Таамлиниш әдәблири рисалиси

From Uyghurpedia- Uyghur Énsiklopédiyisi
Jump to: navigation, search

Таамлиниш әдәблири рисалиси

Һаҗи муһәммәд шаһмурадзадә

Һаҗи фәзлиддин карамәтулла

Мәлумки, адәмгә нәписму, шәһвәтму ата қилинған. Инсанлар мәхлуқатларниң әң улуғ вә мукәррими болғанлиқи үчүн, нәпис вә шәһвәттин ибарәт даим яманлиққа әмир қилидиған апәттин сақлиниш вә һәмишә пак йүрүп, пакизә-һалал нәрсиләрдин танавул қилиш үчүн, инсанға әқил вә парасәт берилгән. Шуниң үчүн адәмләр яхши яшаш вә саламәт болуш үчүн өзлиригә ата қилинған әң улуғ немәт, йәни әқилдин үнүмлүк пайдиланған һалда өзиниң һаятиға әң зөрүр болған таам йейиш илми вә әдәпини билиш, йейиш чәкләнгән нәрсиләрдин пәрһиз қилип, шәксиз йемәклик тепип йейишкә һәрикәт қилиши лазим.

Инсан башқа җанлиқлардин илим, әқил, әдәп, парасәт, шуниңдәк, таам йейиштики әмирләрни беҗириш, чәкләнгән ишлардин сақлиниш билән пәрқлиниду. Таам йейиштики көрсәтмиләрни билмигәнлики үчүн, бәзиләр кесәлликкә, бәзиләр болса қуввәтсизлик, һәтта пеқирлиққа гириптар болуп қалиду. Болупму, бу рисалимиздә «көп йейиштә көп зиян бар» дәп алаһидә тәкитлиниду. Сүбһисизки, ашу зиянлардин бири кесәл болуштур. Йәни көп йейиш кесәллик пәйда қилиду. Инсанларниң дәрт-иллити көп йейиштиндур, бәк тоюп йейиш болса кесәлликниң уруқидур.

Кәйкавус оғлиға мундақ нәсиһәт қилиду: «пеқирлиққа сәвәб болидиған апәтни исрапчилиқ дәп билгин. Йәп-ичиштә, һәрқандақ иш қилишта исрапчилиқ қилмаслиқ лазим.»

Той вә меһмандарчилиқларда, хусусән, нәзир-чирағларда кишиләр ибрәт елиш вә мәрһумни әсләшниң орниға түрлүк таамларни һерислиқ билән йәп қорсақлирини тойдурғандин кейин, ғәпләттә қелип бимәнә вә биһудә гәп-сөзләрни дейишкә өтиду. Пәқәт адәт йүзисидинла бәзи өрп-адәт вә әқидигә мунасивәтлик қаидиләр беҗирилиду, халас. Мәрһумни әсләш, йетимләрниң һалини сораш вә яки уларниң һәққидин пәрһиз қилиш һечкимниң есигә кәлмәйду.

Аз йейишниң өзи шипадур. Чүнки даваниң әсли пәрһиздур. Инсан қанчә илим-мәрипәтлик яки бай-баяшат, мәнсәпдар болмисун, таам йейиш әдәпини билмисә вә униңға әмәл қилмиса, дост-ярәнләр, һәтта аилә вә пәрзәнтләр алдида қәдир-қиммити төвәнләйду. Шу сәвәбтин йәп-ичишниң шәрт-шараитлири, әдәп-қаидилири, бәзи таам вә мевиләрниң пәзиләтлири һәққидә ушбу рисалимизда пикир йүргүздуқ. Мәлумат вә дәлилләрни мушу саһәдики мөтивәр китаблардин алдуқ.

Таам йейиш қаидилири

Таам йейишниң йигирмә нәччә түрлүк қаидиси бардур. Улар төвәндикичә:

1. Таам йемәкчи болғанда кәшини селип олтуруш лазим.

Һекмәт: мәлумки, таам пак вә таза немәттур. Уни пак һаләттә йейиш зөрүр. Кәш болса бәзидә пакиз, бәзидә мәйнәт болиду. Шуниң үчүн уни таам йемәкчи болған чағда селиветиш әқәллий қаидә һесаблиниду. Шуниңдәк, теббий нуқтинәзиридин қариғандиму, бундақ қилиш мәқсәткә мувапиқтур.

