [6]. ALLAH ning ita’itidin chiqquchi her bir sheytandin uni qoghdiduq [7]. Ular perishtilerning (sözliridin héch nersini) angliyalmaydu, ular, qoghlinishi üchün, her tereptin, aqquchi yultuzlar bilen étilidu, ular (axirette) da’imliq azabqa qalidu [89]. Lékin (asman xewerliridin) oghriliqche bir nerse anglighan sheytanni yoruq yultuz qoghlap (köydürüp tashlaydu) [10]. Ulardin (yeni ölgendin kéyin tirilishni inkar qilghuchilardin) sorap baqqin! Ularni yaritish qiyinmu? Ya bizning yaratqanlirimiz (yeni asman zémin we ularning arisidiki perishtiler we chong mexluqatlar) ni yaritish qiyinmu? Biz heqiqeten ularni (yeni ularning esli bolghan ademni) yépishqaq laydin yarattuq [11]. (i muhemmed!) Sen ularning Allah ning qudritini körüp turup, ölgendin kéyin tirilishni inkar qilghanliqidin belki ejeblinersen. Ular bolsa séni mesxire qilishidu [12]. Ulargha (qur’an bilen) wez nesihet qilinsa (wez nesihetni) qobul qilmaydu [13]. Ular birer möjizini körse mesxire qilishidu [14]. Ular: «bu roshen séhirdur, biz ölüp topigha we quruq söngekke aylan’ghandin kéyin rastla tirilemduq? Bizning burunqi atilirimizmu tirilemdu? » deydu [1517]. Éytqinki, «he’e, siler xar halda tirilisiler» [18]. Bir awazni (yeni israpilning chalghan surini) anglash bilenla (mehshergahqa) hazir bolup (özlirige néme qilinidighanliqigha) qariship turidu [19]. Ular: «way isit! Bizge bu qiyamet künidur» deydu [20]. Bu siler inkar qilghan (heq bilen batil) ayrilidighan kündur [21]. (Allah perishtilirige éytidu) zulum qilghuchilarni, ularning (mushrikliktiki, kufridiki) qayashlirini we ularning Allah ni qoyup choqun’ghan butlirini (mehshergahqa) toplanglar, andin ularni dozaxning yoligha bashlanglar [2223]. Ularni toxtitip turunglar, chünki ular (jimi sözliri we ishliridin) so’al soraq qilinidu [24]. (andin) ulargha: «némishqa (dunyadiki halitinglargha oxshash) bir biringlargha yardem qilmaysiler? » (déyilidu) [25]. Belki ular bügün boysun’ghuchilardur [26]. Ular bir birige qarap munazirilishidu [27]. Egeshküchiler egeshtürgüchilerge: «siler (sözünglarning rastliqigha) qesem ichip bizni imandin tosuyttunglar» deydu [28]. (egeshtürgüchiler egeshküchilerge) éytidu: «siler (öz ixtiyaringlar bilen) mömin bolmidinglar [29]. Bizning silerni (bizge egishishke) zorlaydighan küchimiz yoq idi, belki siler (bizge oxshash) azghan qewm idinglar [30]. Perwerdigarimizning bizni (jazalash) sözi bizge tégishlik boldi. Biz heqiqeten (shu söz boyiche azabni) choqum tétighuchimiz [31]. Silerni biz azdurduq, chünki biz heqiqeten azghan iduq» [32]. Ular (yeni egeshtürgüchiler bilen egeshküchiler) bu künde (yeni qiyamet künide) azabta ortaqtur [33]. Biz heqiqeten gunahkarlargha mushundaq qilimiz, (yeni egeshtürgüchiler bilen egeshküchilerning hemmisige azab qilimiz) [34]. Ular heqiqeten mushundaq idiki, ulargha: «bir Allah tin bashqa héch ilah yoq» (denglar) déyilse, (kelime tewhidtin) tekebburluq qilip bash tartatti [35]. Ular: «ilahlirimizni heqiqeten bir mejnun sha’ir üchün (yeni uning sözi üchün) tashliwétemduq?» deytti [36]. Hergiz undaq emes (yeni ish ularning bohtan qilghinidek emes), u (yeni muhemmed eleyhissalam) heq (din) ni élip keldi we peyghemberlerni testiq qildi [37]. (i gunahkarlar!) Siler (choqum) qattiq azabni tétighuchisiler [38]. Siler peqet qilmishinglargha yarisha jazalinisiler [39]. Peqet Allah ning sadiq bendilirila jazagha tartilmaydu [40]. Ular melum riziqtin (yeni türlük méwilerdin) behrimen bolidu, ular hürmetlinidu [4142]. Ular nazunémetlik baghlarda, textler üstide bir birige qariship olturidu [4344]. Ulargha éqip turghan, ap’aq, ichküchilerge lezzet béghishlaydighan sharablardin toldurulghan jamlar aylandurup turulidu [4546]. Uningda mest qilidighan nerse yoq, ular uni ichish bilen mest bolmaydu [47]. Ularning yénida erliridin gheyriyge köz salmaydighan shehla közlük (jüptiler) bolidu [48]. Ular (aqliqta) goya qol tegmey saqlan’ghan tögiqushning tuxumlirigha oxshaydu [49]. Ular (yeni ehli jennet) bir birige qariship parang sélishidu [50]. Ulardin biri éytidu: «méning bir dostum bolup, u (manga) 'sen (ölgendin kéyin tirilishke) heqiqiy ishinemsen [5152]. Biz ölüp topigha we quruq söngekke aylan’ghan chaghda biz choqum (qilmishlirimizdin) hésab béremduq?' deytti» [53]. U (buraderlirige): «siler uni (yeni dostumni) köremsiler?» deydu [54]. U qarapla uni (yeni kapir dostini) dozaxning otturisida köridu [55]. U (yeni mömin) éytidu: «Allah bilen qesemki, méni (azdurup) halak qilghili tas qéliptikensen [56]. Eger perwerdigarimning (méni imanimda mustehkem qilishtin ibaret) merhemiti bolmighan bolsa elwette men (sen bilen bille dozaxqa) hazir qilin’ghanlardin bolattim [57]. Tunji ölginimizdin bashqa ölmemduq? Azabqa duchar bolmamduq [5859]. Bu (yeni ehli jennet érishken német) heqiqeten zor bexttur [60]. Ishligüchiler mushundaq zor bextke érishish üchün ishlisun» [61]. Bu (yeni jennetning németliri) yaxshi ziyapetmu? Yaki zeqqum deriximu? [62] zeqqumni biz zalimlar (yeni gumrahlar) üchün (axirette) azab qilduq [63]. Shübhisizki, u jehennemning qe’ride ösidighan derextur [64]. Uning méwisi goya sheytanlarning bashlirigha oxshaydu [65]. Ular shübhisiz shu méwilerdin yeydu, uning bilen qorsaqlirini toyghuzidu [66]. Andin ular uning üstige (yiring bilen) qaynaqsuning arilashturmisini ichidu [67]. Andin ularning qaytidighan jayi choqum dozax bolidu [68]. Ular heqiqeten ata bowilirini gumrah bildi [69]. Ular ata bowilirining izliridin yügürdi [70]. Ulardin ilgiri burunqilar (yeni ötkenki ümmetler) ning tolisi heqiqeten azdi [71]. Biz ulargha heqiqeten agahlandurghuchilarni (yeni peyghemberlerni) ewettuq [72]. Agahlandurulghuchilarning aqiwitining qandaq bolidighanliqigha qarighin [73]. Lékin Allah ning sadiq bendiliri (azabtin qutuldi) [74]. Nuh heqiqeten bizge iltija qildi. Biz (uning iltijasini) némidégen yaxshi qobul qilghuchidurmiz! [75]. Biz uni we uning tewelirini chong ghemdin (yeni suda gherq bolup kétishtin) qutquzduq [76]. Uning neslini baqiy qaldurduq [77]. Kéyinkiler (yeni kéyinki ewladlar) ichide uninggha yaxshi nam qaldurduq [78]. Xalayiqlar nuhqa salam yollaydu [79]. Biz heqiqeten yaxshi ish qilghuchilarni mushundaq mukapatlaymiz [80]. U heqiqeten bizning mömin bendilirimizdin idi [81]. Andin biz bashqilarni (yeni nuh qewmining kapirlirini suda) gherq qilduq [82]. Ibrahimmu heqiqeten nuhning dinigha tewelerdin idi [83]. Öz waqtida ibrahim perwerdigarigha saghlam (yeni mushrikliktin, shektin pak) dil bilen kelgen idi [84]. Öz waqtida u atisi (azer) ge we qewmige (ularni eyiblep) éytti: «siler némige ibadet qiliwatisiler? [85]. Siler Allah ni qoyup yalghan ilahlargha choqunamsiler? [86]. Alemlerning perwerdigari bolghan (Allah qa) némishqa guman qilisiler?» [87]. U yultuzlargha qaridi, andin: «men heqiqeten késel bolup qalimen» dédi [88 89]. Ular uningdin yüz örüp ayrilishti (yeni uni tashlap kétishti) [90]. Ibrahim asta ularning butlirining yénigha bérip: «(mesxire qilish yüzisidin, bu tamaqtin) yémemsiler? Némishqa gep qilmaysiler?» dédi [9192]. Andin ulargha yüzlinip ong qoli bilen urup pachaqlashqa kirishti [93]. Ular (yeni qewmi) ibrahimning yénigha aldirap saldirap kélip: «biz ulargha choqunuwatsaq, sen ularni chéqip tashlamsen?» dédi [94]. Ibrahim éytti: «(özünglar) oyup yasighan butlargha choqunamsiler? [95]. Halbuki, silerni we yasighan nersenglarni Allah yaratqandur» [96]. Ular: «ibrahim üchün bir bina sélinglar, (uni otun bilen toldurup ot yéqinglar, ot yan’ghanda) uni otqa tashlanglar» dédi. (ular ibrahimni otqa tashlash bilen) uninggha suyiqest qilmaqchi boldi [97]. Biz (ibrahimni ottin salamet qutquzush bilen) ularni meghlup qilduq [98]. Ibrahim éytti: «men heqiqeten perwerdigarim méni buyrughan jaygha hijret qilimen, u méni yétekleydu [99]. Perwerdigarim! Manga bir yaxshi perzent ata qilghin» [100]. Biz ibrahimgha nahayiti mulayim bir oghul bilen xush xewer berduq [101]. U ibrahimning ish küshlirige yarighudek bolghan chaghda, ibrahim: «i oghlum! Men séni boghuzlap qurbanliq qilishqa (emr qilinip) chüsheptimen (peyghemberlerning chüshi heqiqettur we ularning ishliri Allah ning emri boyiche bolidu), oylap baqqina! Séning qandaq pikring bar?» dédi. U éytti: «i ata! Némige buyrulghan bolsang, shuni ijra qilghin, xuda xalisa (uninggha) méni sewr qilghuchi tapisen» [102]. Ikkisi (Allah ning emrige) boysundi, ibrahim uni (yeni oghlini boghuzlash üchün) yéni yatquzdi [103]. Biz uninggha: «i ibrahim! (héliqi) chüshni ishqa ashurdung (yeni chüshüngde buyrulghanni beja keltürdüng)» dep nida qilduq. Biz heqiqeten yaxshi ish qilghuchilarni mushundaq mukapatlaymiz [104105]. Bu heqiqeten roshen sinaqtur [106]. Biz uning ornigha chong bir qurbanliqni (yeni jennettin chiqqan qochqarni) berduq [107]. Kéyinkiler ichide uninggha yaxshi nam qaldurduq [108]. Ibrahimgha salam bolsun! [109]. Biz yaxshi ish qilghuchilarni mushundaq mukapatlaymiz [110]. U heqiqeten bizning mömin bendilirimizdindur [111]. Uninggha biz peyghember bolidighan we yaxshilardin bolidighan is’haq bilen xush xewer berduq [112]. Ibrahimgha we is’haqqa (dinning we dunyaning) beriketlirini ata qilduq, ularning neslidin yaxshi ish qilghuchilarmu, (gunah we kufri bilen) özige ashkara zulum qilghuchilarmu chiqidu [113]. Biz heqiqeten musa bilen harun’gha (peyghemberlik bilen) éhsan qilduq [114]. Ularni we ularning qewmini (yeni beni isra’ilni) chong ghemdin (yeni pir’ewnning ularni qul qilishidin) xalas tapquzduq [115]. Biz ulargha yardem berduq, shuning üchün ular ghelibe qildi [116]. Ulargha roshen bir kitabni (yeni tewratni) berduq [117]. Ularni toghra yolgha bashliduq [118]. Kéyinkiler ichide ulargha yaxshi nam qaldurduq [119]. Musagha we harun’gha (bizdin) salam bolsun! [120]. Biz heqiqeten yaxshi ish qilghuchilarni mushundaq mukapatlaymiz [121]. Ular heqiqeten bizning mömin bendilirimizdindur [122]. Ilyasmu heqiqeten peyghemberlerdindur [123]. Öz waqtida u qewmige éytti: «(Allah tin) qorqmamsiler? [124] siler yaratquchilarning eng ewzili (Allah ni) terk étip, be’li (namliq but) ge choqunamsiler? [125]. ALLAH silerning perwerdigaringlardur we burunqi ata bowanglarning perwerdigaridur» [126]. Ular uni inkar qildi. Shek shübhisizki, ular (azabqa) hazir qilinidu [127]. Peqet Allah ning ixlasmen bendiliri buningdin mustesna [128]. Kéyinkiler ichide uninggha (yeni ilyasqa) yaxshi nam qaldurduq [129]. Ilyasqa (bizdin) salam bolsun! [130]. Biz heqiqeten yaxshi ish qilghuchilarni mushundaq mukapatlaymiz [131]. Heqiqeten u bizning mömin bendilirimizdindur [132]. Lut heqiqeten peyghemberlerdindur [133]. Öz waqtida lutni we uning tewelirining hemmisini qutquzduq [134]. Peqet momay (yeni lutning ayali) ni qaldurup halak qilduq [135]. Andin qalghanlarni (yeni uning qewmidin bolghan kuffarlarni) halak qilduq [136]. (i ehli mekke!) Siler ularning yerliridin etigen axshamda ötüp turisiler, siler chüshenmemsiler? [137 138]. Yunus heqiqeten peyghemberlerdindur [139]. Öz waqtida u qewmidin qéchip (kishiler bilen) toshqan bir kémige chiqiwaldi [140]. (kémidikiler chek chiqqan ademni déngizgha tashlap kémining yükini yéniklitish üchün) chek tashlashti, yunus (chekte) meghlub bolghanlardin bolup (déngizgha tashlandi) [141]. Uni chong bir béliq yutuwetti. U (qewmini tashlap, perwerdigarining iznisiz chiqqanliqi üchün) eyiblinishke tégishlik idi [142]. Eger u tesbih éytquchilardin bolmisa idi, béliqning qarnida elwette qiyametkiche qalatti [143-144]. Uni biz (déngiz sahilidiki) bir qurghaq yerge (béliqning qarnidin) attuq, eyni waqitta u késel idi [145]. Uning üstige (saye tashlap turush üchün) bir tüp kawini östürüp berduq [146]. Uni biz 100 ming, belki (buningdinmu) köp (bir qewmge peyghember qilip) ewettuq [147]. (ular wede qilin’ghan azabni körgen chaghda) iman éytti. Mu’eyyen muddetkiche (yeni ejili yetken’ge qeder) ularni (hayattin) behrimen qilduq [148]. (i muhemmed!) Ular (yeni ehli mekke) din sorap baqqinki, qizlar perwerdigaringgha, oghullar ulargha mensupmu? [149]. Yaki biz perishtilerni chishi yaratqan bolup, ular (bizning yaratqanliqimizni) körüp turghanmu? (shuning üchün shundaq demdu?) [150]. Bilinglarki, ular heqiqeten yalghanni toqup: «Allah ning balisi bar» deydu. Ular elwette yalghanchilardur [151- 152]. ALLAH oghullarni tallimay, qizlarni tallighanmu? [153]. Silerge néme boldi? Qandaqche mundaq höküm chiqirisiler? [154]. Pikir qilmamsiler? [155]. Yaki (Allah ning balisi barliqigha) éniq pakitinglar barmu? [156]. (eger sözünglarda) rastchil bolsanglar kitabinglar (yeni tewrat) ni élip kélip (manga körsitinglar) [157]. Ular: «Allah bilen jinlarning arisida quda bajiliq bar» dep jöylüdi. Jinlar shek shübhisiz biliduki, ular (yeni shu sözni qilghuchilar) (dozaxqa) choqum hazir qilinip (shu yerde azab chékidu) [158]. ALLAH ularning (Allah ning balisi bar dep) süpetligenliridin paktur [159]. Lékin Allah ning ixlasmen bendiliri buningdin mustesna (yeni Allah ni ularning süpetligenliridin pak étiqad qilidu) [160]. (i kapirlar!) Shübhisizki, siler (Allah) dozaxqa kirishni (pütüwetken) kishidin bashqa héch ehedini azduralmaysiler, siler choqunuwatqan butlarmu azduralmaydu [161- 163]. (perishtiler) éytidu: «bizning her birimizning mu’eyyen orni bar [164]. Biz heqiqeten (ibadette) sep tartip turghuchilarmiz [165]. Biz heqiqeten (Allah qa) tesbih éytquchilarmiz» [166]. Ular (yeni qureysh kuffarliri) hemishe: «eger bizde burunqilarningkidek (yeni ötkenki ümmetlerning kitabliridek) bir kitab bolsa idi. Elwette, Allah ning ixlasmen bendiliri bolattuq» deydu [167- 169]. Ular uni (yeni qur’anni) inkar qilishti, ular uzaqqa qalmay (kufrining aqiwitini) bilidu [170]. Bizning peyghember bendilirimiz heqqidiki sözlirimiz aldin’ala éytilghan [171]. Ular choqum nusret tapquchilardur [172]. Bizning qoshunimiz choqum ghelibe qilghuchilardur [173]. Ular (yeni mekke kuffarliri) din waqitliq yüz örüp turghin [174]. Ularni (ulargha azab nazil bolghan chaghda) körgin, ularmu uzun’gha qalmay (kufrining aqiwitini) köridu [175]. Ular azabimizning baldur nazil bolushini telep qilamdu? [176]. Azab ularning hoylisigha chüshken chaghda, agahlandurulghuchilarning etigini némidégen yaman! [177]. Ulardin waqitliq yüz örüp turghin [178]. Ularni (ulargha azab nazil bolghan chaghda) körgin, ularmu uzun’gha qalmay (kufrining aqiwitini) köridu [179]. Qudret igisi bolghan perwerdigaring ularning süpetligenliridin paktur [180]. Peyghemberlerge salam bolsun! [181]. Jimi hemdusana alemlerning perwerdigari Allah qa xastur! [182].

38 süre sad mekkide nazil bolghan, 88 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

صad. Shanliq qur’an bilen qesemki, (bu qur’an heqiqeten möjizidur) [1]. Belki kapirlar imandin bash tartmaqta we (resulullahqa) muxalipetchilik qilmaqta [2]. Ulardin ilgiri (kufri tüpeylidin) nurghun ümmetlerni halak qilduq, ular (azabni körgende) peryad qildi, halbuki, (bu) qachidighan waqit emes [3]. Ulargha özlirining ichidin bir agahlandurghuchi (yeni peyghember) kelgenlikige ular heyran qélishti, kapirlar éytti: «bu bir yalghanchi séhirgerdur [4]. U nurghun ilahlarni bir ilah qilmaqchimu? Bu heqiqeten ghelite ish» [5]. Ularning (yeni qureyshning) kattiliri (sorunliridin) qozghilip chiqip éytti: «siler ménginglar, mebudliringlargha ibadet qilishta ching turunglar, bu heqiqeten (bizdin) irade qilinidighan bir ish (yeni muhemmed silerni dininglardin tandurup, silerge özining üstünlük qazinishini irade qilidu) [6]. Buni biz bashqa bir dindin (yeni nasara dinidikilerdin) anglimiduq, bu peqet oydurmidur [7]. Qur’an bizge nazil bolmay uninggha nazil boldimu?» belki ular méning zikrim (yeni qur’an) din shektidur, belki ular téxi méning azabimni tétighini yoq [8]. Yaki ularda ghalib, nahayiti keremlik perwerdigaringning rehmitining xeziniliri barmu? [9]. Yaki ular asmanlarning, zéminning we ularning arisidiki nersilerning padishahliqigha igimu? (eger ular ige bolsa, ular özlirini asman’gha élip chiqidighan) shotilargha chiqsun [10]. Ular (resulullahqa qarshi) jama’elerdin uyushqan meghlub qilinidighan qoshundur [11]. Ulardin (yeni qureysh mushrikliridin) ilgiri nuh qewmi, ad (qewmi) we qozuqlar igisi pir’ewn (qewmi) (peyghemberlirini) inkar qildi [12]. Semud qewmi, lut qewmi we eykilikler (yeni shu’eyb eleyhissalam qewmi) mu (peyghemberlirini inkar qildi), ene shular (peyghemberlerge qarshi uyushqan) jama’eler idi [13]. Ular (yeni jama’eler) din peyghemberlerni inkar qilmighan birimu yoq, shuning üchün ulargha méning azabim tégishlik boldi [14]. Bular (yeni mekke mushrikliri) peqet bir awaz (yeni birinchi qétimliq sur) nila kütidu, u qaytilanmaydu [15]. Ular (mesxire qilish yoli bilen): «perwerdigarimiz! (sen bizge azabtin wede qilghan) nésiwimizni bizge baldurraq – qiyamet künidin ilgiri bergin» déyishti [16]. Ularning sözlirige sewr qilghin, (dinda) küchlük bendimiz dawudni esligin, u heqiqeten Allah qa ita’et qilghuchi idi [17]. Biz heqiqeten taghlarni (dawudqa) boysundurup berduq, ular dawud bilen etigini axshimi tesbih éytatti [18]. Qushlarnimu uninggha boysundurup berduq, ularmu (terep tereptin) toplinip, dawud bilen bille tesbih éytatti, (taghlarning, qushlarning) hemmisi Allah qa ita’et qilghuchidur [19]. Dawudning seltenitini kücheyttuq, uninggha hékmet we (hemme adem chüshinidighan) roshen söz ibarilerni ata qilduq [20]. (i muhemmed!) Dewa qilghuchilarning qissisi sanga yettimu? Öz waqtida ular (dawud ibadet qiliwatqan) mesjidning témidin artilip chüshüshti [21]. Eyni waqitta ular dawudning yénigha kirdi. Dawud ulardin qorqti, ular (dawudqa): «qorqmighin, biz birimiz birimizge chéqilghan ikki dewagermiz, bizning arimizda adilliq bilen höküm qilghin, naheq höküm chiqarmighin, bizni toghra yolgha bashlighin» dédi [22]. (ularning biri) «shübhisizki, méning bu qérindishimning 99 saghliqi bar, méning bir saghliqim bar, qérindishim u bir saghliqnimu manga bergin deydu, (arimizda bu toghruluq munazire bolup) u méni sözde yéngip qoydi» dédi [23]. Dawud éytti: «u séning saghliqingni özining saghliqlirigha qoshuwélishni telep qilip rastla séni bozek qiliptu, nurghun shérikler (yeni dostlar), shübhisizki, bir birige chéqilidu, peqet iman éytqan we yaxshi emel qilghanlarla (bir birige chéqilmaydu) bular azdur». Dawud bizning uni sinighanliqimizni bildi. Perwerdigaridin meghpiret telep qildi, sejdige bardi. (Allah qa) tewbe qildi [24]. Biz uning xataliqini epu qilduq, u bizning dergahimizda elwette yéqinliqqa we yaxshi aqiwetke ige bolidu [25]. I dawud! Séni biz heqiqeten yer yüzide xelipe qilduq, kishilerning arisida adilliq bilen höküm chiqarghin, nepsi xahishqa egeshmiginki, u séni Allah ning yolidin azduridu, Allah ning yolidin azghanlar hésab küni (yeni qiyamet küni) ni untughanliqliri üchün heqiqeten qattiq azabqa duchar bolidu [26]. Asmanni, zéminni we ularning arisidiki shey’ilerni bikar yaratmiduq, u (yeni ularni bikar yaritilghan dep qarash) kapirlarning gumanidur, kapirlargha dozaxtin way! [27]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarni yer yüzide buzghunchiliq qilghanlar bilen oxshash qilamduq? Yaki teqwadarlarni fajirlargha oxshash qilamduq? [28]. (bu) ularning ayetlerni tepekkür qilishliri üchün, eqil igilirining wez nesihet élishliri üchün biz sanga nazil qilghan mubarek kitabtur [29]. Biz dawudqa suleymanni ata qilduq, suleyman némidégen yaxshi bende! U (Allah qa) heqiqeten ita’et qilghuchi idi [30]. Öz waqtida kechqurunliqi uninggha yaxshi yügürük atlar toghrilandi [31]. Suleyman éytti: «men heqiqeten atlarni perwerdigarimni eslesh üchün yaxshi kördüm, ular (közümdin) ghayib bolghuche (ularni közdin köchürüsh bilen boldum)» [32]. Suleyman éytti: «atlarni méning aldimgha élip kélinglar». (atlar élip kélin’gendin kéyin) suleyman ularning pachaqlirini, boyunlirini silashqa bashlidi [33]. Biz heqiqeten suleymanni siniduq, uning texti üstige bir jesetni tashliduq, andin u (buning sinaq ikenlikini bilip) tewbe qildi [34]. Suleyman éyitti: «perwerdigarim! Manga meghpiret qilghin, manga mendin kéyin (mendin bashqa) héch ademge muyesser bolmaydighan padishahliqni ata qilghin, sen heqiqeten köp ata qilghuchisen» [35]. Biz suleyman’gha shamalni boysundurup berduq. Shamal suleymanning buyruqi boyiche u xalighan terepke lerzan mangatti [36]. Hemde uninggha (katta binalarni salalaydighan) qurghuchi we (déngizlargha chöküp ünche marjanlarni élip chiqalaydighan) ghewwas sheytanlarni boysundurup berduq [37]. Yene nurghun sheytanlargha ishkel sélin’ghandur [38]. (biz suleyman’gha éyttuqki) «bu bizning (sanga bergen keng) atayimiz, (uningdin sen xalighan kishige) bergin, yaki bermigin, (bu heqte sendin) hésab élinmaydu» [39]. U bizning dergahimizda heqiqeten yéqinliqqa we yaxshi aqiwetke ige bolidu [40]. Bendimiz eyyubni esligin, u öz waqtida perwerdigarigha (iltija qilip): «sheytan manga heqiqeten japa musheqqet we azab yetküzdi» dep nida qildi [41]. Uninggha: «putung bilen yerni tepkin» déduq, u puti bilen yerni tépiwidi, süzük bir bulaq étilip chiqti. (biz uninggha) «bu yuyunsimu bolidighan, ichsimu bolidighan soghuq sudur» (déduq) [42]. Biz uning (késel waqtida hadisige uchrap yoq bolghan) ehli ewladini (yéngidin) berduq, ular bilen bille bir barawer artuq berduq, (bu) bizning nazil qilghan rehmitimizdur, eqil igiliri üchün wez nesihettur [43]. (uninggha) «qolung bilen bir baghlam chöpni élip, uning bilen (ayalingni) urghin . Qesimingni buzmighin» (déduq). Biz eyyubni heqiqeten sewrchan bayqiduq, u némidégen obdan bende! Heqiqeten u (Allah qa) tewbe bilen yüzlen’güchidur [44]. Ibadette küchlük, (dinda) besiretlik bendilirimiz ibrahim, is’haq we ye’qubni esligin [45]. Ularni biz pak xisletlik, axiretni eslep turidighan semimiy kishler qilduq [46]. Ular bizning dergahimizda heqiqeten alahide tallan’ghan kishilerdur, heqiqeten yaxshi kishilerdur [47]. Isma’ilni, ilyeseni we zulkiflni esligin, (ularning) hemmisi yaxshilardindur [48]. Bu wez nesihettur, teqwadarlargha elwette yaxshi aqiwet bar [49]. (u) turalghu bolghan jennetlerdin ibaret bolup, ulargha uning derwaziliri ochuqtur [50]. Ular jennetlerde textlerge yölinip olturidu, ular jennetlerde nurghun méwilerni, nurghun sharablarni telep qilip (ekeldürüp) turidu [51]. Ularning yanlirida erliridin gheyriyge köz salmaydighan, yash qurami oxshash jüptiliri bolidu [52]. Bu silerge qiyamet künde wede qilin’ghan némettur [53]. Bu heqiqeten bizning atayimizdurki, u hergiz tügimeydu [54]. Bu (heqiqettur), kapirlarning (axirette bolidighan jayi) heqiqeten eng yaman jaydur [55]. U jehennemdur, ular jehennemge kiridu, u némidégen yaman jay! [56] bu (köydürgüchi) qiziq sudur, qan yiringdur, ular buni tétisun [57]. Yene (ulargha) mushu xildiki bashqa türlük azablar bar [58]. (egeshküchiliri bilen dozaxqa kirgen chaghda, egeshtürgüchilerge éytilidu) «bu jama’e siler bilen birge kirgüchidur». (egeshtürgüchiler éytidu) «ular qarshi élinmaydu, ular choqum (bizge oxshash) azabni tétighuchidur» [59]. Egeshküchiler éytidu: «belki siler qarshi élinmaysiler, siler azabni bizge élip keldinglar (yeni bizni azdurup dozaxqa kirishimizge sewebchi boldunglar), bu némidégen yaman jay!» [60] ular (yeni egeshküchiler): «perwerdigarimiz! Bizge bu azabni élip kelgen ademge dozax azabini ikki hesse ziyade qilghin» deydu [61]. Ular (yeni kapirlarning kattibashliri) éytidu: «biz (dunyadiki chaghda) yamanlardin hésablaydighan ademlerni (yeni möminlerni) (dozaxta) körmeymizghu? [62] ularni biz (dunyadiki chaghda) mesxire qilattuqmu? Yaki ulardin közler éghip kettimu? (yeni yaki ular dozaxta biz bilen bille tursimu körmeywatamduq?)» [63]. Ehli dozaxning bu rewishte öz’ara jangjallishishi choqumdur [64]. (i muhemmed! Mekke kapirlirigha) éytqinki, «men peqet bir agahlandurghuchimen, ghalib bir Allah tin bashqa héch ilah yoqtur [65]. (u Allah) asmanlarning, zéminning we ularning arisidiki shey’ilerning perwerdigaridur, ghalibtur. (özi xalighan bendilerni) nahayiti meghpiret qilghuchidur» [66]. (ulargha) éytqinki, «u (yeni Allah ning birlikige dewet qilghuchi peyghember ikenlikim) chong xewerdur [67]. Siler uningdin yüz örüysiler [68]. Perishtiler (adem eleyhissalam toghrisida) munazirilishiwatqan chaghda, men ularning ehwalini bilmeyttim [69]. Manga peqet wehyi qiliniduki, men roshen bir agahlandurghuchimen» [70]. Öz waqtida perwerdigaring perishtilerge éytti: «men heqiqeten laydin bir adem yaritimen [71]. Uni men rawurus yaratqan (yeni uni yaritip süretke kirgüzüp, ezalirini toluq, mukemmel insan halitige keltürgen) we uninggha jan kirgüzgen waqtimda uninggha sejde qilinglar» [72]. Perishtilerning birimu qalmay, hemmisi (adem eleyhissalamgha) sejde qildi [73]. Peqet iblisla boyuntawliq qildi, u kapirlardin bolup ketti [74]. ALLAH éytti: «i iblis! Men öz qolum bilen yaratqan insan’gha sejde qilishtin sanga néme tosqunluq qildi (uninggha sejde qilmasliqing tekebburluq qilghanliqingdinmu? Yaki yuqiri mertiwiliklerdin bolghanliqingdinmu?» [75]. Iblis: «men uningdin artuq, méni ottin yaratting, uni laydin yaratting» dédi [76]. ALLAH: «sen jennettin yoqal! Sen heqiqeten qoghlandi boldung, sanga heqiqeten qiyametkiche méning lenitim bolsun» dédi [7778]. Iblis: «perwerdigarim! Manga (xalayiq) tirildürülidighan kün (yeni qiyamet) giche möhlet berseng (yeni méni hayat qaldursang)» dédi [79]. ALLAH: «jezmen sanga melum waqitqiche möhlet bérilidu» dédi [8081]. Iblis éytti: «izziting bilen qesemki, ularning hemmisini choqum azdurimen [82]. Ulardin peqet tallan’ghan bendiliringla buningdin mustesna (yeni ularni azduralmaymen)» [83]. ALLAH éytti: «méning sözüm heqtur, men heqni sözleymen [84]. Sen bilen we ulardin sanga egeshkenlerning hemmisi bilen choqum jehennemni toshquzimen» [85]. Éytqinki, «(Allah teripidin kelgen wehyini) tebligh qilghanliqimgha silerdin héch heq telep qilmaymen, men (qur’anni) iptira qilghuchilardin (yeni yalghandin toqughuchilardin) emesmen [86]. Qur’an peqet jahan ehli üchün wez nesihettur [87]. Bir muddettin kéyin uning rastliqini choqum bilisiler» [88].

