ئۇيغۇرچە 100 نادىر ئەسەر

From Uyghurpedia- Uyghur Énsiklopédiyisi
Jump to: navigation, search

Uyghur Énsiklopédiyisi ئۇيغۇر ئېنسىكلوپېدىيىسىگە ئىئانە قىلىڭ

ئۇيغۇرچە 100 نادىر ئەسەر

101kitab.jpg

مەمەتتۇرسۇن زۇنۇن ئوقيا فۇرقات مەخمۇت غازى


ئاساسىي مەزمۇنىي


20-ئەسىرنىڭ كېيىنكى يېرىمدا ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا نۇرغۇنلىغان دېداكتىك، ئېسىل ئەسەرلەر بارلىققا كەلدى. مەزكۇر تىزىملىكنى تۈزۈشتە ئۆتكەن ۋە بۈگۈنكى دەۋر ئۇيغۇر ئەدەبىياتىغا تەۋە نۇرغۇن رومان، پوۋېست، ھېكايە، شېئىر، ئەدەبىي ئاخبارات ۋە نەسىرلەرنى ئىنچىكىلەپ ئوقۇپ، ھەر دەۋرگە تەۋە ئەسەرلەردىن مەزمۇنى تېرەن، تەربىيىۋى ئەھمىيىتى چوڭقۇر، ئىپادىلەش ئالاھىدىلىكى كۆپ خىل بولغان، ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ تەرەققىي قىلىشىدا مۇھىم ئەھمىيەتكە ۋە تارىخىي قىممەتكە ئىگە دەپ قارالغان نادىر ئەسەرلەر ئاساس قىلىندى.

شۇنداقلا بۇ 100 نادىر ئەسەر قوش تىل مائارىپىدا يېتىلىۋاتقان ئەۋلادلارنىڭ ئانا تىلىنى ياخشى ئىگىلىشى بىلەنلا قالماي يەنە ئىككىنچى تىلنى ئۆگۈنىشى ياكى ئاكادېمىك خىزمەتلىرىگىمۇ بەلگۈلىك ۋە روشەن تەسىر كۆرسىتىدۇ.

2010- يىلى فەيسبۇك ئۇيغۇر بېتىدە ئەدەبىياتنىڭ ھەر قايسى ژازنىرىغا قارىتا ئېلىپ بېرىلغان ئەڭ ياخشى 10 ئەسەر راي پائالىيتى نەتىجىسى ۋە كېيىنكى چاغلاردا ئايلاپ ئېلىپ بېرىلغان تاللاش نەتىجىسىدە ئۇيغۇرچە 100 نادىر ئەسەر تىزىملىكىنى رەتلەپ چىقىلدى.

ئاچقۇچلۇق سۆزلەر: ئۇيغۇر، ئەدەبىيات، ئەسەر، قوش تىل،




خەلقىمىز بازار ئىگىلگى يىتەكچىلىگىدىكى ، سانائەتلىشىش، ۋە شەھەرلىشىشتىن ئىبارەت يېڭى بىر ئىجتىمائىي دەۋرنىڭ بۇسۇغىسىدا تۇرماقتا. دەۋر بىلەن ھەمقەدەم مېڭىش-ماڭالماسلىق كۆپ ئامىللىق ۋە كۆپ سەۋەپلىك بولۇپ، بۇنىڭغا ئادەملەرنىڭ ماددى ۋە مەنىۋى بىلىشىنىڭ تەسىرىگە سەل قاراشقا بولمايدۇ. شەخسلەرنىڭ ئۈتۈپ چىقىشى ئۈچۈن خىزمەت قابىلىيىتىدىن باشقا ئونىۋېرسال بىلىم ساپاسى ، ۋە نەزەر دائىرىسىنىڭ رولىمۇ ئىنتايىن مۇھىم بولۇپ، بۇ خىزمەت ۋە جەمئىيەتتىكى مۇناسىۋەتلەرنى ئىدارە قىلىش ۋە شەخسنىڭ ئورنىنى بەلگىلەشتە ھەمدە ئۆزىگە خاس ساغلام شەخسىي خاراكتېرنى شەكىللەندۈرۈشتە كەم بولسا بولمايدىغان يۇمشاق كۈچ ھېسابلىنىدۇ. . بۇنداق بىر ساپانى ھازىرلاش ئۈچۈن، تۇرمۇشتىن ئۆگىنىدىغان نۇرغۇن ئىجتىمائىي ۋە پىسخىك ئۇقۇملاردىن خەۋەردار بولۇش بىلەن بىر ۋاقىتتا يەنە كىتاپ ئوقۇشقىمۇ ئالاھىدە ئېتىبار بېرىشكە توغرا كېلىدۇ. بىز توختالغان كىتاب ئوقۇش پەقەت خىزمەت، كەسىپكە ۋە قىزىقىشقىلا ئالاقىدار بىلىملەر بىلەن چەكلىنىپ قالماستىن بەلكى يەنە ئەقلى بىلىش ۋە مەنىۋى يېتىلىشكە پايدىلىق كەڭ دائىرىلىك كىتاپ ئوقۇش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈشنىڭ تۇرمۇشىمىزنى بېيىتىپ، ھاياتىمىزنى موللاشتۇرۇپ، كىشىلىك ئۇنۋېرسال ساپا -قابىلىيىتىنى يېتىلدۈرشىمىزدە بەكمۇ مۇھىم ئىكەنلىكى ھەممىمىزگە مەلۇم.