2. Таам йейиштин бурун икки қолини беғишиғичә үч қетим ююш керәк. Чүнки, бу әмәл паклиқтин болуп кәмбәғәллик вә муһтаҗлиқни йирақ қилиду, дәп қарилиду.

3. Таамни суприға (дастиханға) қоюш, дастиханни болса йәргә селиш, йәни дастиханни аштахтиниң үстигә әмәс, бәлки йәргә (супа, каң, пол үстигә) селиш әнәнивий қаидидур. Әслидә мушундақ һаләттә олтуруш кәмтәрликкә ишарәттур.

4. Таамни усидиған қача сапал (чақчуқ) яки яғачтин болуши керәк. Чүнки, бундақ қачида таам йейиш ләззәтлик болиду һәм инсанни кибир вә мәнмәнликтин йирақлаштуриду.

5. Таам билән биргә дастиханға сиркә (үзүм сиркиси) вә көктат қоюш керәк. Чүнки, сиркә қоюлған дастиханда бәрикәт көп болуп, пеқирлиқни йоқ қилиду, дәп қарилиду.

6. Муқим вә кәмтәрин һалда олтуруш, йәни таам йемәкчи болғанда сол путниң үстигә олтуруп, оң тизини өрә һалда тутуш лазим. Чүнки, оң путни қорсаққа тирәп олтуруш аз йейишкә вә асан тохтивелишқа сәвәб болиду. Таам йегәндә йүкүнүп олтурушму мувапиқ әмәлләрдин һесаблиниду.

7. Таамға «бисмиллаһир рәһманир рәһим» дәп қол узутуш лазим. Әгәр башта бундақ дейиш әстин көтүрүлгән болса, оттурисида яки ахирида десиму болиду.

8. Таамни оң қол билән йейиш тәшәббус қилиниду.

9. Таам йейишни туз билән ахирлаштуруш, йәни таамдин аввал вә таамдин кейин туз истемал қилиш керәк. Мәлумки, туз ачлиқ шиддитини пәсәйтип, аз йейишкә сәвәб болиду. Тузни истемал қилғанда икки бармақ, йәни баш бармақ билән көрсәткүч бармақниң учи билән елиш керәк. Чүнки, бундақ қилиш һекмәттин хали әмәс. Тузни нан үстигә қоюшқа болиду, әмма тузданни нан үстигә қоюшқа болмайду.

Мәлумки, инсан истемал қилидиған нурғун йемәкликләр тузсиз болмайду. Шуниң үчүн аилә әзалири тузданниң ағзини ечип қойса болмайду. Чүнки, бәзи зиянлиқ җаниварлар зиянлирини туз арқилиқ адәмгә өткүзүши мумкин.

10. Нанни икки қол билән сундуруш лазим, чүнки, нан улуғ немәтләрдиндур. Әдәп йүзисидин парчә нан туруп, пүтүн нанни сундурмаслиқ керәк. Нанниң оттурисини йәп, чөрисини ташлап қоюшқа болмайду. Нанға қолни сүртүшкә болмайду. Нанниң үстигә қача-қучиларни қоюшқа болмайду. Нан елип кәлгәндин кейин һәсәл, мурабба дегәндәк нәрсиләрни сақлимайла, нанни йәвәрсә болиду. Нанни кичикрәк чишләп, көпрәк чайнаш һекмәттин хали әмәс.

11. Қол билән йейилидиған таамни үч бармақ, йәни баш бармақ, көрсәткүч бармақ вә оттуранчи бармақлар билән йейиш керәк. Бу әмәл аз йейишкә ишарәттур. Икки бармақ билән йейиш кибир аламитидур. Төт бармақ билән йейиш болса қаидигә уйғун кәлмәйду.

Пайда: юқирида сөзләнгән һәр бир мәзмун пайдидин хали әмәс. Мәсилән, тевипларниң ейтишичә, қол билән таам йейиштә икки хил һаләт мәвҗут. Биринчидин, бәдән қол билән ғиза елип, кишиниң тез тоюши вә аз йейишигә сәвәб болса, иккинчидин, бармақтики нерва томурлири арқилиқ мәйдидики таамлар тез һәзим болушқа сәвәб болидикән.

12. Таамни өз алдидин йейиш лазим. Башқиларниң алдидин вә таамниң оттурисидин алса болмайду. Әмма мевә-чевиләр болса, уни халиған йеридин алса болиду.