39 süre zumer mekkide nazil bolghan, 75 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Bu kitab ghalib, hékmet bilen ish qilghuchi Allah teripidin nazil qilin’ghandur [1]. Sanga biz (bu) kitabni heqiqeten heq bilen (yeni heqiqetni öz ichige alghan halda) nazil qilduq, diningni shériktin (we riyadin) sap qilghining halda Allah qa ibadet qilghin [2]. Bilinglarki, (shériktin we riyadin) sap din Allah qa xastur, Allah ni qoyup butlarni himayichi qiliwalghanlar: «bizning ulargha choqunushimiz peqet ularning bizni Allah qa yéqinlashturushi üchündur» (deydu). ALLAH heqiqeten (qiyamet küni) ularning ixtilap qilishqan nersiliri üstide höküm chiqiridu, Allah heqiqeten yalghanchini, (Allah ning németlirige) kufriliq qilghuchini hidayet qilmaydu [3]. Eger Allah bala tutushni xalisa idi, elwette, mexluqat ichidin xalighanni ixtiyar qilatti, Allah (bala tutushtin) paktur, u ghalib bir Allah dur [4]. ALLAH asmanlarni we zéminni heq asasida yaratti. ALLAH kéchini kündüzge kirgüzidu we kündüzni kéchige kirgüzidu, Allah kün bilen ayni (bendilerning menpe’etige) boysundurup berdi, ularning her biri mu’eyyen waqitqiche (yeni qiyametkiche öz oqida) seyr qilidu, bilinglarki, u (yeni Allah öz ishida) ghalibtur. (bendilirining gunahlirini tolimu meghpiret qilghuchidur [5]. ALLAH silerni bir ademdin yaratti, andin uningdin uning jüptini (yeni hewwani) yaratti we haywanlardin sekkizni siler üchün yaratti, Allah silerni ananglarning qarnida bir halettin yene bir haletke tereqqiy qildurup (yeni abimeniy, andin lexte qan, andin parche gösh basquchlirigha bölüp), üch qarangghuluq (yeni balahemrahining perdisi, bechchidan we anining qorsiqi) ichide yaritidu, ene shu Allah silerning perwerdigaringlardur, padishahliq Allah qa xastur, uningdin bashqa héch ilah yoqtur, qandaqmu (uninggha ibadet qilishtin uningdin gheyriyge choqunushqa) burulup kétisiler [6]. Eger kapir bolsanglar Allah silerdin bihajettur, Allah bendilirining kapir bolushigha razi bolmaydu. Eger siler shükür qilsanglar, Allah silerning qilghan shükürünglardin razi bolidu, bir gunahkar adem bashqa birawning gunahini üstige almaydu (yeni her adem qilghan gunahigha özi jawabkar bolidu), andin siler perwerdigaringlarning dergahigha qaytisiler, Allah qilmishinglarni silerge éytip béridu, Allah heqiqeten dillardiki sirlarni toluq bilgüchidur [7]. Insan’gha birer ziyan zexmet yetse, perwerdigarigha yüzlen’gen halda uninggha du’a qilidu, andin Allah öz teripidin uninggha német ata qilghan (uning béshigha kelgen külpetni kötürüwetken) chaghda, Allah qa ziyan zexmetni kötürüwétish toghruluq ilgiri qilghan du’asini untup kétidu, (bashqilarni) Allah ning yolidin azdurush üchün Allah qa shériklerni keltüridu, éytqinki, «sen kufring bilen turup, (bu paniy dunyadin) azghina (waqit) behrimen bolghin, sen choqum dozixilardindursen [8]. (Allah qa shérik keltürgen adem yaxshimu?) Yaki axiret (azabidin) qorqup, perwerdigarining rehmitini ümid qilip kéchining sa’etlirini sejde qilghan we qiyamda turghan halda ibadet qilip ötküzgen adem (yaxshimu?)». Éytqinki, «bilidighanlar bilen bilmeydighanlar barawer bolamdu? Peqet (saghlam) eqil igiliri ibret alidu» [9]. Éytqinki, «i (Allah ning) mömin bendiliri! Perwerdigaringlargha teqwadarliq qilinglar, bu dunyada yaxshi ish qilghanlar (axirette) yaxshiliqqa (yeni jennetke) érishidu. ALLAH ning yéri kengdur (kuffarlar arisidin shu yerge hijret qilinglar), peqet sewr qilghuchilargha ularning ejri hésabsiz bérilidu» [10]. Éytqinki, «men dinni (shériktin we riyadin) sap qilghan halda Allah qa ibadet qilishqa buyruldum [11]. Hemde (bu ümmetning ichide) musulmanlarning ewwili bolushqa buyruldum» [12]. Éytqinki, «eger men perwerdigarimgha asiyliq qilsam, shübhisizki, büyük künning azabidin qorqimen (yeni Allah ning emrige asiyliq qilsam, qiyamet küni uning méni jehennem oti bilen azablishidin qorqimen)» [13]. Éytqinki, «dinimni (shériktin we riyadin) sap qilghan halda Allah qa ibadet qilimen [14]. Siler Allah tin bashqa xalighininglargha ibadet qilinglar!» éytqinki, «qiyamet küni özlirini we a’ilisidikilerni ziyan tartquzghuchilar qattiq ziyan tartquchilardur, bilinglarki, ene shu roshen ziyandur [15]. Ularni üstidinmu qatmuqat ot, astidinmu qatmuqat ot oriwalidu, shu (qattiq azab) bilen Allah bendilirini qorqitidu». I bendilirim! (azabimdin) qorqunglar [16]. Sheytan’gha (we butlargha) choqunushtin yiraq bolghanlargha, Allah qa (we uning ibaditige) qaytqanlargha (jennet bilen) xush xewer bérilidu, sözge qulaq sélip uning eng yaxshisigha egishidighanlargha (yeni teqwadar bendilirimge) xush xewer bergin, ene shular Allah hidayet qilghan kishilerdur, ene shular (saghlam) eqil igiliridur [17 18]. Kimge azab wedisi tégishlik bolsa (u choqum dozaxqa kiridu), sen dozaxtiki ademni qutquzalamsen? [19]. Lékin (dunyada) perwerdigaridin qorqqanlar (jennette) qewet qewet aliy imaretlerdin behrimen bolidu, ularning astidin östengler éqip turidu, (bu) Allah ning wedisidur, Allah wedisige xilapliq qilmaydu [20]. Sen bilmemsenki, Allah buluttin yamghur yaghduridu. Andin uni yerge singdürüp bulaqni peyda qilidu. Andin Allah uning bilen renggi xilmuxil zira’etlerni ündüridu. Andin u quruydu, uning sarghiyip ketkenlikini körisen. Andin Allah uni shax shumbigha aylanduridu, uningda heqiqeten eqil igiliri üchün (Allah ning qudritini körsitidighan) ibret bar [21]. ALLAH köksini islam üchün keng qilghan, perwerdigarining nuri üstide bolghan adem (dili kor adem bilen) oxshashmu? ALLAH ning zikrini terk etkenliktin dilliri qétip ketkenlerge way! Ene shular roshen gumrahliqtidur [22]. ALLAH sözlerning eng chirayliqi bolghan qur’anni nazil qildi. (pasahette, balaghette) uning bezisi bezisige oxshap kétidu, (wez nesihetler, ehkamlar, qissiler uningda) tekrarlinidu, (qur’andiki azab ayetliri tilawet qilin’ghan chaghda) perwerdigaridin qorqidighan kishilerning bedenliri titreydu, andin Allah ning zikri üchün (yeni Allah ning rehmiti, meghpiritige da’ir ayetler tilawet qilin’ghan chaghda), ularning bedenliri we dilliri yumshap (aram tapidu), ene shu (yeni qur’an) Allah ning hidayitidurki, uning bilen (Allah) xalighan ademni hidayet qilidu, Allah azdurghan ademge héch hidayet qilghuchi bolmaydu [23]. Qiyamet küni qattiq azabni yüzi bilen mudapi’e qilidighan adem (azabqa duchar bolmaydighan adem bilen oxshashmu?) Zalimlargha (yeni kapirlargha): «qilghan gunahinglarning jazasini tétinglar» (déyilidu) [24]. Ulardin ilgiri ötken (ümmet) ler (peyghemberlirini) inkar qildi, oylimighan yerdin ulargha azab keldi [25]. ALLAH ulargha bu dunyada xarliqning (temini) tétitti, axiretning azabi téximu büyüktur, ular (axiretning azabini) bilse idi (peyghemberlirini inkar qilmaytti) [26]. Biz kishilerni wez nesihet alsun dep, bu qur’anda ulargha türlük misallarni bayan qilduq [27]. Qur’an erebchidur, egriliktin xalidur, ümidki, ular (qur’anning menisini chüshinip kufridin) saqlan’ghay [28]. ALLAH (silerge mundaq) bir misalni keltüridu: bir qul bolup, uninggha (ishqa sélishni) talishidighan nurghun xojayinlar igidarchiliq qilidu (birsi bu ishqa, birsi u ishqa buyruydu, u kimni razi qilishni bilelmey qalidu), yene bir qul bolup, u bir ademgila xastur, bu ikki qul (yeni uning ehwali) barawermu? Jimi hemdusana Allah qa xastur! Belki ular (yeni mushriklar) ning tolisi bilmeydu [29]. Sen heqiqeten ölisen, ularmu heqiqeten ölidu [30]. Andin kéyin siler qiyamet küni perwerdigaringlarning dergahida bir biringlar bilen dewa qilishisiler [31]. ALLAH qa yalghanni chaplighan, nazil bolghan rast sözni (yeni qur’anni) inkar qilghan ademdinmu zalim kishi barmu? Jehennemde kapirlargha orun yoqmu? [32]. Rast söz (yeni qur’an) ni élip kelgen kishi we uni étirap qilghan kishiler ene shular teqwadarlardur [33]. Ular perwerdigarining dergahida özliri xalighan nersilerdin behrimen bolidu, ene shu yaxshi ish qilghuchilarning mukapatidur [34]. ALLAH ularning eng yaman emellirini yoqqa chiqiridu, ulargha qilghan eng yaxshi emelliri boyiche sawab béridu [35]. ALLAH bendisige (yeni muhemmed eleyhissalamni qoghdashqa we uninggha yardem bérishke) yéterlik emesmu? Ular séni Allah tin bashqa mebudlar bilen qorqitidu, Allah gumrah qilghan ademni héch hidayet qilghuchi bolmaydu [36]. ALLAH hidayet qilghan ademni héch azdurghuchi bolmaydu, Allah ghalib, (düshmenlirini) jazalighuchi emesmu? [37]. Eger ulardin: «asmanlarni we zéminni kim yaratqan» dep sorisang, shübhisizki, ular: «Allah yaratqan» deydu. Éytqinki, «eger Allah manga birer ziyan zexmet yetküzüshni irade qilsa, uni dep’i qilishqa, ya Allah manga rehmet qilishni irade qilsa, uni tosuwélishqa, Allah tin bashqa siler ibadet qiliwatqan mebudlar qadir bolalamdu? Manga éytip béringlarchu?» éytqinki, «manga Allah kupayidur, tewekkül qilghuchilar uninggha tewekkul qilsun (yeni hemme ishni Allah qa tapshursun)» [38]. Éytqinki, «i qewmim! Siler öz halinglar boyiche ishlenglar, menmu öz halim boyiche ishleymen, siler uzun’gha qalmay xarlighuchi azabning kimge kélidighanliqini, menggülük azabning kimge chüshidighanliqini bilisiler» [3940]. Shübhisizki, biz sanga kitabni insanlar üchün heq bilen nazil qilduq, kimki hidayet tapidiken, özi üchün hidayet tapqan bolidu, kimki azidiken, özining ziyini üchün azghan bolidu, sen ulargha hamiy emessen (yeni ularni iman’gha zorlashqa mu’ekkel emessen) [41]. Insanlar ölidighan chaghlirida, Allah ularning janlirini alidu, ölmigenlerning janlirini uxlighan chaghlirida alidu, ölümge höküm qilin’ghan (yeni ejili yetkenler) ning janlirini tutup qélip, qalghanlarning janlirini mu’eyyen waqitqiche (yeni ejili yetküche) qoyup béridu, buningda pikir yürgüzidighan qewm üchün (Allah ning qudritini körsitidighan) nurghun alametler bar [42]. (ular pikir yürgüzmidi) belki Allah ni qoyup, (butlardin) shapa’etchilerni tutti. Éytqinki, «ular (yeni shapa’etchi qilin’ghan butlar) héch nersige qadir bolalmaydighan we (héch nersini) sezmeydighan tursimu (ularni shapa’etchi tutamdu?) [43]. Shapa’etning hemmisi Allah ning ilkididur (héch adem Allah ning iznisiz shapa’et qilalmaydu), asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur. Andin siler Allah ning dergahigha qayturulisiler» [44]. Yalghuz Allah tilgha élinsa, axiretke ishenmeydighanlarning dilliri siqilip kétidu. ALLAH tin bashqa mebudlar tilgha élinsa, ular xush bolup kétidu [45]. Éytqinki, «i asmanlarni we zéminni yaratquchi, yoshurunni we ashkarini bilgüchi Allah ! Sen bendiliringning arisida ular ixtilap qilishqan nersiler üstide höküm chiqirisen» [46]. Eger (özlirige) zulum qilghanlarning igidarchiliqida yer yüzidiki nersilerning hemmisi yene shuningdek bir hesse köp nerse bolidighan bolsa, qiyamet künidiki qattiq azab üchün uni fidiye bergen bolatti, ulargha Allah teripidin (bu dunyadiki chaghlirida) oylap baqmighan azablar ashkara bolidu [47]. Ulargha ularning (dunyada) qilghan yaman ishiliri ashkara bolidu, ularning (dunyadiki chaghda peyghemberning dewitini) mesxire qilghanliqlirining jazasi üchün ularni (qattiq) azab oriwalidu [48]. Insan’gha birer musibet yetse, bizge du’a qilip (iltija qilidu), andin uninggha merhemet qilip birer némitimizni ata qilsaq, u: «bu német manga öz ilmimdin (yeni pezlimdin, emgikimdin, tirishchanliqimdin, riziq tépishning yollirini bilgenlikimdin) keldi» deydu. (ish u oylighandek emes) belki u sinaqtur (yeni német ata qilish bilen, uni ita’et qilamdu? Asiyliq qilamdu? Dep sinaymiz). Lékin ularning tolisi (buni) bilmeydu [49]. Mundaq sözni ulardin ilgirikilermu qilghan, ularning érishken mal mülükliri ulargha esqatmidi [50]. Ular (dunyada) qilghan yamanliqlirining jazasini tartti. Bularning ichidiki zulum qilghanlarmu qilghan yamanliqlirining jazasini tartidu, ular azabimizdin qutulalmaydu [51]. Ular bilmemduki, Allah (sinash yüzisidin) xalighan ademning rizqini keng qilidu, (xalighan ademning rizqini) tar qilidu, shek shübhisizki, buningda iman éytqan qewm üchün nurghun alametler bar [52]. (i muhemmed! Méning tilimdin) éytqinki, «(gunahlarni qiliwérip) özlirige jinayet qilghan bendilirim! ALLAH ning rehmitidin ümidsizlenmenglar. ALLAH heqiqeten (xalighan ademning) jimi gunahlirini meghpiret qilidu, shübhisizki, Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [53]. Silerge azab kélip, yardemge érishelmigininglardin burun perwerdigaringlar terepke qaytinglar we uninggha ita’et qilinglar [54]. Siler tuymighan halette silerge azabning ushtumtut kélishidin ilgiri silerge nazil qilin’ghan eng güzel qur’an’gha egishinglar» [55]. Her qandaq adem: «Allah ning ta’itide ketküzüp qoyghanlirimgha hesret! Men (Allah ning sheri’itini we dinini) mesxire qilghuchilardin idim» dep qalmasliq üchün [56]. Yaki «Allah méni hidayet qilghan bolsa (hidayet tépip) elwette teqwadarlardin bolattim» dep qalmasliq üchün [57]. Yaki azabni körgen chaghda: «kashki dunyagha qaytishimgha bolsa idi, (u chaghda Allah qa ita’et qilip) yaxshilardin bolar idim» dep qalmasliq üchün (perwerdigarigha boysunsun) [58]. Durus, heqiqeten sanga méning nurghun ayetlirim (yeni hidayetke seweb bolidighan qur’an) keldi. Sen ularni inkar qilding, boyuntawliq qilding, sen kapirladin boldung [59]. Qiyamet küni Allah qa yalghanni chaplighanlarning yüzlirini qapqara körisen, jehennemde mutekebbirlerge orun yoqmu? [60] Allah (shériktin we gunahtin) saqlan’ghuchilarni bextke érishtüridighan yollar arqiliq (azabtin) qutulduridu, ulargha külpet yetmeydu, ular qayghurmaydu [61]. ALLAH hemme nersini yaratquchidur, hemme nersige hamiydur (ularni xalighanche teserrup qilidu) [62]. Asmanlarning we zéminning (xezinilirining) achquchliri Allah ning ilkididur, Allah ning ayetlirini inkar qilghanlar – ene shular ziyan tartquchilardur [63]. (i muhemmed!) Éytqinki, «i nadanlar! Méni Allah tin gheyriyge ibadet qilishiqa buyrumsiler?» [64]. Sanga we sendin ilgiriki (peyghember) lerge: «eger sen Allah qa shérik keltürseng, séning emeling elwette bikar bolup kétidu, sen elwette ziyan tartquchilardin bolup qalisen, belki yalghuz Allah qa ibadet qilghin we shükür qilghuchilardin bolghin» dep wehyi qilindi [65 66]. Ular Allah ni heqiqiy rewishte tonumidi. Qiyamet küni zémin pütünley Allah ning changgilida bolidu, asmanlar Allah ning ong qolida qatlinip turidu, Allah ular (yeni mushriklar) ning shérik keltürgen nersiliridin paktur we üstündur [67]. Sur chélin’ghanda asmanlardiki we zémindiki Allah xalighandin bashqa mexluqatlarning hemmisi ölidu, andin sur ikkinchi qétim chélin’ghanda nagahan ular turup (némige buyrulidighanliqlirigha) qarap turidu [68]. Mehshergah perwerdigarining nuri bilen yoruydu, name emallar hazir qilinidu, peyghemberler we guwahchilar keltürülidu, ularning arisida adil höküm chiqirilidu, ulargha zulum qilinmaydu [69]. Her ademge qilghan emelining sawabi toluq bérilidu, Allah ularning emellirini obdan bilidu [70]. Kapirlar jehennemge top top bolup heydilidu, ular jehennemge yétip kelgende, jehennemning derwaziliri échilidu, jehennemni bashqurghuchi perishtiler ulargha: «aranglardin silerge perwerdigaringlarning ayetlirini silerge oqup béridighan, bügünki uchrishishning barliqidin agahlanduridighan peyghemberler kelmigenmu?» deydu. Ular: «shundaq (peyghemberler kelgen, bizni agahlandurghan), lékin azabqa duchar bolush hökmi (kufri we qilmishliri tüpeylidin) kapirlargha tégishlik boldi» deydu [71]. (ulargha) «jehennemning derwaziliridin kiringlar, jehennemde menggü qélinglar, mutekebbirlarning jayi némidégen yaman!» déyilidu [72]. Perwerdigarigha teqwadarliq qilghanlar jennetke top top bolghan halda mangdurulidu, halbuki, ular jennetke yétip kelgen chaghda uning derwaziliri échilip bolghan bolidu, jennetke mu’ekkel perishtiler ulargha: «silerge amanliq bolsun, siler (gunahlarning kirliridin) pak boldunglar, jennetke kiringlar, (uningda) menggü qélinglar» deydu [73]. Ular (jennetke kirip orunlashqan chaghda) éytidu: «jimi hemdusana Allah qa xasturki, u bizge qilghan wedisini ishqa ashurdi, jennetning zéminigha bizni waris qildi. Jennette özimiz xalighan jayda turimiz, ishligüchilerning ejri (yeni jennet) némidégen yaxshi!» [74]. Perishtilerning perwerdigarigha tesbih éytqan, hemdi éytqan halda ershning chörisini orap turghanliqini körisen, ularning arisida heqqaniy höküm chiqirilidu (möminler jennetke kiridu, kapirlar dozaxqa kiridu), «jimi hemdusana alemlerning perwerdigari Allah qa xastur!» déyilidu [75].