يېقىنقى يىللاردىن بىرى خەلقىمىز ئارىسىدا كىتاپ ئوقۇش قىزغىنلىقىنىڭ كۆتۈرۈلىۋاتقانلىقىنى ھەرخىل شەكىلدىكى كىتاب ئوقۇش پائالىيەتلىرىنىڭ ئەۋجىگە چىقىۋاتقانلىقىدىن پەرەز قىلالايمىز . بىلىم ئىگىلىرى ۋە قەلەمكەشلەرنىڭ ئاكتىپ تەشەببۇسى ۋە خەلقىمىزنىڭ قوللاپ قۇۋۋەتلىشى بىلەن، كىتاب ئوقۇش يىلى، كىتاب ئوقۇش ئېيى، 50 كىتاب تۈگىتىش پائالىيەتلىرى، خاتىرە كۈنلەردە ئۆز ئارا كىتاب سوۋغا قىلىش، تويلاردا كىتاب تارقىتىش، كىتاب ئوقۇش چېيى، ئىجتىمائىي ئالاقە ۋاستىلىرىدا كىتاب ئوقۇش گۇرۇپپىلىرىنىڭ قۇرۇلۇشى، مەلۇم كىتاب ھەققىدە مەخسۇس تېلېۋىزىيە سۆھبىتى ئېلىپ بېرىش دېگەندەك رەڭگا-رەڭ شەكىللەر بىلەن كىتاب ئوقۇشقا سەپەرۋەرلىك قىلىنىپ، ئىنتايىن ياخشى ساغلام ئىجتىمائىي ئۈنۈم ھاسىل قىلىنغانلىقىنى، خەلقىمىز ئارىسىدا كۆتۈرىلىۋاتقان كىتاپ ئوقۇش قىزغىنلىقىنىڭ ئېشىۋاتقانلىقىدىن كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇ. ئەمما بۈگۈنكىدەك تېز رېتىملىق ئىجتىمائىي رېئاللىقتا، خىزمەت، ئائىلە ۋە ئۆگىنىشنى تەڭ ئېلىپ مېڭىش ھەقىقەتەن ئاسان ئەمەس. كىشىلەردە چەكلىك ۋاقىتتىن قانداق قىلغاندا ئۈنۈملۈك پايدىلىنىپ، قايسى ئىشلارنى قىلىش ۋە قايسى كىتابلارنى ئالدىن ئوقۇش كېرەك دېگەن مەسىلە ئۈستىدە دائىم دىلىغۇللۇققا ئۇچراپ، بېشى قاتىدۇ. نۇرغۇن قېرىنداشلىرىمىز كۆپرەك كىتاب ئوقۇشنى ئارزۇ قىلسىمۇ، ئەمما كىتابلارنىڭ كۆپلىكى، ۋاقىتنىڭ قىسلىقى تۈپەيلى ئىشنى نەدىن باشلاشنى بىلەلمەيۋاتىدۇ.