13. Таамдин кейин «әлһәмдулилла» дәп шүкүр ейтиш лазим.

14. Қолни сүртүштин аввал бармақлирини яливелиш лазим. Тәртипи мундақ: биринчиләп оттура бармақни, иккинчиләп көрсәткүч бармақни, үчинчиләп баш бармақни ялаш лазим.

15. Дастихандики нан увақлирини әдәп вә еһтирам билән терип йейиш лазим. Әнәниви қараш бойичә, дастихандики нан вә таамниң қалдуқлирини йегән кишиниң ризқи кәң болиду, дәп қарилиду.

16. Таамдин кейин чишлирини тазилаш лазим. Чүнки, бу әмәл чишларниң сағламлиқиға, ризиқниң көпийишигә сәвәб болиду. Шуниңдәк, чишларни тазилаш пакизлиқтин дерәк бериду. Чишни анар, қомуш, рәйһан ғоли билән колаш дурус әмәс. Тал, зирик вә аччиқ дәрәх шахлири билән колаш мәқсәткә мувапиқтур. Чишларниң арисидин чиққан йемәклик қалдуқлирини йейишкә болмайду, әгәр мумкин болса уни сиртқа ташлаш керәк.

17. Таамдин кейин иккила қолни беғишқичә үч қетим ююш керәк. Чүнки, бу әмәл сараңлиқтин сақлайду, көз сағламлиқини асрайду. Пәқәт таам йегән қолни яки бармақларниң учинила ююп қоюшқа болмайду. Болупму кичик балиларға таам йегүзгәндин кейин, уларниң қол вә ләвлирини сүртүп ююп, андин ухлитиш лазим.

18. Таамдин кейин еғизни үч қетим ғәр-ғәр қилиш лазим.

19. Меһман саһибханға хәйрлик гәпләрни қилиши вә рәһмәт ейтиши лазим. Саһибхан таамдин кейин меһманниң қолини юювелиши үчүн су вә пакиз лөңгә елип келишни унтумаслиқи лазим. Меһманлар башқа-башқа җайда әмәс, имкан бар һәммиси бир йәрдә қол ююши лазим. Тәләңгидики юнда чәтрәк пакиз йәргә төкилиду.

Таам йейиштики яхши әмәлләр

Таам йейиштә төт түрлүк яхши әмәл бар:

1. Башқилар билән биргә таам йейиш, йәни тамаққа башқиларни шерик қилиш. Өз әһли вә пәрзәнтлири билән биргә таам йесә техиму хәйрлик болиду. Чүнки, саваб вә бәрикәт биллә таам йейиштә болуп, башқилар билән дост вә бурадәр болушқа сәвәб болиду. Хусусән той, мәрикә вә меһмандарчилиқларда шундақ қилиш лазим. «кимяи саадәт»тә ейтилишичә, таамға қанчә көп кишиниң қоли узитилса, бәрикәтму шунчә мол болиду. Шуниң үчүн таамниң қачисиму чоңрақ болуши лазим. Чүнки, кичик қачида бәрикәт йоқтур. Таамни ялғуз йемәслик лазим. Әлвәттә, дост вә бурадәрләр билән биргә йейиш лазим.

2. Хәйрлик вә яхши нийәтлик кишиләр билән биллә таам йейишму яхши әмәлләрдиндур.

3. Таамни ахириғичә һәмраһлар билән биргә йейиш керәк, чүнки, әгәр улардин бурун таамдин қол йиғса, бәзилири һая қилип, таамдин қол тартишиға сәвәб болиду. Әгәр йейишкә тақити болмиса, өзүр ейтса болиду.

4. Қоллирини юғандин кейин ертмастин, һөл һаләттә көзләрни увилаш лазим. Бу әмәл көзләрниң саламәтликигә мәнпәәтликтур.

Таам йейиш әдәплири

Таам йейиш әдәплири төвәндикичә:

1. Қорсақ ачқанда таам йейиш вә аран тойғанда тохташ лазим. «кимяи саадәт»тә көрситилишичә, һәр ким қорсиқи ачқанда таам йесә вә тоюп кетиштин бурун таам йейишни тохтатса, тевипқа һечқачан һаҗити чүшмәйду.

2. Таамдин бурун қол юғанда қолни лөңгигә ертмай, шу пети қурутуш лазим, таки юғанниң әсири қолда қалмаслиқи керәк. Таамдин кейин, таамниң юқундилирини чиқириветиш үчүн қол лөңгигә ертилиду.