40 süre ghafir mekkide nazil bolghan, 85 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

حamim [1]. (bu) kitab (yeni qur’an) ghalib, hemmini bilgüchi Allah teripidin nazil qilin’ghandur [2]. (Allah) gunahni meghpiret qilghuchidur, tewbini qobul qilghuchidur. (Allah ning) azabi qattiqtur, (Allah) in’am igisidur, uningdin bashqa héch ilah yoqtur, aqiwet qaytidighan jay uning dergahidur [3]. ALLAH ning ayetliri (yeni qur’an) toghrisida peqet kapirlar mujadile qilishidu, ularning sheherlerde bérip kélip yürüshlirige meghrur bolup ketmigin [4]. Ular (yeni mekke kapirliri) din burun, nuhning qewmi we ulardin kéyinki (peyghemberlirige qarshi uyushqan ad we semudqa oxshash) jama’elar (peyghemberlirini) inkar qildi. (peyghemberlirini inkar qilghuchi ümmetlerdin) her ümmet özlirining peyghembirini halak qilishni qestlidi. Heqni bikar qilish üchün batil (sözler arqiliq peyghemberliri bilen) munazire qilishti, shuning bilen ularni halak qildim, méning azabim qandaq iken? [5] shuningdek (yeni ilgiriki ümmetlerge tégishlik bolghandek) perwerdigaringning azabi kapirlargha tégishlik boldi. Ular dozax ehlidur [6]. Ershni kötürüp turghan we ershning chörisidiki perishtiler perwerdigarigha tesbih éytidu, hemdi éytidu, uninggha iman éytidu, möminlerge meghpiret tileydu. (ular éytidu) «perwerdigarimiz! Séning rehmiting we ilming hemme nersini öz ichige alidu, tewbe qilghanlargha we séning yolunggha egeshkenlerge meghpiret qilghin, ularni dozax azabidin saqlighin [7]. Perwerdigarimiz! Sen ularni, ularning ata bowiliridin, ayalliridin, ewladliridin yaxshi bolghanlarni ulargha wede qilghan menggülük jennetke kirgüzgin, sen heqiqeten ghalibsen, hékmet bilen ish qilghuchisen [8]. Perwerdigarimiz! Sen ularni yaman ishlardin saqlighin, sen kimni yaman ishlardin saqlaydikensen, shübhisizki, bu künde sen uninggha rehmet qilghan bolisen, bu chong bexttur» [9]. Shübhisizki, kapirlargha: «Allah ning (dunyada) silerge bolghan ghezipi silerning (axirette) bir biringlargha bolghan ghezipinglardin éship chüshidu, chünki siler iman’gha dewet qilinattinglar, lékin iman éytmayttinglar» dep nida qilinidu [10]. Ular: «perwerdigarimiz! Bizni ikki qétim öltürüp, ikki qétim tirildürdüng, biz gunahimizgha iqrar qilduq, emdi chiqish yoli tépilarmu?» deydu [11]. Bu shuning üchündurki, siler Allah ni bir dep bilishke chaqirilghanda (buni) inkar qildinglar, eger Allah qa shérik keltürülse (yeni lat, uzza qatarliq butlargha choqunushqa chaqirilsanglar) uni testiq qilisiler (yeni ularning ilahliqini étirap qilisiler), höküm yüksek, büyük Allah qa xastur [12]. ALLAH silerge (qudritining) alametlirini körsitidu, silerge köktin yamghur bilen riziq chüshürüp béridu, peqet Allah ning ta’itige qaytqan kishilerla (Allah ning ayetliridin) wez nesihet alidu [13]. Dininglarni (shériktin we riyadin) sap qilghan halda Allah qa ibadet qilinglar, kapirlar, yaqturmighan teqdirdimu [14]. ALLAH ning mertiwisi yuqiridur, (Allah) ershning igisidur, (xalayiq) mulaqat bolushidighan kün (yeni qiyamet küni) din agahlandurush üchün, Allah öz hökmi boyiche bendiliridin xalighan ademge wehyi chüshüridu [15]. Ular qebrilerdin chiqqan künde Allah qa ulardin (yeni ularning ehwalidin, emelliridin, sirliridin) héch nerse mexpiy qalmaydu, bügün padishahliq kimge xas? Ghalib bir Allah qa xastur [16]. Bügün her ademge qilghan emelige yarisha jaza bérilidu, bügün zulum yoqtur, Allah heqiqeten téz hésab alghuchidur [17]. Ularni qiyamet künidin agahlandurghin, u chaghda dillar (qorqunchning qattiqliqidin) boghuzlargha qaplishiwalidu, ular qayghu hesretke tolidu, zalimlargha yéqin dost we shapa’iti qobul qilinidighan shapa’etchi bolmaydu [18]. ALLAH közlerning xiyanitini we dillardiki yoshurun nersilerni bilip turidu [19]. ALLAH adilliq bilen höküm chiqiridu, ular Allah ni qoyup ibadet qiliwatqan butlar héch nersige höküm chiqirishqa qadir emes, Allah heqiqeten (bendilerning sözlirini) anglap turghuchidur, (ularning ishlirini) körüp turghuchidur [20]. Ular zéminda seyr qilip, ulardin ilgiri ötkenlerning aqiwitining qandaq bolghanliqini küzetmidimu? Ular bolsa zéminda küch quwwet we yadikarliqlar (yeni öy imaret qurush) jehette bular (yeni séning qewmingning kapirliri) din üstün idi, gunahi tüpeylidin Allah ularni jazalidi, ularni héch ehedi Allah ning azabidin saqlap qalalmidi [21]. Bu shuning üchündurki, ulargha peyghemberliri roshen möjizilerni élip kelgen idi, ular ishenmidi, shuning bilen Allah ularni jazalidi. ALLAH heqiqeten küchlüktur, (Allah ning) azabi qattiqtur [22]. Biz musani möjizilirimiz bilen, roshen delil bilen heqiqeten pir’ewn’ge, haman’gha we qarun’gha ewettuq, ular (musani) yalghanchi, séhirger déyishti [2324]. Musa ulargha dergahimizdin heq (yeni peyghemberlik) bilen kelgende, ular: «musa bilen iman éytqanlarning oghullirini (neslini qurutush üchün) öltürünglar, ayallirini (xizmetke sélish üchün) qaldurunglar» dédi. Kapirlarning hiyle mikri peqet berbat bolidu [25]. Pir’ewn éytti: «méni qoyuwétinglar, musani öltürimen, musa (özini mendin qutuldurush üchün) perwerdigarini chaqirsun, men heqiqeten musaning dininglarni özgertiwétishidin yaki zéminda (yeni dölette) qalaymiqanchiliq tughdurushidin qorqimen» [26]. Musa éytti: «men heqiqeten méning perwerdigarim we silerning perwerdigaringlar (bolghan Allah) gha séghinip, hésab küni (yeni qiyamet küni) ge ishenmeydighan her bir mutekebbir (ning ziyankeshlik qilishi) din panah tileymen» [27]. Pir’ewn xanidanigha mensup, imanini yoshuridighan bir mömin adem éytti: «siler 'perwerdigarim Allah' dégen kishini öltüremsiler? Halbuki, u silerge heqiqeten perwerdigaringlarning dergahidin roshen delillerni élip keldi. Eger u (peyghemberlik dewasida) yalghanchi bolsa, yalghanchiliqning ziyini uning özigidur, eger u rastchil bolsa, u silerni qorqutqan azabning bir qismi silerge kélidu, Allah heqiqeten heddidin ashqan yalghanchini hidayet qilmaydu [28]. I qewmim! Bügün seltenet silerning ilginglardidur, (misir) zéminida siler ghalibsiler, eger bizge Allah ning azabi kelse, uningdin qutulushqa bizge kim yardem béridu?» pir’ewn éytti: «men silerge peqet némini toghra dep qarisam, shuni meslihet bérimen. Silerni men peqet toghra yolgha bashlaymen» [29]. Mömin adem éytti: «i qewmim! Silerning nuh, ad, semud qewmlirige oxshash we ulardin kéyinkilerge oxshash jama’eler uchrighan jazagha uchrishinglardin qorqimen, Allah bendilirige zulum qilishni xalimaydu [3031]. I qewmim! Men siler üchün heqiqeten qiyamet künidin ensireymen [32]. U künde (dozax azabining dehshitidin qorqup) arqanglargha chékinisiler, silerge héch Allah ning azabidin qutuldurghuchi bolmaydu. Kimki Allah uni gumrah qilidiken, uni hidayet qilghuchi bolmaydu [33]. Shek shübhisizki, ilgiri silerge yusuf (Allah ning dergahidin) roshen möjizilerni élip keldi. U élip kelgen delildin siler haman sheklendinglar, taki u wapat bolghanda, (delil pakitsiz) halda, Allah uningdin kéyin hergiz peyghember ewetmeydu' dédinglar, Allah (gunahta) heddidin ashquchini, (dinda) sheklen’güchini mushundaq azduridu» [34]. ALLAH ning ayetliri üstide özlirige (Allah teripidin) kelgen héchqandaq delil bolmastin (qarisigha) jangjallishidighanlar Allah ning dergahida we möminlerning neziride qattiq nepretke qalidu, buzghunchiliq qilip (imandin bash tartqan), (bendilerge) zomigerlik qilghan her qandaq ademning dilini Allah mushundaq péchetliwétidu [35]. Pir’ewn (weziri haman’gha): «i haman! Manga bir égiz bina salghin, uning bilen men derwazilargha–asmanning derwazilirigha yétishim mumkin, shuning bilen men musaning ilahini körey, men heqiqeten musani yalghanchi dep guman qilimen» dédi. Pir’ewn’ge uning yaman emeli shundaq chirayliq körsitildi, pir’ewn (gumrahliqi tüpeylidin hidayet) yolidin men’i qilindi, pir’ewnning hiyle mikri peqet bikardur [3637]. (pir’ewn xandanidin) iman éytqan kishi éytti: «i qewmim! Siler manga egishinglar, men silerni toghra yolgha bashlaymen [38]. I qewmim! Bu dunya tirikchiliki peqet (waqitliq) paydilinishtin ibarettur, axiret heqiqeten (menggülük) qarargahtur [39]. Kimki (bu dunyada) birer yamanliqni qilidiken, uninggha (axirette) shuninggha layiq jaza bérilidu, meyli er bolsun, meyli ayal bolsun, kimki özi mömin turup birer yaxshi ish qilidiken, ene shular jennetke kiridu, jennette ulargha hésabsiz riziq bérilidu [40]. I qewmim! Manga némidurki, silerni men (dozaxtin) qutulushqa dewet qilimen, siler bolsanglar méni dozaxqa dewet qilisiler [41]. Siler méni Allah ni inkar qilishqa, men bilmeydighan nersilerni uninggha shérik keltürüshke dewet qilisiler, halbuki, men silerni ghalib, (bendilerning gunahlirini) nahayiti meghpiret qilghuchi (Allah) gha dewet qilimen [42]. Heqiqeten siler méni uninggha (yeni butqa) ibadet qilshiqa chaqirisiler, uning dunya we axirette (özige ibadet qilishqa) chaqirghini yoq, bizning axir baridighan jayimiz Allah ning dergahidur, (gumrahliqta) heddidin ashquchilar ehli dozaxtur [43]. (silerge azab nazil bolghan chaghda) silerge éytqan sözümning (rastliqini) esleysiler, men ishimni Allah qa tapshurimen, Allah heqiqeten bendilirini körüp turghuchidur» [44]. ALLAH uni pir’ewn jama’esining suyiqestliridin saqlidi. Pir’ewn jama’esige eng yaman azab nazil boldi [45]. Ular etigini axshimi otqa toghrilinip turidu, qiyamet qayim bolghan künde: «i pir’ewn jama’esi! Azabning eng qattiqigha (dozax otigha) kiringlar!» (déyilidu) [46]. U chaghda ular dozaxta öz’ara munazirilishidu, ajiz (egeshküchiler) hakawur (egeshtürgüchilirige): «shübhisizki, biz silerge egeshken iduq, bizdin dozax azabidin bir qisimini élip tashliyalamsiler?» deydu [47]. Hakawur (egeshtürgüchiliri): «shübhisizki, biz hemmimiz dozaxtadurmiz, Allah heqiqeten bendilerning arisida höküm chiqardi» deydu [48]. Dozaxtikiler dozaxqa mu’ekkel perishtilerge: «siler perwerdigaringlargha du’a qilinglar, u bizdin bir künlük azabni yénikletse iken» deydu [49]. Ular (yeni dozaxqa mu’ekkel perishtiler): «peyghembiringlar silerge roshen möjizilerni élip kelmigenmidi? » deydu. Ular (yeni kuffarlar): «he’e, élip kelgen idi» deydu. Ular (yeni perishtiler): «siler du’a qilinglar, (lékin) kapirlarning du’asi paydisizdur» deydu [50]. Shek shübhisizki, biz peyghembirimizge, möminlerge hayatiy dunyada we (perishte, peyghember we möminlerdin bendilerning emellirige guwah bolidighan) guwahchilar hazir bolidighan künde elwette yardem bérimiz [51]. U künde kapirlarning özriliri payda bermeydu, ular lenetke uchraydu, ular axiretning azabigha duchar bolidu [52]. Shübhisizki, biz musagha hidayet ata qilduq, isra’il ewladigha kitab (yeni tewrat) ni miras qilip berduq [53]. (u) eqil igiliri üchün hidayettur we nesihettur [54]. (i muhemmed! Mushriklarning yetküzgen eziyetlirige) sewr qilghin, Allah ning (sanga we séning teweliringge yardem bérish) wedisi heqiqeten heqtur, gunahinggha istighpar éytqin, axshimi etigini perwerdigaringgha hemdi bilen tesbih éytqin [55]. Shübhisizki, Allah ning ayetliri üstide özlirige (Allah teripidin) kelgen héchqandaq delil bolmastin (qarisigha) jangjallishidighanlarning kökrekliride peqet kibri bar, ular (Allah ning nurini öchürüshtin ibaret) meqsitige yételmeydu, Allah qa séghinip (ularning sherridin panah tiligin), heqiqeten Allah hemmini anglap turghuchidur, hemmini körüp turghuchidur [56]. Asmanlarni we zéminni yaritish elwette insanlarni yaritishtin köp qiyindur we lékin insanlarning köpchiliki (buni) uqmaydu [57]. Ema bilen közi körüdighan adem (yeni mömin bilen kapir) barawer bolmaydu, iman éytqan, yaxshi emellerni qilghan ademler bilen yaman ish qilghuchi ademler barawer bolmaydu. Siler az wez nesihet alisiler [58]. Qiyamet choqum kélidu, uningda shek yoq we lékin insanlarning tolisi (uninggha) ishenmeydu (shuning üchün ular ölgendin kéyin tirilishni, qiyamet küni bérilidighan mukapat bilen jazani inkar qilidu) [59]. Perwerdigaringlar éytidu: «manga du’a qilinglar, men (du’ayinglarni) qobul qilimen (tiligininglarni bérimen), shübhisizki, méning ibaditimdin chongchiliq qilip bash tartidighanlar xar halda jehennemge kiridu» [60]. (kündüzi ishlep yetken harghinliqtin) aram élishinglar üchün, Allah silerge kéchini (qarangghu qilip) yaratti, (tirikchilik yolida heriketlinishinglar üchün) kündüzni yoruq yaratti. ALLAH insanlargha heqiqeten merhemetliktur we lékin insanlarning tolisi (Allah ning éhsanigha shükür qilmaydu, Allah ning merhemiti we németlirige nankorluq qilidu) [61]. Ene shu Allah silerning perwerdigaringlardur, hemme nersini yaratquchidur, uningdin bashqa héch ilah yoqtur, qandaqmu (Allah qa ibadet qilishtin butlargha ibadet qilishqa) burulup kétisiler? [62] Allah ning ayetlirini inkar qilghanlar (hidayettin we heqiqettin) shundaq burulup kétidu (i muhemmed! Qewmingning Allah ning ayetlirini inkar qilghanliqigha qayghurup ketmigin, ulardin ilgiri ötkenler mushundaq qilghan) [63]. ALLAH silerge zéminni turalghu, asmanni bina qildi. Silerni süretke kirgüzdi. Süritinglarni chirayliq qildi. Silerge (türlük) pak nersilerni riziq qilip berdi. Ene shu Allah silerning perwerdigaringlardur, alemlerning perwerdigari Allah ning berikiti büyüktur [64]. ALLAH hayattur, uningdin bashqa héch ilah yoqtur, dininglarni (shériktin we riyadin) sap qilghan halda uninggha ibadet qilinglar, jimi hemdusana alemlerning perwerdigari Allah qa xastur! [65] (i muhemmed!) Éytqinki: «perwerdigarimdin manga roshen deliller kelgen chaghda, siler Allah ni qoyup ibadet qiliwatqan butliringlargha ibadet qilishtin men’i qilindim, alemlerning perwerdigarigha boysunushqa buyruldum» [66]. ALLAH silerni (yeni atanglar adem eleyhissalamni) tupraqtin, (uning ewladini aldi bilen) abimeniydin, andin lexte qandin yaratti, andin u silerni (ananglarning qarnidin) bowaq halitinglarda chiqiridu, andin (küch quwwet we eqilde kamalet yéshi) qiran waqtinglargha yétisiler, andin qériysiler– bezinglar burun wapat bolup kétisiler–andin siler mu’eyyen waqitqiche yashaysiler, siler (Allah ning qudritining delillirini) chüshen’geysiler [67]. ALLAH tirildürüshke we öltürüshke qadir, u birer ishni (qilishni) irade qilsa, uninggha «wujudqa kel» deydu de, u wujudqa kélidu [68]. ALLAH ning ayetliri üstide jangjallishiwatqanlarni körmidingmu? Ular qandaqmu (hidayettin gumrahliqqa) burulup kétidu? [69] ular kitabni (yeni qur’anni) inkar qildi, peyghemberlirimizge biz nazil qilghan möjizilerni inkar qildi. Ular uzaqqa qalmay (inkar qilghanliqlirining aqiwitini) bilidu [70]. U chaghda (yeni dozaxqa kirgende) ularning boyunlirida taqaqlar we zenjirler bolidu, ular qaynaqsugha sörep kirilidu, andin otta köydürülidu [7172]. Andin ulargha: «Allah ni qoyup shérik keltürgen butliringlar qeyerde?» déyilidu, ular: «u butlar özlirini bizdin chetke aldi, belki biz ilgiri héchnersige ibadet qilmayttuq» deydu. ALLAH kapirlarni mushundaq gumrah qilidu [7374]. Bu (azab) silerning zéminda heqsiz rewishte (gunah qilip pul malni haram yollargha serp qilghanliqinglar üchün) xushal bolghanliqinglar we hakawur bolup ketkenlikinglar üchündur [75]. Siler dozaxning derwaziliridin kirip u yerde menggü qélinglar, mutekebburlarning jayi némidégen yaman? [76] (i muhemmed! Qewmingning séni inkar qilghanliqigha) sewr qilghin, Allah ning (ularni azablash toghrisidiki) wedisi heqiqeten heqtur, sanga biz ulargha wede qilghan azabning bir qismini körsetsek (bu Allah ning wedisige wapa qilghanliqidur) yaki séni (uni körsitishtin burun) wapat qildursaq, ular bizning dergahimizgha qayturulidu, (qiyamette ular azabqa duchar bolidu) [77]. Sendin ilgiri biz heqiqeten nurghun peyghemberlerni ewettuq, ularning arisidin sanga bayan qilip bergenlirimizmu, bayan qilip bermigenlirimizmu bar, héchqandaq peyghember Allah ning iznisiz birer möjize keltürelmeydu, Allah ning emri (yeni qiyamet) kelgen chaghda (kishilerning arisida) adalet bilen höküm chiqirilidu, bu chaghda heqke qarshi turghuchilar ziyan tartidu [78]. Minishinglar we göshlirini yéyishinglar üchün Allah silerge haywanlarni yaratti [79]. Ular silerge nurghun payda keltüridu, ulargha minip dilinglargha pükken hajitinglardin chiqisiler, (quruqluqta yük taqliringlarni) ulargha artisiler, (déngizda) kémilerge qachilaysiler [80]. ALLAH silerge (qudritining) alametlirini körsitidu, siler Allah ning (qudritining) qaysi alametlirini inkar qilisiler? [81]ular zéminda seyr qilip ulardin ilgirikilerning aqiwitining qandaq bolghanliqini közetmidimu? Bulardin ularning sani köp idi, zéminda küch quwwet we yadikarliqlar (yeni öy imaret) jehette bulardin üstün idi. Ularning qolgha keltürgen nersiliri ulargha esqatmidi [82]. Ulargha peyghemberliri roshen möjiziler bilen kelgende, özliride bar ilim bilen pexirlinip (peyghemberlerni inkar qildi we mesxire qildi), ulargha özliri mesxire qilghan (we kelse dep aldirighan) azab nazil boldi [83]. Ular bizning azabimizni körgen chaghda: «biz bir Allah qa iman éyttuq, biz burun (Allah qa) shérik qilghan butlarni inkar qilduq» dédi [84]. Bizning azabimizni körgen chaghda éytqan imanning ulargha paydisi bolmidi, bu (yeni azabni körgende éytqan imanning paydiliq bolmasliqi) Allah ning bendiliri arisida tutqan yolidur, bu chaghda kapirlar ziyan tartquchi boldi [85].

41 süre fussilet mekkide nazil bolghan, 54 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