يۇقىرىقى ئوبيېكتىپ مەسىلىلەرنى نەزەرگە ئېلىپ، خەلقىمىزگە ھەقىقىي نەپ بېرىدىغان، قىسقا ۋاقىت ئىچىدە ھەسسىلەپ ئۈنۈم ھاسىل قىلىدىغان، ئۇنىۋېرسال بىلىم ۋە مەدەنىيەت ساپاسىنى ئاشۇرىدىغان، ۋاقتىنىمۇ تېجەيدىغان، ئانا تىلىمىزدا نەشىر قىلىنغان نادىر ئەسەرلەردىن 100 نىڭ تىزىمىنى تۈزۈپ چىقتۇق. ئەمەلىيەتتە ئۇيغۇر تىلىدا ئېلان قىلىنغان نادىر ئەسەرلەر ئاز ئەمەس، ئەمما بىز ۋەكىللىك بولغان، پۇرسەت بولسا چوقۇم ئوقۇپ چىقىش كېرەك دەپ قارىغان، كەڭ تارقالغان 100چە ئەسەرنى ھوزۇرۇڭلارغا سۇندۇق. ھەر خىل ژانىردىكى ئەسەرلەرنىڭ نادىر ۋەكىللىرى دەپ قارىغانلىرىمىزنى تاللىغىنىمىز ئۈچۈن، شۇ ژانىردىكى باشقا ياخشى ئەسەرلەرنى كىرگۈزمىدۇق. بۇ ھەرگىز شۇ خىلدىكى كىتاپ ياكى يازمىلارنىڭ ئەدەبىي قىممىتى ياكى ئۇسلۇبىنىڭ نادىر ئەسەرلەر ئۆلچىمىگە يەتمىگەنلىكىدىن دېرەك بەرمەيدۇ، بۇنىڭدا كىتابخانلارنىڭ ۋاقىپ بولىشىنى ۋە توغرا چۈشىنىشىنى سورايمىز. دېمەكچىمىزكى نادىر ئەسەرلەر تىزىملىكى بۇ 100 ئەسەر بىلەن چەكلىنىپ قالمايدۇ خالاس. بۇ بىر باشلانغۇچ قەدەم، بۇ تىزىملىكنى يەنە داۋاملاشتۇرۇپ 200، 500 ھەتتا مىڭغا يەتكۈزىمىز دېگەن تىلىكىمىز بار. مەلۇمكى بىلىم ئېلىشنىڭ يوللىرى ئانا تىلىمىز بىلەنلا چەكلىنىپ قالمايدۇ. قېرىنداشلىرىمىزنىڭ بۇ تىزىملىكنى تولۇقلاپ، كېڭەيتىپ مېڭىشىنى ھەرزامان قارشى ئالىمىز. ھەممە ئوقۇرمەننىڭ كۆڭلىدە بىر تارازا بولىدۇ، نادىر ئەسەرنىڭمۇ بىر قېلىپى بولمايدۇ، شۇڭلاشقا ئوقۇرمەنلىرىمىزنىڭ كۈتكەن يېرىدىن چىقالمىغان بولساق كۆپچىلىكتىن يۈز مىڭ تۆۋەنچىلىك بىلەن ئەپۇ سورايمىز. ئەلۋەتتە بۇ تىزىملىك پەقەت بىر تەۋسىيە، كىتابخۇمار قېرىنداشلارنىڭ ئىزدىنىۋاتقان مەنزىلىنىڭ بىر تەركىۋى قىسمى بولالىسا ئەمگىكىمىزدىن رازى بولىمىز. ئەمدى داۋاملىق تۆردە ئىزدىنىپ، ئارزۇ قىلغان مەنزىلگە يېتىشى سىزگە قالدى. بۇ تىزىملىكنى تۈزگەندە، بۈگۈنكى دەۋر ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ بەدىئىي قىممىتىنى ئالاھىدە نامايان قىلغان، بۈگۈنكى دەۋر ئۇيغۇر ئەدەبىياتىمىزدا ئۆتكەن دەۋرلەرنىڭ نامايەندىسى دەپ قارىغانلارنى تاللىدۇق. . تېما دائىرىسى كەڭ، مەزمۇنى مول، قاراتمىلىقى روشەن بولۇپ، بىر قەدەر پۈتۈن تىزىملىك سىستېمسى شەكىللەندى. قەيت قىلغىنىمىزدەك، مەزكۇر تىزىملىكنى تۈزۈشتە ئۆتكەن ۋە بۈگۈنكى دەۋر ئۇيغۇر ئەدەبىياتىغا تەۋە نۇرغۇن رومان، پوۋېست، ھېكايە، شېئىر، ئەدەبىي ئاخبارات ۋە نەسىرلەرنى ئىنچىكىلەپ ئوقۇپ، ھەر دەۋرگە تەۋە ئەسەرلەردىن مەزمۇنى تېرەن، تەربىيىۋى ئەھمىيىتى چوڭقۇر، ئىپادىلەش ئالاھىدىلىكى كۆپ خىل بولغان، ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ تەرەققىي قىلىشىدا مۇھىم ئەھمىيەتكە ۋە تارىخىي قىممەتكە ئىگە دەپ قارالغان نادىر ئەسەرلەر ئاساس قىلىندى.

بۇ تىزىملىكتىكى ئەسەرلەر ئۇيغۇر تىلىنىڭ، تارىخىنىڭ، ئېتنوگراپىيەسىنىڭ بايلىقىنى، ساپلىقىنى قوغدىغان، ئۇيغۇر تىلىنىڭ جەلپ قىلىش كۈچىنى ئاشۇرغان، كۆپ ئەسىرلىك تارىخىي تەرەققىيات جەريانىدا تەدرىجىي شەكىللىنىپ قېلىپلاشقان بۈگۈنكى دەۋر ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلى، ئۇيغۇر تىلىنىڭ دىيالېكىتى ۋە يەرلىك شېۋىلىرى ، كۆپ قاتلاملىق مىللىي مەدەنىيەت تارىخىمىز بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋەتلىك. روشەنكى، تىزىملىككە كىرگۈزۈلگەن مول مەنبەلىك ، كۆپ ئۇچۇرلۇق، بۇ قىممەتلىك ئەسەرلەردىن ئۇيغۇر تىلىنىڭ بۈگۈنكى خىرىس ۋە رىقابەتتە بەيگىگە چۈشەلەيدىغانلىقىنى، شاللىنىپ قالمايدىغانلىقىنى، يەنە كېلىپ ئۆزىنىڭ تارىخىي قىممىتى، بۈگۈنكى دەۋرگە بولغان ماسلىشىشچانلىقى بىلەن تېخىمۇ تەرەققىي قىلىپ مۇكەممەللىشىدىغانلىقىنى كۆرۈۋالالايمىز. ئۇندىن باشقا يەنە بۇ ئەسەرلەر تىلى، مەزمۇنى ۋە باشقا جەھەتلەردە ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئىپادىلەش كۈچىگە ۋەكىللىك قىلىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، يەنە خەلقىمىزنىڭ ھەر دەۋردىكى تارىخىنى، مەدەنىيىتىنى، ئىجتىمائىي تۇرمۇشىنى، ئۆرپ-ئادەتلىرىنى، قىممەت قاراشلىرىنى، دۇنيا قاراشلىرىنى، ھايات پەلسەپىسىنى ۋە تىل سەنئىتىنى ئۆزىگە مۇجەسسەم قىلغان سەرخىل ئەسەرلەردۇر. ھەرقانداق كىتابخان بۇ ئەسەرلەرنى ئوقۇش ئارقىلىق ئۇيغۇر تىلىنىڭ پاساھىتى، بالاغىتى ۋە گۈزەللىكىنى تېخىمۇ ئىلگىرلىگەن ھالدا تونۇش بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئۆزلىرى ھەققىدە تېخىمۇ رېئال چەشەنچە ۋە تونۇشقا ئىگە بولالايدۇ.