Тәнбиһ: бәзи мәрикә, мурасимларда таамдин илгири қол ююлғанда 40~50 киши бир лөңгигә қол ертиду. Теббий нуқтинәзәрдин қариғанда, ашу түрлүк қоллар ертилған лөңгигә йәнә қол ертилса, әлвәттә, қолимиз пакизә болушниң орниға мәйнәт болиду. Буниң билән бәзи кесәлликләрниң келип чиқишиға сәвәб болуши мумкин. Қол ююш әдәплири шуниңдин ибарәтки, таамдин илгири яшлардин, таамдин кейин болса йеши чоңлардин башлап ююлиду. Қол юғучни оң тәрәптин айландуруш керәк. Пут вә пачақларға су чачримаслиқи үчүн бәдәнни егип ююш тәләп қилиниду.

3. Таам йейиштин аввал чин дилидин хәйрлик тиләкләрни тиләш лазим.

4. Өзидин илим, әмәл вә тәқвадарлиқта юқири яки яшта чоңрақ кишидин бурун таамға қол узатмаслиқ керәк. Әгәр мәзкур сүпәтләр өзидә болса, башқиларни сақлатмаслиқ керәк. Йәнә һәмраһидин бурун қол узатмаслиқи вә дастихандики яхширақ нәрсини һәмраһиниң алдиға қоюши лазим.

5. Лоқмини кичик елиш лазим.

6. Лоқмини тавақниң четидин елиш лазим.

7. Лоқмини яхши чайнаш лазим.

8. Ағзидики таамни ютмастин туруп, алдидики лоқмиға қол узатмаслиқ лазим. Йәни таамни алдирап-тенәп йемәслик лазим. Һәкимләр мундақ дәйду: «һәр ким таам йейиштә алдириса яки һапила-шапила йесә, чоқум кесәл болмай қалмайду!»

9. Лоқмини алғанда бешини бәк егиз көтүрмәслик лазим.

10. Лоқмини ағзиға елип барғанда, ағзини бәк чоң ачмаслиқ лазим.

11. Һәр бир лоқмини йейиштин аввал «бисмилла», йәп болғандин кейин «әлһәмдулилла» дейиш лазим.

12. Таам йейишкә олтурғанда таамғила қараш лазим, башқа яққа қарап олтурушқа болмайду.

13. Йөтәл тутқан вә чүшкүргиси кәлгәндә йүзини башқа яққа бураш лазим.

14. Әгәр ағзидин бирәр нәрсә чиқса, йүзини бурап, сол қоли билән елиш лазим.

15. Яғлиқ лоқмини сиркигә (үзүм сиркиси) вә яки сиркини яғлиқ лоқмиға патуруп йемәслик керәк, болмиса башқиларға яман көрүниду. Шуниңға охшаш башқиларға яман көрүнидиған әмәлләрни қилмаслиқ керәк.

16. Һәмраһлар билән биргә таам йегәндә чишлигән лоқмисини сиркә, шорпа вә шуниңға охшаш нәрсиләргә патурмаслиқ лазим.

17. Һәмраһиниң қоли тавақта болғанда, бу киши қолини таваққа узатмаслиқи лазим.

18. Сөңәк, анар, алма, қоғун шапиқи вә шуниңға охшаш нәрсиләрни башқиларниң алдиға әмәс, өзиниң алдиға қоюш лазим. Мевә-чевиләрниң сөпүкини мевә елинған таваққа ташлимаслиқ лазим.

19. Кишиләрни көп йейишкә дәвәт қиливәрмәслик лазим, болупму меһман бимар болса буниңдин қаттиқ сақлиниш лазим.

20. Қолға елинған лоқмидин тавақ вә яки дастиханға увақ вә даниләрниң төкүлүшидин еһтият қилиш лазим.

21. Қол юйидиған чағда сопун ишлитиш лазим.

22. Қолға су қуюватқан кишиниң һәққигә рәһмәт ейтиш, яхши тиләкләрни тиләш лазим.

23. Ағзини чайқаш үчүн елинған суни чачратмастин туруп юнди қачисиға чүшүрүш лазим.

Таам йейиштики хуш көрүлмәйдиған әмәлләр

Таам йейиштики хуш көрүлмәйдиған әмәлләр төвәндикичә:

1. Зиян қилмайдиған таамни йемәслик.