حamim [1]. (bu) nahayiti shepqetlik, méhriban Allah teripidin nazil qilin’ghan (wehyidur) [2]. Ayetliri ochuq bayan qilin’ghan kitabtur, bilidighan qewm üchün nazil bolghan erebche qur’andur [3]. (möminlerge jennet bilen) xush xewer bergüchidur, (kapirlarni dozax bilen) agahlandurghuchidur. Ular (yeni mushriklar) ning tolisi (uning ayetlirini pikir qilishtin) yüz örüdi. Ular (uninggha) qulaq salmaydu [4]. Ular (peyghemberge): «bizning dillirimiz sen bizni dewet qilghan nersilerdin perdilen’gen, qulaqlirimiz éghir, sen bilen bizning arimizda perde (yeni diniy jehette oxshimasliq) bar, sen öz ishingni qil, bizmu heqiqeten öz ishimizni qilayli (yeni senmu öz dining bilen bol, bizmu öz dinimiz bilen bolayli)» deydu [5]. Sen (u mushriklargha): «men silerge oxshash insanmen, manga, ilahinglar bir ilahtur, dep wehyi qilinidu, uninggha (iman we ta’et ibadet bilen) yüzlininglar we uningdin meghpiret tilenglar!» dégin, mushriklargha way! [6] ular zakat bermeydu, axiretke ishenmeydu [7]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlargha elwette üzlüksiz sawab bérilidu [8]. (sen ulargha) «siler zéminni ikki künde yaratqan Allah ni inkar qilamsiler we uninggha shérikler keltüremsiler? U alemlerning perwerdigaridur» dégin [9]. U zéminning üstide nurghun taghlarni yaratti, zéminni beriketlik qildi, ehli zéminning rizqini belgilidi, (zéminni yaritish bilen ahalisining rizqini belgileshni kem ziyadisiz) barawer töt künde (tamamlidi), (zéminning we uningdiki nersilerning yaritilish mudditini) sorighuchilar üchün (bu jawabtur) [10]. Andin u asmanni (yaritishqa) yüzlendi, halbuki, u tuman halitide idi, asman bilen zémin’gha: «ixtiyariy yaki ixtiyarsiz halda kélinglar (yeni emrimni qobul qilinglar)» dédi. Ikkilisi «ixtiyariy kelduq» dédi [11]. ALLAH yette asmanni ikki künde yaratti. Her asmanning ishini özige bildürdi (yeni her asmanning éhtiyajliq ishlirini orunlashturdi). Eng töwenki asmanni yultuzlar bilen zinnetliduq we qoghdiduq, bu ene shu ghalib, hemmini bilgüchi Allah ning teqdiridur [12]. Eger ular (bu bayanlardin kéyin imandin) yüz örüse (sen ulargha): «silerni ad we semud qewmilirining béshigha kelgen azabqa oxshash azabtin agahlandurimen» dégin [13]. Öz waqtida ulargha aldi keynidin (yeni hemme tereptin) peyghemberler kélip: «bir Allah tin bashqigha ibadet qilmanglar!» dése, ular: «eger perwerdigarimiz xalisa, choqum perishtilerni chüshürgen bolatti, biz silerning peyghemberlikinglarni heqiqeten inkar qilimiz» dédi [14]. Ad bolsa zéminda (Allah ning bendiliri hud we uning bilen iman éytqanlargha) heqsiz rewishte yoghanchiliq qildi. Ular: «küch quwwette bizdin kim artuq?» dédi. Ular özlirini yaratqan Allah ning küch quwwette özliridin üstün ikenlikini bilmidimu? Ular bizning ayetlirimizni inkar qildi [15]. Ulargha bu dunyadila xar qilghuchi azabni tétitishimiz üchün, shum künlerde qattiq soghuq shamalni ewettuq, axiretning azabi téximu xar qilghuchidur, ular (azabni dep’i qilidighan) yardemge érishelmeydu [16]. Semudqa bolsa toghra yolni körsettuq, ular hidayettin korluq (yeni gumrahliq) ni artuq bildi. Qilmishliri tüpeylidin, ularni xar qilghuchi chaqmaq azabi halak qildi [17]. Iman éytqanlarni we teqwadarlarni (yeni salih eleyhissalam bilen uninggha egeshkenlerni azabtin) qutquzduq [18]. U künde Allah ning düshmenliri dozaxqa toplinidu, aldi arqisi yighilip bolghuche toxtitip qoyulidu [19]. Ular dozaxqa kelgende, ularning qulaqliri, közliri we tériliri ularning qilmishliri heqqide guwahliq béridu [20]. Ular özlirining térilirige: «némishqa bizning ziyinimizgha guwahliq berdinglar?» deydu, tériliri: «her nersini sözletken Allah bizni sözletti, u deslepte silerni yaratti. Uning dergahigha qayturulisiler» deydu [21]. Siler (dunyadiki chéghinglarda) quliqinglarning, közünglarning, tériliringlarning silerning ziyininglargha guwahliq bérishidin saqlanmighan idinglar (yeni yaman ishlarni qilghan chéghinglarda, reswa bolushtin qorqup, kishilerdin yoshurghan idinglar, wehalenki, ezaliringlarning silerning ziyininglargha guwahliq béridighanliqini guman qilmighan idinglar), lékin siler qilmishinglardin nurghun ishlarni «Allah bilmeydu» dep guman qildinglar [22]. Perwerdigaringlargha qilghan ene shu (qebih) gumaninglar silerni halak qildi. Shuning bilen ziyan tartquchilardin boldunglar [23]. Eger ular (azabqa) chidisa, (chidamliqning paydisi yoq) dozax ularning jayidur, eger ular (Allah tin) raziliq tilise, hergiz raziliqqa érishelmeydu [24]. Ulargha biz (sheytanlardin) dostlarni musellet qilduq, ular (yeni sheytanlar) ulargha aldi keynidiki nersilerni (yeni ularning hazirqi we kelgüsidiki qebih emellirini) chirayliq körsetti, ulargha ulardin ilgiri ötken insanlardin we jinlardin bolghan (gunahkar sheqi) ümmetler qatarida azab sözi tégishlik boldi, chünki ular ziyan tartquchilar idi [25]. Kapirlar: «bu qur’an’gha qulaq salmanglar, uni élishturuwétinglar, siler ghelibe qilishinglar mumkin» deydu [26]. Biz kapirlargha choqum qattiq azabni tétitimiz, biz ularning yaman qilmishlirigha eng qattiq jaza bérimiz [27]. ALLAH ning düshmenlirige bérilidighan jaza ene shu dozaxtur, ularning menggülük turidighan jayi dozaxtur, bizning ayetlirimizni inkar qilghanliqliri üchün (ulargha) shundaq jaza bérilidu [28]. Kapirlar: «perwerdigarimiz! Insanlardin we jinlardin bizni azdurghanlarni bizge körsetkin, (ularning) eng xarlardin bolushi üchün ularni ayaghlirimizning astida cheyleymiz» dédi [29]. Shübhisizki, «perwerdigarimiz Allah dur» dégenler, andin toghra yolda bolghanlargha perishtiler chüshüp: «qorqmanglar, ghem qilmanglar, silerge wede qilin’ghan jennet üchün xushal bolunglar, biz dunyada, axirette silerning dostliringlarmiz, jennette siler üchün könglünglar tartqan nersilerning hemmisi we tiligen nersenglarning hemmisi bar, (ular) nahayiti meghpiret qilghuchi, nahayiti méhriban (Allah) teripidin bérilgen ziyapettur» deydu [3032]. ALLAH qa (yeni Allah ning tewhidige we ta’itige) dewet qilghan, yaxshi emellerni qilghan we «men heqiqeten musulmanlardinmen» dégen kishidinmu yaxshi sözlük adem barmu? [33] yaxshi ish bilen yaman ish barawer bolmaydu, yaxshi xislet arqiliq (yaman xisletke) taqabil turghin, (shundaq qilsang) sen bilen özining arisida adawet bar adem goya sirdash dostungdek bolup qalidu [34]. Bu xisletke peqet sewrchan ademlerla érisheleydu, bu xisletke peqet büyük nésiwe igisila érisheleydu [35]. Eger sheytan séni weswese qilip (yuqiriqi xisletni özleshtürmeslikke küshkürtse) Allah qa séghinip (sheytanning sherridin) panah tiligin, Allah heqiqeten (bendilirining sözlirini) anglap turghuchidur, (ishlirini) bilip turghuchidur [36]. Kéche bilen kündüz, kün bilen ay Allah ning (birlikini we qudritini körsitidighan) alametliridindur, quyashqa sejde qilmanglar, ayghimu sejde qilmanglar, ularni yaratqan Allah qa sejde qilinglar, eger peqet Allah ghila ibadet qilidighan bolsanglar [37]. Eger kuffarlar chongchiliq qilip (Allah qa sejde qilishtin) bash tartsa, perwerdigaringning dergahidikiler (yeni perishtiler) kéche kündüz Allah qa tesbih éytip turidu, ular malal bolup qalmaydu [38]. (bumu) Allah ning (birlikini we qudritini körsitidighan) alametliridindurki, sen zéminni qaqas körisen, uninggha yamghur yaghdurghan waqtimizda, zémin kötürülidu we köpüshidu, shübhisizki, zéminni tirildürgen zat ölüklerni elwette tirildürgüchidur, u heqiqeten her nersige qadirdur [39]. Shübhisizki, bizning ayetlirimizni burmilap chüshendüridighanlar bizge mexpiy qalmaydu, qiyamet küni dozaxqa tashlinidighan adem yaxshimu? Yaki qiyamet küni (Allah ning azabidin) emin bolghan halda kélidighan adem yaxshimu? Xalighininglarni qilinglar, shübhisizki, Allah qilmishinglarni körüp turghuchidur [40]. Shübhisizki, qur’an kelgende uni inkar qilghanlar (qattiq jazagha uchraydu), shübhisizki, qur’an ghalib kitabtur [41]. Uninggha aldidinmu, arqisidinmu (yeni héchqaysi teripidin) batil yüzlenmeydu, u hékmet bilen ish qilghuchi, medhiyige layiq Allah teripidin nazil qilin’ghandur [42]. Sanga (mushriklar teripidin) éytilidighan sözler peqet ilgiriki peyghemberlerge (qewmliri teripidin) éytilghan sözlerdur, shübhisizki, séning perwerdigaring meghpiret igisidur we qattiq azab igisidur [43]. Mubada biz uni ejem tilidiki qur’an qilip nazil qilghan bolsaq, ular elwette: «némishqa uning ayetliri (biz chüshinidighan tilda) roshen bayan qilinmidi? Peyghember ereb, kitab ejemchimu?» deytti. U iman keltürgenlerge hidayettur we (dillardiki shek shübhige) shipadur, iman éytmaydighanlarning qulaqliri (qur’anni anglashtin) éghirdur (yeni qur’anning dewitige qulaq salmighanlarning we uningdin yüz örügenlerning goya qulaqliri éghirdur), qur’an ularning (dillirigha) korluqtur (yeni ular hidayet nurini körmeydu), ene shular yiraqtin nida qilin’ghuchilardur (yeni ular heqni qobul qilmasliqta iman’gha yiraqtin chaqirilghan, musapining yiraqliqidin chaqiriqni anglimighan kishilerge oxshaydu) [44]. Biz heqiqeten musagha kitab (yeni tewratni) ata qilduq, u heqte ixtilap boldi. Eger perwerdigaringning (ularni jazalashni qiyametkiche kéchiktürüsh) wedisi bolmisa idi, elwette ularning arisida höküm chiqirilatti, ular heqiqeten qur’andin ziyade shektidur [45]. Kimki yaxshi ish qilidiken, paydisi özigidur, kimki yaman ish qilidiken ziyinimu özigidur. Perwerdigaring bendilerge zulum qilghuchi emestur [46]. Qiyametning waqtini bilish peqet Allah qa xastur (yeni qiyametning qachan bolidighanliqini Allah tin bashqa kishi bilmeydu). Méwilerning boghunliridin chiqishi, her qandaq chishining hamildar bolushi we tughushi Allah ning ilmining sirtida emestur, u künde Allah ulargha: «méning shériklirim (yeni siler manga shérik keltürgen nersiler) qeyerde?» dep nida qilidu, ular: «sanga melum qilimizki, arimizda héch kishi (séning shériking bar dep) guwahliq bérelmeydu» deydu [47]. Ular ilgiri (yeni dunyadiki chaghda) choqun’ghan butliri ulardin özlirini chetke alidu, ular (Allah ning azabidin) qachidighan jay yoq ikenlikini éniq bilidu [48]. Insan (özige) yaxshiliq tileshtin zérikmeydu, eger uninggha birer yamanliq yétip qalsa (Allah ning rehmitidin) tolimu ümidsizlinip kétidu [49]. Eger biz uninggha külpettin kéyin rehmitimizni tétitsaq, u choqum: «bu özümning se’yi ijtihatimdin kelgen, qiyametning bolidighanliqigha ishenmeymen, mubada (qiyamet bolup) men perwerdigarimgha qayturulghandimu uning dergahida choqum jennetke érishimen» deydu. Elwette kapirlargha qilmishlirini xewer qilimiz we ulargha qattiq azabni tétitimiz [50]. Insan’gha német ata qilsaq (perwerdigarigha shükür qilishtin) yüz örüydu, (Allah ning emrige boysunushtin bash tartip) hakawurliship kétidu, eger uninggha yamanliq yetse (Allah qa yüzlinip) üzlüksiz du’a qilidu [51]. (i muhemmed! Éytqinki) «éytip béqinglarchu (qur’an men éytqandek) Allah teripidin nazil bolghan bolsa, siler (oylimastinla uni inkar qilsanglar, halinglar qandaq bolidu). (heqtin) yiraq ixtilapta bolghan kishidinmu gumrah adem barmu? (yeni silerdinmu gumrah adem yoq)» [52]. Ulargha biz taki ulargha qur’anning heq ikenliki éniq bolghuche, (asman zémin) etrapidiki we özliridiki (qudritimizge dalalet qilidighan) alametlerni körsitimiz, perwerdigaringning hemme nersini körüp turidighanliqi (séning rastliqingning delili bolushqa) ulargha kupaye emesmu [53]. Bilinglarki, ular heqiqeten perwerdigarigha mulaqat bolushtin sheklinidu, bilinglarki, Allah hemme nersini heqiqeten toluq bilip turghuchidur [54].

42 süre shura mekkide nazil bolghan, 53 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

حamim [1], عyn, siyn, qaf [2]. Ghalib, hékmet bilen ish qilghuchi Allah sanga we sendin ilgiriki (peyghember) lerge mushundaq wehiy qilidu [3]. Asmanlardiki shey’iler we zémindiki shey’iler Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, Allah ning teserrupi astididur), Allah üstündur, kattidur [4]. (Allah ning kattiliqidin) asmanlar yuqiri teripidin yérilip kétishke tas qalidu, perishtiler perwerdigarigha tesbih éytidu, hemdi éytidu, yer yüzidikilerge meghpiret tileydu. Bilinglarki, Allah heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [5]. ALLAH ni qoyup (butlarni) ige qiliwalghanlarning (emellirini) Allah küzitip turghuchidur, sen ulargha hamiy emessen [6]. Mekke ahalisini we uning etrapidikilerni agahlandurushung üchün, (kishilerni) qiyamet künidin agahlandurushung üchün, sanga biz mushundaq erebche qur’anni nazil qilduq, u künde héch shek yoqtur, (u künde) bir pirqe (kishiler) jennette we bir pirqe kishiler jehennemde bolidu [7]. Eger Allah xalisa, ularni (yeni pütün insanlarni) elwette bir ümmet (yeni bir dinda) qilatti, lékin Allah xalighan ademni rehmitige daxil qilidu, zalimlargha héchqandaq ige, héchqandaq medetkar bolmaydu [8]. Belki ular Allah tin bashqilarni ige qiliwaldi, peqet Allah igidur, Allah ölüklerni tirildüridu, Allah her nersige qadir [9]. Siler (din üstide we uningdin bashqa) her qandaq nerse üstide ixtilap qilishmanglar, uninggha Allah höküm chiqiridu. (i muhemmed! Ulargha éytqinki) ene shu Allah méning perwerdigarimdur, uninggha tewekkül qildim, (hemme ishta) Allah qa muraji’et qilimen [10]. ALLAH asmanlarni we zéminni yaratquchidur, Allah silerge öz jinsinglardin jüptilerni (yeni ayallarni) yaratti. Haywanlarghimu öz tipidin jüptilerni yaratti. Bu arqiliq Allah silerni köpeytidu, héch shey’i Allah qa oxshash emestur, Allah hemmini anglap turghuchidur, hemmini körüp turghuchidur [11]. Asmanlarning we zéminning (xezinilirining) achquchliri Allah ning ilkididur, Allah xalighan kishining rizqini (sinash yüzisidin) keng qilidu, xalighan kishining rizqini (balagha muptila qilip sinash yüzisidin) tar qilidu, Allah heqiqeten hemme nersini bilip turghuchidur [12]. ALLAH silerge dindin nuhqa tewsiye qilghan nersini, sanga (yeni muhemmed eleyhissalamgha) biz wehiy qilghan nersini, ibrahimgha, musagha we isagha biz tewsiye qilghan nersini bayan qildi. Siler dinni berpa qilinglar, dinda tepriqichilik qilmanglar, mushriklargha sen ularni dewet qilghan nerse (yeni tewhid) éghir keldi, Allah tewhidke xalighan ademni tallaydu, Allah ning (ta’itige) qaytidighan ademni tewhidke bashlaydu [13]. (yehudiy, nasara qatarliqlar) ulargha ilim kelgendin kéyin (yeni ular resulullahning heq peyghemberlikini bilgendin kéyin), andin öz’ara heset qiliship pirqilerge bölündi. Eger perwerdigaringning (ularni jazalashni) qiyametkiche texir qilishtin ibaret sözi bolmisa idi, ularning arisida elwette höküm chiqirilip bolghan bolatti (yeni ular téz halak qilin’ghan bolatti). Ulardin kéyin kitabqa warisliq qilghanlar (yeni resulullah bilen zamandash bolghan ehli kitab) (kitab heqqide) qattiq dergumandidur [14]. Shuning üchün (yeni dinda ixtilap qilishqanliqi üchün) (i muhemmed! Barliq insanlarni toghra din asasida ittipaq bolushqa) chaqirghin, buyrulghining boyiche toghra yolda ching turghin, ular (yeni mushriklar) ning nepsi xahishlirigha egeshmigin we éytqin: «Allah nazil qilghan (barliq) kitablargha iman éyttim, aranglarda adil bolushqa buyruldum, Allah bizning perwerdigarimizdur, silerningmu perwerdigaringlardur, bizning emellirimiz özimiz üchündur, silerning emelliringlarmu özliringlar üchündur, siler bilen bizning arimizda jédellishishke (orun) yoq (chünki heqiqet ashkaridur), Allah (qiyamet küni) bizni (höküm chiqirish üchün) yighidu, axir qaytidighan jay Allah ning dergahidur» [15]. Kishiler Allah ning dinini qobul qilghandin kéyin, (kishilerni imandin tosush üchün) Allah ning dinida xusumet qilishqanlarning delilliri Allah ning dergahida batildur, ular (dunyada) ghezepke uchraydu, (axirette) qattiq azabqa duchar bolidu [16]. ALLAH kitab (yeni qur’an) ni heq bilen nazil qildi we adaletni nazil qildi. Sen néme bilisen? Qiyamet yéqin bolushi mumkin [17]. Qiyametke ishenmeydighanlar uning bolushini aldiritidu, uninggha ishinidighanlar bolsa qiyamettin qorqidu, qiyametni heq dep bilidu, bilinglarki, qiyamet toghruluq mujadile qilidighanlar elwette chongqur gumrahliqtidur [18]. ALLAH bendilirige köyün’güchidur, u xalighan ademge (keng) riziq béridu, Allah küchlüktur, ghalibtur [19]. Kimki (özining emeli bilen) axiretning sawabini közlise, uning sawabini ziyade bérimiz, kimki (emeli bilen) dunyaning menpe’itini közlise, (uning tiligen) menpe’itining bezisini bérimiz, uninggha axirette (sawabtin) héch nésiwe yoq [20]. Ularning Allah ruxset qilmighan nersilerni din qilip béketken mebudliri barmu? (Allah ning ulargha bérilidighan azabni qiyametkiche texir qilish toghrisidiki) hökmi bolmisa idi, ularning arisida elwette (dunyadila) höküm chiqirilghan bolatti, (özlirige) zulum qilghuchilar (yeni kapirlar) qattiq azabqa duchar bolidu [21]. Kapirlarning (qiyamet küni dunyada) qilghan gunahlirining jazasidin qorqup turghanliqini körisen, (ular meyli qorqsun, qorqmisun) jaza ulargha (choqum) nazil bolghusidur, iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlar jennetlerning baghchilirida bolidu, ular perwerdigarining huzurida xalighan nersilerdin behrimen bolidu, bu katta in’amdur [22]. ALLAH iman éytqan we yaxshi emellerni qilghan bendilirige ene shu in’am bilen xush xewer béridu. «(peyghemberlikni) tebligh qilghanliqimgha silerdin heq telep qilmaymen, peqet tughqanchiliq heqqi üchün méni dost tutushunglarni (yeni perwerdigarimning dewitini yetküzüshümge chéqilmasliqinglarni) tileymen» dégin, kimki birer yaxshi ish qilsa, uninggha biz sawabni ziyade bérimiz, Allah heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidur, az yaxshiliqqa köp sawab bergüchidur [23]. Ular (yeni qureysh kapirliri): «u (yeni muhemmed) Allah qa yalghanni toqudi» demdu? Eger Allah xalisa (yeni ular guman qilghandek, Allah qa yalghanni toqughan bolsang) séning qelbingni péchetliwetken bolatti, Allah batilni yoq qilidu, (peyghembirige nazil qilghan) sözliri arqiliq heqni heq qilidu, Allah heqiqeten dillardiki sirlarni bilip turghuchidur [24]. ALLAH bendiliridin tewbini qobul qilidu, yaman ishlarni epu qilidu, qiliwatqan ishinglarni bilip turidu [25]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarning du’asini Allah ijabet qilidu, (kamali) pezlidin ulargha sawabni ziyade béridu, kapirlar qattiq azabqa duchar bolidu [26]. Eger Allah bendilirining rizqini keng qilsa, ular elwette zéminda pitne pasat tériytti. Lékin Allah xalighan nersini ölchem bilen chüshüridu, Allah heqiqeten bendilirining (ehwalidin) toluq xewerdardur, (uni) körüp turghuchidur [27]. Ular (yamghurning yéghishidin ümidsizlen’gendin kéyin) Allah yamghur yaghdurup béridu, rehmitini yayidu, Allah (hemmining) igisidur, medhiyige layiqtur [28]. Asmanlarning, zéminning yaritilishi we u ikkiside jandarlarning yéyilishi Allah ning (qudritining) delilliridindur, Allah eger xalisa, ularni jem’i qilishqa qadirdur [29]. Silerge (yeni jéninglar yaki mélinglargha) herqandaq bir musibet yetse, u silerning qilghan gunahinglar tüpeylidin kelgen bolidu, Allah nurghun gunahinglarni epu qilidu (epu qilmaydighan bolsa, bala we musibettin héch qutulmas idinglar) [30]. (i mushriklar!) Siler zéminda Allah ning azabidin qéchip qutulalmaysiler, silerge Allah tin bashqa héch ige we medetkar yoq [31]. Déngizda qatnighuchi taghdek kémiler Allah ning qudritining delilliridindur [32]. Eger Allah xalisa, shamalni toxtitiwétidu de, kémiler déngizning üstide toxtap qalidu, buningda (qattiqliqta) sewr qilghuchi, (kengchilikte) shükür qilghuchi her mömin üchün nurghun ibretler bar [33]. Yaki Allah xalisa, ichidiki kishilerning qilghan gunahliri tüpeylidin kémilerni (boran bilen) halak qilidu, Allah nurghun kishlerning gunahlirini epu qilidu [34]. Bizning ayetlirimiz üstide mujadile qilidighanlar özlirige Allah ning azabidin qéchip qutulidighan jay yoq ikenlikini bilidu [35]. (dunyaning németliridin) silerge bérilgen her qandaq nerse dunya tirikchilikide paydilinidighan nersilerdur, iman éytqan, perwerdigarigha tewekkül qilidighan kishilerge, gunahi kebrilerdin, qebih ishlardin saqlan’ghuchilargha, derghezep bolghanlirida kechüreleydighanlargha, perwerdigarining dewitige awaz qoshalaydighanlargha, namazni (te’dil erkan bilen) öteydighanlargha, ishlirini meslihet bilen qarar qilidighanlargha, biz riziq qilip bergen nersilerdin sediqe qilidighanlargha, uchrighan zulumgha qarshi turalaydighanlargha Allah ning huzuridiki sawab téximu yaxshidur, téximu baqidur [3639]. Bir yamanliqning jazasi shuninggha oxshash bir yamanliqtur (yeni sanga bir kishi qanchilik chéqilsa, shunchilik chéqilmay ashuruwetseng bolmaydu), kimki (intiqam élishqa qadir turuqluq) epu qilsa we (özi bilen yamanliq qilghuchining arisini) tüzise, uning ejrini Allah béridu, Allah heqiqeten zulum qilghuchilarni dost tutmaydu [40]. Zulumgha uchrighuchi adem intiqamni alsa uni eyibleshke bolmaydu [41]. Eyiblinidighanlar peqet kishilerge zulum qilidighan, zéminda naheq rewishte pitne pasat tériydighan ademlerdur, ene shular qattiq azabqa duchar bolidu [42]. Kimki (eziyetke) sewr qilsa, (Allah ning raziliqi üchün) intiqam almisa, bu elwette merghup ishlardindur [43]. ALLAH gumrah qilghan ademge shuningdin kéyin héch ige yoqtur, zalimlar azabni körgen chaghda, ularning «(dunyagha) qaytishqa yol barmidu?» dégenlikini körisen [44]. Ularning qorqqan, xarlan’ghan halda, (dozaxqa) közining quyruqi bilen qarighan halda dozaxqa toghrilinidighanliqini körisen, möminler: «shübhisizki, ziyan tartquchilar qiyamet küni özlirige we a’ilisidikilerge ziyan salghuchilardur» deydu, bilinglarki, zalimlar heqiqeten da’imliq azabtidur [45]. Ulargha Allah tin bashqa yardem béridighan dostlar bolmaydu, Allah kimni gumrah qilsa, uninggha (uni dunyada heqke, axirette jennetke érishtürgüchi) héch yol bolmaydu [46]. ALLAH teripidin kelgen, qarshi turghili bolmaydighan bir kün kélishtin burun perwerdigaringlarning dewitini qobul qilinglar, bu künde silerge qachidighan jay tépilmay qalidu. (qilmishinglar name emalinglargha yéziqliq bolghanliqi, ezayinglar uninggha guwah bolghanliqi üchün) siler (uni) inkar qilalmaysiler [47]. Eger ular (yeni mushriklar) (imandin) yüz örüse, biz séni ulargha közetchi qilip ewetkinimiz yoq, séning wezipeng peqet tebligh qilishtur, eger insan’gha bizning rehmitimizni tétitsaq xush bolup kétidu, ularning qilghan gunahliri tüpeylidin (béshigha) birer hadise kelse, insan tolimu kufrane német qilghuchidur [48]. Asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur, Allah némini xalisa shuni yaritidu, xalighan ademge qiz perzent ata qilidu, xalighan ademge oghul perzent ata qilidu [49]. Yaki ulargha oghul, qizni arilash béridu, xalighan ademni tughmas qilidu, Allah heqiqeten hemmini bilgüchidur, hemmige qadirdur [50]. ALLAH her qandaq ademge peqet wehyi arqiliq yaki perde arqisidinla yaki bir peyghemberni ewetip öz izni bilen uninggha xalighan wehyini qilish arqiliqla söz qilghan. ALLAH heqiqeten (mexluqlarning süpetliridin) üstündur, hékmet bilen ish qilghuchidur [51]. Shuningdek (yeni bashqa peyghemberlerge wehyi qilghandek) emrimiz boyiche sanga qur’anni wehyi qilduq, sen (wehyidin ilgiri) qur’anning we imanning néme ikenlikini uqmaytting, lékin biz qur’anni bir nur qilduqki, uning bilen bendilirimizdin xalighan kishilerni hidayet qilimiz. Shek shübhisizki sen toghra yolgha bashlaysen [52]. (u) asmanlardiki we zémindiki nersilerning hemmisi özige xas bolghan Allah ning yolidur. Bilinglarki, hemme ish Allah qa qaytidu [53].