بۇ 100 كىتاپ كەڭ ئوقۇرمەنلەرنىڭ سۆيۈپ ئوقۇيدىغان، كۇتۇپخانىسىدا كەم بولسا بولمايدىغان كىتابلار تۆرىدىن ئورۇن ئېلىشقا مۇناسىپ، شۇنداقلا قوش تىل مائارىپىدا يېتىلىۋاتقان ئەۋلادلارغا ئەڭ ياخشى ئانا تىل دەرسى بولالايدۇ دەپ قارىدۇق. كونىلار تاپقىنى گۈل كەلتۈرەر، تاپالمىىغىنى بىر باش پىياز دەپتىكەن. بىز بۇ مۇشكۈل ئەمما كاتتا خىزمەتكە قىلغان ناقىس غەيرىتىمىزنى قېرىنداشلار توغرا چۈشىنەر، ۋەزىپىمىزنىڭ مۈشكۈللىكى تۈپەيلى يۇز بەرگەن خاتالىقلارنى ھەم كەچۈرەر دېگەن ئۈمىدتىمىز.

ئۇيغۇرچە 100 نادىر ئەسەرنىڭ باشقا تىلدىكى ئوقۇرمەنلىرىگە قولايلىق يارىتىپ بېرىش ئۈچۈن، شۇ تىلدىكى ئۇيغۇر تىلى ئۆگەنگۈچى ئوقۇرمەنلەر، تەتقىقاتچىلار ۋە تەرجىمانلارنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ مۇناسىۋەتلىك ئەسەرلەردىكى ئېھتىياجىنى كۆزدە تۇتۇپ ئۇيغۇرچە 100 نادىر ئەسەرنىڭ تۈركچە ۋە ئىنگىلىزچىسىمۇ تەييارلاندى. مۇناسىۋەتلىك دوستلارنىڭ بۇ تىزىملىكنى ئاساس قىلىپ يەنە باشقا تىللاردىمۇ ئېلان قىلىش ئارقىلىق تەشۋىق قىلىشىنى ئۈمىد قىلىمىز.


رومانلار:

1. ئانا يۇرت، (3 توم) زوردۇن سابىر، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى ، 2001- يىلى

2. ئويغانغان زېمىن، ئۇچ قىسىملىق تارىخىي رومان ئابدۇرەھىم ئۆتكۈر، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1988-يىل 10-ئاي

3. ئىز, تارىخىي رومان, ئابدۇرەھىم ئۆتكۈر، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1985-يىل

4. ئېغىر تىنىقلار، يۇسۇپ ئېلىياس، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1997-يىل 11-ئاي

5. بەدۆلەت ھەققىدە قىسسە، ئابدۇۋېلى ئېلى شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى 1997- يىل

6. باھادىرنامە، ياسىنجان سىدىق چوغلان، مىللەتلەر نەشىرياتى ، بېيجىڭ. 2010- يىلى 8- ئاي

7. چالا تەككەن ئوق، ئابدۇللا تالىپ، شىنجاڭ ياشلار نەشىرىياتى، ئۈرۈمچى، 1985- يىلى 6- ئاي

8. « ئابدۇقادىر داموللا ھەققىدە قىسسە, خېۋىر تۆمۈر، شىنجاڭ ياش- ئۆسمۈرلەر نەشىرياتى، 1990- يىلى

9. مەمتىلى تەۋپىق، مىرەھمەت سېيت، يالقۇن روزى شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1997- يىلى

10. ئىزدىنىش، زوردۇن سابىر، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1983- يىلى 7- ئاي

11. تۈندىكى چاقماق، ئەبەيدۇللا ئىبراھىم، شىنجاڭ ياش- ئۆسمۈرلەر نەشىرياتى، 1988- يىلى

12. سۇتۇق بۇغراخان، سەيپىدىن ئەزىزى مىللەتلەر نەشىرياتى ، بېيجىڭ، 1987-يىل 9-ئاي

13. لېيىغان بۇلاق، (6 قىسىم) جالالىدىن بەھرام، ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1997-1999 يىللىرى

14. سۇ بويىدا، لو گۇەنجوڭ، شى نەيئەن، ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 2012- يىلى 11- ئاي

15. قىزىل راۋاقتىكى چۈش، ساۋ شۆ چىن، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1977- يىلى 10- ئاي

16. بالدۇر ئويغانغان، ئادەم خېۋىر تۆمۈر شىنجاڭ ياش- ئۆسمۈرلەر نەشىرياتى، ئۈرۈمچى, 1987- يىلى