2. Таамни әйипләш. Әмәлийәттә таам униңға яқса йесә вә яқмиса қолини тартса болиду.

3. Қоғун яки нанниң оттурисини йәп, қалғини йемәслик.

4. Қараңғуда бир нәрсә йейиш.

5. Өрә туруп яки маңған һалда, янпашлап йетип таам йейиш.

6. Гөшни пичақ билән кесиш.

7. Нанни пичақ билән тоғраш. Бу икки немәтни илаҗиниң паричә қол билән парчилаш лазим.

8. Қолни таваққа силкиш. Йәни, қолидики лоқмидин қалған нәрсиләрни таваққа ташлаш.

9. Лоқмини ағзиға елип барған һалда бешини таам үстигә егиш.

10. Зөрүрийәтсиз бирәр иш үчүн дастиханни йиғмастин туруп кетиш.

Шуниңдәк, таам йәватқанда баш вә башқа әзаларни қашлаш, бурун, пут вә бәдәнниң башқа җайлириға қол тәгкүзүш, еғиз вә бурун сүйини ташлаш, еғизда лоқма бар һаләттә сөзлишиш, сорун әһлиниң алдида чиш колаш, копчилик билән таам йегәндә ағзидин бирәр нәрсини чиқириш, меһманниң алдида кичик балилар билән ойнишиш яки уларни олтурғузуш, дастихан үстидә нас, сигарт чекиш вә түкүрүшкә охшаш қилиқларниң һәммиси хуш көрүлмәйдиған әмәлләр җүмлисидиндур.

Таам йейиштики пәрһизләр

Таам йейиштә төвәндикидәк пәрһизләр бар:

1. Алтун, күмүш, туч яки мистин ясалған қачиларда таам йейиш.

2. Пиялә, қача, тавақ вә шуниңға охшаш нәрсиләрни нан үстигә қоюш. Әмма йәйдиған нәрсиләрни нанниң үстигә қойса болиду. Нанни зиядә әзиз көрүш вә униңға һөрмәт билдүрүш лазим. Даналар бу һәқтә мундақ дәйду: «бир чишләм нан үчүн үч йүз атмиш киши хизмәт қилиду. Йәни, үч йүз атмиш кишиниң хизмити билән бир чишләм нан һасил болиду.»

3. Таамни алдиға елип келишни буйруш. Бәлки таамни хар қилмаслиқ үчүн өзи таамға йеқинрақ олтуруш лазим.

4. Таамни пүвләш. Чүнки, таамни пүвләш бизниң әнәнимиздә бәрикәтни йоқ қилиду, дәп қарилиду.

5. Таамни пураш. Чүнки, бу һайванларниң адитидур.

6. Таамни бәк иссиқ пети йейишкә болмайду. Чүнки, бундақ қилса таамдин бәрикәт кетиду. Һекайә қилинидуки, бир киши лоқман һәкимни издәп келиду. Кишиләр униңға шундақ җаваб бериду: «адәмләрниң ичидин таамни совутуп йегән кишини көрсиңиз, ашу киши дәл лоқман һәкимдур.»

7. Башқиларниң лоқмисиға қараш. «қабуснамә»дә шундақ дейилидуки, күнләрдин бир күни саһиб исмаил бин аббас өзиниң йеқин-йоруқлири билән таам йәп олтуратти. Һәмраһлиридин бириниң қачидин алған лоқмисида бир тал чачни көрди. «чачни лоқмаңдин еливәткин» деди. У киши қачисини қоюп чиқип кәтти. Саһиб у кишини қайтип келишкә буйруди. У киши қайтип кәлгәндин кейин, саһиб униңдин таам йемәстин дастихандин туруп кетишиниң сәвәбини сориди. У киши деди: «мениң лоқмамдики бир тал чачни көргән кишиниң таамини йемәслик яхширақтур.» саһиб бу сөздин қаттиқ хиҗаләт болди.

8. Таамни баштин-ахир җим олтуруп йейишкә болмайду. Таамни мәҗлискә мувапиқ сөзләр вә улуғларниң һекайәтлиридин ейтип йегән яхши. Әмма кишиләрниң иштиһасини бузидиған гәпләрни зинһар қилмаслиқ лазим.