43 süre zuxruf mekkide nazil bolghan, 89 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

حa, mim [1]. Roshen kitab bilen qesemki, silerni (uning menisini) chüshensun dep, biz uni heqiqeten erebche qur’an qilduq [23]. Heqiqeten u lewhulmehpuzda bizning dergahimizda (muqimlashqan) yuqiri mertiwilik hékmetlik (kitab) dur [4]. Siler (gumrahliqta) heddidin ashqan qewm bolghanliqinglar üchün silerge wez nesihet qilishni terk qilamduq? [5] ilgiriki ümmetlerge nurghun peyghemberlerni ewettuq [6]. Ulargha qandaq bir peyghember kelmisun, ular uni (qewming séni mesxire qilghandek) mesxire qildi [7]. Ular (yeni mekke kapirliri) din küch quwwette üstün bolghanlarni halak qilduq, ilgirikilerning qissiliri qur’anda ötti [8]. Eger sen ulardin: «asmanlar we zéminni kim yaratti» dep sorisang, ular: «elwette asmanlarni we zéminni ghalib, hemmini bilgüchi (Allah) yaratti» deydu [9]. ALLAH siler üchün zéminni qarargah qildi, (seperde közligen yéringlargha) bériwélishinglar üchün silerge zéminda nurghun yollarni yaratti [10]. ALLAH buluttin (silerge ziyan yetküzmey, payda yetküzidighan) ölchemde yamghur yaghdurdi, uning bilen biz (giya ünmes qaqas) ölük zéminni tirildürduq, siler mushundaq (yeni ölük yerdin ösümlük chiqirilghandek) (qebrenglardin) chiqirilisiler [11]. ALLAH pütün mexluqatlarning türlirini yaratti, silerge üstige chiqishinglar üchün kéme we minishinglar üchün haywan qatarliqlarni yaratti. Andin siler ularning üstige chiqqanliringlarda perewrdigaringlarning némitini eslep: «bizge buni boysundurup bergen zat paktur, biz uninggha (minishke) qadir emes iduq, biz heqiqeten perwerdigarimizning dergahigha qaytquchilarmiz» dégeysiler [1214]. Ular (perishtilerni Allah ning qizliri déyish bilen) Allah ning bir qisim bendilirini Allah ning bir jüz’iyyi qiliwaldi. (mundaq dégüchi) insan heqiqeten Allah qa ashkara nashükürlük qilghuchidur [15]. ALLAH mexluqattin özi üchün qizlarni (bala) tutup, silerni oghullargha xas qildimu? [16] eger ularning birige merhemetlik Allah qa mesel qilghan nerse (yeni qiz bala) bilen bésharet bérilse (yeni xotunining qiz tughqanliqi xewer qilinsa), qayghugha chömgen halda uning yüzi qaridap kétidu [17]. (ular Allah qa) zibuzinnet ichide chong bolidighan, munaziride meqsitini ochuq bayan qilalmaydighan (qizlarni mensup qilamdu?) [18]. Ular merhemetlik Allah ning bendiliri bolghan perishtilerge qiz dep étiqad qildi, Allah perishtilerni yaratqanda, ular üstide barmidi? (yeni ular perishtilerning qiz ikenlikini qeyerdin bilidu?) Ularning guwahliqi (ularning name emaligha) yézilidu, (qiyamet küni) ular soraqqa tartilidu [19]. Ular: «merhemetlik Allah xalisa, biz ulargha (yeni perishtilerge) choqunmayttuq» dédi. Bu toghruluq ularning bilimi (yeni asasi) yoq, ular peqet jöylüydu [20]. Ulargha biz qur’andin ilgiri (qandaqtur) bir kitab bergen bolup, ular shu kitabqa mehkem isilamdu? [21] undaq emes, ular: «heqiqeten ata bowilirimizning bir xil din’gha étiqad qilghanliqini bilimiz, biz ularning izidin méngip hidayet tapquchidurmiz» deydu [22]. Shuningdek sendin ilgiri her qachan birer sheherge agahlandurghuchi (yeni peyghember) ewetsekla, uning döletmen ademliri: «biz heqiqeten ata bowilirimizning bir xil din’gha étiqad qilghanliqini bilimiz, shek shübhisizki, biz ularning izliridin mangimiz» déyishti [23]. (her peyghember öz qewmige) «ata bowanglar étiqad qilip kelgen din’gha qarighanda eng toghra bir dinni keltürsem yenila ata bowanglargha egishemsiler?» dédi. Ular: «siler élip kelgen din’gha ishenmeymiz» déyishti [24]. Biz ularni jazaliduq, (toghra yolni) inkar qilghuchilarning aqiwitining qandaq bolghanliqigha qarighin [25]. Öz waqtida ibrahim atisigha we qewmige éytti: «siler choqunuwatqan butlardin men rastla ada judamen [26]. Peqet méni yaratqan Allah méni (toghra yolgha) bashlaydu» [27]. Ibrahim kelime tewhidni ewladidin (shérik keltürgenler) iman’gha qaytsun dep ewladi ichide qaldurup ketti [28]. Belki men bular (yeni mekke ahalisi)ni we bularning ata bowilirini (uzun ömür we némettin) behrimen qildim, taki ulargha heq (yeni qur’an) we roshen peyghember (muhemmed eleyhissalam) kelgüche [29]. Ulargha heq (yeni qur’an) kelgende, ular: «bu séhirdur, biz heqiqeten uni inkar qilghuchimiz» déyishti [30]. Ular: «bu qur’an némishqa ikki sheher (yeni mekke bilen ta’if ademliridin) bir katta ademge nazil qilinmidi? » déyishti [31]. Perewrdigaringning rehmitini ular teqsim qilip béremdu? Biz ularning hayatiy dunyadiki rizqini ularning arisida teqsim qilduq, ularning bezisi bezisini (heq bérip) ishqa salsun dep, ularning bezisining derijisini bezisidin üstün qilduq, perewrdigaringning rehmiti ularning toplighan nersiliri (yeni pul malliri) din yaxshidur [32]. Insanlar (kuffarlarning bayashat turmushini körüp kufrigha qiziqip ulargha qoshulup) hemmisi (kufrida) bir ümmet bolup qalmaydighan bolsa idi, merhemetlik Allah ni inkar qilghan kishilerning öylirining ögzilirini we uninggha chiqidighan shotilirini kümüshtin qilip bérettuq [33]. Ularning öylirining ishiklirini we textlirinimu kümüshtin qilip bérettuq, ular textlerge yölinip olturatti [34]. (yuqiriqilarning bezisini) altundin qilip bérettuq, ularning hemmisi peqet dunya tirikchilikide paydilinidighan nersilerdur. Perewrdigaringning huzuridiki axiret (yeni jennet we uningdiki nazunémetler) teqwadarlargha xastur [35]. Kimki méhriban Allah ni yad étishtin (yeni qur’andin) yüz örüydiken, biz uninggha sheytanni musellet qilimiz (sheytan uni weswese qilidu), sheytan uninggha hemishe hemrah bolidu [36]. Shek shübhisizki, sheytanlar ularni (yeni azghun kuffarlarni) toghra yoldin tosidu, ular bolsa özlirini toghra yolda dep guman qilidu [37]. Kapir adem (hemrahi bilen qiyamet küni) dergahimizgha kelgen chaghda (hemrahigha): «kashki sen bilen méning aramda sherq bilen gherbning arisidek ariliq bolsa iken. (sen) némidégen yaman hemrah! (chünki sen méning bextsizlikimge sewebchi boldung)» deydu [38]. (ulargha) «(dunyadiki chaghda) zulum qilghanliqinglar (yeni shérik keltürgenlikinglar) üchün bügün silerning azabta ortaq bolghanliqinglar silerge payda bermeydu» déyilidu [39]. (i muhemmed!) Sen gaslargha anglitalamsen? Ya korlarni toghra yolgha salalamsen? (yeni kuffarlar gaslargha, korlargha oxshaydu) ashkara gumrahliqta bolghan kishini hidayet qilalamsen? [40] (ularni jazalashtin ilgiri) séni élip ketsek (yeni wapat qildursaq wapatingdin kéyin) ularni choqum jazalaymiz [41]. Yaki biz sanga (hayatingda) ulargha wede qilghan azabni körsitimiz, biz, shübhisizki, ulargha (yeni ulargha azab qilishqa) qadirmiz [42]. (i muhemmed!) Sanga wehyi qilin’ghan qur’an’gha ching ésilghin, sen heqiqeten toghra yoldidursen [43]. Qur’an sanga we séning qewmingge elwette (ulugh) shereptur, siler kelgüside (bu német üstide) sorilisiler [44]. Sendin burun biz ewetken peyghemberlirimizdin sorap baqqinki, méhriban Allah tin bashqa ibadet qilinidighan ilahlarni belgiliduqmu? (peyghemberlerning ichide Allah tin gheyriyge ibadet qilishqa dewet qilghini barmu?) [45] biz heqiqeten musani pir’ewn’ge we uning tewelirige (uning rast peyghember ikenlikini ispatlaydighan shanliq) möjizilirimiz bilen ewettuq, musa (pir’ewn’ge): «men heqiqeten jimi alemlerning perwerdigarining (séni we qewmingni bir Allah qa ibadet qilishqa dewet qilish üchün ewetken) elchisimen» dédi [46]. Musa ulargha bizning möjizilirimizni élip kelgende, ular nagahan möjizilerni (mesxire qilip) küldi [47]. Ulargha bir biridin katta möjizilerni körsettuq, ularni (kufridin) qaytsun dep (türlük) azablar bilen jazaliduq [48]. (ular azabni körgende) «i séhirger! Perewrdigaringgha uning sanga bergen (du’ayingni ijabet qilishtin ibaret) ehdi boyiche biz üchün du’a qilsang (eger u du’aying bilen bizdin azabni kötürüwetse), biz choqum iman éytimiz» dédi [49]. (musaning du’asi bilen) ulardin azabni kötürüwetkinimizde, nagahan ular (ehdini) buzup (kufrida) ching turdi [50]. Pir’ewn öz qewmi ichide (pexirlen’gen halda) nida qilip éytti: «i qewmim! Misirning padishahliqi, astimdin éqip turghan bu deryalar méning emesmu? (méning bu büyüklükümni) körmemsiler? Belki men ochuq gep qilalmaydighan bu erzimes ademdin (yeni musa eleyhissalamdin) yaxshimen» [5152]. Néme üchün uninggha (asmandin) altun bileyzükler tashlanmidi? Yaki némishqa (uning rastliqigha guwahliq bérish üchün) uning bilen bille perishtiler hemrah bolup kelmidi?» [53] pir’ewn qewmini gollighanliqtin, qewmi uninggha ita’et qildi, ular heqiqeten pasiq qewm idi [54]. Ular bizni derghezep qilghanda, ularni biz (eng qattiq jazalar bilen) jazaliduq, ularning hemmisini (déngizda) gherq qilduq [55]. Ularni biz (kuffarlarning azabqa tégishlik bolushida) kéyinkilerge nemune we ibret qilduq [56]. (qur’anda) meryemning oghli (yeni isa eleyhissalam) misal keltürülse, nagahan séning qewming (xushalliqtin) süren séliship kétidu [57]. Ular: «bizning ilahlirimiz yaxshimu yaki isamu?» dédi. Ular bu misalni peqet xusumet qilish üchünla keltürdi, belki ular jédelxor qewmdur [58]. U (yeni isa) (nasaralar guman qilghandek ilah yaki ilahning oghli emes) peqet peyghemberlik némitimizge érishken bir bendidur, uni biz isra’il ewladigha (Allah ning qudritini körsitidighan) bir delil qilduq [59]. Eger biz xalisaq, elwette silerge zéminda orunbasar bolidighan perishtilerni wujutqa keltürettuq [60]. U (yeni isa) elwette qiyamet (yéqinlashqanliqning) alamitidur, uninggha (yeni qiyametke) shek keltürmenglar. (i muhemmed! Ulargha éytqinki) «manga egishinglar, bu (méning dewet qilghinim) toghra yoldur [61]. Silerni sheytan (toghra yolda) méngishtin tosmisun (yeni sheytanning weswesisige aldanmanglar), sheytan silerge heqiqeten ashkara düshmendur» [62]. Isa roshen möjiziler bilen kélip éytti: «silerge men hékmet élip keldim. Silerge ixtilap qiliwatqan nersenglarning (yeni diniy ishlarning) bezisini bayan qilip bérimen, Allah tin qorqunglar, manga ita’et qilinglar [63]. ALLAH heqiqeten méning perwerdigarimdur we silerningmu perwerdigaringlardur, uninggha ibadet qilinglar, bu toghra yoldur» [64]. (nasaralar) ning pirqiliri (isa toghrisida) öz ara ixtilap qilishti, zalimlargha qattiq kün (yeni qiyamet künining) azabidin way! [65] ular peqet qiyametning özliri tuymighan halda ushtumtut kélishinila kütidu [66]. Bu künde dostlar bir birige düshmen bolidu, peqet (xudaliq üchün dostlashqan) teqwadarlarla (undaq emestur) [67]. (ulargha) «bendilirim! Bügün silerge qorqunch yoq, ghem qayghumu yoq» (déyilidu) [68]. Ular bizning ayetlirimizge iman éytqan we musulman bolghanlar idi [69]. (ulargha) «siler ayalliringlar bilen bille xushal xuram halda jennetke kiringlar» (déyilidu) [70]. Ulargha altun légenlerde (ta’am), altun jamlarda (sharab) tutulidu. Jennette köngüller tartidighan, közler lezzetlinidighan nersiler bar, siler jennette menggü qalisiler [71]. Siler (dunyada) qilghan (yaxshi) emelinglar bilen waris bolghan jennet ene shudur [72]. Jennette nurghun (türlük) méwiler bar, uningdin yeysiler [73]. Gunahkarlar (yeni kuffarlar) heqiqeten dozax azabida menggü qalghuchilardur [74]. Ulardin azab (birdemmu) yéniklitilmeydu, ular dozaxta (her qandaq yaxshiliqtin) ümidsizlerdur [75]. Ulargha biz zulum qilmiduq we lékin ular özlirige özliri zulum qildi [76]. Ular (yeni kuffarlar) (dozaxqa mu’ekkel perishtige): «i malik! Perwerdigaring bizge ölüm höküm qilsun» dep towlaydu. Malik: «siler azabta choqum qalisiler» deydu [77]. Biz silerge heqiqeten heq (din) ni keltürduq we lékin silerning köpchilikinglar heq (din) ni yaman körgüchilerdur [78]. Ular (muhemmed eleyhissalamgha suyiqest qilishta) bir ishni qarar qilghan bolsa, biz (muhemmed eleyhissalamgha) yardem bérishte bir ishni qarar qilimiz [79]. Ular guman qilamduki, biz ularning sirlirini we pichirlashqanliqlirini anglimaymiz, hergiz undaq emes (uni anglap turimiz), bizning elchilirimiz (yeni perishtilirimiz) ularning aldida (ularning emellirini) yézip turidu [80]. «eger méhriban Allah ning balisi bolidighan bolsa, men (u baligha) ibadet qilghuchilarning ewwili bolattim» dégin [81]. Asmanlarning we zéminning perwerdigari, ershning perwerdigari ularning sözliridin paktur [82]. Ularni (yeni mekke kuffarlirini) (gumrahliqlirida we nadanliqlirida) qoyup bergin, ular wede qilin’ghan künige mulaqat bolghan’gha qeder (batillirigha) chömsun we (dunyasi bilen) oynisun [83]. ALLAH asmandimu ilahtur, zémindimu ilahtur, Allah hékmet bilen ish qilghuchidur, hemmini bilgüchidur [84]. Asmanlarning, zéminning we ularning arisidiki nersilerning padishahliqi ilkide bolghan zat kattidur, qiyametning (bolidighan waqti) toghrisidiki bilim heqiqeten (yalghur) Allah ning dergahididur. Siler Allah ning dergahigha qayturulisiler [85]. Ularning Allah ni qoyup choqun’ghan nersiliri shapa’et qilalmaydu. Peqet heq bilen guwahliq bergen (yeni la ale ala Allah dégen, tili bilen éytqanni dili bilen) heqiqiy bilgenler buningdin mustesna [86]. Eger sen ulardin ularni kim xelq etkenliklirini sorisang, ular choqum «Allah» deydu, ular qandaqmu (Allah qa ibadet qilishtin butlargha ibadet qilishqa) burulup kétidu [87]. (Allah ta’ala muhemmed eleyhissalamning) «i perwerdigarim! Bular heqiqeten iman éytmaydighan qewmdur» dégen sözini (bilidu) [88]. Sen ulardin yüz örügin, salam dégin (yeni ulargha betdu’amu qilmighin, din’gha dewetmu qilmighin), ular kelgüside (kufrining aqiwitini) bilidu [89].

44 süre duxan mekkide nazil bolghan, 59 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

حa, mim [1]. Roshen qur’an bilen qesem qilimen [2]. Biz qur’anni heqiqeten mubarek kéchide (yeni shebi qedri kéchiside) nazil qilduq, biz heqiqeten insanlarni (qur’an bilen) agahlandurghuchi bolduq [3]. U kéchide her bir hékmetlik (yeni hékmetning teqezzasi boyiche qilin’ghan) ish (yeni bendilerning rizqi, ejili we bashqa ehwali) ayrilidu [4]. (shu kéche teqdir qilin’ghan ishlarning hemmisi) bizning dergahimizdin bolghan ishtur, biz heqiqeten (insanlargha peyghemberlerni) ewetküchi bolduq [5]. (shu) perwerdigaringning rehmitidindur. U heqiqeten (bendilerning sözlirini) anglap turghuchidur. (ehwalini) bilip turghuchidur [6]. Eger siler heqiqiy ishen’güchi bolsanglar, (u) asmanlarning, zéminning we ularning arisidiki nersilerning perwerdigaridur [7]. Uningdin bashqa héch ilah yoqtur. U (ölükni) tirildüreleydu, (tirikning) jénini alalaydu, u silerning perwerdigaringlardur, ilgiriki ata bowanglarning perwerdigaridur [8]. Undaq emes (yeni ular heqiqiy ishen’güchi emes), belki ular (qiyamettin) shekte bolup (heqni istihza qilip) oynaydu [9]. (i muhemmed!) Sen asman (hemme adem) ochuq (köridighan) tütünni keltüridighan künde (ulargha bolidighan azabni) kütkin [10]. (u tütün) kishilerni oriwalidu, bu qattiq azabtur [11]. (ular) «perwerdigarimiz! Bizdin azabni kötürüwetkin, biz heqiqeten iman keltürgüchidurmiz» (deydu) [12]. (azab kötürülüp ketkende) ular qandaqmu ibret alsun, halbuki, ulargha roshen peyghember keldi (shundaq turuqluq ular iman éytmidi) [13]. Andin ular uningdin yüz örüdi we: «u ögitilgen (yeni qur’anni kishilerdin ögen’gen) dur, mejnundur» dédi [14]. Biz heqiqeten azabni (silerdin) azghina waqit kötürüwétimiz, (andin) siler heqiqeten (ilgiriki kapirliq halitinglargha) qaytiwalisiler [15]. Ularni qattiq tutqan künimizde choqum jazalaymiz [16]. Ulardin ilgiri biz heqiqeten pir’ewnning qewmini siniduq, ulargha ésil bir peyghember keldi [17]. (musa ulargha éytti) «manga Allah ning bendilirini (yeni beni isra’ilni) tapshurup béringlar, men silerge heqiqeten ishenchlik peyghember [18]. ALLAH qa tekebburluq qilmanglar, men silerge heqiqeten roshen möjize bilen keldim [19]. Men heqiqeten méning perwerdigarim we silerning perwerdigaringlargha séghinip, silerning méni öltürüshünglardin panah tileymen [20]. Eger manga iman keltürmisenglar méni (öz halimgha) qoyuwétinglar» [21]. Musa perwerdigarigha: «bular gunahkar qewmdur» dep du’a qildi [22]. (Allah éytti) «méning bendilirimni kéchide élip chiqip ketkin, siler heqiqeten qoghlinisiler [23]. Déngizni tiptinch (yeni sen ötüp bolghandin kéyin quruq haliti boyiche) qoyghin, ular heqiqeten gherq qilin’ghuchi qoshundur» [24]. Ular (gherq bolup) nurghun baghlarni, bulaqlarni, zira’etlerni, chirayliq jaylarni qaldurdi [2526]. Ular behrimen boluwatqan németlerni qaldurdi [27]. Shundaq qilip, ularni bashqilargha (yeni beni isra’ilgha) miras qilip berduq [28]. Ulargha asmanmu, zéminmu yighlimidi, ulargha möhletmu bérilmidi [29]. Shek shübhisizki, biz isra’il ewladini xar qilghuchi azabtin – pir’ewn (azabi) din qutquzduq, pir’ewn heqiqeten mutekebbir idi, heddidin ashquchilardin idi [30 31]. Ularni (yeni ularning eyni zamanda mushundaq sherepke layiq ikenlikini) bilip turup (öz zamanidiki) jahan ehlidin artuq qilduq [32]. Ulargha (yeni tepekkur qilghuchilargha) roshen sinaq bar nurghun möjizilerni ata qilduq [33]. Bular (yeni qureysh kuffarliri) choqum éytidu: [34] «peqet birla qétim ölimiz, qayta tirilmeymiz, eger (axiret bar dégen sözünglarda) rastchil bolsanglar, bizning ata bowilirimizni (tirildürüp) ekélip béqinglar» [3536]. Ular (yeni mushriklar) küchlükmu? Yaki tübbe qewmimu? Ulardin ilgiri ötken (nurghun) qewmlerni halak qilduq. Chünki ular gunahkar idi [37]. Asmanlarni, zéminni we ularning arisidiki nersilerni oynap (yeni bikargha) yaratqinimiz yoq [38]. Ularni biz peqet heq yarattuq we lékin insanlarning tolisi (buni) bilmeydu [39]. Batil bilen heqni ayriydighan kün (yeni qiyamet küni) insanlarning hemmisining (hésabi üchün) teyinlen’gen waqittur [40]. U künde dost dostqa héch nersige esqatmaydu, ular yardemgimu érishelmeydu [41]. Peqet Allah rehmet qilghan kishi buningdin mustesna. ALLAH heqiqeten ghalibtur, nahayiti méhribandur [42]. Zeqqum derixi heqiqeten gunahkarlarning tamiqidur [4344]. U éritilgen mistek (qiziq) dur, u qorsaqlarda qaynaqsudek qaynaydu [4546]. (dozaxqa mu’ekkel perishtilerge) «uni tutup sörep dozaxning otturisigha élip béringlar, andin uning béshigha qaynaqsu quyup azablanglar» déyilidu [4748]. (uninggha xarlash we mesxire qilish yüzisidin) «(bu azabni) tétighin, sen heqiqeten izzetlik ulugh zat iding [49]. Bu (azab) heqiqeten (hayat waqtinglarda) siler sheklen’gen nersidur» déyilidu [50]. Teqwadarlar heqiqeten bixeter jayda bolidu [51]. Baghlarda, bulaqlarning arisida bolidu [52]. Ular qélin, yupqa yipek kiyimlerni kiyip bir birige qarap olturushidu [53]. (ularni türlük hörmetler bilen) mushundaq ikram qilduq, shehla közlük hörlerni ulargha jüp qilimiz [54]. Ular jennette (meyde éghirlishish we késelliklerdin) emin bolghan halda (xizmetchilerdin) hemme méwilerni (keltürüshni) telep qilidu [55]. Ular ilgiriki (yeni dunyadiki) ölümdin bashqa (jennette) héchqandaq ölümni tétimaydu, Allah ularni dozax azabidin saqlaydu [56]. (bu) perwerdigaringning merhemitidindur, bu zor muweppeqiyettur [57]. Ularning wez nesihet élishi üchün qur’anni séning tiling bilen asanlashturup berduq [58]. (i muhemmed! Ulargha chüshidighan azabni) kütkin, shübhisizki, ular (séning halak bolushungni) kütküchidur [59].

45 süre jasiye mekkide nazil bolghan, 37 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

حa, mim [1]. (bu) kitab ghalib, hékmet bilen ish qilghuchi Allah teripidin nazil qilin’ghandur [2]. Asmanlarda we zéminda möminler üchün (Allah ning qudritini körsitidighan) heqiqeten nurghun deliller bar [3]. Silerning yaritilishinglarda we (Allah zéminda) tarqitiwetken janiwarlarda (Allah ning qudritige) jezmen ishinidighan qewm üchün nurghun deliller bar [4]. Kéche bilen kündüzning nöwetliship turushida, Allah ning buluttin (köktin) yamghur yaghdurup uning bilen riziqlendürüp ölgen zéminni tirildürüshide we shamallarning yüzlinishini özgertip turushida, chüshinidighan qewm üchün (Allah ning birlikini körsitidighan) nurghun deliller bar [5]. Ene shular Allah ning ayetliridur. (i muhemmed!) Uni sanga heqliq bilen tilawet qilip bérimiz. Ular (yeni mekke kuffarliri) Allah ni we uning ayetlirini qoyup qaysi sözge ishinidu? [6]. Her bir gunahkar yalghanchigha way! [7]. U Allah ning ayetlirining özige oqup bériliwatqanliqini anglap turidu, andin tekebburluq qilghan halda goya uni anglimighandek (kufrida) ching turidu (gumrahliqta téximu ezweyleydu), uninggha qattiq azab bilen xush xewer bergin [8]. U bizning ayetlirimizdin birer nersini bilgen chaghda (yeni uninggha qur’an ayetliri yetken chaghda), uni mesxire qilidighan nerse qiliwalidu, ene shular xar qilghuchi azabqa duchar bolidu [9]. Ularni aldida jehennem (kütüp turidu), ularning érishken nersiliri (yeni dunyada tapqan malliri we baliliri) we Allah ni qoyup dost tutqan nersiliri (yeni butliri) ulargha héch nersige esqatmaydu, ular chong azabqa duchar bolidu [10]. Bu (qur’an uninggha ishen’gen we uninggha egeshken kishige kamil) hidayettur, perwerdigarining ayetlirini inkar qilghanlar eng qattiq azabqa duchar bolidu [11]. ALLAH ning emri bilen déngizda kémilerning yürüshi üchün, silerning Allah ning pezlidin telep qilishinglar üchün (yeni tijaret qilishinglar, béliq tutushunglar, déngiz astidin ünche merwayitlarni süzüwélishinglar üchün) we (Allah qa) shükür qilishinglar üchün, Allah silerge déngizni boysundurup berdi [12]. ALLAH asmanlardiki we zémindiki nersilerning hemmisini (kamali) pezlidin silerge boysundurup berdi, buningda heqiqeten (qudriti ilahiyini) tepekkür qilidighan qewm üchün (Allah ning qudriti we birlikini körsitidighan) (roshen) deliller bar [13]. Möminlerge éytqinki, Allah her qewmning qilmishlirigha yarisha jaza béridighanliqi üchün, ular Allah ning künlirini ümid qilmaydighanlarni (yeni Allah ning azabidin qorqmaydighan kuffarlarning yetküzgen eziyetlirini) kechürsun [14]. Kimki (dunyada) yaxshi ish qilsa, u özining paydisi üchün qilidu, kimki yaman ish qilsa, u özining ziyini üchün qilidu, andin kéyin perwerdigaringlarning dergahigha qayturulisiler (Allah yaxshiliqqa mukapat, yamanliqqa jaza béridu) [15]. Shek shübhisizki, biz isra’il ewladigha kitabni (yeni tewratni), hékmetni we peyghemberlikni ata qilduq, ulargha pak nersilerni riziq qilip berduq, ularni (zamanidiki) jahan ehlidin üstün qilduq [16]. Ulargha din ishida roshen delillerni berduq, peqet ulargha ilim (yeni dinning rastliqigha qet’i deliller) kelgendin kéyinla, andin ular öz’ara heset qiliship ixtilap qilishti. Perwerdigaring heqiqeten qiyamet küni ular ixtilap qilishqan ishlar üstide höküm chiqiridu [17]. Andin séni biz (i muhemmed!) Din ishida (roshen) bir yolda qilduq, shu yolgha egeshkin, bilmeydighanlar (yeni mushriklar) ning nepsi xahishlirigha egeshmigin [18]. Shübhisizki, (ularning gumrahliqigha maslishidighan bolsang) ular sendin Allah ning (azabi) din héch nersini dep’i qilalmaydu, shübhisizki, (dunyada) zalimlarning bezisi bezisige dosttur, Allah teqwadarlarning dostidur [19]. Bu (qur’an) insanlar üchün roshen pakitlardur, hidayettur, (ölgendin kéyin tirilishke) jezmen ishen’gen qewm üchün rehmettur [20]. Yaman ishlarni qilghanlar (yeni gunahkar kuffarlar) özlirini iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlardek qilishimizni, hayatliqta, mamatliqta ular bilen oxshash qilishimizni oylamdu? (yeni ularni oxshash qilishimiz mumkin emes) ularning chiqarghan hökmi némidégen yaman! [21]. ALLAH asmanlarni we zéminni heqliq bilen yaratti, her insanning qilmishigha yarisha jaza yaki mukapat bérilidu, ulargha zulum qilinmaydu [22]. (i muhemmed!) Manga nepsi xahishni ilah qiliwalghan, Allah azdurghan, (heqni) bilip turghan, Allah quliqini we qelbini péchetliwetken we közini perdiligen ademni éytip bergin, Allah azdurghandin kéyin, uni kim hidayet qilalaydu? Siler (bulardin) wez nesihet almamsiler? [23]. Ular (yeni qiyametni inkar qilghuchilar): «hayat dégen peqet dunyadiki hayatimizdur, ölimiz we tirilimiz (yeni tughulimiz). Peqet zamanning ötüshi bilen yoq bolimiz» (deydu). Ular bu xususta héchqandaq melumatqa ige emes, ular peqet guman bilen sözleydu [24]. Ulargha bizning ayetlirimiz ochuq oqup bérilse, ularning pakiti peqet «eger rastchil bolsanglar, ata bowilirimizni keltürüp béqinglar (yeni tirildürünglar)» déyishtin ibaret boldi [25]. (i muhemmed! Ulargha) éytqinki, «Allah silerni tirildüreleydu, andin (ejilinglar pütkende) wapat qilduralaydu, andin shek shübhisiz qiyamet künide silerni yighidu, lékin kishilerning tolisi (Allah ning qudritini) bilmey (qayta tirilishni inkar qildi)» [26]. Asmanlar bilen zéminning padishahliqi Allah qa xastur, qiyamet qayim bolghan künde kapirlar ziyan tartidu [27]. Her ümmetni (qorqunchning qattiqliqidin) tizlan’ghan halda körisen, her ümmet özining name emaligha chaqirilidu, (ulargha) «bügün qilmishinglargha yarisha mukapatqa érishisiler yaki jazagha uchraysiler» (déyilidu) [28]. Bu bizning kitabimiz (yeni name emal) silerge heq bilen sözleydu, biz qilmishinglarni yazdurup turghan iduq (yeni perishtilerni emelliringlarni yézip turushqa buyruyttuq) [29]. Iman éytqan we yaxshi ishlarni qilghanlargha kelsek, perwerdigari ularni rehmiti da’irisige kirgüzidu, bu roshen muradqa yétishtur [30]. Kapirlargha kelsek, (ularni eyiblesh yüzisidin) ulargha: «méning ayetlirim silerge oqup bérilmidimu? Siler chongchiliq qilip (uninggha iman éytishtin) bash tarttinglar, siler gunahqa chömgen qewm idinglar» (déyilidu) [31]. (silerge) «Allah ning wedisi heqiqeten heqtur, qiyamette (yeni qiyametning bolushida) héch shek yoq» déyilse, siler (heddidin ziyade serkeshlikinglardin): «qiyametning néme ikenlikini bilmeymiz, peqet uni bolushi mumkin dep guman qilimiz, (uninggha) biz heqiqiy ishenmeymiz» dédinglar [32]. (axirette) ularning qilghan yaman ishliri ashkara bolidu, ular (dunyadiki chaghlirida) mesxire qilghan azab ularni oriwalidu [33]. (ulargha) déyilidu: «silerning mushu kündiki mulaqatni untughanliqinglargha oxshash, bügün silerni untuymiz (yeni silerni azabqa tashlap qoyup untup qalghandek mu’amile qilimiz), silerning jayinglar dozax bolidu, silerge (silerni azabtin qutquzidighan) héchqandaq yardemchimu bolmaydu [34]. Bu shuning üchünki, siler Allah ning ayetlirini mesxire qilidighan nerse qiliwaldinglar we silerni dunya tirikchiliki aldidi». Bügün ular dozaxtin chiqirilmaydu, ulardin (tewbe qilish we ibadet qilish bilen) Allah ni razi qilishmu telep qilinmaydu [35]. Jimi hemdusana asmanlarning perwerdigari, zéminning perwerdigari we alemlerning perwerdigari Allah qa xastur! [36] asmanlardiki we zémindiki ulughluq Allah qa xastur, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [37].