17. قاينام ئۆركىشى، ئابدۇللا تالىپ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 2008- يىلى

18. ئېلى دولقۇنلىرى ، (2 توم) ئابدۇراخمان قاھار، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1986 1988 يىللار

19. قىسسەسۇل ئەنبىيا، نەسىردىن رابغۇزى، قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى، قەشقەر، 1988- يىلى 3- ئاي

20. باياۋاننىڭ سىرى، ئەختەم ئۆمەر، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 2001- يىلى 7- ئاي

21. كۇمۇش رەڭلىك قۇتا، سۇلتان ھاشىم شىنجاڭ ياشلار-ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 2012- يىلى 4- ئاي

22. قۇم باسقان شەھەر، مەمتىمىن ھۇشۇر، شىنجاڭ ياش- ئۆسمۈرلەر نەشىرياتى، ئۈرۈمچى ، 1996- يىلى

23. مېھراپتىن چايان ، ئابدۇللا قادىرى، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1982- يىلى 1- ئاي

24. كەچمىش، خالىدە ئىسرائىل، قەشقەر ئۇيغۇر نەشىرىيىياتى ۋە شىنجاڭ ئېلېكترون ئۈ-سىن نەشىرىياتى. قەشقەر ، ئۈرۈمچى، 2011-يىلى 11- ئاي

25. ياغاچ مېدال، چوپانى، مىللەتلەر نەشىرياتى بېيجىڭ، 2001- يىلى 3- ئاي

26. ئەنجانباي، نۇر روزى، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 2003-يىلى 1-ئاي

27. ئۆتكەن كۈنلەر، ئابدۇللا قادىرى، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى 1983- يىلى

28. رامزاننىڭ ئون يەتتىسى، (لىۋان) جۇرجى زەيدان ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى ، ئۈرۈمچى، 1983-يىلى 6-ئاي


ھېكايىلەر:

1. قوش مەسچىت، مەمتىىلى زۇنۇن، شىنجاڭ ياشلارئۆسمۈرلەر نەشىرىياتى، ئۈرۈمچى، 1989- يىلى

2. مۆمىننىڭ مومىغا چىقىشى، نۇر روزى

3. كەلكۈن، مەمەت باغراش

4. بەش تال ئوق، تۇردى سامساق

5. ماغدۇر كەتكەندە، زۇنۇن قادىرى

6. ئېھ توپىلىق يول، زوردۇن سابىر

7. ئېغىر كۈنلەردە، ئۆمەر مۇھەممىدى

8. چېنىقىش، زوردۇن سابىر

9. دولان ياشلىرى، زوردۇن سابىر

10. بىلەي تاش، ئەختەم ئۆمەر

11. ئاقساق بۇغا، مەمەت باغراش، شىنجاڭ ياشلار-ئۆسمۈرلەر نەشىرىياتى، ئۈرۈمچى 2016- 3- ئاي

12. بۇرۇت ماجراسى، مەمتىمىن ھوشۇر

13. قىرلىق ئىستاكان، مەمتىمىن ھوشۇر

14. لاي سۇ ئىچكەن جانلار، ئەنۋەر مۇھەممەت

15. قىيانلىق دەريا، ئەخەت تۇردى

16. پاسىل، سەمەت دۇگايلى

17. ئوت ئىچىدە تاۋلانغان ئادەم

18. قۇرتلاپ كەتكەن كۆل، ئەختەم ئۆمەر، شىنجاڭ ياشلار - ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى، ئۈرۈمچى 1994- يىلى 4-ئاي

19. توختى پوكان ھېكايىلىرى، غوجىئابدۇللا قاراقاش

20. مازار چاشقىنى، ئەركىنجان ئەمەت

21. بوۋا مۇرادىڭىزغا يېتىڭ!، ئەركىنجان ئەمەت

22. تۇزلۇق موما، داۋۇت مەتنىياز

24.بەش ياشلىق مەرگەن، ئابلىكىم باقى


خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى:

1. ئۇيغۇر خەلق چۆچەكلىرى

2. ئۇيغۇر خەلق مەسەللىرى، ئەخەت ھاشىم، شىنجاڭ خەلىق نەشىرىياتى ئۈرۈمچى، 1981- يىلى

3. ئۇيغۇر خەلق ماقال تەمسىللىرى، مەھەممەت رەھىم، شىنجاڭ خەلىق نەشىرىياتى ئۈرۈمچى، 1979- يىلى

4. تەتۈر كىرپىك، ئابلىز ھېزىموف، شىنجاڭ ياش- ئۆسمۈرلەر نەشىرياتى، ئۈرۈمچى ، 1988- يىلى 3- ئاي

5. كەلىلە ۋە دېمىنە، شىنجاڭ خەلق نەشىرياتى ئۈرۈمچى 2006- يىلى 4- ئاي

6. قابۇسنامە، شەمسۇلمائالى ۋەشىمگىر قابۇس، ئابدۇرىشىت ئىسلام تەرجىمىسى، قەشقەر ئۇيغۇر نەشىرىياتى، قەشقەر 1983- يىلى