9. Қорсақ бәк тойғучә йейиш. Аз йейиштә пайда көптур, чүнки, бу әмәл кишиниң сағлам, зеһни өткүр, әқли камил, пәм-парасәтлик, сәгәк, һушяр вә нәпсиниң йәңгил болушиға сәвәб болиду. Көп йейишниң зийиниму көптур. Бипәрвалиқ, көп ухлаш, бәдән еғир болуш, пәмсизлик, унутқақлиқ вә башқа кесәлликләр шуниң җүмлисидиндур. Әгәр кесәллик аз йейиштин пәйда болған болса, бираз дора-дәрман биләнла тез сақийип кетиду. Әгәр көп йейиштин пәйда болған болса, у һалда көп җапа чәккән тәқдирдиму сақийиши қийин болиду. Чүнки, йейиш барлиқ дәртләрниң беши вә аз йейиш барлиқ дәрманларниң бешидур. Бейит:

Җисмим сағлам болсун десәң гәр мудам,

Зөрүрийәттин артуқ йемигин таам.

Шуниң үчүн улуғлардин бәзилири икки кечә-күндүздә үч қетим таам йейишни ихтияр қилишқан. Биринчи күни сәһәрдә, иккинчи күни пешинда. Көп йейиш йәнә қәлбни өлтүриду. Чүнки, қәлб зираәткә охшайду. Зираәт көп суғурулғанлиқтин набут болғанға охшаш, дилму көп йейиштин өлиду. Һөкүмалар мундақ дәйду: үч таипә кишидин зиян көрүлмигән тәқдирдиму дост тутулмайду. Бехил, тәкәббур вә бәк тоюп таам йегүчи.» фузәйл рәһимәтулла мундақ дәйду: «қәлбни қаттиқ қилидиған икки хисләт бар, йәни, икки нәрсә кишини ташйүрәк қилип қойиду. Бири, көп гәп қилиш; Йәнә бири көп йейиш.» шәйх сәдий шеразий «гүлистан»да ушбу һекайәтни кәлтүриду: икки киши бир шәһәргә сәпәр қилиду. Шәһәр әһли уларға бир гунаһ артип, төһмәт қилип қамап қойиду. Бир һәптидин кейин уларниң гунаһсизлиқи ениқлинип, ишикни ачса, бири тирик, йәнә бири болса өлүк турғудәк. Өлүмалар буниң сәвәбини мундақ изаһлайду: «өлгини көп йейишни адәт қилғаникән, чидимай җан тәслим қилди. Иккинчиси аз йегәнлики үчүн җени аман қалди.»

10. Бармақ яки пичақни нанға ертмақ, әгәр ертилған нанни йесә җаиз.

11. Хәт язидиған қәғәзгә қол ертмақ.

12. Йолда таам йейиш.

Таам йейиштики чәкләнгән әмәлләр

Таам йейиштики чәкләнгән әмәлләр төвәндикичә:

1. Тоқ қорсақ үстигә таам йейиш.

2. Зәллә көтүрүш, йәни саһибханниң рухсити болмай туруп, дастихандики нан, мевә вә ашқан таамлардин елип кетиш меһман номуслуқ иштур. Әгәр өй игисиниң буниңдин хушал болидиғанлиқини билсә, алса болиду. Әлвәттә, бу чағда һәмраһи билән бар мәслиһәт билән иш қилса болиду. Йәни һәр ким өз алдидики нәрсини алип, һәмраһиниң алдидин алмаслиқи керәк. Әгәр у рази болса, алса болиду.

Әтигәндә таам йейишни мубарәк билиш лазим. Чүнки, әтигәнлик таамда тән вә қанға көп мәнпәәт бар. Кәчқурун болса азрақ йейиш лазим. Әлвәттә, кәчлик таамни тәрк әтмәслик лазим, болмиса бәдән мағдурсиз, сусиз болуп қалиду. Әмма зинһар тоюп йәп ятмаслиқ лазим, чүнки бу кесәллик пәйда қилиду. Бәзи хәлқләр: «әтигәнлик таамиңни өзүң йә, чүшлүк таамни достуң билән йә, кәчлик таамиңни дүшминиңгә бәр!» дәп бикар ейтмиған.


Мәнбәси:

Вәли керим көкалип тәрҗимә қилип түзгән, шинҗаң хәлқ баш нәшрияти-шинҗаң хәлқ сәһийә нәшрияти нәшир қилған «аилигә аптап» намлиқ китабтин елинди