46 süre ehqaf mekkide nazil bolghan, 35 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

حa, mim [1]. (bu qur’an) ghalib, hékmet bilen ish qilghuchi Allah teripidin nazil qilin’ghandur [2]. Asmanlarni, zéminni we ularning arisidiki nersilerni heq asasta mu’eyyen muddetkiche (yeni qiyametkiche qalidighan) qilip yarattuq. Kapirlar agahlandurulghan nersilerdin yüz örügüchidur [3]. (i muhemmed! Mushriklargha) éytqinki, «siler Allah ni qoyup choqunuwatqan butliringlarning (ehwalini) éytip béringlar, ular zéminning qaysi qismini yaratqanliqini manga körsitinglar, yaki asmanlarni yaritishta ularning Allah bilen ortaqchiliqi barmu? Bu (qur’an) din ilgiri (silerge nazil qilin’ghan) kitab yaki (ilgirikilerdin) qalghan ilim bolsa manga élip kélinglar, eger siler rastchil bolsanglar» [4]. ALLAH ni qoyup qiyametkiche du’ani ijabet qilishqa qadir bolalmaydighan butlargha choqunidighan ademdinmu gumrah adem barmu? Butlar ularning du’asidin ghapildur [5]. (qiyamet küni) insanlar (hésab bérish üchün) toplan’ghan chaghda, butlar ulargha (yeni butpereslerge) düshmen bolidu, ular teripidin ibadet qilin’ghanliqini inkar qilidu [6]. Ulargha bizning roshen ayetlirimiz tilawet qilinsa, kapirlar özlirige kelgen heqiqetni (yeni qur’anni) bahalap: «bu roshen séhirdur» deydu [7]. Yaki ular qur’anni u (yeni muhemmed eleyhissalam) özi toqughan diéyishemdu? Éytqinki, «eger uni men toqughan bolsam, siler mendin Allah ning azabidin héch nersini dep’i qilalmaysiler, silerning qur’an toghrisidiki töhmetliringlarni Allah obdan bilidu, Allah men bilen silerning aranglarda guwah bolushqa yéterliktur (yeni méning rastchilliqimgha we silerning yalghanchiliqinglargha guwah bolidu), Allah (tewbe qilghuchini) meghpiret qilghuchidur, (mömin bendilirige) nahayiti méhribandur» [8]. Éytqinki, «men (Allah insanlarni tewhidke dewet qilish üchün ewetken) tunji peyghember emesmen, (mendin ilgiriki nurghun peyghemberler élip kelgen wehyi bilen keldim, némishqa méni inkar qilisiler?) Manga we silerge néme qilinidighanliqini uqmaymen (chünki Allah ning teqdirini aldin uqqili bolmaydu), men peqet manga wehyi qilin’ghan nersigila egishimen, men peqet (silerni Allah ning azabidin) ochuq agahlandurghuchimen» [9]. (i muhemmed! Mushriklargha) éytqinki, «siler éytip béqinglarchu! Qur’an Allah teripidin nazil bolghan tursa, siler uninggha ishenmisenglar (halinglar qandaq bolidu?) Isra’il ewladidin bir guwahchi (yeni abdullah ibn salam) qur’anning Allah teripidin nazil bolghanliqigha guwaliq bérip iman keltürse, siler tekebburluq qilip (imandin) bash tartsanglar (halinglar qandaq bolidu?) Shübhisizki, Allah zalim qewmni hidayet qilmaydu» [10]. Kapirlar möminlerge: «eger (qur’an bilen islam dini) yaxshi bolidighan bolsa idi, ular (yeni ajiz musulmanlar) uninggha bizdin burun ishenmigen bolatti» dédi, ular qur’an bilen hidayet tapmighanliqliri üchün, « bu qedimqi oydurmidur» deydu [11]. Qur’andin ilgiri musaning kitabi (yeni tewrat) ehli jahan’gha péshwa we rehmet idi. Bu ereb tilidiki kitabtur, (ilgiriki kitablarni) testiq qilghuchidur, (Allah uni) zalimlarni agahlandurush üchün, yaxshi ish qilghuchi möminlerge (jennet bilen) xush xewer bérish üchün nazil qildi [12]. «perwerdigarimiz Allah dur» dégen, andin toghra yolda bolghanlargha, shübhisizki, (kelgüsidin) ghem qilish, (ketken’ge) qayghurush yoqtur [13]. Ene shular ehli jennettur, ular jennette menggü qalidu, (bu) ularning qilghan (yaxshi) emellirini mukapatlash üchündur [14]. Biz insanni ata anisigha yaxshiliq qilishqa buyruduq. Insanni anisi musheqqet bilen qorsaq kötürüp, musheqqet bilen tughdi. Uninggha qorsaq kötürüsh mudditi we uni süttin ayrish mudditi 30 aydur. Taki u (bowaq ösüp) küch quwwetke tolup, 40 yashqa yetkende, (u): «perwerdigarim! Séning manga we ata anamgha bergen némitingge shükür qilishni we sen razi bolidighan yaxshi ishni qilishimni manga ilham qilghin, men üchün méning ewladimni tüzigin (yeni méning ewladimni yaxshi ademler qilghin), men heqiqeten sanga (jimi gunahlardin) tewbe qildim, men heqiqeten musulmanlardindurmen» deydu [15]. Ene shundaq kishilerning yaxshi ishlirini qobul qilip, yaman ishlirini kechürüm qilimiz, ular (Allah yaman ishlirini kechürgenler bilen) jennette bolidu, (bu) ulargha qilin’ghan rast wedidur [16]. Bezi adem (yeni ata anisi iman’gha dewet qilghan fajir bala): way wuy! Siler méni qayta tirilishtin qorqutuwatamsiler, (mendin ilgiri) nurghun ümmetler ötti (ulardin héch adem tirildürülgini yoq)» deydu, u ikkisi Allah qa peryad qilip: «way sanga! Iman éytqin, Allah ning wedisi heqiqeten heqtur» deydu. U: «bu peqet awalqilardin qalghan epsanilerdur» deydu [17]. Ene shundaq kishilerge (Allah ning azab qilish) sözi heqliq boldi, ular bolsa ulardin ilgiri ötken insanlardin we jinlardin bolghan ümmetler qatarigha kirgüzüldi, ular heqiqeten ziyan tartquchi boldi [18]. (möminlerning we kapilarning) hemmisining qilghan emellirige yarisha derijiliri bolidu, ularning emellirining sawabi we jazasi (kem ziyade qilinmay) toluq bérilidu, ulargha zulum qilinmaydu [19]. Kapilar dozaxqa toghrilinidighan künde (ulargha eyiblesh yüzisidin éytilidu): «siler lezzatliringlarni hayatiy dunyada behrimen bolup tügettinglar, siler zéminda heqsiz rewishte chongchiliq qilip, imandin bash tartqanliqinglar we Allah ning ita’itidin chiqqanliqinglar tüpeylidin, bügün xar qilghuchi azab bilen jazalinisiler» [20]. (i muhemmed!) Adning qérindishi (yeni hud eleyhissalam) ning öz qewmi bilen bolghan qissisini bayan qilghin, öz waqtida u ehqaf (dégen yer) diki qewmini (Allah ning azabidin) agahlandurdi, uningdin (yeni hudtin) ilgiri we uningdin kéyin nurghun peyghemberler ötti. U (yeni hud) (qewmini agahlandurup) éytti: «siler peqet Allah ghila ibadet qilinglar, men heqiqeten silerning (Allah tin gheyriyge ibadet qilsanglar) büyük künning azabigha qélishinglardin qorqimen» [21]. Ular: «(i hud!) Sen bizni ilahlirimizdin tosqili keldingmu? Eger sen (sözüngde) rastchillardin bolsang, bizge bizni qorqutqan azabni keltürgin» dédi [22]. U: «(silerge azabning qachan kélishini) peqet Allah bilidu, men silerge ewetilgen nersini tebligh qilimen we lékin men silerni nadan qewm körimen» dédi [23]. Ular özlirining wadisigha sürülüwatqan bulutni körüp: «mana bu bizge yamghur yaghdurghuchi buluttur» déyishti. (hud éytti) «undaq emes, u siler baldurraq ishqa éshishini telep qilghan nersidur, u bir boran bolup, uning ichide qattiq azab bar [24]. U perwrdigarining bir emri bilen hemme nersini halak qilidu» (yeni boran kélip ularni halak qildi), shuning bilen ularning jaylirining (yeni turghan makanlirining izidin) bashqa nerse körünmeydighan bolup qaldi, gunahkar qewmni mushundaq jazalaymiz [25]. Biz ularni (yeni ad qewmini) (pul mal, küch quwwet jehette) silerni qadir qilmighan nersilerge qadir qilduq. (ularning shu németlerge shükür qilip, bu arqiliq németlerni bergüchi Allah ni tonushi üchün) ulargha qulaq, köz, qelblerni berduq, ular Allah ning ayetlirini inkar qilghanliqliri üchün, ularning qulaqliri, közliri, dilliri ulardin (Allah ning azabidin) héch nersini dep’i qilmidi, ular mesxire qilghan azab ulargha nazil boldi [26]. (i mekke ahalisi!) Biz heqiqeten silerning etrapinglardiki sheherlerni halak qilduq, ularni (kufridin) yansun dep ayetlerni tekrar bayan qilduq [27]. (ulargha azab kelgende) ularning xudagha yéqin qilidu dep Allah tin bashqa tutqan mebudliri ulargha némishqa yardem qilmidi? Belki ularning mebudliri ghayib boldi, bu (yeni butlar bizni xudagha yéqin qilidu dégen sözi) ularning oydurmisidur we (Allah qa) chaplighan bohtanliridur [28]. (i muhemmed!) Öz waqtida bir türküm jinlarni sanga qur’an tingshashqa ewettuq, ular qur’an tilawitige hazir bolghanda (bir birige): «jim turunglar» déyishti, qur’an tilawet qilinip bolghandin kéyin ular öz qewmige agahlandurghuchi bolup qaytishti [29]. Ular éytti: «i qewmimiz! Heqiqeten biz musadin kéyin nazil bolghan, uningdin ilgiriki kitablargha uyghun kélidighan, heq din’gha we toghra yolgha bashlaydighan kitabni (yeni qur’anni) tingshiduq» [30]. «i qewmimiz! ALLAH qa dewet qilghuchi (yeni muhemmed eleyhissalam) ning dewitini qobul qilinglar we Allah qa iman éytinglar, Allah bezi gunahlarni meghpiret qilidu, silerni qattiq azabtin saqlaydu» [31]. Kimki Allah qa (iman éytishqa) dewet qilghuchining (yeni resulullahning) dewitini qobul qilmisa, azabtin qéchip qutulalmaydu, Allah tin bashqa (uni Allah ning azabidin saqlighuchi) yardemchiler bolmaydu, ular (yeni resulullahning dewitini qobul qilmighuchilar) op’ochuq gumrahliqtidur [32]. Ular (yeni ölgendin kéyin tirilishni inkar qilghuchi kuffarlar) bilmemduki, asmanlarni we zéminni yaratqan we ularni yaritishta charchap qalmighan Allah ölüklerni tirildürüshke qadir emesmu? Durus, u heqiqeten her nersige qadirdur [33]. Kapirlar dozaxqa toghrilinidighan künde (ulargha): «bu (yeni siler tétiwatqan azab) rast emesmu? » (déyilidu) ular: «perwerdigarimiz bilen qesemki, elwette rasttur» deydu, Allah (ulargha): «kapir bolghanliqinglar tüpeylidin azabni tétinglar» deydu [34]. (i muhemmed!) Sen (mushriklarning salghan japasigha) iradilik peyghemberler sewr qilghandek sewr qilghin, ulargha bolidighan azabqa aldirap ketmigin. Ular (axirette) wede qilin’ghan azabni körgende, (ular dunyada) goya kündüzde bir demla turghandek hés qilidu, (bu qur’an silerge) teblighdur, peqet pasiq qewmla halak qilinidu [35].

47 süre muhemmed medinide nazil bolghan, 38 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Kapir bolghan we (kishilerni) Allah ning yolidin tosqanlarning (yaxshi) emellirini Allah bikar qiliwétidu [1]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarning, muhemmedke nazil qilin’ghan qur’an’gha qur’an ularning perwerdigari teripidin kelgen heqiqettur – iman éytqanlarning gunahlirini Allah öchürüp tashlaydu, ularning halini yaxshilaydu (shuning bilen ülar gunah qilmaydu) [2]. Bu shuning üchündurki, kapirlar batilgha (yeni sheytan’gha) egeshti, möminler bolsa, perwerdigari teripidin kelgen heqiqetke (yeni qur’an’gha) egeshti, Allah insanlargha ularning ehwalini shundaq bayan qilidu [3]. Siler kuffarlargha (jeng meydanida) uchrashqan chéghinglarda, ularni öltürünglar, siler ularni qirip (meghlup qilip, ularda silerge qarshiliq körsitidighan küch qalmighan chaghda ularni öltürüshtin toxtap), ularni esir élinglar, andin ularni éhsan qilish yüzisidin qoyup béringlar, yaki fidiye élip qoyup béringlar, taki urush özining éghir yükini tashlighan’gha qeder (yeni urush toxtighan’gha qeder) ish mana shundaqtur. Eger Allah xalisa elwette (silerni urushqa teklip qilmastinla) ularni jazalighan bolatti, lékin Allah bezinglarni bezinglar bilen sinash üchün (yeni imaninglarni sinash üchün jihadqa emr qildi), Allah ning yolida öltürülgenlerning (yeni shéhitlerning) emellirini Allah bikar qiliwetmeydu [4]. ALLAH ularni hidayet qilidu we halini yaxshilaydu [5]. ALLAH ülarni jennetke kirgüzidu, Allah uni ulargha tonutti (yeni jennetke kirgen adem özining u yerdiki jayini ilgiri körgendekla bilidu) [6]. I möminler! Siler Allah qa (yeni Allah ning dinigha) yardem bersenglar, Allah silerge (düshmininglargha qarshi yardem béridu, qediminglarni (urush meydanlirida) berqarar qilidu [7]. Kapirlarni Allah halak qilidu, ularning (yaxshi) emellirini bikar qilidu [8]. Bu shuning üchündurki, ular Allah nazil qilghan kitabni (yeni qur’anni) yaman körüsh bilen, özlirining emellirini berbat qildi [9]. Ular zéminda seyr qilip ilgirikilerning aqiwitining qandaq bolghanliqini küzetmidimu? ALLAH ularni halak qildi. (mekke) kapirlirimu shundaq aqiwetke qalidu [10]. Bu shuning üchündurki, Allah möminlerning medetkaridur, kapirlargha medetkar yoqtur [11]. Shübhisizki, Allah iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarni astidin östengler éqip turidighan jennetlerge kirgüzidu, kapirlar (hayati dunyada uning lezzetliridin) behrimen bolidu we chaharpaylardek yep ichidu, (axirette) ularning jayi dozax bolidu [12]. Séni heydep chiqarghan sheherning (yeni mekkining) ahalisidin küchlük bolghan nurghun sheherlerning ahalisini halak qilduq, ulargha héch qandaq yardem qilghuchi bolmidi [13]. Perwerdigari teripidin bolghan roshen delillerge asaslan’ghan adem (yeni mömin) özining yaman emeli chirayliq körsitilgen we nepsi xahishlirigha egeshken ademge (yeni kapirgha) oxshamdu? [14]. Teqwadarlargha wede qilin’ghan jennetning süpiti shuki, u yerde renggi özgermigen sudin östenglar, temi özgermigen süttin östenglar, ichküchilerge lezzet béghishlaydighan meydin östenglar we sap heseldin östenglar bolidu, ulargha jennette behrimen bolidighan türlük méwiler bolidu we perwerdigari teripidin meghpiret bolidu, (mundaq teqwadarlar) dozaxta menggü qalidighan, qaynaqsu bilen sughirilip (qiziqliqidin) ücheyliri pare pare qilinidighanlar bilen oxshashmu? [15]. Ulardin (yeni munapiqlardin) bezi kishiler séning sözüngge qulaq salidu, ular séning yéningdin chiqqanda, ilim bérilgen kishilerge (yeni sahabilerning ölimalirigha mesxire qilish yüzisidin): «baya u (yeni muhemmed) néme dédi?» deydu, ene shular Allah dillirini péchetliwetkenlerdur, nepsi xahishlirigha egeshkenlerdur [16]. Hidayet tapqanlarni Allah téximu hidayet qilidu, ulargha teqwadarliqning mukapatini béridu [17]. Ular (yeni mekke kuffarliri) peqet qiyametning ulargha tuyuqsiz kélishinila kütidu, shübhisizki, qiyametning alametliri keldi, ulargha qiyamet kelgende ular qandaqmu wez nesihet alidu (yeni bu chaghda wez nesihet alghanliqining paydisi bolmaydu [18]. Bilginki, Allah tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, gunahing üchün, er ayal möminler üchün meghpiret tiligin, Allah silerning (bu dunyadiki) herikitinglarni we (axirettiki) jayinglarni bilidu (shunga axiretlik üchün teyyarlininglar) [19]. Möminler (jihadni telep qilish yüzisidin): «némishqa (jihad emri qilin’ghan) birer süre nazil qilinmidi?» deydu, jihad zikri qilin’ghan éniq süre nazil qilin’ghanda, dillirida késel barlar (yeni munapiqlarning) sanga ölüm aldida (ölümdin qorqup) aylinip ketken ademdek qarawatqanliqini körisen, (i muhemmed!) (ularning sanga) ita’et qilishi we chirayliq söz qilishi ular üchün elwette yaxshi idi, urush qarar qilin’ghan chaghda, ular Allah qa sadiq bolushsa elwette ular üchün yaxshi idi [20 21]. Siler (islam) din yüz örüsenglar zéminda buzghunchiliq qilarsilermu we sile rehimni üzüp qoyarsilermu? [22]. Ene shundaq kishilerni Allah rehmitidin yiraq qildi, ularni (heqni anglashtin) gas qildi, (hidayet yolini körüshtin) kor qildi [23]. Ular (heqni tonush üchün) qur’anni pikir qilmamdu? Belki ularning dillirida qulup bar (shunga ular chüshenmeydu) [24]. Toghra yol éniq bolghandin kéyin arqisigha qaytiwalghanlar (yeni imandin kufrigha qaytqanlar)gha (ularning bu ishini) sheytan chirayliq körsetti, (sheytan arzu we ejelning uzunluqi bilen) ularning könglini tindurdi [25]. Bu (yeni sheytanning ularni azdurushi) shuning üchündurki, ular Allah nazil qilghan nersini yaman körgen kapirlargha: «biz bezi ishlarda silerge ita’et qilimiz» dédi, Allah ularning sirlirini bilidu [26]. (azab) perishtiliri ularning yüzlirige we arqilirigha urghan halda ularning janlirini éliwatqanda (ularning hali) qandaq bolidu? [27]. Bu (azab) shuning üchündurki, ular Allah ni derghezep qilidighan nersilerge egeshti, Allah ning raziliqini (yeni Allah ni razi qilidighan ishlarni) yaqturmidi, shuning bilen Allah ularning emellirini bikar qildi [28]. Dillirida késel barlar (yeni munapiqlar) Allah özlirining (islamgha bolghan) düshmenlikini ashkarilimaydu dep oylamdu? [29]. Eger biz xalisaq, ularni choqum sanga bildürettuq, choqum ularning simasidin tonuyttung, sen elwette sözining uslubidin ularni tonuysen, Allah silerning emelliringlarni bilip turidu [30]. Biz silerni elwette (jihadqa emr qilish we musheqqetlik ishlargha teklip qilish bilen) sinaymiz, taki silerning ichinglardin (Allah ning yolida) jihad qilghuchilarni we (jihadning musheqqetlirige) chidashliq bergüchilerni bilgen’ge, sirliringlardin waqip bolghan’gha qeder [31]. Shübhisizki, kapir bolghanlar, (kishilerni) Allah ning yolidin tosqanlar, toghra yol (yeni resulullahning heq ikenliki) éniq bolghandin kéyin peyghember bilen düshmenleshkenler Allah qa qilche ziyan yetküzelmeydu, Allah ularning (sediqe bergen’ge oxshash) emellirini bikar qilidu (shuning bilen axirette uning sawabigha érishelmeydu) [32]. I möminler! ALLAH qa ita’et qilinglar, peyghemberge ita’et qilinglar, emelliringlarni (kufri, nifaq we riya bilen) bikar qiliwetmenglar [33]. Shübhisizki, kapir bolghan we (kishilerni) Allah ning yolidin tosqanlar, andin kapir piti ölgenlerni Allah hergiz meghpiret qilmaydu [34]. (kapirlar bilen jeng qilghan chéghinglarda) boshap qalmanglar, (kapirlarni) sülhke chaqirmanglar, halbuki, siler ghaliptursiler, Allah siler bilen birgidur, Allah hergiz emelinglarning (sawabini) kémeytiwetmeydu [35]. Dunya tirikchiliki peqet oyun we tamashadin ibarettur, eger siler iman éytsanglar we teqwadarliq qilsanglar (Allah) silerge ejringlarni béridu, mal mülkünglarning hemmisini (bérishni) sorimaydu (peqet zakatni bérishinglarni soraydu) [36]. Eger u silerdin mal mülkünglarni jiddi sorisa, béxilliq qilisiler, bu béxilliq silerning (islamgha bolghan) adawitinglarni ashkarilaydu [37]. Siler shundaq kishilerslerki, Allah ning yolida (pul mal) serp qilishqa chaqirilsanglar, silerning aranglarda béxilliq qilidighanlar bar, kimki béxilliq qilidiken, u özining ziyini üchün béxilliq qilidu, Allah (silerning mal mülkünglardin) bihajettur, siler bolsanglar (Allah qa) mohtajsiler, eger siler (Allah ning ta’itidin) yüz örüsenglar, Allah silerning ornunglargha bashqa bir qewmni almashturidu, ular silerge oxshash bolmaydu (belki Allah qa ita’et qilidu) [38].