7. ھاتەم ھەققىدە قىسسە ، توختى ئابىخان نەشىرگە تەييارلىغان، قەشقەر ئۇيغۇر نەشىرياتى، قەشقەر 1982- يىلى 2 ئاي

8. ئوغۇزنامە داستانى، تۇرسۇن ئايۇپ، گېڭ شىمېن ، مىللەتلەر نەشىرياتى. بېيجىڭ، 1980- يىلى 11- ئاي

9. سېيىت نوچى داستانى

10. ئۇيغۇر تارىخىي قوشاقلىرى، ئۇچقۇنجان ئۆمەر تەييارلىغان. قەشقەر ئۇيغۇر نەشىرياتى، قەشقەر، 1981- 12-ئاي

11. نەسىردىن ئەپەندى لەتىپلىرى، ئابدۇشۈكۈر تۈردى توپلاپ رەتلىگەن، شىنجاڭ خەلق نەشىرياتى، ئۈرۈمچى، 1979- يىلى 6-ئاي

12. سەلەي چاققان لەتىپىلىرى، ئۇچقۇنجان ئومەر قاتارلىقلارتوپلىغان، قەشقەر ئۇيغۇر نەشىرىياتى ، قەشقەر. 1983- يىلى

13. موللا زەيدىن ھەققىدە قىسسە، خېۋىر تومۇر، شىنجاڭ خەلىق نەشىرىياتى، ئۈرۈمچى، 1982-يىلى

14. ھېسام چاقچاقلىرى، ماخمۇت مۇھەممەت ، شىنجاڭ خەلىق نەشىرىياتى، ئۈرۈمچى ، 1998-يىلى

15. ئەخمەتجان قۇرباننىڭ بالىلار چۆچەكلىرى

16. ھەييە بىننى يەقزان ھەققىدە قىسسە، ئىبن تۇفايىل، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى ، 2001-يىلى 8- ئاي

17. گۈلىستان، شەيخ سەئىدى

18. سېغىزخان بىلەن بۆدۈنە


ئەسلىمىلەر :

1. شىنجاڭنىڭ 50 يىلى، بۇرھان شەھىدى، مىللەتلەر نەشرىياتى، بېيجىڭ، 1986- يىلى 5- ئاي

2. ئۆمۈر داستانى، سەيپىدىن ئەزىزى، مىللەتلەر نەشرىياتى بېيجىڭ.

3. ئەخمەتجان قاسىمى ھەققىدە ھېكايىلەر، ئابدۇراخمان ئەبەي، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1986- يىلى 10- ئاي

4. شىنجاڭ تارىخ ماتېرىياللىرى

5. يىراق قىرلاردىن ئانا يۇرتقا سالام، ئەختەم ئۆمەر، مىللەتلەر نەشرىياتى، بېيجىڭ 2008- يىلى 6- ئاي

6. موسكۋا خىياللىرى، نەبىجان تۇرسۇن

7. ئەركىن سىدىق يازمىلىرى، (قوش تىل ھەققىدە يازمىلىرى)

8. مەمەت ئاۋاق ھەققىدىكى يازمىسى، ئابدۇرېشىت ئابلەتخان

9. ئامېرىكا تەسىراتلىرى، ئابدۇۋېلى ئايۇپ

10. كىم ھەقىقي جالاپ؟، مۇسا جارۇللاھنىڭ قەشقەر ساياھىتى

11. ئالتە شەھەر مەكتۇپلىرى، نوشېرۋان يائۇشېۋ، ، مىللەتلەر نەشرىياتى، بېيجىڭ 2013- يىلى 8- ئاي

12. يۇلغۇن تايىقىدا قىلىنغان، ئىپپەت تەربىيسى

13. رەپقەت غازى بېلەن سوھبەت


ئەدەبىي خاتىرىلەر:

1. توپان، باتۇر روزى

2. سەن كىمنىڭ ئوغلىسەن ئويلىساڭچۇ؟، مەمتىمىن باغراش

3. باياۋاندىكى ياۋا گۈل، مەمتىمىن باغراش

4. تەكلىماكاننىڭ يۈرىكىدىكى ئوت دەريا بويى يېزىسى ھەققىدە، ئۆمەرجان ئىمىن، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 2006- يىلى 3- ئاي

5. غەرپكە قارشى بايانات، پەرھات تۇرسۇن

6. پادىشاھنىڭ كىيىمى بارمۇ؟، ئەمىن ئوسمان

7. قىيادىكى ئوۋچىنىڭ ئاھۇ-زارى، (ئوتتۇرا ئاسىيە شەرھى) چىڭغىز ئايتماتوۋ، مۇختار شىخانوۋ، ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى ، 2004-يىلى 12- ئاي

8. ئانا دەريا ئىزدەپ ، خالىدە ئىسرائىل، شىنجاڭ گۈزەل سەنئەت-فۇتۇ سۈرەت نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 2009-يىلى 12- يىلى

9. ئۆزلۈك ۋە كىملىك، ئەسەت سۇلايمان، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى نەشىرىياتى، ئۈرۈمچى، 2006-يىلى 7- ئاي

10. ئوغلۇم ئالدىڭغا قارا يارمۇھەممەت تاھىر تۇغلۇق، قەشقەر ئۇيغۇر نەشىرىياتى ، قەشقەر، 1991- يىلى


ئىلمىي ئەسەرلەر:

1. ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلى گرامماتىكىسى، خەمىت تۆمۇر، مىللەتلەر نەشرىياتى، بېيجىڭ 1987- يىلى 6- ئاي

2. ئۇيغۇر پەلسەپە تارىخى ، ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەدئىمىن، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1997-يىلى 8- ئاي

3. ئۇيغۇر مائارىپى تارىخىدىن ئوچېركلار( 1949 - يىلغا قەدەر)، ئابدۇللا تالىپ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1986- يىلى 12-يىلى

4. كلاسسىك ئۇيغۇر ئەدەبىياتى تېزىسلىرى، ۋاھىتجان غوپۇر،ئەسقەر ھۆسەيىن، 1982- يىلى

5. قەشقەرىيە، ئا.ن.كىروپاتكىن، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1984-يىلى 3- ئاي

6. ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىنىڭ ئەسلى تېكىستى ۋە يېشىمى، ئابدۇرەئوپ پولات

7. تارىخى ھەمىدى موللا مۇسا سايرامى، مىللەتلەر نەشرىياتى ، بېيجىڭ ، 1986-يىلى 12- ئاي

8. تەكلىماكانغا دۈملەنگەن روھ، ئەسئەت سۇلايمان شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 2000-يىلى 7-ئاي

9. ئۇيغۇر ئېتنوگرافىيىسى، ئابدۇرەھىم ھەبىبۇللا، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى. ئۈرۈمچى، 1993-يىلى 4- ئاي

10. ئىنسانلارنىڭ يېڭى يۈزلىنىشى ئابباس بۇرھان، شىنجاڭ پەن - تېخنىكا سەھىيە نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1994-يىلى 1-ئاي

11. جاللات شىڭ شېسەي

12. قاچقۇن ماجۇڭيىڭ، 'شۋېتسىيىلىك' سىۋېن ھېدىن، قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى ، قەشقەر، 1989-يىلى 3- ئاي

13. دىيارىمىزدىن تېپىلغان قىسمەن يادىكارلىقلار ھەققىدە، ئابدۇقېيۇم خوجا، مىللەتلەر نەشرىياتى ، بېيجىڭ، 2009–يىلى 5–ئايدا

14. ئۇتتۇرا ئاسىيا تارىخ تېزىسلىرى، ھېرمان ۋامبىرى

15. قەشقەرگە قايتا سەپەر، گۇننار يارىڭ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى ، ئۈرۈمچى، 2014-يىلى 3-ئاي

16. تاڭ شېئىرلىرىدىن 300 پارچە، ياسىن ھاۋازى، مىللەتلەر نەشرىياتى ، بېيجىڭ ، 2005-يىلى 12- ئاي


شېئىرىي ئەسەرلەر:

1. نەزەر مۇپتىغا خەت ئات ھەققىدە، ئەخمەتشاھ قارقاشى

2. ئىز، ئابدۇرېھىم ئۆتكۇر

3. ئانا رىۋايىتى، ئابدۇرېھىم ئۆتكۇر

4. ئانا، بۇغدا ئابدۇللا

5. تۈگىمەس ناخشا، تېيىپچان ئېلىيوپ

6. يىللارغا جاۋاپ، لۇتپۇللا مۇتەللىپ

7. سەككىز سۈرىتىم، تۇرسۇنبەگ ئىبراھىم

8. دېھقان بولماق تەس، روزى سايىت

9. ھەيكەل، ئابدۇكېرىم خوجا

10. سۇنۇق قىلىچ، ئابدۇرېھىم ئابدۇللا

11. ئويغان، ئابدۇخالىق ئۇيغۇر

12. قەشقەردىكى يەرشارى، ئادىل تۇنىياز

13. ئۇيغۇرۇم (باردۇر)، ئابدۇخالىق ئۇيغۇر

14. كاشىغەر گۇمنام

15. ئۇيغۇر دېگەن مۇشۇنداق، ئېليا بەختىيا

16. ئالمىدەك يۈرەكتە ئالەمچە سۆيگۈ، ئوسمانجان ساۋۇت

17. رەسسام، غەيرەت ئابىت غەرقى

18. ۋالاكتەككۇرنىڭ ئۆلۈمى، تېيىپچان ئېلىيوف

19. شۈكۈر دېدىم، ئابلەت ئىسمايىل

20. سۇلايمان گۇۋاھ، تاھىر تالىپ



بۇ 100 كىتاپ كەڭ ئوقۇرمەنلەرنىڭ سۆيۈپ ئوقۇيدىغان، كۇتۇپخانىسىدا كەم بولسا بولمايدىغان كىتابلار تۆرىدىن ئورۇن ئېلىشقا مۇناسىپ، شۇنداقلا قوش تىل مائارىپىدا يېتىلىۋاتقان ئەۋلادلارغا ئەڭ ياخشى ئانا تىل دەرسى بولالايدۇ دەپ قارىدۇق. كونىلار تاپقىنى گۈل كەلتۈرەر، تاپالمىىغىنى بىر باش پىياز دەپتىكەن. بىز بۇ مۇشكۈل ئەمما كاتتا خىزمەتكە قىلغان ناقىس غەيرىتىمىزنى قېرىنداشلار توغرا چۈشىنەر، ۋەزىپىمىزنىڭ مۈشكۈللىكى تۈپەيلى يۇز بەرگەن خاتالىقلارنى ھەم كەچۈرەر دېگەن ئۈمىدتىمىز!