48 süre fetih medinide nazil bolghan, 29 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

ALLAH ning séning ilgiriki we kéyinki gunahliringni kechürüshi üchün, sanga bergen némitini mukemmelleshtürüshi üchün, séni toghra yolgha bashlishi üchün, sanga küchlük yardem bérishi üchün, sanga biz heqiqeten roshen ghelibe ata qilduq [13]. Möminlerning imanigha iman qoshulushi üchün, Allah ularning dillirigha temkinlikni chüshürdi, asmanlarning we zéminning (perishtilerdin, jinlardin, haywanlardin we tebi’et hadisiliridin bolghan) qoshunliri Allah ningdur, Allah (xelqning ehwalini) bilip turghuchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [4]. (möminlerning dillirigha Allah ning temkinlik chüshürüshi) er ayal möminlerni astidin östengler éqip turidighan, ular menggü qalidighan jennetlerge kirgüzüshi üchündur, Allah ning ularning gunahlirini kechürüshi üchündur, Allah ning dergahida, bu zor muweppeqiyettur [5]. (möminlerning dillirigha Allah ning temkinlik chüshürüshi) munapiq we munapiqelerge, mushrik we mushrikelerge azab qilish üchündur, ular Allah qa qarita (Allah peyghembirige we möminlerge yardem) bermeydu deydighan yaman oylarda boldi, (ular möminlerge yetsun dégen) halaket ularning özlirige yétidu. ALLAH ulargha ghezep qildi, ularni rehmitidin yiraq qildi, ulargha jehennemni teyyarlidi, jehennem némidégen yaman jay! [6]. Asmanlarning we zéminning qoshunliri Allah ningdur, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [7]. Biz heqiqeten séni (qiyamet küni xelqqe) guwahliq bergüchi, (möminlerge jennet bilen) xush xewer bergüchi, (kapirlarni azabtin) agahlandurghuchi qilip ewettuq [8]. Silerning Allah qa we uning peyghembirige iman éytishinglar üchün, uni (yeni peyghemberni) ulughlishinglar we hörmetlishinglar üchün, etigende we axshamda tesbih éytishinglar üchün (biz peyghemberni ewettuq) [9]. Shübhisizki, (i muhemmed! Hudeybiyide) sanga (rizwan) bey’itini qilghanlar (heqiqette) Allah qa bey’et qilghan bolidu, Allah ning qoli ularning qolining üstididur (yeni Allah ularning qilghan bey’itini körüp turghuchidur, Allah ularni bey’et qilghanliqi üchün mukapatlaydu), kimki ehdini buzidiken, ehdini buzghanliqining zéyini uning özige bolidu, Allah bilen qilghan ehdisige wapa qilghanlargha Allah büyük ejir ata qilidu [10]. (hudeybiyige chiqmay) qélip qalghan (munapiq) e’rabilar sanga: «biz mallirimiz, bala chaqilirimiz bilen bolup qélip (sen bilen chiqalmiduq), biz üchün meghpiret telep qilghin» deydu, ularning tili bilen éytqini dilidiki söz emes (yeni ular yalghan özre éytidu). Éytqinki, «eger Allah silerge birer ziyanni yaki paydini irade qilsa, kim siler üchün Allah ning aldida birer nersige dal bolalaydu? (yeni kim silerdin Allah ning xahishi we qazasini tosiyalaydu?) Undaq emes (yeni ish siler oylighandek emes), Allah silerning qilmishinglardin toluq xewerdardur [11]. Belki siler, peyghember we möminler a’ilisige menggü qaytmaydu, dep guman qildinglar, bu (gumrahliq) dilliringlarda chirayliq tuyuldi, siler yaman gumanda (yeni ular öltürülüp birimu saq qaytmaydu deydighan oyda) boldunglar, siler halak bolghuchi qewm boldunglar» [12]. Kimki Allah qa we uning peyghembirige ishenmeydiken (u kapirdur), shübhisizki, biz kapirlargha dozaxni teyyarliduq [13]. Asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur, Allah xalighan ademge meghpiret qilidu, xalighan ademge azab qilidu, Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [14]. (hudeybiyige chiqmay) qélip qalghanlar ghenimet élish üchün chiqqan waqitlirida: «bizmu siler bilen chiqayli» deydu, ular Allah ning (xeyber ghenimitini hudeybiyige chiqqanlargha xas qilghanliqtin) ibaret sözini özgertmekchi bolidu. (ulargha) éytqinki, «biz bilen chiqishinglargha hergiz bolmaydu, Allah ilgiri mushundaq dégen». Ular: «undaq emes (yeni Allah undaq démigen), siler bizge heset qiliwatisiler» deydu. Undaq emes, ular (Allah ning kalamini) peqet yüzegine chüshinidu [15]. (hudeybiyige chiqmay) qélip qalghan e’rabilargha: «siler jenggiwar bir qewm bilen (urushushqa) chaqirilisiler, yaki ular (urushsizla) musulman bolidu (ular bilen urushmaysiler), eger siler (buyruqqa) boysunsanglar, Allah silerge chirayliq ejir ata qildu, eger siler ilgiri qélip qalghandek, yene qélip qalsanglar, Allah silerge qattiq azab qilidu» dégin [16]. (jihadqa chiqmisa) emagha gunah bolmaydu, tokurghimu gunah bolmaydu, késelgimu gunah bolmaydu, kimki Allah qa we uning peyghembirige ita’et qilidiken, uni Allah astidin östengler éqip turidighan jennetlerge kirgüzidu, kimki (özrisiz jihadtin) bash tartidiken, Allah uni (dunyada xorluq bilen, axrette ot bilen) qattiq azablaydu [17]. ALLAH möminlerdin heqiqeten razi boldi, (i muhemmed!) Öz waqtida ular (hudeybiyide) derex (sayisi) astida sanga bey’et qildi. ALLAH ularning dilidikini (yeni rastliq bilen wapani) bilidu, Allah ulargha (ular bey’et qiliwatqanda) temkinlik chüshürüp berdi we ularni yéqin ghelibe (yeni xeyberning pethi qilinishi) bilen we ular alidighan nurghun ghenimetler bilen mukapatlidi. ALLAH ghaliptur, hékmet bilen ish qilghuchidur [18 19]. ALLAH siler alidighan nurghun ghenimetlerni silerge wede qildi, buni (yeni xeyberning ghenimitini) hemmidin burun ata qildi, silerni düshmenlerning qol sélishidin saqlidi, (ghenimetler, mekkining pethi qilinishi, mesjidi heremgha kirish) möminlerge nishan bolup qélishi üchün we silerni toghra yolgha bashlash üchün (Allah shundaq qildi) [20]. ALLAH yene öz küchünglar bilen qolgha keltürelmeydighan, Allah (uning silerge muyesser bolidighanliqini) toluq bilgen bir ghenimet (yeni mekkining pethi qilinishi) ni (silerge muyesser qildi). ALLAH her nersige qadirdur [21]. Eger kapirlar siler bilen (hudeybiyide) urushsa, elwette, arqisigha qarap qachatti, andin (özlirige) héch ige we yardemchi tapalmaytti [22]. Bu (yeni kapirlarni meghlup qilish, möminlerni ghelibe qildurush) Allah ning ilgiridin tartip tutup kéliwatqan yolidur, Allah ning yolida héchqandaq özgirish tapalmaysen (yeni Allah ning tutqan yoli özgermeydu) [23]. ALLAH ularni silerge qol sélishtin tosti hemde ular üstidin ghelibe qilghininglardin kéyin, mekkining ichide (yeni hudeybiyide) silerni ulargha qol sélishinglardin tosti, Allah qildighan ishinglarni körüp turghuchidur [24]. Ular kapir boldi, siler mesjidi heremdin we tutup turulghan qurbanliqning öz jayigha yétishidin tosti, (mekkide) siler bilmeydighan er ayal möminler bolup, siler bilmestin ularni öltürüp qoyush bilen gunahqa giriptar bolushunglarning xewpi bolmisa idi (elwette Allah mekkige kirishinglargha ruxset qilatti we silerni kapirlargha musellet qilatti), Allah xalighan ademni rehmiti (da’irisige) kirgüzüsh üchün (silerni mekkini pethi qilishtin tosti), eger ular ayrilsa (yeni möminler kapirlardin ayrilsa), ularning arisidiki kapirlarni qattiq azab bilen azablayttuq [25]. Kapirlar qiziqqanliqini – jahiliyet dewrining qiziqqanliqini – dillirigha pükken chaghda, Allah peyghembirige we möminlerge temkinlikni chüshürdi. Ulargha teqwa kelimisini (yeni kelime tewhidni) ixtiyar qildi. Möminler teqwa kelimisige eng layiq idi we uning ehli idi, Allah her nersini bilgüchidur [26]. ALLAH peyghembirige, heq rewishte, heqiqiy rast chüsh körsetti. (i muhemmed! Sen we sahabiliring) xuda xalisa (düshmendin) emin bolghan, (beziliringlar) bashliringlarni chüshürgen we (beziliringlar) qirqighan halda, qorqmay choqum mesjidi heremgha kirisiler, Allah (sülhtiki) siler bilmeydighan (paydini) bilidu. ALLAH buningdin burun (silerge) yéqin bir ghelibini (yeni xeyberning pethisini muyesser) qildi [27]. ALLAH heq dinni pütün dinlardin üstün qilish üchün, peyghembirini hidayet bilen we heq din bilen ewetti (muhemmed eleyhissalamning Allah ning peyghembiri ikenlikige) guwahliq bérishke Allah yéterliktur [28]. Muhemmed Allah ning resulidur, uning bilen birge bolghan möminler kuffarlargha qattiqtur, öz’ara köyümchandur, ularni ruku qilghan, sejde qilghan halda körisen. Ular Allah ning pezlini we raziliqini tileydu, ularning yüzliride sejdining esiridin nishanlar bar, ene shu ularning tewrattiki süpitidur, ularning injildiki süpiti bolsa (ular) shax chiqarghan, küchlinip chongayghan, andin öz gholi bilen öre turghan, boluqluqi we körkem körünüshi bilen, déhqanlarni memnun qilghan bir zira’etke oxshaydu, (möminlerni mundaq zira’etke oxshitish) kuffarlarni xapa qilish üchündur, Allah ularning ichidin iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlargha meghpiret we katta ejir wede qildi [29].

49 süre hujurat medinide nazil bolghan, 18 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

I möminler! Siler Allah ning we Allah ning peyghembirining aldida (héchqandaq bir ishni we sözni) aldi bilen qilmanglar, Allah tin qorqunglar, Allah heqiqeten (sözünglarni) anglap turghuchidur, (niyitinglarni we ehwalinglarni) bilip turghuchidur [1]. I möminler! (resulullahqa söz qilghan chéghinglarda) awazinglarni peyghemberning awazidin yuqiri qilmanglar, siler bir biringlar bilen (towlap) yuqiri awazda sözleshkendek, peyghemberge (towlap) yuqiri awazda söz qilmanglar, (undaq qilsanglar) özliringlar tuymastin, (qilghan yaxshi) emelliringlar bikar bolup kétidu [2]. Shübhisizki, resulullahning yénida pes awazda gep qilghanlarning dillirini Allah teqwa üchün sinighan, ular meghpiretke we katta sawabqa (yeni jennetke) érishidu [3]. Shübhisizki, séni hujrilar (yeni pak ayalliringning turalghu jayliri) arqisidin towlaydighanlarning tolisi eqilsiz kishilerdur [4]. Sen ularning aldigha chiqqininggha qeder ular sewr qilip turushsa, ular üchün elwette yaxshi bolatti, Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [5]. I möminler! Eger silerge bir pasiq adem birer xewer élip kelse, (ishning heqiqitini) bilmestin birer qewmni renjitip qoyup, qilmishinglargha pushayman qilip qalmasliqinglar üchün, (u xewerni) éniqlap körünglar [6]. Bilinglarki, ichinglarda resulullah (yeni Allah ning peyghembiri) bar, eger u nurghun ishlarda silerge ita’et qilidighan bolsa, choqum qiyin ehwalda qalattinglar, lékin Allah silerge imanni qizghin söygüzdi we uni dilinglarda körkem qildi, silerge pisqini, kufrini we gunahni yaman körsetti, ene shular Allah ning pezli we némiti bilen toghra yolda bolghuchilardur. ALLAH hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [78]. Eger möminlerdin ikki guruh urushup qalsa, ularning arisini tüzep qoyunglar, eger ularning biri ikkinchisige tajawuz qilsa, tajawuz qilghuchi taki Allah ning hökmige qaytqan’gha qeder (yeni tajawuzini toxtatqan’gha qeder) uning bilen urushunglar, eger ular (Allah ning emrige) qaytsa, ularning arisini (héchbir terepke yan basmastin) adilliq bilen tüzep qoyunglar, (hemme ishta) adil bolunglar, Allah heqiqeten adillarni dost tutidu [9]. Möminler heqiqeten (dinda) qérindashlardur, (urushup qalsa) qérindashliringlarning arisini tüzenglar, rehmetke érishishinglar üchün, Allah tin qorqunglar [10]. I möminler! Bir qewm yene bir qewmni (yeni bir jama’e yene bir jama’eni, bir adem yene bir ademni) mesxire qilmisun, mesxire qilin’ghan qewm (Allah ning neziride) mesxire qilghuchi qewmdin yaxshiraq bolushi mumkin, silerning aranglardiki ayallarmu öz’ara mesxire qilishmisun, mesxire qilin’ghuchi ayallar (Allah ning dergahida) mesxire qilghuchi ayallardin yaxshiraq bolushi mümkin, bir biringlarni eyiblimenglar, bir biringlarni yaman leqem bilen chaqirmanglar, imandin kéyin pisqi bilen atash (yeni möminni pasiq) dep atash némidégen yaman! (mundaq nehyi qilin’ghan ishlardin) tewbe qilmighanlar zalimlardur [11]. I möminler! Nurghun gumanlardin saqlininglar (yeni a’ilidikiliringlargha we kishilerge gumanxorluq qilmanglar), bezi gumanlar heqiqeten gunahtur, (möminlerning eyibini) izdimenglar, bir biringlarning gheywitini qilmanglar, silerning biringlar ölgen qérindishinglarning göshini yéyishni yaqturamsiler? Uni yaqturmaysiler Allah tin qorqunglar Allah (tewbeqilghuchilarning qilghan) tewbisini bekmu qubul qilghuchidur, (ulargha) nahayiti méhribandur [12]. I insanlar! Silerni biz heqiqeten bir er, bir ayaldin, (adem bilen hewwadin ibaret)bir ata bir anidin yarattuq öz ara tonushushunglar üchün silerni nurghun millet we uruq qilduq, heqiqeten eng teqwadar bolghanliringlar Allah ning dergahida eng hörmetlik hésablinisiler (yeni kishilerning bir biridin artuq bolushi neseb bilen emes, teqwadarliq bilen bolidu), Allah heqiqeten hemmini bilgüchidur, hemmidin xewerdardur [13]. E’rabilar: «iman éyttuq» deydu, (ulargha) éytqinki, «(téxi) iman éytmidinglar we lékin siler boysunduq denglar, iman téxi dilinglargha kirmidi, eger siler Allah qa we uning peyghembirige ita’et qilsanglar, Allah silerning emelinglardin héch nersini kémeytiwetmeydu, Allah heqiqeten(möminlerge) nahayiti meghpiret qilghuchidur, (ulargha) nahayiti méhribandur [14]. Shübhisizki, (heqiqy) möminler Allah qa we uning peyghembirige iman keltürgen, andin (imanida) shek keltürmigen, malliri bilen, janliri bilen Allah ning yolida jihad qilghanlardur, ene shular (iman dewasida) rastchillardur» [15]. (i muhemmed!) Éytqinki, «Allah qa dininglarni (yeni dininglarni dilinglarning testiq qilghanliqini) xewer qilamsiler? Halbuki, Allah asmanlardikini we zémindikini bilip turidu, Allah hemme nersini bilgüchidur» [16]. Ular sanga musulman bolghanliqini minnet qilidu, (ulargha) «siler manga musulman bolghanliqinglarni minnet qilmanglar, belki Allah silerni iman’gha hidayet qilghanliqini minnet qilidu, eger siler rast (mömin) bolsanglar» dégin [17]. ALLAH heqiqeten asmanlardiki we zémindiki gheyibni bilip turidu, Allah silerning qiliwatqan ishinglarni körüp turghuchidur [18].

50 süre qaf mekkide nazil bolghan, 45 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Qaf. Shereplik qur’an bilen qesem qilimen [1]. Belki ular (yeni mushriklar) öz ichidin ulargha bir agahlandurghuchi kelgenlikidin ejeblendi, kapirlar éytti: «bu qiziq ishtur [2]. Biz ölüp topa bolup ketkendin kéyin (tirilip ilgiriki halitimizge qaytamduq), bundaq qaytish (eqildin) yiraqtur» [3]. Ularni zéminning kémeytkinidin (yeni ularning jesetlirni yer yep ketkinidin) biz heqiqeten xewerdarmiz, bizning dergahimizda hemmini öz ichige alghan kitab (yeni lewhulmehpuz) bar [4]. Belki ular bolsa özlirige nazil qilin’ghan heqiqetni (qur’anni) inkar qildi, ular qalaymiqan halettidur [5]. Ular asmanni qandaq (tüwrüksiz) berpa qilghanliqimizgha, uni (yultuzlar bilen) bézigenlikimizge, uningda héchqandaq yochuq yoqluqigha qarimamdu? [6]. Yer yüzini (toghrisigha we uzunisigha sozup) keng yarattuq, yer yüzide (uning tewrep ketmesliki üchün) taghlarni qilduq we uningda türlük chirayliq ösümlüklerni östürduq [7]. ALLAH qa qaytquchi her bir bendige (Allah ning qudritini) körsitish üchün we (Allah ning ulughluqini) eslitish üchün (shundaq qilduq) [8]. Köktin (buluttin) mubarek suni chüshürduq, uning bilen baghlarni we ashliqlarni, égiz ösken, méwiliri sanjaq sanjaq bolup ketken xormilarni östürduq [9 10]. (ularning hemmisini) bendilerning rizqi üchün (östürduq), u su bilen ölük (yeni qaqas) zéminni tirildürduq, ölüklerning tirilishimu shuninggha oxshashtur [11]. Ulardin ilgiri (peyghemberlirini) inkar qilghanlar nuhning qewmi res ahalisi, semud (qewmi), ad (qewmi), pir’ewn, lutning qirindashliri, eyke ahalisi (yeni shu’eyb qewmi) tübbe qewmi idi, ularning hemmisi peyghemberlirni inkar qildi, shuning bilen méning azabim (ulargha) tégishlik boldi [1214]. (insanlarni) dslepte yaritishtin ajiz kelduqmu? Hergiz undaq emes) biz buningda ajizliq qilmighachqa, ölgendin kéyin tirildürüshtimu ajizliq qilmaymiz) ular yéngidin yaritilshqa (yeni qiyamette tirildürüshke) qarita gumandidur [15]. Biz heqiqeten insanni yarattuq, biz uning könglige kelgenni bilimiz, biz uning jan tomuridinmu yéqinmiz [16]. Insanning ong teripide we sol teripide olturup xatirileydighan ikki perishte bar, (insanning söz herikiti xatiriliniwatqan) waqitta, u qandaq bir sözni qilmisun, uning aldida haman perishte hazir bolup, küzitip turidu [1718]. Ölümning sekrati heqiqetni élip keldi (yeni axiretni inkar qilghuchi axiretning dehshitini éniq köridu), sen uningdin (yeni ölümdin) qachatting [19]. Sur chélinidu, ene shu (kuffarlargha) azab wede qilin’ghan kündur [20]. Her insan (mehshergahqa) kélidu, uning bilen (uni mehshergahqa) heydigüchi we (uning emelige) guwah bolghuchi (ikki perishte) bille kélidu [21]. Uninggha: «i insan! (dunyadiki chéghingda) bu (éghir kün) din gheplette iding, emdi perdengni sendin kötürwettuq, bügün közüng ötkürdur» déyilidu [22]. Uninggha mu’ekkel perishte: «mana bu (name emal) aldimda teyyardur» deydu [23]. (Allah ta’ala ikki perishtige xitab qilip) «heqqe qarshi yaxshiliqtin tosquchi, heddidin ashquchi, (din’gha) shek keltürgüchi, Allah qa bashqa mebudni shérik qilghuchi her bir kapirni dozaxqa tashlanglar, uni qattiq azabqa tashlanglar» (deydu) [2426]. Uning hemrahi (bolghan sheytan): «perwerdigarimiz! Men uni azdurmidim, lékin (u öz ixtiyari bilen) chongqur gumrahliqta boldi» (deydu) [27]. ALLAH: «méning aldimda munazirileshmenglar (bu yerde munazire payda bermeydu), silerni men aldin’ala (azabimdin) agahlandurghan idim, méning sözüm özgermeydu, men bendilerge zulum qilghuchi emesmen» deydu [2829]. U künde biz jehennemge: «toshtungmu?» deymiz, jehennem: «yene barmu» deydu [30]. Jennet teqwadarlargha yiraq bolmighan jaygha yéqinlashturulidu [31]. Mana bu (némettin) silerge wede qilin’ghan nersiler Allah ning (ta’itige) qaytquchi, (emrini) saqlighuchi her bir (bende) üchündur [32]. Kimki méhriban Allah ni körmey turup, uningdin qorqsa we tewbe qilghuchi qelb bilen kelse (ulargha) «jennetke amanliq bilen kiringlar, bu menggü qélish künidur» (déyilidu) [3334]. Jennette ulargha xalighan nersiler bar we bizning huzurimizda (ulargha) ziyade (németler) bar [35]. Biz ulardin (yeni qureysh kuffarliridin) ilgiri ulargha qarighanda küchlük bolghan nurghun ümmetlerni halak qilduq, ular (yeni shu ümmetler) her qaysi jaylarni kezdi, (ulargha) ölümdin qachidighan jay tépildimu? [36]. Buningda (heqiqet üstide pikir yürgüzidighan qelbke ige adem yaki (wez nesihetke) huzuriy qelb bilen qulaq salidighan adem üchün elwette wez nesihet bar [37]. Biz heqiqeten asmanlarni, zéminni we ularning arisidiki nersilerni alte künde yarattuq, biz héchqandaq charchap qalghinimiz yoq [38]. (i muhemmed!) Kapirlarning sözlirige sewr qilghin, kün chiqishtin ilgiri we kün pétishtin. Ilgiri perwerdigaringgha tesbih éytqin, hemdi éytqin [39]. Kéchide we sejdidin kéyin (yeni perz namazlarning arqisida) tesbih éytqin [40]. Nida qilghuchi (yeni israpil) yéqin jaydin nida qilidighan (yeni uning awazi hemmige oxshash yétidighan) künde (nidagha) qulaq salghin [41]. Ular heqni élip kélidighan awazni (yeni ikkinchi qétimliq surni) anglighan kün ene shu (kün qebrilerdin) chiqish künidur [42]. Biz heqiqeten kishilerni wapat qildurimiz we tirildürimiz, axir baridighan jay bizning dergahimizdur [43]. U künde yer yérilip ular (qebriliridin) téz chiqip kélidu, ene shu yighish bizge asandur [44]. Biz ularning (yeni qureysh kuffarlirining) éytidighan sözlirini obdan bilimiz, sen ularni (islamgha) zorlighuchi emessen, méning agahlandurushumdin qorqidighanlargha (qur’an bilen) wez nesihet qilghin [45].

51 süre zariyat mekkide nazil bolghan, 60 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

(tupraqni) sorighuchi shamallar bilen qesemki [1], (yamghurlarning) éghirliqini kötürgüchi bulutlar bilen qesemki [2], (su üstide) yinik mangghuchi kémiler bilen qesemki [3], ishni (yeni bendiler arisida riziqlarni, yurtlar arisida yamghurlarni) teqsim qilghuchi perishtiler qesemki [4], silerge wede qilin’ghan (sawab, azab, qiyamet qatarliq) lar elwette rasttur [5]. (yaxshi emellerni) mukapatlash, (yaman emellerni) jazalash choqum bolidighan ishtur [6]. Yolliri bar asman bilen qesemki, (peyghember heqqide) silerning sözünglar heqiqeten xilmuxildur [78]. (Allah ta’alaning ilmiy ezeliside hidayettin) buruwétilgen adem (qur’an’gha we muhemmed eleyhissalamgha iman keltürüshtin) buruwétilidu [9]. Kazzaplargha lenet bolsunki, ular jahaletke chömgen bolup (axiret ishidin) gheplettidur [1011]. Ular resulullahtin: «qiyamet qachan bolidu?» dep soraydu [12]. U bolsa u künde dozaxta azablinidighan kündur [13]. (dozaxqa mu’ekkel perishtiler ulargha) «silerge qilin’ghan azabni tétinglar, mana bu siler (dunyadiki chéghinglarda) aldiratqan nersidur» (deydu) [14]. Shübhisizki, teqwadarlar jennetlerde we (éqip turghan) bulaqlarning arisida bolidu [15]. Ular perwerdigari ata qilghan nersilerni qobul qilidu, ular buningdin ilgiri (yeni dunyadiki chaghda) yaxshi ish qilghuchilar idi [16]. Ular kéchisi az uxlaytti [17]. Ular seherlerde (perwerdigaridin) meghpiret tileytti [18]. Ularning pul mallirida sa’illar we (ippetlikidin sa’illiq qilmaydighan) mohtajlar hoquqqa ige idi (yeni ular sa’illargha we mohtajlargha sediqe qilatti) [19]. Zéminda we özünglarda Allah qa chin étiqad qilidighanlar üchün ) Allah ning qudritini we birlikini körsitidighan) nurghun alametler bar, (buni) körmemsiler [2021]. Asmanda silerning rizqinglar bar, silerge wede qilin’ghan sawab bar [22]. Asmanning we zéminning perwerdigari bilen qesemki, silerge wede qilin’ghan nerse özünglarning sözlewatqininglardek (yeni sözlishinglarning özünglargha éniq bolghinidek) heqtur [23]. (i muhemmed!) Sanga ibrahimning hörmetlik méhmanlirining xewiri yettimu? [24] öz waqtida ular ibrahimning yénigha kirip salam dédi, ibrahim salamni ilik aldi. (ichide) «natonush ademlerghu» dédi [25]. Shuning bilen u asta a’ilisige chiqip (pishurulghan) bir sémiz mozayni élip kirip ularning aldigha qoyup: «yémemsiler» dédi [2627]. (ularning tamaq yémigenlikini körüp) dilida ulardin qorqti, ular «qorqmighin (biz perwerdigaringning elchilirimiz)» dédi, ular ibrahimgha bilimlik bir oghul bilen xush xewer berdi [28]. Ibrahimning ayali süren sélip kélip (ejeblen’genlkidin özining) yüzini kachatlap: «men tughmas momay tursam (qandaq tughimen?)» dédi [29]. Ular: «perwerdigaring shundaq dédi. U heqiqeten hékmet bilen ish qilghuchidur, hemmini bilgüchidur» dédi [30]. Ibrahim: «i elchiler! Siler néme ish bilen ewetildinglar» dédi [31]. Ular: «biz heqiqeten bir gunahkar qewmni (halak qilish üchün) ewetilduq (yeni lut qewmining üstige laydin pishurulghan tash yaghdurush üchün ewetilduq) [32]. Ularning üstige perwerdigaringning dergahida (gunahi) heddidin ashquchilar üchün belge qoyulghan (yeni halak qilin’ghuchining ismi yézilghan), laydin pishurulghan tash yaghdurimiz» [3334]. (halak bolmisun dep lutning) shehiridiki möminlerni (sirtqa) chiqiriwettuq [35]. Biz u sheherdin musulmanlardin peqet bir a’ilinila taptuq [36]. U sheherde qattiq azabtin qorqidighanlar üchün nishan qaldurduq [37]. Musaning (qissisidimu) bir türlük alamet bar, öz waqtida uni biz pir’ewn’ge roshen delil bilen ewettuq [38]. Pir’ewn öz qoshuni bilen (imandin) yüz öridi, u: «(musa) séhirgerdur yaki mejnundur» dédi [39]. Pir’ewnni we uning qoshunini jazaliduq, ularni déngizgha tashliduq, pir’ewn eyiblen’güchidur [40]. Adning (qissisidimu) bir türlük alamet bar, öz waqtida ulargha yaman boranni ewettuq [41]. U (yeni boran) her qandaq nersining yénidin ötse, uni chirigen söngektek (titma talang) qiliwétetti [42]. Semudning (qissisidimu) bir türlük alamet bar, öz waqtida ulargha: «siler waqitliq paydilininglar» déduq [43]. Ular perwerdigarining emrige qarshi chiqti, ularni chaqmaq halak qildi, halbuki, ular (azabning chüshüwatqanliqini) közliri bilen körüp turatti [44]. Ular (azab chüshken waqitta) orunliridin turushqimu, özlirini qoghdashqimu qadir bolalmidi [45]. Ilgiri nuhning qewmini halak qilduq, ular heqiqeten pasiq qewm idi [46]. Asmanni qudret bilen berpa qilduq, biz heqiqeten qudretlikmiz [47]. Zéminni yayduq, biz némidégen yaxshi yayghuchimiz? [48]. Siler ibret élishinglar üchün her bir nersini jüp yarattuq [49]. (i muhemmed!) Éytqinki, «Allah terepke qéchinglar (yeni Allah qa iltija qilinglar), men heqiqeten silerge Allah teripidin (kelgen) ochuq agahlandurghuchimen [50]. Siler bashqa mebudni Allah qa shérik qilmanglar, men heqiqeten uning teripidin (kelgen) ochuq agahlandurghuchimen» [51]. Ulardin ilgiriki ümmetlermu shundaq idi, ulargha her peyghember kelsila ular (uni): «bir séhriger yaki bir mejnun» dédi [52]. Ular (peyghemberlerni inkar qilishni) bir birige tewsiye qilishqanmu? Hergiz undaq emes (yeni ular bir birige undaq tewsiye qilishqan emes) ular heddidin ashquchi qewmdur [53]. Ulardin yüz örügin, sen malamet qilin’ghuchi emessen [54]. Wez nesihet qilghin, wez nesihet möminlerge paydiliq [55]. Jinlarni, insanlarni peqet manga ibadet qilish üchünla yarattim [56]. Ulardin men riziq tilimeymen we ularning méni ozuqlandurushini tilimeymen [57]. ALLAH heqiqeten hemmige riziq bergüchidur, qudretliktur, (Allah ning) quwwiti artuqtur [58]. (özlirige) zulum qilghanlardin (azabtin) ötkenki (halak bolghan) dostlirining nésiwisidek nésiwisi bolidu, bular (azabimgha) aldiratmisun [59]. Kapirlargha wede qilin’ghan kündin kapirlargha way! [60].

52 süre tur mekkide nazil bolghan, 49 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Tur téghi bilen qesemki [1], ochuq qeghezge yézilghan kitab (yeni qur’an) bilen qesemki [23], beytulme’mur bilen qesemki [4], asman bilen qesemki [5], (qiyamet küni) ot bolup yandurulghan déngiz bilen qesemki [6], perwerdigaringning azabi choqum yüz bergüsidur [7]. Uninggha héch adem qarshi turalmaydu [8]. U künde asman qattiq tewreydu [9]. Taghlar qattiq seyr qilidu (yeni zéminning üstidin tozup yoqilip kétidu) [10]. U künde (peyghemberlerni) inkar qilghanlargha way! [11]. Ular (dunyada) ghepletke chömgenlerdur [12]. U künde ular dozaxqa qattiq ittirilidu [13]. (ulargha) «mana bu siler yalghan’gha chiqarghan dozaxtur» (déyilidu) [14]. (ulargha) «(közliringlar bilen körüp turuwatqan bu azab) séhirmu? Yaki siler körmeywatamsiler [15]. Dozaxqa kiringlar, (azabqa) meyli sewr qilinglar, meyli sewr qilmanglar, beribir silerge oxshash (chünki siler dozaxta menggü qalisiler), siler peqet qilmishinglarning jazasini tartisiler» (déyilidu) [16]. Teqwadarlar heqiqeten jennetlerde we német ichide bolidu [17]. Ular perwerdigari bergen nersiler bilen huzurlinidu, perwerdigari ularni dozax azabidin saqlaydu [18]. (ulargha) «qilghan emelliringlarning (mukapati) üchün köngüllük yenglar we ichinglar» (déyilidu) [19]. Ular qatar tizilghan textler üstide yölen’gen halda olturidu, shehla közlük hürlerni ulargha jüp qilip bérimiz [20]. Özliri iman éytqan, ewladlirimu egiship iman éytqanlarning ewladlirini ular bilen teng derijide qilimiz, ularning (yaxshi) emelliridin qilchimu kémeytiwetmeymiz, her adem özining qilmishigha mes’uldur [21]. Ular körüwatqan németning üstige yene (ularni) köngli tartqan méwe we köngli tartqan gösh bilen teminleymiz [22]. Ular jennette öz’ara (mey qachilan’ghan) jamlarni tutishidu, (mey ichish bilen) ulardin (bu dunyadikidek) bihude söz we gunah sadir bolmaydu [23]. Goya sedepning ichidiki göherdek (chirayliq) ghilmanlar ularni aylinip yürüp (ularning) xizmitini qilidu [24]. Ular (yeni ehli jennet) bir birige qariship parang sélishidu [25]. Ular éytidu: «biz heqiqeten (dunyadiki chaghda) a’ilimizde (Allah ning azabidin) qorqattuq [26]. ALLAH bizge merhemet qildi, bizni zeherlik azabtin saqlidi [27]. Biz heqiqeten ilgiri Allah qa ibadet qilattuq, Allah heqiqeten éhsan qilghuchidur, nahayiti méhribandur» [28]. (i muhemmed! Sen qur’an bilen qewmingge) wez nesihet qilghin, sen perwerdigaringning némiti bilen kahinmu emessen we mejnunmu emessen [29]. Ular éytidu: «u sha’irdur, biz uning zamanning hadisilirige (yoluqushini) kütimiz». (i muhemmed!) Éytqinki, «siler kütünglar, heqiqeten men siler bilen birge kütküchilerdinmen (yeni siler méning halak bolushumni kütsenglar, menmu silerning halak bolushunglarni kütimen)» [3031]. Ularning eqli ularni mushundaq (söz) qilishqa buyrumdu? Hergiz undaq emes, ular (kufrida) heddidin ashqan qewmdur [32]. Yaki ular: «(muhemmed qur’anni özi toqudi déyishemdu? Undaq emes, ular (qur’an’gha) ishenmeydu [33]. Eger (muhemmed uni toqudi dégen sözünglarda) rastchil bolsanglar, (tüzülüshte, güzellikte, bayanda) qur’an’gha oxshaydighan bir sözni keltürüp béqinglar [34]. Yaki ular yaratquchisiz yaritilghanmu? Yaki ular özliri yaratquchimu? [35] yaki ular asmanlarni we zéminni yaratqanmu? Belki ular (Allah ning birlikige) ishenmeydu [36]. Ularning yénida perwerdigarining xeziniliri barmu? Yaki ular (shey’ilerni xalighanche teserrup qilidighan) (ka’inatni) boysundurghuchimu? [37] yaki ularning (asman’gha chiqip) söz tingshaydighan shotisi barmu? Eger bolsa, ularning söz anglighuchisi ochuq bir pakitini keltürsun [38]. Yaki Allah ning qizliri, silerning oghulliringlar barmu? [39] yaki sen ulardin (dewiting üchün) heq sorap, shu ziyandin (ulargha) éghir yük artilip qélip (iman éytmamdu?) [40] yaki ularning yénida ilmi gheyb bolup (uningdin gheyb nersilerni) yéziwalamdu? [41] yaki ular sanga hiyle mikir ishlitemdu? Kapirlarning hiyle mikirliri meghlup bolidu [42]. Yaki ularning Allah tin bashqa mebudi barmu? Ularning shérik keltürgen (butliridin) Allah paktur [43]. Eger ular asmanning bir parchisi chüshüp ketkenlikini körse: «bu toplashqan buluttur» deydu [44]. Ularni halak qilidighan kün’giche terk etkin [45]. U künde ularning hiyle mikri héch nersige esqatmaydu, ulargha yardemmu qilinmaydu [46]. Ular uningdin (yeni axirettiki azabtin) burun (dunyadimu bir türlük azabqa duchar bolidu), lékin ularning tolisi (buni) bilmeydu [47]. Perwerdigaringning (ulargha bolidighan azabni texir qilish (hökmige sewr qilghin, sen heqiqeten bizning himayimizdidursen, (uyqudin) turghan waqtingda perwerdigaringgha tesbih éytqin, hemdi éytqin [48]. Kéchidimu, yultuzlar patqandin kéyinmu uninggha tesbih éytqin [49].

53 süre nejm mekkide nazil bolghan, 62 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Saqighan yultuzlar bilen qesemki [1], silerning hemrahinglar (yeni muhemmed eleyhissalam) gumrah bolmidi we yoldin adashmidi [2]. (u) öz nepsi xahishi boyiche sözlimeydu [3]. Peqet uninggha nazil qilin’ghan wehyinila sözleydu [4]. Wehiyni uninggha küchlük perishte (jibri’il) telim berdi [5]. Uning (yeni jibri’ilning) körünüshi chirayliq bolup, yuqiri upuqta (öz sheklide) turdi [67]. Andin u asta asta (muhemmed eleyhissalamgha) yéqinliship töwen’ge sanggilidi [8]. U (peyghember eleyhissalamgha) ikki yachaq miqdari yaki uningdinmu yéqinraq yéqinlashti [9]. ALLAH bendisige (jibri’il arqiliq tégishlik) wehyilerni wehiy qildi [10]. Uning körginini dili inkar qilmidi (yeni rast kördi) [11]. (i mushriklar jama’esi!) Uning körgenliri üstide uning bilen munazire qilishamsiler ? [12] u jibri’ilni heqiqeten ikkinchi qétim sidretulmunteha (derixining) yénida kördi [1314]. Bolsa sidretulmuntehaning yénididur [15]. (u) sidretulmuntehani (alemlerning perwerdigarining nuri) qaplighan chaghda (kördi) [16]. (peyghember) ning közi (ong solgha) buralmidi, (közlen’gen nersidin) ötüp ketmidi [17]. Shübhisizki, u perwerdigaringning (qudritini körsitidighan büyük alametlerni) kördi [18]. Éytip béqinglarchu! Lat, uzza we üchinchisi bolghan manatlar (Allah ta’aladek küch quwwetke igimu?) [1920]. (i mushriklar jama’esi!) (silerche yaxshi hésablan’ghan) oghul bala silerge xas bolup, (silerche yaman hésablan’ghan) qiz bala Allah qa xasmu? [21] undaqta bu adaletsiz teqsimattur [22]. Bu butlar peqet siler we ata bowanglar atiwalghan quruq namlardinla ibaret, Allah buni ispatlaydighan héchbir delil pakit chüshürgini yoq, ulargha perwerdigari teripidin shek shübhisiz hidayet (yeni peyghember we qur’an) kelgen turuqluq, ular peqet guman’ghila we nepsilirining xahishighila egishidu [23]. Insan némini arzu qilsa shu bolamdu [24]. Axiret we dunya Allah ning ilkididur (yeni dunya we axirettiki ishlarning hemmisi Allah ning xahishi boyiche bolidu) [25]. Asmanlarda nurghun perishtiler bolup, ularning shapa’iti héch nersige esqatmaydu, peqet Allah özi xalighan we razi bolghan ademge shapa’et qilishqa ruxset qilsila (andin) ularning shapa’iti esqatidu [26]. Shübhisizki, axiretke iman éytmaydighanlar perishtilerni (Allah ning qizliri dep) chishi jins nami bilen ataydu [27]. Ular mundaq atashta héchqandaq ilimge ige emes, ular peqet guman’ghila asaslinidu, guman dégen heqni ispatlashta héch nersige yarimaydu [28]. Bizning zikrimiz (yeni iman bilen qur’an) din bash tartqan, peqet dunya tirikchiliknila közligenlerdin yüz örügin [29]. Ularning ilimdin yetken yéri ene shu, shübhisizki, perwerdigaring özining yolidin azghan ademni obdan bilidu, hidayet tapqan ademnimu obdan bilidu [30]. Asmanlardiki we zémindiki nersilerning hemmisi Allah ning mülkidur, (Allah) yamanliq qilghanlarni qilmishlirigha qarap jazalaydu, yaxshiliq qilghanlar chirayliq mukapat béridu [31]. Ular chong gunahlardin we qebih ishlardin yiraq bolidu. Kichik gunahlar buningdin mustesna, heqiqeten perwerdigaringning meghpiriti kengdur, Allah silerni zémindin yaratqan chaghdiki (waqtinglardin tartip, ananglarning qorsaqliridiki bala) waqtinglardin tartip obdan bilidu, shuning üchün siler özünglarni pak hésablimanglar, Allah teqwadar bolghan ademni obdan bilidu [32]. (i muhemmed!) Imandin yüz örügen ademdin xewer bergin [33]. U (shert qilin’ghan maldin) azghina berdi, qalghinini bermidi [34]. Uning dergahida ilmiy gheyb bolup, u gheybni bilemdu? [35] u musaning we ibrahimning sehipiliridiki sözdin xewerdar bolmidimu? [36] ibrahim wapadar kishi idi, bir gunahkar adem yene birawning gunahini kötermeydu (yeni biraw bashqa birawning gunahi tüpeylidin jazagha tartilmaydu) [37 38]. Insan peqet özining ishligen ishining netijisini köridu [39]. Uning qilghan ishi kelgüside körülidu (yeni uning emeli qiyamet küni uninggha toghrilinidu) [40]. Andin uninggha toluq mukapat (yaki) toluq jaza bérilidu [41]. Hemmining axir baridighan jayi perwerdigaringning dergahidur [42]. ALLAH insanni küldüreleydu we yighlitalaydu [43]. ALLAH öltürüshke we tirildürüshke qadir [44]. ALLAH bir jüpni erkek bilen chishini yaratti [45]. Étilip chiqqan menidin (yaratti) [46]. (hésab üchün insanlarni) ikkinchi qétim yaritishni üstige aldi [47]. ALLAH insanni bay qilalaydu we memnun qilalaydu [48]. ALLAH shi’ra yultuzining perwerdigaridur [49]. U (yeni Allah) qedimki adni halak qildi [50]. Semudnimu (halak qildi, ulardin birinimu) qoymidi [51]. Ilgiri nuhning qewmini (halak qilghan idi), shübhisizki, ular téximu zalim, téximu serkesh idi [52]. Lud qewmining sheherlirini düm kömtüriwetti, uni (dehshetlik tashlar) qapliwaldi [53 54]. (i insan!) Perwerdigaringning qaysibir némitidin gumanlinisen? [55] bu (yeni muhemmed eleyhissalam) ilgiriki agahlandurghuchilarning jümlisidin bolghan bir agahlandurghuchidur [56]. Qiyamet yéqinlashti [57]. Uninggha Allah tin bashqa keship qilghuchi (yeni uning waqtini bilgüchi yaki uning azabini dep’i qilghuchi yoqtur [58]. (i mushriklar jama’esi!) Mesxire qilip bu qur’andin ejeblinemsiler? [59]. (uni anglighan chaghda) kölemsiler? Yighlamsiler? [60]. Siler ghapildursiler [61]. ALLAH qa sejde qilinglar we (uninggha) ibadet qilinglar [62].

54 süre qemer mekkide nazil bolghan, 55 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Qiyamet yéqinlashti, ay yérildi [1]. (qureysh kuffarliri) birer möjizini körsila (imandin) yüz örüp, bu «dawamlashquchi séhirdur» déyishidu [2]. Ular (peyghember eleyhissalamni) inkar qildi, nepsi xahishlirigha egeshti, (yaxshiliqtin ya yamanliqtin bolsun) her ish (shu ishning ehlini jennetke ya dozaxqa) orunlashturghuchidur [3]. Ular heqiqeten (qur’an) xewerliridin ibret élinidighan miqdarda nerse keldi [4]. Mukemmel hékmet keldi, (Allah ularni sheqi qilghanliqi üchün) ulargha agahlandurushlarning paydisi bolmaydu [5]. Ulardin yüz örügin, u künde chaqirghuchi (yeni israpil) qiyin ishqa (yeni hésabqa) chaqiridu (yeni sur chalidu) [6]. Ular (qorqunchtin) tikilip qariyalmighan halda goya tarilip ketken chéketkidek, qebriliridin chiqip kélidu [7]. Ular chaqirghuchining aldigha boyunlirini sozghan halda yügreydu, kapirlar: «bu qiyin kündur» deydu [8]. Ulardin burun nuhning qewmi inkar qildi, ular bendimizni (yeni nuhni) inkar qilip, mejnun dédi. U (din’gha dewet qilishtin) heywe bilen men’i qilindi [9]. U perwerdigaringgha: «heqiqeten men bozek qilindim, yardem qilghin» dep du’a qildi [10]. Asmanning derwazilirini qoyulup yaghquchi yamghur bilen échiwettuq [11]. Zémindin bulaqlarni étildurup chiqarduq, (Allah teqdir qilghan ularni gherq qilip halak qilish) ishigha bina’en, yamghur süyi bilen bulaq süyi (bir birige) qoshuldi [12]. Nuhni taxta we mixlar bilen yasalghan kémige salduq [13]. Kéme bizning himayimiz astida mangatti, inkar qilin’ghanni (yeni nuhni) mukapatlash üchün (nuhning qewmini gherq qilduq) [14]. Uni (yeni topan balasini) ibret qilip qaldurduq, ibret alghuchi barmu? [15] méning azabim we agahlandurushlirim qandaq iken! [16] heqiqeten biz qur’anni hipzi üchün asan qilduq, ibret alghuchi barmu? [17] ad qewmi (peyghembiri hudni) inkar qildi, méning azabim we agahlandurushlirim qandaq iken! [18] shübhisizki, ularni biz shumluqi üzülmeydighan shum künde soghuq boran ewetip (halak qilduq), boran kishilerni (orunliridin yulup kétetti, goya ular qomuriwétilgen xorma kötekliridek yatatti [1920]. Méning azabim we agahlandurushlirim qandaq iken! [21] biz heqiqeten qur’anni hipzi üchün asan qilduq, ibret alghuchi barmu? [22] semud agahlandurghuchilarni (yeni peyghemberlerni) yalghan’gha chiqardi [23]. Ular éytti: «arimizdiki (bizge oxshash) bir ademge egishemduq? (undaq qilsaq) u chaghda biz heqiqeten gumrahliqqa we sarangliqqa muptila bolimiz [24]. Arimizdin uninggha wehyi nazil qilindimu? Hergiz undaq emes, u yalghanchidur, mutekebbirdur» [25]. Ular ete (yeni axirette) kimning yalghanchi, mutekebbir ikenlikini bilidu [26]. Biz heqiqeten sinash üchün ulargha chishi tögini ewetimiz, (i salih) ularni (ularning néme qilarini) kütkin, (ularning eziyetlirige) sewr qilghin [27]. Suning ular bilen tögining arisida bölün’genlikini, qaysisining nöwiti kelse shuning hazir bolidighanliqini ulargha uqturup qoyghin [28]. Ular buradirini (tögini öltürüshke) chaqirdi. U qilichni élip tögini boghuzlidi [29]. Méning azabim we agahlandurushlirim qandaq iken! [30] shübhisizki, biz ulargha qattiq bir awazni ewetip (halak qilish bilen) ularni qotan yasighuchining tashlanduq shax shumbiliridek qiliwettuq [31]. Biz heqiqeten qur’anni hipzi üchün asan qilduq, ibret alghuchi barmu? [32]. Lutning qewmi agahlandurushlargha chinpütmidi [33]. Biz heqiqeten ularni tash yaghdurup (halak qilduq), peqet lutning teweliri buning sirtididur. Ularni némitimiz yüzisidin seherde qutuldurduq, shükür qilghuchini biz mushundaq mukapatlaymiz [3435]. Shübhisizki, lut ularni bizning jazalishimizdin agahlandurdi, ular agahlandurushlardin sheklendi [36]. Ular luttin méhmanlirini (yeni ademzat sheklide kelgen perishtilerni) (ular bilen liwate qilish üchün) qoghdimasliqni soridi. Ularning közlirini kor qiliwettuq, (ulargha) «azabimni we agahlandurushlirimni tétinglar» (déduq) [37]. Heqiqeten ulargha etigende da’imiy (yeni axiretning azabigha ulinip kétidighan) azab nazil boldi [38]. (ulargha): «méning azabimni we agahlandurushlirimni tétinglar» (déyildi) [39]. Biz heqiqeten qur’anni hipzi üchün asan qilduq, ibret alghuchi barmu? [40]. Shek shübhisizki, pir’ewn jama’esige agahlandurushlar keldi [41]. Ular bizning pütün ayetlirimizni yalghan’gha chiqardi, ularni ghalib, qudretlik halette turup halak qilduq [42]. (i ereb jama’esi!) Ular (yeni men halak qilghan ötkenki ümmetler) din silerning kuffarliringlar artuqmu? Yaki silerge samawi kitablarda (Allah ning azabidin) kechürüm qilinish barmu? [43] yaki ular «biz (muhemmed üstidin) ghalib qewmmiz» demdu? [44] (mushriklar) topi meghlup qilinidu, arqigha qarap qachidu [45]. Hergiz undaq emes (yeni ulargha bérilidighan azab bula emes), qiyamet ulargha (azab qilinish) wede qilin’ghan waqittur, qiyamet téximu qiyindur, téximu japaliqtur [46]. Gunahkarlar heqiqeten (dunyada) gumrahliqtidur, (axirette) dozaxtidur [47]. Ular dozaxta düm yatquzulup sorilidighan künde, (ulargha) «dozaxning azabini tétinglar» (déyilidu) [48]. Biz heqiqeten hemme nersini ölchemlik yarattuq [49]. (birer shey’ini yaratmaqchi bolsaq) bizning emrimiz peqet bir sözdur, (u) közni yumup achqanning ariliqida (orunlinidu) [50]. Biz heqiqeten (ötkenki ümmetlerdin kufrida) silerge oxshash bolghanlarni halak qilduq, ibret alghuchi barmu? [51] ularning qilghan (yaxshi we yaman) ishlirining hemmisi name emallirida mewjuttur [52]. Kichik ish, chong ishning hemmisi (lewhulmehpuzda) xatirilen’gendur [53]. Shübhisizki, teqwadarlar jennetlerde bolidu, (su, mey, hesel, süt) östengliridin behrimen bolidu [54]. (ular) qudretlik Allah ning dergahida köngüldikidek jayda bolidu [55].

55 süre rehman medinide nazil bolghan, 78 ayet.

Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen.

Méhriban Allah [1] qur’anni telim berdi (uni hipzi qilishni we chüshinishni asanlashturup berdi) [2], insanni yaratti [3]. Uninggha (meqsitini uqturush üchün) sözleshni ögetti [4]. Kün bilen ay (öz burjlirida) mu’eyyen hésab boyiche seyr qilidu [5]. Ot chöpler, del derexler sejde qilidu (yeni Allah ning iradisige boysunidu) [6]. ALLAH asmanni égiz yaratti. Ölchemde zulum qilmasliqinglar üchün, Allah tarazini békitti [78], ölchemde adil bulunglar, tarazida kem bermenglar [9]. Zéminni kishilerning (paydilinishi) üchün (yaypang) qildi [10]. Zéminda méwiler, boghunluq xormilar bar [11]. Samini bar danliq zira’etler, xush buy ösümlükler bar [12]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [13]. (Allah) insanni (yeni atanglar ademni) (chekse jaranglaydighan) sapaldek quruq laydin yaratti [14]. Jinlarni otning yalqunidin yaratti [15]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [16] u ikki meshriq (yeni kün bilen ayning patidighan ikki jayi) ning perwerdigaridur [17]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [18] u ikki déngizni (biri tatliq, biri achchiq) aqquzdi, ular uchrishidu [19]. Ularning arisida tosma bolup, bir birige qoshulup ketmeydu [20]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [21] ulardin merwayit bilen marjan chiqidu [22]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [23] déngizlarda qatnawatqan taghdek kémiler Allah ning ilkididur [24]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [25] zéminning üstidiki hemme yoqilidu [26]. Ezimetlik we keremlik perwerdigaringning zati menggü qalidu [27]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [28] asmanlardiki we zémindiki hemme Allah tin (medet we riziq) tileydu (yeni hemme Allah qa mohtajdur), Allah her küni bir halettidur (yeni Allah her waqit wujudqa chiqiridighan ishlar bilen bolup, ularni yaritip turidu, ehwallarni yéngilap turidu, mexluqatlarni peyda qilip turidu) [29]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [30] i insanlar we jinlar jama’esi! Silerdin (yeni silerning emelliringlardin) hésab élishqa yüzlinimiz [31]. (i insanlar! Jinlar!) Siler perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [32] i jinlar we insanlar jama’esi! Eger siler (Allah ning qazasidin qéchip) asmanlarning we zéminning chégriliridin ötüp kételisenglar, ötüp kétinglar, siler peqet quwwet bilen ötüp kételeysiler (lékin silerge mundaq quwwet qeyerdin kelsun) [33]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [34] (qiyamet küni) silerge qiziq otning yalquni we tütüni ewetilidu, siler özünglarni qoghdiyalmaysiler [35]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [36] (qiyamet küni perishtilerning chüshüshi üchün) asman yérilghan chaghda asman (dozaxning qiziqliqidin) qizil güldek, qizil chemdek bolup qalidu [37]. (i insanlar! Jinlar!) Perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [38] bu künde héchbir insan we jin özining gunahidin soralmaydu (yeni gunahlirining alahide alamiti bolghanliqtin mundaq sorashqa hajet bolmaydu [39]. (i insanlar! Jinlar!) Siler perwerdigaringlarning qaysi németlirini inkar qilisiler? [40] gunahkarlar özlirinin