پايدىلانمىلار


دىققەت:

پايدىلانغان ئەسەرلەرنىڭ تىزىملىكىنىڭ ھەممىسىنى بۇ يەردە بايان قىلىپ ئۆتۈش ھەقىقەتەن مۈشكۈل. تىلغا ئېلىنغان ۋە كۆزدىن كۆچۈرۈلگەن كىتابلارنىڭ تىزىملىكى «ئۇيغۇر يىلنامىسى»نىڭ 550-560-بەتلىرىدىكى «كلاسسىك ئەدەبىيات خەزىنىسى» ۋە ئۇشبۇ كىتابنىڭ 721-807- بەتلىرىدىكى «ئۇيغۇر تىلىدا نەشىر قىلىنغان قىسمەن كىتابلار» سەرلەۋھەسى ئاستىدىكى كىتابلار ۋە ئۇنىڭدا باشقا تىلغا ئېلىنغان ۋە ئېلىنمىغان كىتاپ ، ژورناللاردىكى ئون مىڭ پارچىدىن ئارتۇق ، ئىلمىي مۇھاكىمە ئەسەرلەر، رومان، پوۋېست، ھېكايە، شېئىر ، نەسىر، ئەدەبىي ئاخبارات، ئەسلىمە، زىيارەت خاتىرىسى قاتارلىق ھەر خىل ژانىردىكى مۇناسىۋەتلىك دەپ قارالغان ئەسەرلەردىن بىۋاستە ۋە ۋاستىلىق پايدىلىنىلغان بولۇپ، بۇ كىتابلارنى بۇ يەردە بىرمۇ بىر تىزىملاپ كىتابخانلارغا سۇنۇشنى لايىق كۆرمىدۇق، شۇنداقتىمۇ ئوقۇرمەنلەرنىڭ كېينىكى پايدىلىنىشى ۋە ئىزدىنىشى ئۈچۈن مۇھىم دەپ قارىغان بىر قىسىم كېرەكلىك پايدىلانمىلارنى سۇندۇق.


ئابدۇكېرىم راخمان «ئۇيغۇر فولكلورى ھەققىدە بايان» ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1990- يىلى

ئابدۇراخمان باقى «ئۇيغۇر كىتابچىلىقىغا تەسىر كۆرسەتكەن 100 نادىر كىتاب» ئىجتىمائىي پەنلەر مۇنبىرى 2006-يىللىق 6-سان ۋە 2007-يىللىق 1-2-3-سانلار

ئابدۇرېشت سۇلايمان «ئۇيغۇر شېئىريىتىدىكى100پارچە» مەشھۇر شېئىر 2008- يىلى

ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەتئىمىن «ئۇيغۇر پەلسەپە تارىخى» ئومۇمى بايان ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1997- يىلى 8- ئاي

ئابدۇللا تالىپ «ئۇيغۇر مائارىپى تارىخىدىن ئوچېرىكلار» ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1986- يىلى 12- ئاي

تېيىپجان ئېلىيېۋ ۋە رەھمەتۇللاھ جارىي «ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتىدىن نەمۇنىلەر» شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 1981- يىلى

غەيرەتجان ئوسمان

«ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىيات تارىخى» شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، ئۈرۈمچى، 2001- يىلى

«ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىيات تارىخىدىن تېزىس» ، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى نەشرىياتى، 1987- يىلى

مەمەتتۇرسۇن زۇنۇن ئوقيا «ئۇيغۇر يىلنامىسى» ئۇيغۇر تىلى تەتقىقاتى نەشرى، لوندون، 2017- يىلى 2- ئاي

550-560-بەتلىرىدىكى «كلاسسىك ئەدەبىيات خەزىنىسى»

721-807- بەتلىرىدىكى «ئۇيغۇر تىلىدا نەشىر قىلىنغان قىسمەن كىتابلار»

مىر ئەزەم «ئۇيغۇر مائارىپ تارىخىدىكى ئۆچمەس يۇلتۇزلار » شىنجاڭ ياش- ئۇسمۆرلەر نەشرىياتى، 1988- يىلى

مېھرىگۈل خۇدابەردى تەھرىرلىگەن «20-ئەسىر ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى 100 مەشھۇر ئەسەر» جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىيو تورى يوللانغان ۋاقىت:2012-يىلى 8-ئاينىڭ 3- كۈنى سانى

ھەبىبۇللا سىيىت باھاۋۇدۇن «ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا نەشىر قىلىنغان رومانلار» «شىنجاڭ مائارىپ گېزىتى»، ئەسلى مەنبە : يازغۇچىلار مۇنبىرى

ۋاھىتجان غوپۇر، ئەسقەر ھۆسەيىن «كلاسسىك ئۇيغۇر ئەدەبىياتى تېزىسلىرى» 1982- يىلى



ئىزدىنىش ژۇرنىلى 2017- يىلى- 2 سانى- 66-73- بەتلەر